DE BRITANNICA
met tekeningen van
G E PA N T S E R D E D I E R E N 6 8 UITGESTORVEN DIEREN 70 BRUL, VLIEG EN GLIBBER DOOR DEZE FAC TO P E D I A D I E R E N ! 6
W A LV I S S E N 3 6 ONDER NUL 72 D I E R E N M A A LT I J D E N 38 D I E P E S L A P E R S 74
BABYDIEREN 8 O L I FA N T E N 1 0 DIERENGELUIDEN 12 BEESTIGE W E E TJ E S 14
DIERENHUID 40 AUSTRALISCHE D I E R E N 76
DIERENKLEUREN 42
RARE EIEREN 78
DIERVRIENDELIJKE PLANTEN 44
STEPPEDIEREN 80 INSECTEN 46 K AT T E N 8 2
VOGELS 16
DIEREN OP GROTE HOOGTE 48
TUSSEN DE STERREN 84
VLEUGELS 18 DIEPZEESCHEPSELS 50
ZWEMMEN 86
GROTE ZWEVERS 20 SNEEUW 52
CAMOUFLAGE BIJ DIEREN 88
NACHTDIEREN 22 APEN 54 OOGVERBLINDEND 24
MOERASDIEREN 90 S TA A R T E N 5 6
BEESTIGE W E E TJ E S 26
MODDER 92 SNELHEIDSMANIAKKEN 58 SCHOONMAKEN 94
EILANDDIEREN 28
LUILAKKEN 60 BONT 96
HAGEDISSEN 30
KORAALRIFFEN 62 DIERENRECORDS 98
ONTSNAPPINGSKUNSTENAARS 32 SLAPENDE DIEREN 34
D I E R E N VA N HET REGENWOUD 64 BEESTIGE W E E TJ E S 66
HOORNS & GEWEIEN 100
BEESTIGE W E E TJ E S 102 DIEREN MET EEN B A A N TJ E 104
D I E R E N PAT R O N E N 1 3 6 Z W A R T- W I T T E DIEREN 138 STEEKDIEREN 140
ADEM DIEP IN 170
WEER AANGROEIEN 172 BEESTIGE W E E T J E S 1 74
BOERDERIJDIEREN 106 D I E R E N TA N D E N 1 0 8
BEESTIGE W E E TJ E S 142
S L I M M E D I E R E N 176 DIERENHUIZEN 178
MICROSCOPISCH K L E I N E B E E S TJ E S 110 SNOT 112 DIERENNEUZEN 114 G E U R TJ E S 116 BEESTIGE W E E TJ E S 118
SCHAALDIEREN 144 DIERENSLIJM 180 DIEREN EN KUNST 146 DIERENHELDEN 148 G L I M D I E R TJ E S 150 KEVERS 152 DIERENTECHNIEK 154
BEREN 120 STEKELIG 156 POTEN 122
C O M M U N I C AT I E 1 8 2 DIERENPOTEN 184 ONDERSTEBOVEN 186 KLEEFDIEREN 188 KIKKERS 190 BEESTIGE W E E TJ E S 192
ZACHT 158 DIERLIJKE FOSSIELEN 124
PA PA D I E R E N 1 9 4 KNAAGDIEREN 160
MY T H I S C H E W E Z E N S 126 PA A R D E N 1 2 8 SUPERDIEREN 130 BEESTIGE W E E TJ E S 132
V E R WA N T E N 196 BEESTIGE W E E TJ E S 162 RIVIERDIEREN 164 OP HET STRAND 166 S C H I L D PA D D E N 1 6 8
VISSEN 134
ECHT OUD 198 REGISTER 200 DIT ZIJN DE FA C T O P E D I Ë R S 2 0 5 BRONNEN 206 FOTOVERANTWOORDING 207
BRUL, VLIEG en GLIBBER door deze Factopedia Dieren! Maak je klaar voor een ritje in een dierenachtbaan vol weetjes over honderden gevederde, geschubde, griezelige, aaibare en gevaarlijke wezens. Wist je trouwens dat...
… mieren geen oren hebben? Ze ‘luisteren’ door trillingen te voelen met hun poten.
Ook de poten van de aardbeikikker zijn bijzonder! Dat diertje is helemaal rood, maar zijn poten zijn helderblauw: het is net of hij jeans draagt.
Over blauw gesproken… De ogen van een toendrakariboe veranderen van goudkleurig in de zomer naar diepblauw in de kille winter. 6
Brrrrr! Krijg het lekker warm dankzij de overlevingsstrategieën van de poolvos, die zijn pluizige staart als een deken om zijn lichaam slaat om warm te blijven.
Je hebt misschien al opgemerkt wat Factopedia zo bijzonder maakt: elk feit is verbonden met het volgende, op verrassende en zelfs hilarische manieren. Op dit Factopedia-avontuur ontdek je wezens van de diepste zeeën tot de heetste woestijnen en ontmoet je dieren die in de prehistorie op aarde rondzwierven. Let op, er loopt meer dan één pad door dit boek. Het pad vertakt zich af en toe, en zo kun je achteruitspringen of vooruitgalopperen naar een totaal ander (maar nog steeds verbonden) deel in de Factopedia.
Laat je door je nieuwsgierigheid leiden en kijk waar die je brengt. Een goede plek om te beginnen kan hier zijn, bij het begin. Maar als je deze omweg neemt, raak je gegarandeerd ondersteboven van de Cassiopea. Naar blz. 186
eb
o
8 • BABYDIEREN
en ve el a
ls…
g pas Een
re nA fr i kaa n
v re e e gev se v n o rouwtj esolifant weegt
BABYDIEREN • 9
Over olifanten gesproken
De Afrikaanse olifant is een van de grootste levende dieren. Een mannetje kan meer dan 6ooo kilo wegen. 10 • OLIFANTEN
3g l az e
wa
lifant Een o
tromp
etter t
en
lur fv an e
de s
M o e t je hore n!
oli fan tp ass en
we l3
n
. ter
In
OLIFANTEN • 11
Allig ators make n som s een h oeste nd gelui d, dat noem en we ‘j a m m eren’ .
12 • DIERENGELUIDEN
he t nde fl ui t e dat d i u l e g ssen u r l a w t op k j i l n make ui t e n l f t e h ens. m e d va n
Sla f l
uite nd o m!
DIERENGELUIDEN • 13
In het lichaam van de lantaarnvis zitten organen die licht uitstralen, waardoor hij in het donker oplicht.
Wanneer ze bedreigd wordt, vouwt de rups Amorpha juglandis zich samen als een accordeon en komt er een schel fluitend geluid uit de gaten langs haar lichaam.
Groene zeeschildpadden danken hun naam aan het groengekleurde vet onder hun schild.
In de winter overleven dwergmaki’s uit Madagaskar op het vet in hun staart.
14 • BEESTIGE WEETJES
Vuurvliegjes kunnen groen, geel en oranje oplichten.
Het gefossiliseerde schild van een van de grootste schildpadden die ooit werden ontdekt, is bijna 2,4 meter lang en heeft scherpe punten bij zijn nek. De ratel aan het uiteinde van de staart van een ratelslang is gemaakt van keratine, hetzelfde materiaal waaruit ook hoeven, hoorns en mensenhaar bestaan. Een soort uitgestorven hertachtig dier dat ongeveer vijf miljoen jaar geleden in Florida leefde, had een hoorn op zijn neus in de vorm van een katapult.
Als buidelratten worden aangevallen, steken ze hun tong uit en verspreiden ze een vieze geur. Zo lijkt het of ze dood zijn.
Ezelspinguïns hebben een oranje tong, bedekt met stekelige borstelharen, waardoor ze vissen in één hap kunnen doorslikken. Vrouwelijke papiernautilussen, een soort inktvissen, beschermen hun eitjes met een speciaal schild, dat ze bouwen van een mineraal dat door hun eigen tentakels wordt afgescheiden. De neusgaten van sommige dieren, zoals elanden, nijlpaarden en zeekoeien, sluiten automatisch als ze onder water duiken.
Door een geur af te scheiden die naar watermeloen ruikt, weert de Melibe leonina, een soort zeeslak, belagers af.
De Doris montereyensis is een soort zeeslak die wel twee miljoen eitjes legt, in één lang lint. Twiet, twiet!
Amerikaanse waterspreeuwen lopen vaak onder water, op zoek naar insecten!
BEESTIGE WEETJES • 15
Naar blz. 108
n
n hadde
elede en jaar g
d miljo Honder vogel s tand en.
Kauwen
Een groep vogels wordt een
zwerm genoemd.
Een mannelijke witte klokvogel heeft een lang stuk huid, de halskwab, aan zijn snavel hangen. Maar dat weerhoudt hem er niet van om de luidste vogel ter wereld te zijn. Zijn roep is zo luid als het geluid dat uit een luidspreker komt bij een rockconcert. 16 • VOGELS
Sla je vleugels uit!
ht r de luc o o Vijf miljoen jaar gele d o s si er z zien vliegen. Deze den kon je de Pel gornis chilenie twee ke a z eev ed groot was als die van een ogel had een spanwijdt zeearen d.
Het vlezige stukje huid dat over de snavel van een mannelijke kalkoen hangt, is bedoeld om vrouwtjes aan te trekken.
VOGELS • 17
De buitentemperatuur moet minstens 13 ˚C zijn om de vleugels van een monarchvlinder op te warmen: anders kan hij niet vliegen.
18 • VLEUGELS
e
r die e all
t Nie
n
en bb e h
ls ge u vle
no
g di
om
n ve e zw te
.
De colugo wordt ook wel ‘vliegende maki’ genoemd, hoewel hij niet echt kan vliegen en ook geen maki is. In plaats van te springen, zweven colugo’s van boom naar boom, op zoek naar bladeren en fruit. Ze gebruiken daarbij de huid tussen hun ledematen als een soort vleugelpak.
De grootste vliegende eekhoorns, die van boom naar boom zweven, zijn net zo groot als een huiskat.
Vliegende vissen gebruiken hun vleugelachtige vinnen en vorkvormige staart om door de lucht te zweven.
20 • GROTE ZWEVERS
Kwaak, kwaak
Naar blz. 190
Suikereekhoorns springen ’s nachts door de bossen. Door met hun kop te bewegen voor ze opstijgen, kunnen ze de afstand en hoogte bepalen. Me er nac htd ie
ren
Zwartvoetboomkikkers hebben extra huid tussen hun tenen, waardoor ze makkelijker tussen de boomtakken kunnen zweven, en extra grote teenbeschermers, waarmee ze bij de landing aan de tak blijven plakken.
Sommige vliegende vissen kunnen over de lengte van ongeveer 15 dubbeldekkerbussen ‘vliegen’.
GROTE ZWEVERS • 21
Naar blz. 122
Vreemde voeten
Als waarsc h voordat hij ga uwi n a stampt een t sp g s met zijn voo tink ui rpo di te n
n, te r e .
wel Bruine vleermuizen eten 3000 insecten per nacht.
De oren van een ke rk
uil zitten op verschill
ende plekken aan zijn kop. Door die scheve oren kan hij r lokaliseren. ’s nachts zijn prooi bete
22 • NACHTDIEREN