Issuu

RICHARD TORAYOADE FREEMAN MET ILLUSTRATIES VAN

boek dat niemand

Het

wilde lezen vertaald door

Edward van de Vendel

I NTRO DUC TI E WA ARIN IK (EEN BOEK) VERSCHILLENDE BELANGRIJKE VRAGEN STEL, DIE SUCCESVOL BEANT WOORD, E N S I M P E LW E G G E W E LD I G VA N S TA R T GA

Wat maakt dat JIJ een boek wilt lezen? Ze zeggen dat je een boek nooit moet beoordelen op alleen het omslag. Maar hoe moet je anders beslissen of je het misschien leuk zult vinden? Je kunt een boek niet eerst gaan lezen om uit te vissen of je dat boek wilt lezen, omdat je het dan, tegen die tijd, al gelezen hebt.

Afb. 1

OM SL AGE N VA N B OE K E N (d i v er s e)

Daarom willen wij boeken onze omslagen altijd zo leuk mogelijk maken. Maar we weten ook (uit droevige ervaring) dat, al versieren we onszelf met een majestueuze glittereenhoorn of een magische, angstwekkende draak, de strijd dan verre van gewonnen is. Hoe kunnen we al die keren vergeten dat we door de kamer gesmeten werden; ergens onder een stapeltje stinkende broeken belandden; of nog erger, op een plank gelegd werden, om daar voor eeuwig stof te verzamelen? Nu vraag je je misschien af: wat is er zo erg aan op een stoffige plank liggen? Maar jij bent nooit een boek geweest. Ik ben ontzettend allergisch voor stof en ik heb geen neus. Waar gaan al die niezen naartoe? O ja. Ik ben een boek. Hoi. Ik neem aan dat jij nu misschien denkt: wat raar dat een boek ‘hoi’ zegt. Maar waarom zou een boek eigenlijk geen ‘hoi’ zeggen? We zijn geen dieren. Hoewel jullie het (vreemd genoeg) heel leuk lijken te vinden om over dieren te lezen die ‘hoi’ zeggen en allerlei andere dingen doen die echt niet zo realistisch zijn, zoals tijgers die aan een tafel koffiekoeken zitten te eten in plaats van jullie hoofd eraf te bijten.

Ik heb een tip voor jullie. Als je een tijger ziet in je huis, ren je huis dan uit. Als je vrienden wilt worden met een dier, kies er dan op z’n minst eentje dat geen mensen eet.*

Af b. 2 DE C A PIBA R A (Hydrochoerus hydrochaeris) HET GROOTSTE K NA AGDIER OP A A RDE (A FBEELDING NIET OP WA RE GROOT TE) (sjaal: VA N HET MODEL ZELF)

* Mag ik een suggestie doen? Word vrienden met een capibara. Dat is zo’n beetje het vriendelijkste zoogdier dat je kunt tegenkomen. Hij komt voor in Midden- en Zuid-Amerika, eet gras, weegt tot zo’n 65 kilo, en ziet eruit alsof iemand de kop van een kangoeroe door de staart van een eekhoorn heeft geduwd. Capibara’s hebben een droge huid en kunnen heel goed zwemmen. Trouwens: wat je nu aan het lezen bent, heet een voetnoot. Dat is geen noot die je met je voeten moet kraken; het is een aantekening onderaan, of aan de ‘voet’ van de bladzijde.

1. Tijger ontdekken

2. Huis verlaten

Afb. 3

HOE EEN TIJGER IN JE HUIS TE ONTDEK K EN

Sorry dat ik af en toe kwaad word. Heb jij dat ook weleens? Hier komt De top vijf van dingen waarvan mijn haren overeind gaan staan. 1. Mensen die een hoekje van de bladzijde omvouwen om te weten waar ze gebleven zijn. Hebben die barbaren nooit van een boekenlegger gehoord? Of van papier? Of van hun ‘geheugen’? Welk deel van je lichaam zou jij graag omgevouwen willen hebben? 2. Mensen die bepaalde woorden onderstrepen. ALLE WOORDEN ZIJN VAN BELANG! 3. Mensen die meteen het einde gaan lezen. Als het de bedoeling was het einde eerder te lezen, dan had het ‘het middenstuk’ geheten. 4. Mensen die het al na één alinea opgeven. Waar ben je bang voor? Nog eens twaalf seconden verspillen? 5. 6.. Dat ik niet kan tellen. Goed, je had het misschien al geraden door de titel, maar ik ga je nu een verhaal vertellen over Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen. Het is een heel ontroerend verhaal, en ik kan in alle bescheidenheid zeggen dat dit weleens het belangrijkste boek aller tijden zou kunnen zijn. 10

Simpele Omklapvouw Zakmesvouw Vouw met Gebogen Armen, ook wel genoemd:

‘Draaikolk’

Oprolvouw

Regenboogvouw

Zigzagvouw

Nauwelijksvouw Afb. 4

LICH A A MSVOU W EN (d i v er s e v oorb ee lden)

Waarom? Omdat het het eerste boek is dat geschreven werd door een boek. De meeste boeken zijn geschreven door een schrijver. En neem maar van mij aan dat schrijvers behoorlijk irritant kunnen zijn. Ze gaan maar door en door, vullen de ene na de andere bladzijde, maar ze hebben geen idee hoe het is om een boek te zijn. Ze denken dat wij alleen maar bestaan om hun een plezier te doen! Maar wat weten zij van hoe het werkelijk is om een boek te zijn? Dat gaat nu dus veranderen. Ik ben nu de baas, dus doe maar een stapje naar achteren* en maak je stoelriemen vast: het wordt een wilde rit.

* Maar niet té ver naar achteren gaan staan, want dan kun je dit boek niet meer lezen. Tenzij je door een verrekijker kijkt, maar in dat geval vraag ik je: ‘Waarom kijk jij door een verrekijker?’ En bovendien: waarom sta jij rechtop met een stoelriem om? Ga zitten! Ik probeer hier een boek te schrijven!

Afb. 5

A A NBE VOLEN A FSTA ND TUSSEN JOU EN DIT BOEK

1. Te dichtbij

2. Te ver weg

3. Precies goed

H OO F DS TU K E E N WA ARIN IK HET ONSTERFELIJKE ( B E S T S E L L E R*) V E R H A A L V E R T E L VA N H E T BOEK DAT NIEMAND WILDE LEZEN

Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen had geen omslagontwerp dat glom, dat magisch was of eng. Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen had helemaal geen omslagontwerp. Tenzij je ‘gewoon’ een ontwerp noemt. Het enige wat je ervan bijbleef, was… nee: alweer vergeten.

* Dat hangt af van hoe het verkoopt. Ik snap nooit waarom boeken die veel verkopen ‘bestsellers’ heten. Seller komt van het Engelse to sell, dat ‘verkopen’ betekent. Maar wat is er dan zo ‘best’ aan hoe ze verkocht werden? Er zijn er gewoon ‘meer’ van verkocht dan van andere boeken. Ze zouden dus ‘meersellers’ moeten heten.

De enige indruk die Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen maakte, was dat het totaal geen indruk maakte. Het had een grijsachtige nonkleur, als de weerspiegeling van iets saais in een modderplas. Of laten we zeggen dat je op school zat en je liet je ogen een tijdje dwalen, zodat alles één wazige boel werd, een soort van niets wat je niet zou kunnen beschrijven. Zo zag dit boek eruit. Of, om het met een formule te zeggen: Plezier op Omslag van Boek = Nul. En wat de inhoud betreft… Stel je het droogste blaadje voor dat je ooit hebt gezien. Zo’n blaadje dat, als je het zou oppakken, verkruimelt als een koekje waar iemand bovenop is gaan staan. Vergeleken met dit boek lijkt zo’n blaadje op een onstuimig bloeiende tropentuin bestoven met de zachte nevel van een waterval.

AF EN TOE GEVAAR

LACHEN + VRIENDELIJKHEID ZELFMEDELIJDEN = PLEZIER

ONDEUGENDHEID (NIET AL TE VEEL)

LACHEN

IG ID

I EN

Plezier als formule

Plezier als cirkeldiagram

hiep!

VROLIJKHEID

hop! eh

KERMISTERREIN (NIET ENG)

LEZEN

STILSTAAN

ZWEMMEN MET GEPLONS

bleh

EEN ZOET ONTBIJTJE

HOEVEELHEID PLEZIER

D OL LE P ( A L L RET ERL EI )

SPELEN

Plezier als een staafdiagram

Afb. 6

PLEZIER

VERWACHTE VROLIJKHEID

Plezier als een grafiek

Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen was zo dodelijk saai dat zelfs boekenwormen het opgaven. ‘We komen er niet doorheen’, zeiden ze dan. ‘Het is net alsof je op cement kauwt.’ En dan gingen ze ervandoor, op zoek naar gastvrijere boeken waarin ze zowel konden slapen als ontbijten.

Luchtpijp van worm

Cement, blijven steken in maag van worm

Darmstelsel van worm

Wormgat

Af b. 7 SPIJS V ERTER INGSK A NA A L VA N BOEK EN WOR M

NA DAT HIJ OP CEMENT GEK AU W D HEEF T

Er zijn mensen die zeggen dat ze boeken lekker vinden ruiken. Oké, dan hebben die mensen Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen nog niet geroken. Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen was een muffe ouwe stinkbuil, met een mengeling van schimmel, klam en met stof bedekt mos en, ergens ver weg, de geur van sportdagsokken. Maar we kunnen Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen niet de schuld geven dat het zo rook: het kon zich natuurlijk niet wassen. Boeken doen het niet erg goed in de douche. Of het bad. Zelfs een vochtig doekje kan al te veel voor ons zijn. Daar worden we helemaal droevig en doorzichtig van. En wanneer we uitdrogen (als we uitdrogen) beginnen we uit te zetten. Voor je het weet zijn we pafferige rampen die nauwelijks rechtop kunnen blijven staan. Sommige van ons vallen letterlijk uiteen. Andere worden (slik) onleesbaar. Voor ons boeken is het woord onleesbaar een van de griezeligste woorden in het woordenboek (dat is een heel goede vriend van mij). Weet jij wat het betekent? Onleesbaar betekent dat iets onmogelijk of vrijwel onmogelijk te lezen is omdat het zo onduidelijk is.

Als een boek onleesbaar wordt, wat is het dan nog? Heb je die oude filosofische vraag weleens gehoord: ‘Als er in het bos een boom omvalt, en niemand is erbij om het te horen, maakt hij dan geluid?’ Ik weet dus het antwoord op die filosofische vraag. Het antwoord is: Ja. Dat doet hij. Tuurlijk. Ik weet ook welk geluid hij maakt. En dat geluid is: ‘Oh!’ Dat weet ik, snap je, omdat wij boeken daar zijn. Papier komt van bomen. Wat inhoudt dat we ooit binnen in die bomen waren. En als er niemand in de buurt is (geloof me maar), dan gaan die gasten tekeer.*

* Of om het anders te zeggen: bomen zijn niet altijd sterke, stille types. Na een val houden ze zich niet in, qua taal. Je weet wel: dat wat je ouders schreeuwen en waarvan ze dan meteen zeggen: ‘Dit mag je niet herhalen op school.’

OH!

Afb. 8

DE STILTE VA N H E T B O S

Het idee achter die ‘Als een boom omvalt in een bos’-grap heeft te maken met de vraag: wat is een geluid? Een geluid moet gehoord worden. Als er niemand is om het te horen, kan een geluid dan wel bestaan? Ik vraag me soms af of dat ook niet opgaat voor ons boeken. Als niemand ons kan lezen, wat zijn we dan? Als niemand jou ziet, ben je dan eigenlijk wel een persoon? Hoe kun je dan weten of je echt bent? Dan zou je onzichtbaar zijn!* Wij boeken hebben het nodig om gezien te worden. We hebben het nodig om vastgehouden te worden. We hebben het nodig om gehoord te worden. Ik denk dat het daarom is dat kinderen de beste lezers zijn, omdat al die dingen ook voor hen gelden.** Je denkt nu waarschijnlijk: als je het leuk vindt om een boek vijftig uur achter elkaar te horen klagen, is dit allemaal heel mooi, maar hoe zit het met het verhaal?

* Problemen hebben met onzichtbaarheid betekent ook: mensen die tegen je opbotsen, en het feit dat je nooit eens leuk op een foto staat. ** Ik weet niet of dit waar is, ik probeer je gewoon aan mijn kant te krijgen.

AH WA

Paspoortcontrole

-Paspoor t controle HÉ!

Botsingen

OH!

Vertrappingen

Afb. 9

(problemen met)

ONZICHTBA A RHEID

Wanneer ga je daar nu eens mee verder en vertel je ons meer over Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen? Want op dit moment (of misschien, als je helemaal eerlijk bent, al een tijdje vóór dit moment) denk je dat dit Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen is. Waarop ik zou willen zeggen: hou je kameel nog even in bedwang – het verhaal komt er echt aan. En (trouwens) we zijn al een klein eindje op weg in het verhaal. We weten nu hoe Het Boek Dat Niemand Wilde Lezen eruitzag (beetje mwa), voelde (hl drg) en rook (niet lekker), maar hoe zit het met de inhoud? Want een boek is niet enkel een voorwerp. Het is net een bezorgvoertuig: een overvolle vrachtwagen die vlak bij je hoofd parkeert, beladen met taal en verhaal en ideeën. Daarom weet jij ook dat, wanneer je tegen je vriend zegt: ‘Heb jij dat en dat gelezen?’, die niet JOUW exemplaar gelezen hoeft te hebben om te kunnen antwoorden.

Kamelenhek

Kamelenherrie

Kamelentekens Kamelenstraf Afb. 10

K AMELEN BEDWINGEN (d i v er s e me t ho de s)