Geschreven door Lily Dyu
Geïllustreerd door Riley Samels
Inhoud Kaart 4-5 Inleiding 6-7 Venezuela 8-11
Peru 28-31
ligt aan de noordkust van Zuid-Amerika en heeft enkele eilanden in de Caraïbische Zee. Hier vind je Angel Falls, met duizend meter ‘s werelds hoogste ononderbroken waterval.
ligt aan de westkust van Zuid-Amerika. Je vindt er zowel een deel van het Amazoneregenwoud als de oude stad Machu Picchu.
Maleisisch Borneo 12-15 Borneo, het op twee na grootste eiland ter wereld, telt 6,8 miljoen inwoners – ongeveer evenveel als Londen. Het ligt rond de evenaar en is verdeeld onder drie landen. Het Maleisische gedeelte beslaat grofweg een kwart.
Mexico 16-19 is een groot land met een mix van Europese en inheemse culturen. Het ligt ergens tussen de poolcirkel in het noorden en de evenaar in het zuiden. Daarom wonen er veel dieren die niet tegen extreme kou of hitte kunnen.
Armenië 20-23 is een klein land, zo groot als de staat South Carolina in de VS. Het ligt in de Kaukasus, een regio met een Europees en een Aziatisch deel, tussen de Kaspische Zee en de Zwarte Zee. De Kaukasus omvat delen van Georgië, Armenië, Azerbeidzjan, Rusland, Iran en Turkije.
Kenia 24-27 ligt op de evenaar, aan de Indische Oceaan. De prachtige Grote Riftvallei loopt dwars door het land. Deze vallei werd niet uitgesleten door een rivier, maar is ontstaan doordat de aardkorst langzaam uit elkaar wordt getrokken.
De Filipijnen 32-35 zijn niet één grote landmassa, maar een verzameling van 7640 eilanden die een archipel wordt genoemd.
Vietnam 36-39 is een lang, smal, S-vormig land in Zuidoost-Azië, ongeveer half zo groot als Frankrijk. Op het smalste punt is het maar 48 km breed!
Verenigd Koninkrijk 40-43 is een eilandstaat in de Atlantische Oceaan, voor de noordwestkust van Europa. Het VK bestaat uit Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland.
Belize 44-47 is klein, ongeveer even groot als Wales. Het heeft een lange kustlijn met het op één na grootste koraalrif ter wereld, na het Great Barrier Reef in Australië. Belize was bijna 3000 jaar een thuishaven van de Mayabeschaving.
Zambia 48-51 ligt voor het grootste deel op een hoogvlakte in Afrika, waardoor het veel vlakker is dan de bergachtige buurlanden. De naam komt van de rivier die door het land stroomt, de Zambezi.
Guatemala 52-55
Ecuador 72-75
ligt aan de Caraïbische Zee en de Stille Oceaan. Het is het dichtstbevolkte land in CentraalAmerika. Ooit was dit het centrum van de Mayabeschaving.
is een van de kleinste landen in Zuid-Amerika, niet veel groter dan het VK. Het dankt zijn naam aan de evenaar, die het noorden van het land doorkruist.
Kameroen 56-59
Bolivia 76-79
ligt vlak bij de evenaar, op de grens van West- en Centraal-Afrika. Het land wordt wel ‘Afrika in het klein’ genoemd, omdat je er allerlei leefgebieden vindt: kustlijnen, bergen, savanne, woestijn en regenwoud.
is een door land omgeven, bergachtige staat met de grootste inheemse bevolking van LatijnsAmerika. Het heeft twee hoofdsteden: Sucre en La Paz, de hoogstgelegen hoofdstad ter wereld.
Argentinië 60-63 beslaat het grootste deel van het zuiden van Zuid-Amerika en is het op één na grootste land van het continent, na Brazilië. Hier vind je het hoogste én het laagste punt van het zuidelijk halfrond – respectievelijk de berg Aconcagua en de Laguna del Carbón.
Brazilië 64-67 is het op vier na grootste land ter wereld. Hier ligt een groot deel van het Amazonebekken, met het grootste rivierenstelsel en regenwoud ter wereld.
Colombia 68-71 is genoemd naar Christoffel Columbus, die eind 15de eeuw in de buurt van het land voer. Na Brazilië heeft het de grootste biodiversiteit op aarde.
India 80-83 heeft 1,25 miljard inwoners – bijna vier keer zoveel als Amerika. Een groot deel van India is omgeven door water, maar in het noorden vormt het Himalayagebergte de grens.
Paraguay 84-87 ligt niet aan zee, maar door de vele rivieren heeft het een belangrijke verbinding met de Atlantische Oceaan. De naam Paraguay is afgeleid van een inheems woord dat ‘rivier waaruit de zee geboren wordt’ betekent.
Begrippenlijst 88 Dierenlijst 89-93
12
Maleisisch Borneo Zonsopgang bij de rivier de Kinabatangan in Maleisisch Borneo. Bezoekers zijn vroeg uit de veren om het regenwoud te zien ontwaken en een glimp op te vangen van de wilde dieren. De schipper zet de motor af en laat de boot rustig drijven. De mist hangt als een deken over het water, de duisternis verbleekt langzaam in het zonlicht. Het is warm, plakkerig weer, en de geuren van de jungle – aarde, begroeiing en rottend hout – hangen zwaar in de lucht. Varens, orchideeën en mos bedekken de boomstammen. In het bladerdak is het een drukte van jewelste. Een bonte neushoornvogel zit naast haar nest, een aap slingert van tak naar tak. Het lawaai van vogels en insecten is bijna oorverdovend.
Wat is er te zien?
Pyrops intricatus
Gewone jaarvogel
Orchideebidsprinkhaan
13
De habitat
De Keruakcorridor is een ecologische verbindingszone met veel beschermde soorten, zoals de Borneodwergolifant, neusaap en orang-oetan. Naast Indonesië is dit de enige plek waar je orang-oetans in het wild kunt aantreffen.
Het regenwoud van Borneo is zo’n 130 miljoen jaar oud, het oudste bos op aarde. De Kinabatangan, de ‘Amazone van het oosten’, is de op een na langste rivier van Maleisië.
Borneodwergolifant
Hij is kleiner en zachtaardiger dan de Aziatische olifant. Dit dier zwemt met gemak een rivier over.
Bekerplant
Deze plant is een carnivoor, oftewel een plant die andere levende wezens opeet!
Planten
Er zijn minder verschillende plantensoorten in deze bossen.
Nevelpanter
De naam is ontleend aan de wolkachtige vlekken op de vacht.
Rivier
Moerasbossen bevinden zich langs de lagergelegen delen van de rivier.
Zoetwatermoerasbossen Deze bossen staan permanent of een deel van het jaar onder water.
Maleise beer
Deze beer heeft een lichte vlek op zijn borst. In legendes symboliseert de vlek de opkomende zon.
Pyrops intricatus
Heb je ze allemaal gespot? 14
Pyrops intricatus is een insectenfamilie met de bijnaam ‘lantaarnvliegen’. Vroeger dacht men dat hun snuit licht gaf in het donker. Dat is niet zo, maar de bijnaam is gebleven.
De helpers
Jungledwergijsvogel
Daisah Bin Kapar volgt de orangoetans door het woud. Ze zet zich in om stukken bos met elkaar te verbinden. Zo hebben de dieren meer ruimte om te jagen en zich voort te planten.
Hij bouwt nesten van soms wel een meter breed.
De vlakte rond de Kinabatangan is voor 80 procent overgenomen door palmolieplantages. Het oerwoud bestaat daardoor nu uit losse, gescheiden delen.
Rafflesia
Rafflesia arnoldii, de grootste bloem ter wereld, stinkt naar rotte vis!
Orang-oetan
Het grootste in bomen levende zoogdier eet, slaapt en verplaatst zich door de boomlaag van tropische regenwouden.
Hoe jij kunt helpen Palmolie is overal, van pizza tot chocola, shampoo en lippenstift. Kies voor producten met duurzaam geproduceerde palmolie. Dat is beter voor mens en natuur.
Neusaap
Met zijn grote neus kan het mannetje luide paringskreten uitstoten.
Gewone jaarvogel
De keel van een jonge gewone jaarvogel is blauw. Later wordt die van het mannetje felgeel, maar bij de vrouwtjes blijft die blauw. Zo kun je ze uit elkaar houden.
Orchideebidsprinkhaan
Hij lijkt op een bloem, maar is een insect. Zijn uiterlijk trekt bijen en andere insecten aan, die hij vangt en opeet. 15
16
Mexico
Monarchvlinders ontwaken uit hun slaap als de ochtendzon het woud verwarmt in het Sierra Gorda-gebergte in Centraal-Mexico. Ze bedekken de eiken en dennen zo massaal dat de takken doorbuigen onder het gewicht. Wat eerst op bloesem lijkt, begint te bewegen en blijkt vleugels te hebben. Al snel klinkt er een luid gezoem als duizenden vlinders tegelijk hun vleugels uitslaan. De tere insecten stijgen op als een gloeiende wolk in de blauwe lucht en vervolgen hun weg naar het zuiden. Vanaf hun startpunt in Canada en Amerika zijn ze al bijna twee maanden onderweg, maar nu zijn ze bijna op hun bestemming, hun overwinterplek in het zuidwesten van Mexico. Daar blijven ze tot de lente, in dezelfde bomen die eerder werden bedekt door hun voorouders.
Wat is er te zien?
Bells salamander
Pinguicula
Grijskeelbospatrijs
17
De habitat
Het Sierra Gorda Biosphere-reservaat in de hooglanden van Mexico bevat een schat aan wilde dieren. In de bossen leeft de sterke poema en vliegen bedreigde vogels rond, zoals de kleurrijke soldatenara.
Mexico ligt grotendeels op een hoogvlakte, omringd door bergen. In het gebied komt droge halfwoestijn voor met cactussen en yucca, maar ook mistige, magische nevelwouden.
Poema
Hij kan zich aanpassen aan meerdere habitats, van woestijnen tot bergen. Volwassen poema’s hebben één kleur, maar welpen zijn gevlekt.
Vliegende eekhoorn Bodem
Planten hebben het moeilijk in de zanderige grond.
Ze vliegen niet echt, maar zweven wel. Daarbij sturen ze met hun benen en remmen ze met hun staart!
Plantenleven
Hommelkolibrie
Hier hebben planten vaak glimmende bladeren die het zonlicht weerkaatsen.
De op een na kleinste vogel ter wereld is ongeveer zo groot als een hommel!
Halfwoestijn Het is hier koeler dan in woestijnen zoals de Sahara. Lange, droge zomers worden afgewisseld met iets nattere winters.
Soldatenara
Dit zijn luidruchtige, schelle vogels, maar als er een roofdier in de buurt is, worden ze muisstil.
Magnolia
Deze boom is een van de oudste plantensoorten.
Bells salamander
Heb je ze allemaal gespot? 18
Deze salamander komt alleen voor in Mexico. Hij heeft geen longen, maar haalt adem via de huid. Bells salamanders moeten vochtig blijven om zuurstof op te nemen.
De helpers
Smaragdarassari
Ze wonen in de bomen en met hun felle kleuren zijn ze gek genoeg juist goed gecamoufleerd tussen de bladeren.
Pati Ruiz en haar zoon Roberto doen er alles aan om het Sierra Gorda Biosphere-reservaat te beschermen. Ze moedigen landeigenaren aan om aan duurzame landbouw te doen en zorgen daarbij voor financiële steun. Ook proberen ze meer vrouwen aan het werk te krijgen in het ecotoerisme. Bossen worden bedreigd door de illegale houtkap. Houthakkers hakken hele bomen om voor een klein blokje hout, waar ze weinig aan verdienen. Het duurt lang voor alles teruggroeit.
Bloeiende cactus Ze groeien op kalksteen, hoog boven zeeniveau.
Monarchvlinder
Monarchvlinders leggen tot wel 160 km per dag af tijdens de jaarlijkse zuidwaartse migratie van bijna 5000 km. Ze teren daarbij op de enorme hoeveelheid voedsel die ze als rups hebben gegeten.
Hoe jij kunt helpen In de herfst zoeken vlinders vaak voedsel in tuinen om reserves op te bouwen voor de winter. Als je gevallen fruit laat liggen, komen ze er zeker op af. Je kunt bijvoorbeeld ook zachte stukken banaan of mango neerleggen.
Zwarte beer
Hij markeert zijn territorium door kras- en bijtsporen achter te laten op bomen.
Pinguicula
Zijn kleverige blaadjes vangen insecten. Bij kou of droogte werpt deze plant zijn kleefblaadjes af en komt er succulent gebladerte voor in de plaats. Twee planten in één dus!
Grijskeelbospatrijs
Deze endemische, Mexicaanse soort is met uitsterven bedreigd. Ze zijn schichtig en als ze mensen tegenkomen, zullen ze eerder wegrennen dan opvliegen.
19
Guatemala Middernacht in het Sierra Santa Cruz-gebergte. In het regenwoud wordt de vochtige duisternis gevuld met het tsjirpen van krekels. De maan schijnt fel aan de hemel, en haar zilveren stralen doorboren het bladerdak. De nachtdieren beginnen actief te worden. Kikkers kruipen tevoorschijn van onder hoopjes bladeren, kwaken naar hun partners en gaan op zoek naar eten, terwijl vampiervleermuizen door de lucht fladderen. Twee oranje bollen glinsteren in het donker – een margay zoekt stilletjes naar een prooi. Acrobatisch rent hij over de takken en springt hij van boom naar boom. Dan ziet hij een slang op de bosbodem. In een flits klimt hij voorwaarts naar beneden, klaar om toe te slaan… 52
Wat is er te zien?
Chinamocochbeekkikker
Merendongroefkopadder
Langpootsalamander
53
De habitat
Het Sierra Santa Cruz-reservaat is een beschermd regenwoud met zeldzame soorten, waaronder endemische kikkers, gieren, bladsprietkevers en katten zoals de margay.
Guatemala is een land van weelderige begroeiing, hoge vulkanen en Mayaruïnes. Je vindt er rivieren, drasland, mangrove en lagunes, maar ook nevelwoud, droogbos en regenwoud.
Bomen
Jacksons klimsalamander
De hoogste boomlaag wordt de emergente laag genoemd.
Zijn bijnaam is ‘goudwonder’ vanwege zijn kleur.
Cacaoboom
Guatemala wordt gezien als de wieg van de chocola. Chocola wordt gemaakt van de geroosterde zaden van de vrucht van de cacaoboom.
Bosbodem
Dit is het laagste, donkerste deel van het regenwoud.
Vampiervleermuis
Deze vleermuizen slapen meestal in grotten en uitgeholde bomen, maar je vindt ze ook wel in oude putten, mijnschachten en leegstaande gebouwen.
Tropisch regenwoud In het regenwoud staan veel hoge bomen en regent het vaak. Vier boslagen vormen samen een leefgebied voor allerlei planten en dieren.
Roodoogmakikikker
Hij is meestal groen, een schutkleur tussen de bladeren, maar verandert van kleur op basis van hoe hij zich voelt.
Heb je ze allemaal gespot? 54
Kielsnavelmotmot
Deze vogels zitten graag zo stil als standbeelden.
Chinamocochbeekkikker
Deze dieren jagen en paren ’s nachts. Een vrouwtje kan in één nacht 150 eitjes leggen.
De helpers
Boommiereneter
Deze kleine miereneters jagen roofdieren weg met een vieze geur die uit een klier boven aan de staart komt.
Ricardo Caal beschermt een van de reservaten met regenwoud en drasland in Guatemala. Hij reist te voet en met zijn kano, op zoek naar jagers en houthakkers, en werkt samen met lokale bewoners om het reservaat te behouden.
Sparrenzanger
In de winter trekt deze vogel van Noord-Amerika naar Zuid-Amerika.
De hellingen van Sierra Santa Cruz hebben te maken met ontbossing. Er worden veel oliepalmplantages en veeranches uit de grond gestampt. In andere delen van Guatemala komt de dreiging van koffieplantages.
Nonnenorchidee
Dit is de nationale bloem van Guatemala, symbool van vrede, schoonheid en kunst.
Hoe jij kunt helpen
Copanbeekkikker
Ze springen door zich tegelijk af te zetten met hun rug en achterpoten. Dat noemen we saltatie.
Merendongroefkopadder Deze slangen hebben een zogenaamd groeforgaan, aan beide kanten van het hoofd. Daarmee voelen ze warmte, zodat ze in het donker kunnen jagen.
Het aantal kikkers en padden in Europa neemt af vanwege het verlies van habitats, met name vijvers. Jij kunt helpen door een minivijvertje te maken in je tuin. Gebruik geen pesticiden en slakkenkorrels, want daardoor wordt het voedsel van de kikkers vergiftigd.
Langpootsalamander
In Noord-, Centraal- en ZuidAmerika wonen meer salamanders dan in de rest van de wereld. Deze soort werd ontdekt in de jaren 70 en daarna pas in 2014 weer gezien.
55
56
Kameroen
Diep in de bossen van Kameroen klinkt een vreemd geluid, een soort tikken en kraken, boven het tsjilpen van de vogels en insecten uit. Onder de schaduwrijke mix van takken en lianen is een deel van de bosbodem bezaaid met kapotte walnootschillen. Het lawaai komt van boven. Op een stevige tak in de Afrikaanse walnootboom is een vrouwtjeschimpansee druk bezig. Ze trekt een dikke, groene walnoot van een tak, beukt hem open met een flinke steen en propt de inhoud in haar mond. Haar kindje kijkt aandachtig toe en probeert haar te imiteren door met een takje op een noot te slaan. De moeder stopt met waar ze mee bezig was om hem een beetje eten aan te geven.
Wat is er te zien?
Grijze roodstaartpapegaai
Congo-otter
Grijsnekkaalkopkraai
57
De habitat
Deng Deng National Park zit vol met kwetsbare soorten, zoals bosolifanten, chimpansees, nijlpaarden, grijze roodstaartpapegaaien en de ernstig bedreigde westelijke laaglandgorilla.
Kameroen heeft een warm, vochtig klimaat. Het land is dan ook bedekt met regenwoud, hoewel dat steeds meer gekapt wordt.
Bosolifant
Hij is kleiner dan zijn Afrikaanse neef, met rechtere, omlaag wijzende slagtanden.
Fakkellelie
Deze planten groeien meestal in het moeras.
Grondbegroeiing
Deze groeit beter bij meer zonlicht.
Chimpansee
Het is een van de weinige diersoorten die takken en stenen als gereedschap gebruiken. Ze zijn erg intelligent en onze nauwste verwanten in het dierenrijk.
Boomstronk
Deze groeit langzaam terug na houtkap.
Secundair bos Dit zijn bossen die verstoord zijn door menselijke activiteit. Het bladerdek is minder dicht, de bomen zijn kleiner en er leven minder planten en dieren.
Westelijke laaglandgorilla
Dit is de kleinste gorillasoort. Ze bouwen nesten om ’s nachts in te slapen en overdag een dutje te doen.
Grijze roodstaart
Heb je ze allemaal gespot? 58
Deze papegaaien worden uit het wild geroofd en als huisdier gehouden. In gevangenschap kunnen ze allerlei geluiden imiteren, maar in het wild lijken ze dat niet te doen.
De helpers Lokale bewoners onderhouden gemeenschappelijke bossen en ecologische verbindingszones. Veel stropers stappen over op natuurvriendelijker werk en worden imker, cassaveboer of veehouder.
Walnotenboom
Ze worden vaak geplant door cacaoboeren, voor de schaduw in de cacaoboomgaard.
Elk jaar wordt bijna 200.000 hectare bos gekapt in Kameroen – een gebied ter grootte van Zeeland. Het bos dat overblijft, is gefragmenteerd, waardoor soorten minder ruimte hebben.
Nijlpaard
Hun neusgaten en ogen zitten hoog op hun hoofd, waardoor ze goed aangepast zijn aan het leven in het water.
Kordofangiraf
Deze giraf drinkt om de paar dagen en haalt de rest van zijn vocht uit zijn eten.
West-Afrikaanse krokodil
Dit is pas sinds kort een eigen soort. Hij is kleiner en zachtaardiger dan de nijlkrokodil.
Congo-otter
Deze otters leven op zichzelf in bergbeekjes en laaglandmoerassen. Het zijn goede zwemmers, maar ze zijn vaker op het land te vinden dan andere otters. De donkere vacht is een schutkleur in het moeras.
Hoe jij kunt helpen Bossen en wouden zijn belangrijk voor het welzijn van mensen en er wonen veel dieren. Je kunt de natuur helpen en klimaatverandering tegengaan door bomen te planten.
Grijsnekkaalkopkraai
Ze bouwen hun nesten in grotten en op rotswanden. Het liefst hebben ze een overhangende rots die het nest beschermt, met beneden in het dal een seizoensgebonden rivier.
59
Redacteur Vicky Armstrong Project Art Editor Jon Hall Designer Maisy Ruffels Beeldresearch Martin Copeland, Taiyaba Khatoon, and Aditya Katyal Productie Siu Yin Chan Senior Productie Controller Louise Minihane Hoofdredacteur Katy Flint Managing Art Editor Vicky Short Uitgeefdirecteur Mark Searle Auteur Lily Dyu Illustrator Riley Samels Ontwerp en lay-out oorspronkelijke uitgever © 2022 Dorling Kindersley Limited, A Penguin Random House Company, One Embassy Gardens, 8 Viaduct Gardens, London SW11 7BW Nederlandse vertaling © Lannoo Uitgeverij nv, Tielt, 2023 Oorspronkelijke titel The World's Wildest Places Vertaling: Sander Buesink Vormgeving Nederlandse editie: Asterisk*, Amsterdam NUR 223 D/2023/45/9 978 94 014 8836 5 www.lannoo.com www.de-leukste-kinderboeken.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.