www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Tekst en samenstelling Debbie Sanders en Geert Van Speybroek FOTO COVER iStock.com/pixdeluxe VORMGEVING Peer De Maeyer fotografie Debbie Sanders en Geert Van Speybroek © Debbie Sanders en Geert Van Speybroek, Uitgeverij Lannoo, Tielt, 2022 D/2022/45/214 – NUR 500 ISBN 978 94 014 8538 8 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
WOORD VOORAF Met dit boek willen we ervaren én startende bergwandelaars helpen om stap per stap grenzen te verleggen. De starter ontdekt in dit boek heel wat mogelijkheden om de bergen te verkennen, richtlijnen om bestemming en moeilijkheidsgraad te bepalen, informatie over uitrusting en mogelijke gevaren en nog veel andere sleutels tot een succesvolle en veilige bergervaring. De ervaren bergwandelaar kan dit boek gebruiken om nog meer van de bergen te genieten door in alle veiligheid en met meer zelfvertrouwen beslissingen te nemen en moeilijkheden of onzekerheden te overwinnen.
bergwandelaars laten ons zien dat het bergwandelen ook draait rond techniek, dosering en energiezuinig bewegen. Zij bewijzen dat je deze hobby tot op hoge leeftijd kunt beoefenen. En deze hobby motiveert bovendien om heel het jaar aan gezondheid en fitheid te blijven werken.
De media wijzen er regelmatig op dat bergwandelaars, alpinisten en wintersporters best ook over een zekere kennis beschikken en steeds voldoende voorbereid moeten vertrekken. De bergwandelaar begeeft zich inderdaad in een omgeving waar de omstandigheden onverwacht en extreem kunnen veranderen en waar een fout of Want iedereen die van uitgestrekte natuur- vergissing grote gevolgen kan hebben. gebieden houdt, komt vroeg of laat in de Weten wat je kunt verwachten, je planning bergen terecht. Omdat industrie, landbouw aanpassen aan je ervaring en steeds vooren steden er vaak geen grip hebben gekre- bereid zijn op het onverwachte; dat zijn de gen, zijn de landschappen ongerept geble- belangrijke sleutels tot veilig bergwandeven. Er zijn dus heel wat natuurgebieden len. Dit boek zal je daarin begeleiden. en natuurreservaten in de bergen. De meeste bergwandelaars wandelen van hut tot hut. Sommigen kiezen voor Dit is een handig boek dat je niet van meer avontuur en trekken eropuit met voor tot achter hoeft te lezen. Kies een tentjes, maar je kunt ook fantastische hoofdstuk dat je interesse wekt, start dagwandelingen maken vanuit een luxumet de korte tips en beslis dan of je ook eus berghotel. Zo vindt iedereen een forde kleine lettertjes wil lezen. mule die bij hem of haar past en kun je er met vrienden of familie genieten van indrukwekkende uitzichten en memorabele avonturen. Veel plezier ermee! Bergwandelaars leven langer! Omdat je als bergwandelaar je gewicht en je rugzakje verticaal moet verplaatsen, ben je best wel sportief bezig. De vele senioren-
Geert Van Speybroek en Debbie Sanders Auteurs en gediplomeerde bergwandelaars
< Pauze op de Col de la Fourche met zicht op het Lac des Cerces, regio Mont Thabor, Frankrijk
© Bergwandelschool
|5
DANKWOORD Voor het meeschrijven van de teksten danken wij:
Voor het nalezen en aanvullen van de teksten danken wij:
Voorbereiding / solo in de bergen
Ivo Vanmontfort, ivovanmontfort.blogspot.be Tom Van Wauwe, Stephanie Scheirlynck, sportdiëtiste, www.energylab.be Alex Liebens, www.klimenbergsportfederatie.be
Willem Vandoorne, transscandinavia.wordpress.com
Voorbereiding / met kinderen naar de bergen Nick Meynen, www.nickmeynen.be Nele Hilgert Sander Vancanneyt
Producenten Fjällräven, Patagonia, Nordisk, Care-plus, Cascade Designs
Weerkunde Frank Versteegen, meteoroloog, reisbegeleider, leraar
Ecologie: bloemenfamilies en alpiene planten Prof. dr. Louis Beyens, specialist polaire ecologie, limnologie en geomorfologie, Universiteit Antwerpen
EHBO Danny Peeters, docent verpleegkunde aan Katholieke Hogeschool Kempen
Alpiene woordenboek en foto’s Wendy Van Gool, initiator bergwandelen
< Col de la Fourche, regio Mont Thabor, Frankrijk
© Bergwandelschool
|7
OVER DE AUTEURS Geert woonde als kind vele jaren in het buitenland, waar hij vele uren in de natuur en in de bergen doorbracht. Later werd hij reisbegeleider voor avontuurlijke trekkingreizen in Nepal, Marokko, Corsica, Noorwegen en Canada. Hij werkte tussendoor als trekkingspecialist voor een buitensportwinkel. Hij is survivalspecialist en behaalde zijn diploma als begeleider voor bergwandeltochten in Oostenrijk. Hij runde 20 jaar een Belgische ‘Outdoorschool.be’ in de Belgische Ardennen: een opleidingscentrum met weekendcursussen over trekking, survival en de bergen. Hij heeft zich gespecialiseerd in stapergonomie en wandeltechnieken. Met de Bergwandelschool.be trekt hij als gids samen met cursisten en bedrijven regelmatig naar de bergen. Ook op televisie kom je hem af en toe tegen: hij deed mee aan Expeditie Robinson en geeft geregeld tips over zijn favoriete onderwerpen op TV. Motto: Into the mountains we go, to lose our mind and find our soul.
Als berggids wil ik vooral dat mijn deelnemers een uniek avontuur beleven. Ik leer ze hoe je moet omgaan met alpiene omstandigheden, hoe je gevaren maximaal kunt anticiWat trekt je in de bergen aan? peren en hoe je zo slim mogelijk met je energie Het draait bij mij niet zozeer om de sportieve kunt omgaan. De meerwaarde van een gids kick van het ‘overwinnen’ van de bergtop, zit in de vele leermomenten tijdens een tocht maar om het genieten van de unieke uitge- en hoe je ook in de moeilijkste omstandighestrekte en vaak beschermde natuurgebieden. den toch veilig je tocht kunt voortzetten. Het doel is er te zijn, niet zo zeer het presteren of overwinnen… Natuurlijk is de fysieke vol- Uiteindelijk vind ik dat het ‘toerisme’ dat met doening na een zware dagtocht of een picknick bergwandelen gepaard gaat onovertroffen op de top na een urenlange beklimming tel- is: de vriendelijke en respectvolle sfeer met kens weer een schitterende belevenis. andere wandelaars, de gezelligheid van berghutten, de heerlijke smaak van een simpele Ik wandel het liefst een stuk boven de boom- boterham met geitenkaas van de alpenboergrens in de meest ruwe landschappen. Daar derij, het koele water aan een bronnetje, de is de lucht nog blauwer en lijkt de hemel erg rustgevende klank van koebellen … Moet ik dichtbij. Elke plant moet er vechten of zich nog doorgaan? aanpassen om te overleven. In deze kale, ruwe, hoog alpiene landschappen is elke bloem telkens weer een mirakel van de natuur. Dat vind ik nog steeds fascinerend.
8|
© Bergwandelschool
Geert Van Speybroek
Debbie Sanders Debbie trekt geregeld rond in alle uithoeken van Europa, is professioneel gediplomeerd bergwandelgids en begeleidt, zowel in de zomer als de winter, kampeertochten in de Ardennen en het hooggebergte. Ze werkt voor de Klim- en Bergsportfederatie, schrijft reisverslagen voor haar eigen site www.debbiesanders.be en diverse bergsportmagazines, zoals het KBF-magazine. Daarnaast richtte ze in 2012 www.hikingadvisor.be op, een club met heel wat informatieve artikels, een actief forum en diverse activiteiten. Regelmatig geeft ze ook cursussen en workshops bij diverse organisaties en op beurzen.
‘Hoe ouder ik word, hoe meer het ook als een bevrijding voelt om eens het dagelijkse leven achter te laten en dan vooral de sociale media. Het leven op trektocht is heel wat simpeler: eten, wandelen en slapen. Als je dan na een week in de bergen thuiskomt en de krant bekijkt, is het alsof je van de wereld verdwenen was. Zalig!’
© Debbie Sanders
‘Ik hou van het wandelen, de bergen en wildkamperen. Het vergt een inspanning om elke dag je tentje of zeil op te kramen en je rugzak pakweg 15-20 km verder te dragen, maar het geeft ook veel voldoening. Je trekt op je eigen ritme door een gebied met steeds wisselende uitzichten en soms verrassende ontmoetingen.’ ‘In Europa zijn landschappen zo divers, dat je niet helemaal naar de andere kant hoeft om indrukwekkende uitzichten te zien. Op minder bekende routes kom je bijna niemand tegen, bivakkeer je alleen in de natuur. Ook in eigen land trek ik er graag op uit.’
|9
10 |
Queyras, een klein dal in de Franse Hautes-Alpes, regio Provence-Alpes-Côte d’Azur, Frankrijk
© Bergwandelschool
| 11
INHOUD
Woord vooraf
>5
Dankwoord >7 Over de auteurs >8
I Inleiding
> 16
De weg is het doel 19 Drijfveren om in de bergen te stappen 19 Fascinerende en spannende uitdagingen 22 De tien geboden van de bergwandelaar 26
II Voorbereiding 1
> 28
Waar en hoe? 31 Stap voor stap 31 Een reisformule kiezen 31 Wandelbestemmingen 34 Tochtgenoten 40
2
Planning en voorbereiding 49 Een bestaande wandelroute of een zelfuitgestippelde tocht? Informatiebronnen 50 Moeilijkheidsgraden en bewegwijzering 53 Opmaak van een wandelschema 57 Bevoorrading 60 Overnachten tijdens meerdaagse tochten 66 Het leven in een berghut 69 Kamperen: het hotel met duizend sterren 70
3
Uitrusting 73 Algemene aandachtspunten 73 Paklijst voor een zomerse huttentocht De bergwandelrugzak 78 Kleding 82 Bergwandelschoenen 90 Kamperen in de bergen 95 Winterbergwandelen 105
12 |
74
49
4
Bergwandelcursussen 109 Wanneer kies je voor een cursus? Opleidingsmogelijkheden 111
III Onderweg 1 2
109
> 112
Groene voeten 115 Wandeltechnieken 119 Stapergonomie en training 119 Conditie, fitheid en uithoudingsvermogen 120 Wandeltechnieken 124 Puinvelden 127 Blokkenvelden 128 Rotsen 128 Sneeuwvelden en hellingen 128 Gletsjers 129 Wandelen met wandelstokken 129 Stretching 131 Touwgebruik voor de bergwandelaar 133 Een rivier oversteken 136
3
Oriëntatie in de bergen 141 Een kaart kiezen 141 Hoogtelijnen 146 Het kompas 150 Hoogtemeter 154 Gps 156
4
Het weer in de bergen 159 Basisprincipes 159 Specifieke weertypen of verschijnselen in de bergen Weersvoorspellingen 164
5
160
Alpiene gevaren 169 Subjectieve gevaren: jij en je tochtgenoten 169 Objectieve gevaren: jij en de alpene omgeving 170
6
Een beetje ecologie 185 Bergzones 185 Aanpassingen van planten en dieren Enkele bloemenfamilies 192
186
| 13
IV Nood & EHBO 1
> 194
Voetverzorging 197 Voetverzorging voor je vertrek 197 Voetverzorging tijdens je tocht 198 Voetverzorging na elke tocht 198 Extra tips voor blaarpreventie 199 Blaarverzorging 199 Aandacht voor voet- en teenschimmels
2
200
Nood in de bergen 205 Situatie of noodsituatie 205 Het noodactieplan 208 Reddingsdiensten 209 Helikopterredding 211 Noodsignalen 212 Nooduitrusting 213 Noodbivak 215
3
EHBO in de bergen 219 Eerste hulp voor de bergwandelaar 219 Specifieke blessures en gezondheidsrisico’s bij bergwandelaars
V Leuke lijstjes
221
> 232
checklist voor de bergwandelaar 235 Paklijst voor dagwandeling (zomer) 236 Paklijst voor huttentocht (zomer) 238 Paklijst voor kampeertocht (zomer) 240 Specifieke uitrusting voor de winter 242 EHBO 243 Reddingsdiensten, weerberichten en bergsportfederaties Alpien woordenboek 246 Bronnen 252 Fijne reislectuur 255
14 |
244
Genieten aan de Trifthütte op 2675m hoogte na 2 uur stijgen vanuit Zermatt, Zwitserland
© Bergwandelschool
>
| 15
DEEL I
Inleiding
© Debbie Sanders
‘De wolken trekken open. Gele bakens wijzen ons de weg naar de bergpas. De gletsjers zijn amper nog zichtbaar onder de grijze deken van as die hen bedekt. Het is alsof honderden kleine kratertjes op het ijs liggen. Mistflarden bewegen over het landschap. Als we verder omhoogklimmen, zweven de zwaveldampen rond ons hoofd, af en toe wordt onze zuurstofaanvoer afgesneden. Het kleurenpalet wordt steeds uitgebreider: alle tinten van bruin, wit, terracotta, rood… Her en der groeit nog wat mos. Talloze warmwaterbronnen ontspruiten in de omgeving. Het uitzicht is schitterend. Onze gedachten glijden al weg naar het natuurlijke warmwaterbad dat ons in Landmannalaugar te wachten staat. Wat een surrealistische omgeving!’ Debbie, Laugavegur, IJsland
18 |
DE WEG IS HET DOEL Vraag je je wel eens af waarom mensen zo gefascineerd zijn door de bergen? Wat hen drijft om dagenlang en met weinig comfort in die onherbergzame omgeving te verblijven? Waarom er zo veel boeken over de bergen geschreven worden? Of bergwandelen eigenlijk wel veilig is? En of het wel iets voor jou zou kunnen zijn…?
Drijfveren om in de bergen te stappen Er zijn tal van redenen waarom mensen voor een dag of voor meerdere weken de bergen intrekken.
De natuur blijft fascineren
© passemontagne
Elke wandeling in de bergen is een ontdekkingsreis. Het landschap is voortdurend in beweging en achter elke bergrug ligt een nieuwe verrassing. De omgeving is nooit helemaal door een fototoestel te vangen en vraagt soms te veel woorden om beschreven te worden. Berglandschappen gaan van lieflijk en kleurrijk tot grillig en onherbergzaam. Je ziet er unieke planten en dieren en de hele natuur heeft er zich aangepast om te overleven in extreme omstandigheden, gaande van zeer droog en heet tot extreem koud. Wie in de tropen vanaf de voet van een berg naar een hoge top wandelt, doorloopt in enkele duizenden hoogtemeters alle biotopen van evenaar tot pool. Je vertrekt
onderaan in een warm en vochtig klimaat en eindigt boven in de eeuwige sneeuw. Het gevoel om in zo’n kader gedragen te worden door een berg maakt je erg klein, maar geeft je ook een groots gevoel. Voor veel bergwandelaars is niet de top het doel, maar de weg ernaartoe, het bewegen in een fascinerend landschap.
De omstandigheden kunnen uitdagend zijn
‘De klim naar de Crête de la Casse was zeer steil en vermoeiend. Gelukkig was het sneeuwvrij. Ik was die dag niet in vorm en door de mist was het moeilijk om de roodwitte markeringen te vinden. Erg vermoeid, maar voldaan kwamen we aan de refuge du Chardonnet. Ik verlang naar een frisse pint.’ (Yves, 47 jaar, Tour du Mont Thabor)
< Chamonix, Frankrijk
© Bergwandelschool
| 19
© Bergwandelschool
‘Ik heb zelden zo veel spontane en boeiende gesprekken gehad met mensen die ik wellicht nooit meer zal ontmoeten.’
Onverwachte en interessante ontmoetingen Toevallige contacten met andere bergwandelaars of met de plaatselijke bewoners kunnen soms verrassend boeiend zijn. Tijdens een huttentocht stromen de wandelaars elke avond samen op één plek. Een gemeenschappelijke interesse schept snel een band, ongeacht je achtergrond of nationaliteit. Maar ontmoetingen zijn ook vaak vluchtig, terwijl je elkaar kruist op een pad. Het mooie is echter dat bergwandelaars elkaar altijd
(Chris, 57 jaar, 1 maand solo over de Grande Traversée des Alpes GTA)
De wandelingen leiden je soms door vermoeiende puinvelden, over rotsblokken, door sneeuwvelden maar ook langs brede, eenvoudige paden en over lieflijke alpenweiden. Het weer kan grillig zijn en snel onverwachte wendingen nemen. De bergen vragen je volle aandacht en houden je steeds alert. Je weet nooit wat er precies gaat komen. Weg van de dagelijkse routine ga je op zoek naar deze unieke ervaringen. Je stelt je lichaam en geest op de proef. Je haalt voldoening uit het bereiken van je doel. Een bergwandeltocht van slechts enkele dagen kan een maandenlange herbronning voor je betekenen. © Bergwandelschool
20 |