Lannoo’s autoboek Frankrijk
Over dit boek
4
Lannoo’s autoboek Frankrijk
Wie aan Frankrijk denkt, wordt meteen helemaal lyrisch. Want het land in het westen van Europa staat niet alleen symbool voor gastronomie en romantiek, maar ook voor een flinke portie pit en een gezonde dosis levensvreugde. De landschappelijke variatie is zonder meer overweldigend. Terwijl in het noorden spectaculaire rotskusten en pittoreske vissersdorpen domineren, lonken in het zuiden de zonovergoten stranden van de Middellandse Zee. Daarbovenop komen metropolen als Marseille, Lyon, Straatsburg of het kloppende hart van Frankrijk - de flamboyante hoofdstad Parijs. Dit boek neemt je mee langs de mooiste plaatsen en regio’s van Frankrijk en wekt de typisch Franse charme tot leven.
Lannoo’s autoboek Frankrijk
5
Inhoud
DE MOOISTE REISROUTES Route 1: Normandië en Bretagne Route 2: Champagne Route 3: Bourgogne Route 4: Elzas Route 5: Via Turonensis Route 6: Limousin, Dordogne, Périgord Route 7: Roussillon, Pyreneeën, Aquitanië Route 8: Centraal Massief Route 9: Provence-Alpes-Côte d‘Azur Route 10: De kust van de Middellandse Zee
14 16 18 20 22 24 26 28 30 32
DE MOOISTE REISBESTEMMINGEN Noord-Frankrijk Hauts-de-France Normandië
6
Lannoo’s autoboek Frankrijk
36 38 60
Bretagne Grand Est
74 86
Midden-Frankrijk Île-de-France Parijs Centre-Val de Loire Bourgogne-Franche-Comté Auvergne-Rhône-Alpes
120 122 132 152 166 192
West-Frankrijk Pays de la Loire Nieuw-Aquitanië
212 214 222
Zuid-Frankrijk Occitanië Provence-Alpes-Côte d‘Azur Corsica
250 252 280 328
REISATLAS
336
Register Fotoverantwoording
382 384
Foto boven: krijtrotsen van de Côte d’Albâtre, Normandië Foto’s op de vorige bladzijden: blz. 2/3: het centrum van Frankrijk, de Eiffeltoren in Parijs; blz. 4/5: lavendelveld bij Valensole, Provence-Alpes-Côte d’Azur.
Lannoo’s autoboek Frankrijk
7
*
Straatsburg M 0
Parijs
c
h
e
CherbourgOcteville
Îles Anglo-Normandes (UK)
Brest
Mont Saint-Michel
B
Lisieux
N o r m a n d i e Mont-Saint-Michel
Saint-Malo
e
t
Quimper
Caen
Cap Fréhel
r
Pointe du Raz
Le Havre
Coutances
Parc Naturel Régional d'Armorique
a
Rennes
g
Lorient
Vitré
n
Saint-Malo
e
Kronkelende steegjes en een begaanbare stadsmuur vormen de troeven van het stadje in het noorden van Bretagne.
Le Mans
Golfe du Morbihan
Angers
St-Nazaire
Loire
Nantes
Fontevraud-l’Abbaye
Loiredal
Tours
P
A t l a n t i q u e
o
Dune du Pilat
Poitiers
i
Île de Ré
t o
La Rochelle
u
Vienn
Voor de lokale bevolking is dit simpelweg ‘de duin’. Jaarlijks bezoeken ruim een miljoen toeristen het natuurgebied.
d e
i m
Parc Naturel Régional Périgord-Limousin
Périgueux
Bordeaux
u
o
de ron
De grotschilderingen van Lascaux en ontelbare andere prehistorische vindplaatsen in het dal van de Vézère zijn cultureel werelderfgoed.
L
Gi
G a s c o g n e
Grotten in het dal van de Vézère
Limoges
Angoulême
s
i n
re
G o l f e
éz è
Wijn en kastelen zijn de hoogtepunten van het Loiredal, samen met de wondermooie tuinen.
n
Cap de la Haque
De Franse hoofdstad is behalve de stad van de liefde ook de stad van de bezienswaardigheden.
Ooit trokken pelgrims in groten getale naar de granietrots in zee, nu verwelkomt het Unesco-werelderfgoed vooral toeristen.
a
100km
e
HIGHLIGHTS
Pittoreske vakwerkhuizen en culinaire specialiteiten lokken in de Elzasser ‘hoofdstad van Europa’.
Bas
aV el ld Va sin d e l a D o rd o gn e Dordogne
a
G
DonostiaS.Sebastián
Lavendelvelden zover het oog reikt zijn hét beeld van de Provence. Maar ook de lokroep van de Middellandse Zee en authentieke bergdorpjes klinkt luid.
Auch
c
y
o
Pau
Pamplona
Lourdes Parc Nacional des Pyrénées
E
S
P
A
Ñ
A
Toulouse
g
r
Canal du Midi
é
e
De stad aan de Côte d‘Azur is zowel een strandparadijs en partymetropool als cultuurtempel.
s
P
n
Nice
a
Biarritz
ne Garon
Provence
Santander
L
Dordogne Fijnproevers, cultuurfanaten of natuurliefhebbers… allemaal komen ze aan hun trekken in de Dordogne.
n
d
e s
Dune du Pilat
n Cirque de Gavarnie
é e ANDORRA Andorra
s
Zaragoza
Bildband: Unterwegs in Frankreich, Kunth, Breite 278,333mm x Höhe 225,072mm, Mittelbruch 112,333mm, 5mm Beschnitt, FreeHand 111,11%, Layout 90
8
Lannoo’s autoboek Frankrijk
Calais
:
Arras So
m
Bruxelles/ Brussel
Lille Lens
Göttingen
Dortmund
Düsseldorf
B E L G I Q U E /B E L G I E
Béthune lbâtre Côte d’A
Antwerpen
Dunkerque ue
Parc Naturel Régional des Caps et Marais d’Opale
Kassel
Köln
Maastricht Liège
Valenciennes
m
e
Amiens Parc Naturel Régional des Ardennes
Rouen S
Frankfurt
LUXEMBOURG
ne ei
Sedan
Luxembourg
Würzburg
e
L
Château de Chantilly n
r
p
m
Karlsruhe
n
se
a
e
h
lle se Mo
a
Troyes
C
N
C
E
s
sg
A
Vo
R
s
F
Stuttgart
Strasbourg e
Orléans
Nancy
de
erre Auxerre
Augsburg
Rh in
e
eau Château de Fontainebleau c e
i
Meu
B
Se ine
Metz
a
a
r
Chartres
u
D E U T S C H L A N D
Thionville
g
neyland Marne Disneyland
PARIS
Château de Versailles
o
Reims
Basislique de Saint Denis
B
Ma
ss
if
Colmar
Abbaye de Fontenay
o
Freiburg
Mulhouse
u
Belfort
Dijon
r g
Basel
Besançon ançon
o
Bourges
g
Zürich
Bodensee
n
L
o ir e
LIECHTENSTEIN Ö S T E R R E I C H
e
a
Bern
Vaduz
r
Parc Naturel aturel gional Régional du Haut-Jura t-Jura
J
Vichy
Genève
Al
Loire
Parc Naturel Régional Volcans d’Auvergne e g n Parc Naturel Régional e r des Gorges de la Loire u v A M a s s i f
Rhône
Lyon
cy Annecy
St-Étienne
up rc Parc onal BBriançon Nacional n i des Écrins
s
M e r
Grasse
Parc Nacional
Nice
Hyères Il es d ' H yè res
Monaco M MONACO
Firenze
Cannes Saint-Tropez
Toulon
Genova
i t i m du Mercantour es
ôt
e
d
ur 'Az
Livornoo
C
n
n
Rhôn e
e
es
e
Marseille Parc Nacional des Calanques
ar
Gorges du Verdon
c
0%, 20.09.2020
M
n
Perpignan Perpig
Aix-enProvence
Al p
Montpellier Arles La n g uedo c Béziers Aude Parc Naturel Régional Narbonne Narb de Camargue
I T A L I A
Gap
v e P r o
e
Montélimar
Avignon
L.di Garda
Torino
Da
Pont du Gard
Nîmes
Milano
né
Grenoble
Valence
Parc Naturel Régional des Monts d’Ardèche
G o l f e d u L i o n
L.Maggiore
Parcc Nacional de la Vanoise
Le Puy-en-Velay
Parc Nacional des Cévennes v é C
Trento
Mont Blanc
Chambéry
C e n t r a l
Gorges du Tarn
Chamonix 4810
nal Parc Naturel Régional es Albertville du Massif des Bauges
hi
ClermontFerrand
lie
r
u
S C H W E I Z Lac Léman
M é d i t e r r a n é e
Corse
S i
Isola d'Elba lba
Lannoo’s autoboek Frankrijk
9
Route 1: Normandië en Bretagne Liefelijk kun je het landschap bij het Nauw van Calais in het noordwesten van Frankrijk niet noemen. Toch gaat van de door de wind gegeselde kust en het groene achterland een magische bekoring uit waarvoor geen enkele reiziger onverschillig kan blijven. En voor de hele streek tussen Le Havre en Nantes geldt: elke steen is een stukje geschiedenis. De Atlantische branding, de steile kliffen, de glimmend witte krijtrotsen en daartussen de lange zandstranden. Aan de kust van Normandië en Bretagne etaleert de natuur haar onge-
breidelde oerkracht en archaïsche schoonheid. In dat plaatje passen ingedommelde vissersdorpjes en hectische havensteden even goed als mondaine badplaatsen en gezellige vakan-
Reisinformatie:
Afstand: ca. 1335 km | Benodigde tijd: ca. 2–3 weken Parijs 173 km Rouen 69 km Fécamp 17 km Étretat 43 km Le Havre 50 km Honfleur 20 km Deauville 53 km Caen 107 km Grandville 52 km Mont Saint-Michel 60 km St.-Malo 11 km Dinard 80 km St.-Brieuc 156 km Côte de Granit Rose 50 km Morlaix 27 km Roscoff 65 km Brest 58 km Crozon 41 km Douarnenez 30 km Pointe du Raz 53 km Quimper 48 km Quimperlé 73 km Vannes
tiedorpjes. Uit de duizenden jaren oude geschiedenis zijn zo veel relicten achtergebleven, dat de streek net een openluchtmuseum is. Kastelen en herenhuizen, abdijen, kathedralen en historische steden met vakwerkhuizen en stenen gebouwen getuigen van de oude macht en welvaart. Aan de donkere oorlogstijden herinneren de massieve burchten en wachttorens. In Normandië zwaaiden tot in de 5de eeuw de Kelten, Romeinen en Germanen de scepter. Toen kwamen de Vikingen en de Noormannen. Eeuwenlang leverden Engeland en Frankrijk strijd, daarna verwoestten de hugenoten het land. Dat alles was peanuts in vergelijking tot de Duitse bezetting in 1940. Vier jaar later werd Normandië herschapen in een slagveld, toen de geallieerden op 6 juni 1944 – op D-Day – landden op de stranden van Calvados en de Cotentin. Toen de inwoners van Normandië in september 1944 definitief werden bevrijd, lagen tal van steden in puin en as. Nu beleeft Normandië een van de vreedzaamste periodes in zijn geschiedenis. In de bijna 30 000 km2 grote regio is vooral de landbouw van belang. Door
Parc Naturel d'Armorique
Plouguerneau
Brest
St-Mathieu Camaret-sur-Mer
a Côte de Granit Rose
Pittoreske rozerode rotsen bepalen het uiterlijk van het noordelijkste punt van Bretagne. De wind en de golven hebben vele ervan glanzend geslepen.
Pointe du Raz
Morlaix 165
Crozon
Audierne
C ôte d e Cairn de Roscoff Barnenez
Lannion
Parc Nat.Rég. d'Armorique
B
Douarnenez
r
Quimper Atlantische St-Guénolé 165 Quimperlé Oceaan Concarneau Pont Aven
Lorient
Port-Louis Carnac Quiberon
Belle-Île
b Carnac
Deze populaire badplaats was al in de oertijd geliefd. Getuigen daarvan zijn drieduizend menhirs (daterend van 4000-2000 v. Chr.) en andere stenen reuzen.
c Brest
De grootste oorlogshaven van Frankrijk werd tijdens WO II bijna volledig verwoest. Nu is Brest een van de modernste steden van het land.
Bildband: “Unterwegs Frankreich” Route: Normandie/Bretagne, Kunth, Breite 370mm x Höhe 265,00mm, 5mm Beschnitt, Mittelbruch bei 185mm, FreeHand 100%, Layout 100%, 26.09.2020 14 De inmooiste reisroutes
heggen omgeven weiden, velden en appelboomgaarden bepalen het landschap. De bijna 600 kilometer lange kust maakt van Normandië een populaire reisbestemming. In juli en augustus zwermen de Fransen met duizenden tegelijk uit naar de vakantieplaatsjes, van waaruit interessante tochtjes naar bezienswaardigheden als de Mont Saint-Michel te ondernemen zijn. In Bretagne ontstond voor onze tijdrekening een cultuur die de wetenschappers nog steeds voor raadselen stelt: wie waren de mensen van de megalietcultuur? Dienden de menhirs, de stenen uit de tijd van 5000 tot 2000 v. Chr., als zonne- of maankalender? Waren het gewijde plaatsen, processiewegen of vruchtbaarheidssymbolen? Op die intrigerende vragen heeft de wetenschap tot op heden nog geen antwoord. Vanaf 500 v. Chr. wordt de sluier van de geschiedenis gelicht. Toen vestigden de Kelten zich in Bretagne, dat ze ‘Armor’ doopten: ‘Land aan de zee’. Hoewel ze omstreeks 500 werden gekerstend, bleven heel wat van hun heidense gebruiken en legenden overeind. Net zoals hun taal, het Bretons. Ook sommige
Keltische karaktertrekken leven nog steeds voort: Bretonnen bezitten een levendige fantasie en zijn uitgesproken koppig en trots. Het ongeveer 27 200 km2 grote Bretagne is de meest agrarische streek van Frankrijk. Vooral de visserij viert hoogtij en bijna elke zeebaars of zeewolf (loup de mer) stamt van de Bretonse kust. De export van primeurgroente en de vlees- en melkverwerking bestrijken het actieterrein. In het toerisme rukte de streek met zijn bijna 1200 kilometer lange kust op naar de tweede
De Mont Saint-Michel behoort tot de belangrijkste bezienswaardigheden van Bretagne.
M a n ch e
Cap de Alderney la Hague Ka n a a l e i l a n d e n ( G B ) Guernsey Cherbourg-
Octeville
St.Peter-Port Jersey G r a n i t Ro se
St.Helier
Erquy
St-Brieuc
Fort de la Latte
786
Dinard 176
164
e
768
Loudéac
t
13
12
Barfleur St-Vaast-la-Hougue Étretat Baie de la Seine Grandcamp- Landingsplaats Falaise Maisy van de geallieerden d'Aval
Carentan Coutances
Paimpol G o l f e d e S a i n t - M a l o
Guingamp
0
BarnevilleCarteret
Île-de-Br éhat
Granville St-Malo
971
514
Saint-Lô 84
Fécamp Dieppe 27 29
Deauville
Caen
Le Mans
Avranches
Mont Dinan Menhir de St-Michel Champ-Dolent
N
o
r
13
m
a
n
d
i
Josselin
Ploërmel Auray 166 Vannes
g
Muzillac 165
Guérande Le Croisic
St-Nazaire
n
e
Val de Reuil 6014
Vernon
Mantes14 la-Jolie Seine 113
Dreux
PARIJS
12
Versailles
Rennes 24
ë
Beauvais
31 6015
13
Domfront
Abbeville
28
Rouen
Abbaye de Jumièges
84
a
Yvetot
Le Havre Honfleur
Bayeux
174
50 km
158
137
plaats, na de Côte d’Azur. De wind en de stenen, het groen van de weiden en het schuim van de Atlantische Oceaan maakten Bretagne beroemd. Zijn internationale bekendheid dankt de streek echter vooral aan Asterix en Obelix. Na koning Arthur zijn zij de bekendste Bretonnen. Het enige minpuntje is dat het dorp van beide helden nergens in Bretagne te vinden is.
Musée de Bretagne
10 6
Chartres Lyon
Le Mans
84
Pontchâteau Angers
Savenay
11
Nantes
Pornic Lac de Grand-Lieu
249 83
L o i re
d Parijs
De hoofdstad van Frankrijk is tevens het culturele centrum van het land. Wie de vele musea (Louvre, Museé d’Orsay enzovoort) en sfeer nader wil leren kennen, moet ruim de tijd nemen.
Niort
De mooiste reisroutes
15
De mooiste reisbestemmingen
Frankrijk kan uitpakken met een eindeloze reeks fascinerende bestemmingen: unieke kustlandschappen, imposante bergmassieven, schilderachtige vissersdorpjes, mondaine badplaatsen, idyllische nationale parken en natuurgebieden, prachtige kerken en kloosters, indrukwekkende burchten en kastelen, bruisende metropolen en beeldige stadjes. De interessantste worden in dit boek regio per regio voorgesteld aan de hand van teksten en foto’s. Gedetailleerde informatie over musea, monumenten, kastelen, nationale parken, kathedralen en kloosters, thematische stukjes over cultuur, culinaire bijzonderheden en geschiedenis, stadsplattegronden van de belangrijkste steden en een classificatiesysteem met sterren – *** drie sterren = ‘een reis op zich waard’, ** twee sterren = ‘een omweg waard’, * een ster = ‘bezienswaardig’ – bewijzen hun praktische nut. Foto: vuurtoren van Petit Minou aan de rede van Brest.
Noord-Frankrijk
36
Met prachtige kusten als de Côte d‘Albâtre of de Côte de Granit Rose vormt het noorden van Frankrijk (foto: Lille) een harmonieuze symbiose van land en zee. Hier zijn niet alleen imposante kathedralen en belforten te bewonderen, maar ook leuke badplaatsen. Le Grand Est pakt dan weer uit met culinaire hoogstandjes, pittoreske wijndorpen en metropolen als Straatsburg of Nancy.
37
Onderweg in Hauts-de-France Steden als Lille, Duinkerke, Amiens, Arras, Beauvais en Chantilly; natuurparken en kathedralen; uitgestrekte zandstranden, schilderachtige vissersdorpen en elegante badplaatsen: in Hauts-de-France, het noorden van Frankrijk, is variatie troef.
INFO
*
HAUTS-DE-FRANCE Prefectuur Lille Oppervlakte 31 804 km² Aantal inwoners 5 987 883 Bevolkingsdichtheid 188,3 inwoners per km² Specialiteit Méert-wafels van Lille
* Dunkerque Noordoostelijk van Calais ligt bij
de Belgische grens Duinkerke. De stad ontwikkelde zich uit een 7de-eeuwse vissersnederzetting. In de loop der eeuwen behoorde de stad tot Vlaanderen en Bourgondië, tot de Nederlanden en Engeland en ten slotte tot Frankrijk. In de Tweede Wereldoorlog werd de stad tijdens de Slag om Duinkerke grotendeels verwoest. Naar een compact historisch stadsbeeld is het in Duinkerke dan ook vergeefs zoeken. Wie er de tijd voor neemt, ontdekt in Duinkerke echter best wel mooie dingen. Het 15de-eeuwse belfort bijvoorbeeld of de Toren van de Leughenaer, die tot 1963 als vuurtoren dienstdeed. Niet te versmaden is ook het Musée des Beaux Arts.
*** Lille Rijsel was in 2004 culturele hoofdstad van Europa en is tevens de universiteitsstad met het hoogste percentage studenten. De Franse benaming Lille is afgeleid van een ei-
38
Noord-Frankrijk | Hauts-de-France
landje in de rivier de Deûle (‘L’Île’). Ooit behoorde Rijsel tot de Spaanse Nederlanden en de verwantschap met het graafschap Vlaanderen is nog steeds te zien.
a ** Vieille Bourse In 1653, nog voordat Rij-
sel deel werd van Frankrijk, werd de Veille Bourse gebouwd: een complex van gebouwen die zich rond een binnenplaats scharen. De Vlaamse leeuwen boven de portalen tonen duidelijk wanneer de beurs ontstond. Het liefdevol gerestaureerde complex met slanke zuilen en versierde gevels is een van de fraaiste gebouwen in Rijsel.
b *** Musée des Beaux-Arts Twee Parijse ar-
overdekte markt: Les Halles de Wazemmes. De indrukwekkende constructie van glas, ijzer en steen werd in 1869 gebouwd en vormt drie dagen per week het toneel van een grote, wekelijkse markt. Op zondag vind je er ook bric-àbrac, kleding, huishoudartikelen, lederwaren en tal van eetkraampjes. In de smalle steegjes rondom Les Halles illustreren de Aziatische eetgelegenheden of Arabische cafés de multiculturele verscheidenheid van de wijk. Een ander architecturaal hoogtepunt is het cultureel centrum Maison Folie. Achter de futuristische metalen façade van de voormalige spinnerij gaat een centrum schuil waar kunst, kunstenaars en publiek elkaar ontmoeten.
chitecten tekenden de prachtige belle-époquegevel van het in 1801 gestichte museum. Sinds de verhuizing in 1892 naar het palais geldt het als een van de grootste dergelijke musea buiten Parijs. De collectie omvat werken van grote meesters als Rubens, Van Dyck, Picasso en Goya. Ook tekeningen van Rafaël, beeldhouwwerken van Rodin en Camille Claudel, evenals een collectie met 16de- en 17de-eeuwse decoratieve kunstobjecten, vonden er een onderkomen. Anno 2000 werd het museum gerenoveerd en met 7000 vierkante meter uitgebreid. Uniek is het schaalmodel van 15 versterkte steden die Sébastien Le Prestre de Vauban in het noorden van Frankrijk en België liet bouwen.
d *** Citadel Volgens Sébastien le Prestre de
c * Wazemmes Het kloppende hart van de
Foto boven: een zuil op de Place du Général de Gaulle in Lille herinnert aan het beleg door Oostenrijk in 1792.
meest kosmopolitische wijk, ongeveer twee kilometer ten zuidwesten van het centrum, is de
Vauban was deze creatie ‘la reine’ (de koningin) van al zijn vestingen. De citadel werd gebouwd tussen 1667 en 1670 en was de eerste dergelijke vesting die de generaal en architect had bedacht. Ze stond model voor tal van andere militaire complexen die koning Lodewijk XIV nadien liet bouwen. Voor de constructie van het massieve bolwerk moesten onder meer zestig miljoen stenen worden gebakken, drie miljoen steenblokken en 70 000 voet zandsteen worden gesneden. Het reusachtige citadelcomplex reikt tot de oever van de Deûle en is als groene long van de stad openbaar toegankelijk.
ard
lev Bou
pu bli qu e
erm ain e
Ré
Av .G
Ballon
v en
ue
V. B asc h
Av. de Kaa rst A
Av en ue de la
Ca rno t
du
té
Rue
Pla ce Va ub an
rd
eva
rb a nis tes sU
Bou l
de
PARC
Musée des HENRI Canonniers MATISSE
not
Car
u n au
Place de Valladolid d. R . d . F g. x i R o u ba
nt Po rfurt d’E ont v P rko a Kh
Porte GARE de Roubaix LILLEEUROPE
SQUARE COPEN-
Bd
e ass
m
CIMETIÈRE DE L’EST
hènes
Cathédrale N. D. de la Treille
e
Blvd .
Ru eG R. de Ga nd de To u rs R.
P Oi l. a gn ux on s
R. Do ud in au
R la . de Po rte
and hi
d’Y pr es
se
es
Pl. aux s Bleuets
in Jard
us
ett
ue t-Jacq R. S
Ru
des
oll
de s R. ppe e W
Pl. du Lion d’Or R. de la Clef
R. du Gros Gérard
M
Gilleson
R. é gr Mau
e Ru
is
Musée de onn l’Hospice aie Comtesse Pl.
. R. K nauer Ade
Carrefour Pasteur
R. d à Rr u Pont aisne s
es R. d
sT ro
Pl. de Gand
urtrai e Co R. d
e
re er leRt ng . de
d’A
ale
r
le
D 651
R. Po des ète s er t ub R. F. Fo de Av B ad en ts ue Lo uis e Av .V erd i
uis Rue de l a C m o o L d ds ee var eL ule .d Bo Bd
vil
D 670 r 1e éral rt n i lbe . Gé llién R Ga
and eG
ion
el aM
R. el M a sur
Roy
u4
StePl. Catherine Louchart
Porte de Gand
Th
lg Be
d R.
Rue
R. L. Danel
de
u .d Av le up Pe
R
lin ou
rine the -Ca Ste
R.
u . d euf Sq t N n Po
u
d ue
R.
de Justice
.M
R.
R
f
eu
PARC DU GÉNIE
R. d
Ste-MarieMadeleine s de tes R. iten n Pé
des R. es ale hiv llègi Arc o aC el
J R.
ier
ers
teli
Ba
R. Cé des le Pl. du Conservatoire stine s Concert las Pl. des o C . Bettignies R Palais
rier de R. P Nég W h. int Rue er
gr . Né
Square R Grimomprez
aux Sucres ont N P
d R.
s. Pas rois T s de gui l l e An
L
e Belge Peupl
ré
lpin
cci
nd -A St
ale
L’Esplanade
Pont du Ramponneau
.d Av
Park Chicks
de la Moyene Deûle
Champs de Mars
air
Ru
o t. C
du
R.
Ru
olt eV
nal Ca
250 m
Citadelle
de
Roy
s
ier
0
de
es
d ue
lle Ha e la Halle
ed
VIEUX LILLEe . R
es
map
Jem
Rue
D 750
nn
ro
de
Ma
P
R.
rinc
.P Maison Natale R Charles de Gaulle
St-André
se
es rinc
e ess
tz du Me
s
sin
a Mag
St-
R. Mara
R.
tien
as Séb
R.
de
u
u R. d nt d Po radis Pa
R.
u R. dinage u Bé g
ée
All
e ad
arie te-M R. S
ç Fa
ign nv Pl. Be R. St-André
D 651
.A Av
u Av. d
x Ma
at
Boulevard Coubertin e de err Pi
Avenue A.
R Fa . du ub V ou x. rg
in
Tru l y
Va lm
de
R.
W R. att ea u
eI
ed
res
ras
d‘Ar Rue
R Pe . du tit Tho uars
Jeanne d’Arc
R.
R. G. St-Hilaire
R. du Bas Jardin
Wat tignies
au
R. d e
e
nJ
Rue
es
enn
MOULINS
Jea
Douai
R. Lamartine
e
e Val de
de G. ce rre Pla mpie Da
R. ers lmi Cou . G. R ton Dan
Rue d‘Artois
Fle R. d ur e us
R. Bruxelles
Rue Jeanne
Ru
tes
Pos
d’Arc
eV alm
y
R. N. Leblanc
Ru
t
an
lbr
Co
Av Varli . n
n
an
m
nk
er
R.
d’At
s Fland
Pont de
ur
Pe
Sa
J.
res
de S afed
Rue
o
R. des Brigittines
elesalle
R . E. D
de
R.
R.
M
hun s e
Bét
oile
R. B
Rue du Mal de Lattre de Tassigny
ur
Bo
de
R.
lin el Rue C St-Ven h. ant
de
on
m
re
eT en
ed
ux
Ru
e
gn
go
Pa
R.
R.
L.
R.
Ro
R.
Ru
eT
hie
rs
vi e
Cu
tou
n
ba
Va u
.
Bd
ns
r
oove
ent H
id Pres
des
. du
Blvd
u rd d leva ant Boual Vaill M
R. du Prof. Calmette
R.
ttez
Rue
Mo
de
y
de e R. lain P la
Cambrai
nci
e
Ru
uru
e
y de no R. onte F
R. d’Avesnes
Ru e
D V.
tes
Fr.
Rue de Wazemmes
de
Ru
dV
var
le Bou
R.
ntois
ic ust la J
iers
Meun
de
Pos
R.
R. Renan
PARC DU BELVÉDÈRE
Rue
Maison Folie
isson
du Bd. aillant al V M
r
R. uble ouro
a R. G
e Ru
e
esd . Gu R. J
des
y ar
veu
R. Bichat
du Peuple
go Polonais
u rH
e ug be au eM ed Ru
o Square
Boulevard Jean-
Duc
é e arch inair uM poll ed R. A Ru
rin
Baptiste Lebas
é arch
lfé
icto
R. Molière
Bvd. Papin
R. y ric Fab
urm Mo
uM
St-Joseph
J.-B. LEBAS
So
R. Barthélémy Delespaul
WAZEMMES
Rue de Wazemmes
de
Dubu
Sau
St-
d E.
evar
uez
aul D
Boul
Rue P
ris
artin aum R. C tois n a R. G on es rign R. d Bou u R. R. d nt R. St-Éloi b Leva Kol oleil H. er S R. de tine R. Alg tan s . d’ R. Chevreul . Con e la e R R. G et R. dissanc cqu a rs Jon Ren d’Anve ure . Fa R. le R. L ieil la V e de tur R. Aven ant
R.
R. d
tz terli ’Aus R. d ul Pa ue R. farg La
Rue
R.
Rue de Pa
R. du Plat
r
lin nk in Fra ure Me R.
e acin R. R ille orne R. C esde . Gu R. J och St-R pital l’Hô
rlitz
uste
’A R. d
e R. d
R. de Lens
d an
R. d
ck
eux
nin
e rci
Rue Masséna
Me
R.
du ur R. aufo Ch
Delespaul
ur
des R. ugustins A
s ur ne an sT la R e . d de R i v ièrette s ien ’Am
e
Lel
eco
A.
int
Qu
Cit Posé des tes
R. de Lens
ste
R.
air
ilit
E. D
R.
h.
eC
tel Ca n R. éghi B
S
Pa
R. St- nois Ge
is
uve
lM
R.
R.
ein
Ru
R. lle be Fom
n
R. du Priez
ar
Ne
ita
ôp
l’H
u
ur
ta
agen
R. M
R. rt ae tapp
R. Barthélémy
Place rcole de la R. d’A R. d’Iéna Solidarité WAZEMMES
iers
ts
eP
R.
rc
s
ed
Pa
Ru
de
e
l’A
iècl
de
CENTRE
Me
R. e Hov ue lacq
uri eT
onn
Ar
R.
u S R. duveau No de
R.
d R.
R.
Rue
ins rraz Médiathèque
Sa des
.d
s
s de
R. des Bouchers
e la e R . d ot e r i H all
t Pon la de elle d Cita .I.
R me
VAUBAN ESQUERMES
Pl. St-Hubert
Can
3e
R.
HAGUE Gare . Lille-Europe aix Av rre b Ba r la u Rue de sie Parvis de Tour de Ro Écluse de de r bu Rotterdam Lille Tour Square Q u a i du RF. R. à Co Opéra la Barre e ie ns Centre e R Lilleurope Daubenton W Pl. eL ancPl. Bu . d r R u F . . A Euralille Re des Atrium iss es R. M aul e du en aux ign de eri D 651 es Av acq t Jouh a . n WTC Théâtre n u o B uart é R Ave JARDIN ou Av. L du Quai Baig R. Nouveau La Déesse Vieille Bourse Rue Faidherbe x nue R. lev Théâtre des W la Siècle i lly B Place Sq. ar Marionettes ur ran dd Dutilleul dt iho Théâtre St-Maurice de la Gare VAUBAN el .R e l R s u R a i Palais aL du Nord ec Ste- . on Sq. R. d t Bo i GARE t a S lt An r i Rihour e N u b Foch Ru ne Aven d V e er LILLE-FLANDRES R. mbau Parvis e ue W Ru té e r Pl. RIHOUR Ar R. d illy St-Maurice Ru ou Rihour P’tit e la ed h i Br é S Cha R u s Palais q. eT Quinquin St-Étienne R. ude Fo s ou ed s u e Rameau Ram Riv t r d e R . na in R iè r e ta ea Parvis i Sq. de R u R. Fol nSaulx Forum Morisson Jacques Brel de So ue r u Place de R e lfé ue Zénith l Rue G. Delroy Strasbourg sP rin R. Bouche R. G.Delory ne Ja an Arena r d oli o R. . S R. G bla v e M J é J Co u Pert ac om dy hes lso qu P Pl. de u enne be K d em Grand Palais Sacre-Cœur t n en e rt Béthune id u s a R. du ré rs R Fa e Congrèsde P is a R. -Gié e .d Croquet u Pl. n RÉPUBLIQUE R n lée du Exposition Ave St-Sauveur BEAUX ARTS Richebé R. Pl. G. re p. M MAIRIE Sq. R. Ch. Debier vard air J. R. Maillote Muiron Théâtre Im esay Bouleés Unies Place de la e DE LILLELaurent Ov Place des An Tour la Verrière L Cit ig s République d e e Pavillon l d n Halles Centrales ré a Noble eu e on St-Sauveur rt efèvr ati urg Palais des r a R. Malpa Ru Belfroi Hôtel Rue L eN bo s e dess ett u eG au me on Ru b Beaux Arts R i F R t e Pl. de Ville m . ta .d du Da Bo eport Place Salengro Ga eC sS r. R. otre it D ule de Ly on hâ Vollant N de D Rédu R. dé Lé till u d v Bd. mette e e u on ric a e u R n Porte r n R l dd Ca isbo Place Rat LILLE e l Église de Paris Chapelle Ru a L Anglicaine Théâtre GRAND du Réduit . e R ibe A. Sébastopol PALAIS An vre uis XIV rté ge Sébastopol fèb ard Lo llie v Musée Le le u . o r J B R. Pasteur Rue Place Le Biplan Pl. R. des tta R. J. Bart Philippe be G. Lyon J. Bart Pyramides m Musée d’histoire Rue Camille Guérin Le Bon Ga re R. B Gare St-Sauveur R. Malus naturelle, industriel, nd lanq a on l é commercial et d’ethnographie F l ui Gare St-Sauveur Maison eL nue de a u . M R R St-Sauveur- Hall d’Exposition Coilliot Place R. St-Michel Pl. de la Salle d’Exposition Jeanne d’Arc Rue Gosselet GAMBETTA St-Pierre Rue Brûle Maison Nouvelle Ru Rue Littré St-Paul PARC Aventure e R. B Le R pe . Ru lle eE tie squ r erm o Pl. Mendès ise France Place du Gal de Gaulle
révis de T
PORTE DE VALENCIENNES
Bildband: Unterwegs in Frankreich, Kunth, Karte: Lille, Breite 175mm x Höhe 225mm, 5mm Beschnitt, FreeHand 90,91%, Layout 110%, 20.09.2020
Noord-Frankrijk | Hauts-de-France
39
D 750
** Douai ligt ten zuiden van Rijsel in het
Noord-Franse steenkoolbekken. De traditierijke stad vindt haar oorsprong in een Romeins fort. Lange tijd was het een mijnwerkersstad, maar ook dat is nu verleden tijd: de laatste mijn ging in 1990 dicht. De huidige binnenstad herinnert in niets aan dat mijnbouwverleden. Het belangrijkste monument is typisch voor het noorden van Frankrijk, waar in de middeleeuwen tal van indrukwekkende belforten (klokkentorens) wer-
40
Noord-Frankrijk | Hauts-de-France
den gebouwd; 23 daarvan zijn in 2005 door de Unesco erkend als werelderfgoed. Zo ook een van de mooiste van de streek: het belfort van Douai. De 64 meter hoge toren uit de 14de en 15de eeuw verrijst boven de daken van de historische stad en biedt een prachtig panorama. Eveneens bezienswaardig zijn de kerk St.-Pierre en het Musée de la Chartreuse.
* Valenciennes Zowel de Rooms-Duitse kei-
zer Hendrik VII als de rococoschilder Antoine Watteau zagen het levenslicht in het stadje aan de Schelde. Al in 1687 werd er een Academie de Musique opgericht. De vondst van steenkool in de 18de eeuw bracht welvaart, porseleinfabrieken bloeiden, het gekloste kant uit Valenciennes was wijd en zijd bekend. De voormalige hoofdplaats van de Noord-Franse staalregio geniet tegenwoordig vooral faam omwille van zijn
Douai: werk van Franse en Nederlandse kunstenaars is te bewonderen in het Musée de la Chartreuse. universiteit en autofabrieken. Een wandelingetje over de Place d’Armes brengt de oude glans en glorie van Valenciennes in herinnering. Werp een blik op het stadhuis met zijn prachtige barokgevel die gespaard bleef van de grote brand in 1940, en de middeleeuwse kerk St.-Géry. Natuurliefhebbers komen aan hun trekken in de tuin van La Rondelle en aan de nabije vijver Étang du Vignoble.
* Parc naturel régional de L’Avesnois
Het regionale park Avesnois – vlak bij de Belgische grens – beschermt een traditioneel cultuurlandschap: rivieren en meren, beboste heuvels, weiden en bloeiende heggen met daartussen dromerige dorpjes, waarvan enkele nog steeds omgeven zijn door een stadsmuur. Het natuurpark toont in elk jaargetijde een ander gelaat. In de lente vindt de trek plaats van duizenden schildpadden, water- en landsalamanders, in de zomer verpoppen rupsen tot vlinders, in het najaar hullen de bomen zich in de allermooiste herfstkleuren. Steenuilen, zwarte ooievaars of herten voelen zich hier net zo thuis als talloze soorten libellen. In het liefelijke groen vlijen zich schilderachtige dorpjes neer, hier en daar stuit je zelfs op een ommuurd plaatsje dat uitnodigt tot een korte verkenning. Dat de nu zo idyllische regio ook een duit in het zakje deed tijdens de industriële revolutie, leer je in het Écomusée in Fourmies in het zuidoosten van het park.
De polyptiek van Anchin, een van de topstukken van het Musée de la Chartreuse
Valenciennes: Musée des Beaux-Arts Hoewel Valenciennes tegenwoordig een nuchtere industriestad is, bezit het belangrijk kunsthistorisch erfgoed. Hier werden immers de verwante schilders Jean-Antoine (1684-1721) en Louis Joseph Watteau (1731-1798) en de beeldhouwer Jean-Baptiste Carpeaux (1827-1875) geboren. Werk van de kunstenaars is te bewonderen in het Musée des Beaux-Arts. Het grote museumgebouw dateert van het begin van de 20ste eeuw en werd in 1995 grondig gerenoveerd en met 4400 m2 uitgebreid. Het stelt prachtige schilderijen van Vlaamse meesters als Van Dyck, Bosch, Bruegel en Rubens tentoon. Heel interessant is de collectie sacrale kunst in de Rubenszaal, maar natuurlijk zijn ook andere genres (landschapsschilderkunst, stillevens en portretten) vertegenwoordigd. Logischerwijze gaat er veel aandacht naar de beroemde kunstenaars Watteau en Carpeaux, wier beeldhouwwerken in de beeldentuin zijn opgesteld.
Boven links: op het halfuur en het volle uur weerklinkt het klokkenspel van het belfort van Douai, de grootste beiaard van Europa. Kleine foto’s links: niet alleen in de zomer loont een bezoek aan het Parc naturel régional de L’Avesnois de moeite.
Noord-Frankrijk | Hauts-de-France
41
De belforten van Noord-Frankrijk
42
Noord-Frankrijk | Hauts-de-France
Met de bouw van de belforten zetten de burgers zich af tegen de adel en de Kerk. Zowel in Noord-Frankrijk als in het Belgische Vlaanderen en Wallonië bouwden ze stadhuizen met hoge torens waarvan de klokken net zoals de oude stadsklok luidden bij gevaar. Vaak deed de toren dienst als gevangenis of stadsarchief. Of soms gewoon als vergaderzaal voor de
raadsleden. De 23 Franse klokkentorens in de provincies Artois en Picardië, in steden als Cambrai, Duinkerke, Lille, Calais of Amiens drukken nog altijd hun stempel op het stadsbeeld. De eerste middeleeuwse torens waren eenvoudige houten bouwwerken, maar tussen de 11de en 17de eeuw groeiden de belforten uit tot ware prestigeprojecten en werden ze uitgerust
met kostbare uurwerken en klokkenspelen. Elk uurwerk in de stad tikte op het ritme van het belfort, de klokken klepten wanneer de stadspoorten moesten worden geopend of gesloten, gaven aan wanneer de werkdag om was of luidden feesten in. De hoogste beiaard ter wereld weerklinkt in de voormalige mijnstad Douai en troont in de 64 meter hoge stadstoren.
Noord-Frankrijk | Hauts-de-France
43
Fotoverantwoording A = Alamy; C = Corbis; G = Getty; M = Mauritius Images voorkant: iStock (RudyBalasko, akrp & stock_colors); rug: iStock (guy-ozenne); achterkant: iStock (ronnybas & AIMSTOCK) p. 002-003: G/Harald Nachtmann; p. 004-005: G/Eric Rousset; p. 006-007: M/ Jörg Dauerer; p. 010-013: G/Andrea Pistolesi; p. 013: Nata Shilo com/Shutterstock. com ; p. 014: G/fhm; p. 014: G/James Osmond; p. 014: G/Franck Guiziou; p. 015: G/Kari Siren; p. 015: maziarz/Shutterstock.com ; p. 016: G/borodal17; p. 017: G/ RandyRomano; p. 017: M/Fabrizio Malisan; p. 017: G/Arterra; p. 017: C/Sylvain Sonnet; p. 018: M/Klaus Neuner; p. 019: M/Dennis Cox; p. 019: G/Henryk Sadura; p. 019: M/Jumping Rocks; p. 019: G/Jean-Pierre Lescourret; p. 020: M/Alamy; p. 021: M/Sue Martin; p. 021: G/Borisb17; p. 021: M/Rolf Fischer; p. 021: Look/age fotostock; p. 022: G/inakilarrea; p. 023: M/Alamy; p. 023: M/Peter Schneiter ; p. 023: G/Panoramic Images; p. 023: StevanZZ/Shutterstock.com ; p. 024: Look/age fotostock; p. 025: Look/Brigitte Merz; p. 025: G/SergiyN; p. 025: G/Pierre Ogeron; p. 025: M/Alamy ; p. 025: M/Jason Langley; p. 026: M/Alamy; p. 027: M/ Alexander Sorokopud; p. 027: M/Ryhor Bruyeu; p. 027: M/Alex Hare ; p. 027: M/ Alamy; p. 028: G/Chris Archinet; p. 029: G/Sylvain Sonnet ; p. 029: David Hughes/ Shutterstock.com ; p. 029: M/Alamy ; p. 029: M/Alamy ; p. 030: G/Mario Colonel; p. 031: G/Loic Lagarde; p. 031: G/Allan Baxter; p. 031: M/Joana Kruse; p. 031: G/ Elenarts; p. 032: G/Matteo Colombo; p. 033: G/GJulian Elliott Ethereal Light; p. 033: M/Alamy ; p. 033: C/Sylvain Sonnet; p. 033: M/Alamy ; p. 034-035: G/Stefan Cruysberghs; p. 036-037: M/Olena Serditova; p. 038: G/pp76; p. 040: G/ Guillaume Louÿs-Jupiter ; p. 040: M/Alamy ; p. 040: G/Guillaume Louÿs-Jupiter; p. 041: G/Heritage Images; p. 041: G/Andia; p. 041: G/Andia; p. 042: M/Jose Antonio Moreno Castellano; p. 042: G/bbsferrari; p. 043: G/benkrut; p. 044: M/ Christophe Cappelli; p. 044: M/Stuart Black; p. 045: G/Olivier Leclercq; p. 045: M/ Walter Bibikow; p. 045: G/Philippe Turpin ; p. 046-047: G/Sophie Debove ; p. 048: G/Bart van Geffen; p. 048: G/Philippe Clement ; p. 048: Look/Photononstop; p. 049: M/Kevin Harding; p. 049: G/tekinturkdogan; p. 049: M/Alamy ; p. 050-051: G/Wailingwailers12; p. 050: M/Richard Soberka ; p. 050: M/Olivier Leclerq; p. 051: G/Walter Bibikow; p. 051: M/Olivier Leclerq; p. 051: M/Philipp Zechner; p. 052: M/Alamy ; p. 052: G/IWM; p. 052: G/IWM; p. 052-053: M/Science Source / New York Public Library; p. 054-055: G/chert61; p. 054: M/Alamy ; p. 055: M/ Alamy ; p. 056-057: C/Sylvain Sonnet; p. 058: G/Julian Elliott Photography; p. 058-059: G/benkrut; p. 059: Jacky D/Shutterstock.com ; p. 059: M/Felix Lipov; p. 059: G/Gwengoat; p. 060: M/Ian Dagnall; p. 060: M/Artem Evdokimov; p. 060: M/ Stephane Lemaire ; p. 061: M/Mihai Barbat; p. 061: M/Skaya ; p. 061: M/Alamy; p. 062-063: G/StevanZZ; p. 062: G/Laurent Fox; p. 063: M/Alamy; p. 064: G/ Atlantide Phototravel; p. 065: C/Massimo Borchi; p. 066: M/Rene Mattes; p. 066: G/ManoVanKohr; p. 066: G/ManoVanKohr; p. 066: M/Alamy; p. 067: M/Joachim Jockschat; p. 067: G/barmalini; p. 068: laabiraid/Shutterstock.com ; p. 068: G/ Jose Castellamo; p. 068: M/Eddie Linssen; p. 068: M/Alamy ; p. 069: M/Andy Morton; p. 069: M/John Kellerman ; p. 070-071: M/Alamy ; p. 070-071: M/Alamy ; p. 072: G/Andia; p. 072-073: G/Thanapol Tontinikorn; p. 073: G/Patrick Escudero ; p. 073: M/Daniele Schneider ; p. 073: M/Christophe Lehenaff; p. 074: M/Liubomir Paut-Fluerasu; p. 074: G/fotoluk1983; p. 075: G/David Bertho ; p. 075: M/Alamy ; p. 075: G/benkrut; p. 076: G/bluejayphoto; p. 076-077: G/fhm; p. 077: Look/ Brigitte Merz; p. 077: M/Rene Mattes; p. 077: G/Jean Paul Villegas ; p. 077: G/ bluejayphoto; p. 078: M/Manfred Gottschalk; p. 078: G/Philippe Clement ; p. 078: G/Xantana; p. 079: Look/Brigitte Merz; p. 079: G/MathieuRivrin; p. 080: G/ MathieuRivrin; p. 080: G/MathieuRivrin; p. 081: G/bbsferrari; p. 081: G/Franck Guiziou ; p. 081: M/Patrick Escudero ; p. 082: M/Felipe Rodríguez; p. 082: G/ PJPhoto69; p. 082: G/bbsferrari; p. 083: G/MathieuRivrin; p. 083: M/Camera Lucida; p. 083: M/David Santiago Garcia ; p. 084: M/Alamy ; p. 084: M/Andreas Zieher; p. 084: G/Descliks2bretagne.photography; p. 084: G/James Osmond; p. 084-085: M/Richard Fink; p. 085: M/Ludovic de Cockborne ; p. 085: M/Sergey Dzyuba; p. 086: G/gkuna; p. 086: M/Roger Day; p. 087: Look/Brigitte Merz; p. 087: M/Christian Goupi; p. 087: G/photographe amateur; p. 088: C/Sylvain Sonnet; p. 088: G/Henryk Sadura; p. 088: G/bbsferrari; p. 089: G/Pakin Songmor; p. 089: C/Sylvain Sonnet; p. 089: Look/age fotostock; p. 090: M/Sergii Zinko; p. 090: M/ Luciano Mortula; p. 090: M/Sergii Zinko; p. 091: M/John Kellerman ; p. 091: M/ Alamy ; p. 091: G/RandyRomano; p. 092: G/Andia; p. 092: M/Robert Morris; p. 093: M/John Kellerman ; p. 093: M/United Archives; p. 093: M/Lourens Smak; p. 094: G/guy-ozenne; p. 094: M/Fabrizio Malisan; p. 095: M/Christophe Lehenaff; p. 095: M/Rene Mattes; p. 095: M/Roger Cannon; p. 096: M/Peter Horree; p. 096-097: M/imageBROKER; p. 096: G/Yves Forestier; p. 097: G/Steve Allen; p. 097: G/borodal17; p. 097: M/Alamy ; p. 098: G/Jean-Christophe Verhaegen ; p. 098: G/Philippe Clement ; p. 098-099: G/narvikk; p. 100: G/Davide Seddio; p. 100: G/Davide Seddio; p. 101: Look/Brigitte Merz; p. 101: G/travelview; p. 102: G/ Bruno Cavignaux; p. 102: G/alekseystemmer; p. 102: M/Tanja Voigt; p. 102: G/ Berndt Fischer; p. 103: M/Alamy ; p. 103: M/Tanja Voigt; p. 103: Look/Brigitte Merz; p. 104: G/RossHelen; p. 106-107: G/Rene Mattes ; p. 108-109: M/Sue Martin; p. 108: M/Rene Mattes ; p. 109: M/Leonid Andronov; p. 109: Look/ Photononstop; p. 109: M/Christophe Lehenaff; p. 110: M/Hiroshi Higuchi; p. 110: M/John Elk III; p. 110: G/Shaun Egan; p. 110: Sergey Novikov/Shutterstock.com ; p. 112: G/eli77; p. 112: G/guy-ozenne; p. 113: G/Borisb17; p. 113: G/Kirill Rudenko; p. 113: M/BY; p. 114: M/Elena Elenaphotos21; p. 114-115: G/bbsferrari; p. 115: Look/age fotostock; p. 116-117: M/Rolf Fischer; p. 116: Look/Daniel Schoenen
Colofon Tekst: Rita Henss, Andrea Lammert, Robert Fischer, Christiane Gsänger & Stefan Jordan Redactie: Stefanie Schuhmacher Vormgeving: Verena Ribbentrop Vertaling: Christelle Bogaert Opmaak: Peter De Bock Oorspronkelijke titel: Unterwegs in Frankreich © Kunth Verlag, München – MAIRDUMONT GmbH & Co. KG, Ostfildern, 2022 © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2022 D/2022/45/296 – NUR 512 ISBN 978 94 014 8292 9
384
Fotografie; p. 117: M/Daniel Valla FRPS; p. 117: M/Didier Zylberyng; p. 117: G/ Mariusz Kluzniak; p. 117: G/Alexpoison; p. 118-119: M/Sergii Koval; p. 119: G/ stocknshares; p. 119: G/margouillatphotos; p. 119: M/Lisovskaya Natalia; p. 120-121: G/Julian Elliott Ethereal Light; p. 122: G/Henry Norton; p. 123: G/JSSIII; p. 123: M/Tibor Bognar; p. 123: M/Alamy ; p. 124: Look/Klaus Bossemeyer ; p. 124-125: G/Thomas Pollin; p. 125: G/Imagno; p. 125: M/Frank Nesslage; p. 126: M/Alamy; p. 126-127: G/Olivier Reynes Photography; p. 127: G/Photo Josse/ Leemage; p. 127: M/John Kellerman ; p. 127: M/John Kellerman ; p. 128: M/ Renaud Visage; p. 128: M/R. Ian Lloyd; p. 128: G/Beatrice Lecuyer-Bibal ; p. 129: C/Sylvain Sonnet; p. 129: M/Kumar Sriskandan; p. 129: M/John Kellerman ; p. 130-131: M/Alamy; p. 132: G/Shaoyang Zhou ; p. 133: M/Alamy; p. 133: M/Jose Fuste Raga; p. 133: M/Alamy; p. 133: G/gehringj; p. 133: M/Alamy; p. 138-139: M/ Petr Kovalenkov; p. 138: G/Daniele Schneider ; p. 138: G/Guillaume Chanson ; p. 139: M/Pitopia/corcovado; p. 139: Look/Hemis; p. 140: G/Hiroshi Higuchi; p. 140: maziarz/Shutterstock.com ; p. 141: C/Fine Art ; p. 141: G/Sylvain Sonnet; p. 141: M/Alamy; p. 142-143: M/Alamy; p. 144: G/Pawel Libera; p. 144: G/Olena_Z; p. 145: Permchai Phoorivatana/Shutterstock.com ; p. 145: M/Alamy; p. 146: G/ Sylvain Sonnet; p. 147: M/Alamy; p. 147: G/DaLiu; p. 147: C/Ken Kaminesky; p. 147: G/Steven Blackmon ; p. 148: Olga Golovkina/Shutterstock.com ; p. 148: G/ Matteo Colombo; p. 149: M/John Kellerman ; p. 149: M/imagebroker; p. 148-149: M/David Noton; p. 150: C/Ken Kaminesky; p. 151: G/dennisvdw; p. 151: M/Jason Langley; p. 151: G/omersukrugoksu; p. 152: Look/robertharding; p. 152: M/Martin Dr.Schulte-Kellinghaus; p. 152: M/Alamy; p. 153: M/Photononstop; p. 153: G/ Henryk Sadura; p. 153: G/bbsferrari; p. 154: M/Alamy ; p. 154: M/Alamy; p. 154: M/Alamy; p. 155: M/Alamy; p. 155: M/Art Kowalsky; p. 155: M/Vichaya Kiatying-Angsulee; p. 155: G/Raimund Linke; p. 156-157: proslgn/Shutterstock. com ; p. 156: M/age; p. 156: Look/age fotostock; p. 157: look/age fotostock; p. 158-159: M/Derek Croucher; p. 160: G/SergiyN; p. 160: M/Gérard LABRIET; p. 160: M/Photononstop; p. 161: M/John Kellerman ; p. 161: Huang Zheng/ Shutterstock.com ; p. 162: M/Philippe Body ; p. 162: M/Nathalie Cuvelier ; p. 162-163: G/Julian Elliott Photography; p. 163: M/Alamy ; p. 164: Gaspar Janos/ Shutterstock.com ; p. 164: M/Cyrille Gibot; p. 164: M/Alamy ; p. 165: G/Andrea Pistolesi; p. 165: Peter Round; p. 165: Look/Brigitte Merz; p. 166: Look/Brigitte Merz; p. 166: Isogood_patrick ; p. 167: G/benkrut; p. 167: M/Alamy ; p. 167: G/ benkrut; p. 168: M/Oleksandr Shyripa; p. 168-169: M/Alexander Sorokopud; p. 169: M/Nicolas Thibaut ; p. 169: M/Ivan Vdovin; p. 169: M/Chris Bosworth ; p. 169: G/Angelina Cecchetto; p. 170: Look/Brigitte Merz; p. 170: M/OZiL Thierry; p. 170: G/Jean-Pierre Lescourret; p. 171: Tommy Larey/Shutterstock.com ; p. 171: M/Alamy ; p. 171: M/Alamy ; p. 172: M/Alamy ; p. 172: M/Julian Elliott; p. 172: G/ Yann Guichaoua-Photos; p. 173: M/Joris Van Ostaeyen; p. 173: M/NJphoto; p. 173: C/Julian Elliott; p. 174-175: M/Art Kowalsky; p. 174: G/Chris Minerva; p. 175: M/ Alamy ; p. 175: M/Alamy ; p. 175: M/Alamy ; p. 176: G/Henryk Sadura; p. 176: Look/age fotostock; p. 177: G/Andia; p. 177: M/Chris Warren ; p. 177: G/Henryk Sadura; p. 178: Look/SagaPhoto; p. 178-179: M/Bernard Jaubert; p. 179: M/Ivan Mikhaylov; p. 180-181: C/Hans Strand; p. 182: Look/Photononstop; p. 182: G/ javarman3; p. 182: M/Klaus Neuner; p. 183: M/Klaus Neuner; p. 183: M/Roy Conchie; p. 183: M/Klaus Neuner; p. 184: G/SergiyN; p. 184: G/tichr; p. 184: G/ tichr; p. 185: M/Heinz Linke; p. 185: G/Leonid Andronov; p. 185: M/Chris Young; p. 186-187: M/Photononstop; p. 188: Mihai-Bogdan Lazar/Shutterstock.com ; p. 188: M/Barbara Boensch; p. 188: M/Scott Wilson; p. 189: M/Alamy ; p. 189: M/Alamy; p. 190: G/LianeM; p. 191: M/Klaus Neuner; p. 191: Look/age fotostock; p. 190-191: M/Timo Christ; p. 191: M/Alamy ; p. 192: M/Bernard Jaubert; p. 192: M/ Christian Guy ; p. 193: G/DEA/C. SAPPA; p. 193: M/Luc Olivier ; p. 194: G/Lucien Mollard; p. 194: David Hughes/Shutterstock.com ; p. 195: M/Alamy ; p. 195: M/ Alamy ; p. 194-195: M/Alamy ; p. 196: Evan Frank/Shutterstock.com ; p. 197: M/ Alamy ; p. 197: M/Alamy ; p. 197: M/Alamy ; p. 198: G/Marc Dozier; p. 198: C/ Sylvain Sonnet ; p. 198: M/Christian Guy ; p. 198: G/olrat; p. 199: M/Henryk Sadura; p. 199: G/Henryk Sadura; p. 199: G/Henryk Sadura; p. 200: M/Hiroshi Higuchi; p. 200: C/Jean-Pierre Lescourret; p. 200: M/Rene Mattes; p. 202: M/ Alamy ; p. 202-203: Look/Tobias Richter; p. 203: M/Franck Guiziou; p. 203: G/ RnDmS; p. 203: M/Nicolas Thibaut; p. 203: Look/Photononstop; p. 204: Look/ Photononstop; p. 204: M/Pierre Jacques; p. 204: G/Elenarts; p. 205: Look/age fotostock; p. 205: G/shizhan85@gmail.com; p. 205: G/Xavier Fors; p. 206: M/ Alamy ; p. 206: M/Imagebroker ; p. 206: M/Alamy ; p. 207: M/Alamy ; p. 207: G/ Franck Giuziou ; p. 208: G/mmac72; p. 208: G/Thomas Pollin; p. 208: G/mmac72; p. 209: G/biranbig; p. 209: G/JackF; p. 209: M/Alain Le Bot; p. 210: Arako Space/ Shutterstock.com ; p. 210: Look/travelstock44; p. 210: G/mrstam; p. 210-211: M/ Udo Siebig; p. 210-211: G/Aloïs Peiffer; p. 212-213: M/Alamy ; p. 214: M/Hans Verburg; p. 214: G/Sasha64f; p. 215: M/Herbert Kratky; p. 215: G/Musat; p. 215: M/Michiel Vaartjes; p. 216: Look/Brigitte Merz; p. 216: G/Guillaume Souvant ; p. 217: M/Amir Paz; p. 217: M/PhotoStock-Israel; p. 217: M/Wojtek Buss; p. 218: M/ Alamy; p. 218: M/John Kellerman ; p. 218-219: M/Daniel Auduc; p. 219: Look/ Photononstop; p. 219: Look/Hemis; p. 219: Look/Photononstop; p. 220: G/Tuul & Bruno Morandi; p. 220-221: G/Philippe MANGUIN Photographies; p. 221: M/Liz Garnett; p. 221: hfuchs/Shutterstock.com ; p. 221: M/Alamy ; p. 222: G/DouxVide; p. 223: G/Hervé Bois ; p. 223: M/Kate After ; p. 223: M/Jerónimo Alba; p. 223: M/ Ed Buziak; p. 224: G/Eric Cowez; p. 224: G/Alf; p. 224-225: G/AdrienC; p. 225: M/ Photononstop; p. 226: M/John Kellerman ; p. 226: M/Jerónimo Alba; p. 227: G/ kontrast-fotodesign; p. 227: M/Leonid Andronov; p. 227: M/Rene Mattes; p. 228: G/SergiyN; p. 229: M/Jason Langley; p. 229: G/Michael Steiner; p. 229: M/Henny
van Egdom ; p. 229: M/Nick Garbutt ; p. 230: Look/Photononstop; p. 230-231: G/ NielsKristian Photography; p. 231: M/age; p. 231: M/Jerónimo Alba; p. 232: M/ Danuta Hyniewska; p. 232: M/Tanja Voigt; p. 232: Look/Brigitte Merz; p. 232: Look/age fotostock; p. 233: Look/Thomas Stankiewicz; p. 233: M/Alamy ; p. 233: M/Jason Langley; p. 234-235: G/Heritage Images; p. 236: Look/Hemis; p. 236-237: G/Panoramic Images; p. 237: M/Photononstop; p. 237: G/RossHelen; p. 238: G/Robert Holmes; p. 238-239: G/Simon Greenwood; p. 239: M/Peter Schneiter ; p. 239: Look/age fotostock; p. 239: G/Claude LeTien; p. 240: M/Julian Elliott; p. 240: John_Silver/Shutterstock.com ; p. 240: G/Eric Bouloumie; p. 240: M/Jeff Gilbert; p. 240: M/Jeff Gilbert; p. 242-243: Look/Photononstop; p. 244: G/ Jean-Pierre Bouchard ; p. 244: M/Jean-Marc Barrere ; p. 245: M/Alamy ; p. 245: Look/age fotostock; p. 245: M/Iakov Filimonov; p. 246: M/Jean-Marc Barrere ; p. 246: M/Pierre Jacques ; p. 247: M/Sergey Dzyuba; p. 247: M/Jean-Marc Barrere ; p. 247: M/Pierre Jacques ; p. 247: M/Lionel Lourdel; p. 248: G/Sasha64f; p. 248: M/Eduardo Blanco; p. 249: G/Ivan Bastien; p. 249: Look/Juergen Richter; p. 250-251: G/xavierarnau; p. 252: M/Jason Langley; p. 252: M/Russell Mountford; p. 253: M/Nadia Isakova; p. 253: M/Alamy ; p. 253: M/Arnaud Spani ; p. 254: Look/age fotostock; p. 254: G/Daniele SCHNEIDER; p. 255: G/Charles Hawes; p. 255: M/David Noton; p. 255: Look/Brigitte Merz; p. 255: Omar Alonso Bautista/ Shutterstock.com ; p. 256: M/Peter Giovannini; p. 256: G/Pierre Ogeron; p. 256-257: G/Jean-Marc Barrere ; p. 257: Look/Photononstop; p. 257: M/ imageBROKER; p. 258: M/Gareth Kirkland ; p. 258: M/Alamy; p. 259: M/Michal Sikorski; p. 259: M/Pierre Jacques ; p. 259: M/age fotostock/Nano; p. 260: M/Bob Gibbons ; p. 260: M/Nicolas Thibaut ; p. 261: M/Arnaud Spani ; p. 261: C/Jose Fuste Raga; p. 261: G/Shaun Egan; p. 262: G/Elfi Kluck; p. 262: M/Alamy ; p. 263: G/Henryk Sadura; p. 263: G/Walter Bibikow; p. 263: G/Pierre Jacques ; p. 264: M/ Alamy; p. 264-265: M/Leonid Andronov; p. 265: M/Jean-Marc Barrere ; p. 265: M/ Alamy; p. 265: M/Rene Mattes; p. 266-267: M/Jose Antonio Moreno Castellano; p. 266-267: G/fhm; p. 267: M/John Kellerman ; p. 267: M/Peter Kreil; p. 268: G/ saiko3p; p. 268: M/Rene Mattes; p. 268: M/Alberto Zamorano; p. 270: G/Iñigo Fdz de Pinedo; p. 270-271: G/rustamank; p. 270: M/Alamy; p. 271: M/Arnaud Spani ; p. 271: M/Alamy; p. 271: Look/Photononstop; p. 272: M/Shirley Kilpatrick; p. 272-273: M/Alexander Sorokopud; p. 272: G/by-studio; p. 273: AWP76/ Shutterstock.com ; p. 273: AlbertoGonzalez/Shutterstock.com ; p. 273: Look/age fotostock; p. 274: G/Isaac Baquero Perez; p. 274: G/Yann Guichaoua-Photos; p. 275: G/Westend61; p. 276: M/Alex Hare ; p. 276: M/Bob Gibbons ; p. 277: M/ Federico Eidlitz; p. 277: Look/age fotostock; p. 278-279: M/Ryhor Bruyeu; p. 278: Look/Brigitte Merz; p. 279: M/Alamy ; p. 279: M/Westend61; p. 280: M/Alamy; p. 281: M/Francois Roux; p. 281: G/A DEMOTES; p. 281: G/Charlotte Ségurel; p. 281: G/Yann Guichaoua-Photos; p. 282: G/Xantana; p. 282-283: G/photographie de paysages-; p. 283: M/Bertrand Rieger ; p. 283: M/Alamy; p. 283: M/Francois Roux; p. 284-285: M/Alamy; p. 284: G/Jean-Pierre Pieuchot; p. 285: M/Ivoha; p. 285: M/John Kellerman ; p. 286-287: M/John Kellerman ; p. 288: M/Joana Kruse; p. 288: G/Hans Georg Eiben; p. 289: C/David Lefranc; p. 289: M/Alamy ; p. 289: G/Boris Horvat; p. 290: G/Julian Elliott Ethereal Light; p. 290: G/Mark Coggins; p. 291: M/Kate Diamond ; p. 292-293: G/Evgeni Dinev Photography; p. 292-293: M/ Alamy ; p. 293: G/Eric Rousset; p. 294-295: Look/SagaPhoto; p. 296: G/Leonid Sorokin; p. 296: M/Jan Wlodarczyk; p. 296: G/Jungang Yan; p. 297: M/Alamy; p. 297: Look/Hemis; p. 297: M/Joana Kruse; p. 298: G/Philipp Klinger; p. 298: G/ Filippo Maria Bianchi; p. 298-299: G/Brian Jannsen; p. 299: G/p. Eoche; p. 299: M/Udo Siebig; p. 300: Look/Jürgen Richter ; p. 300: M/Jose Antonio Moreno castellano; p. 300: G/Chris Hellier; p. 300: Look/Juergen Richter; p. 300: M/ Christian Böck; p. 301: C/Scott Stulberg; p. 301: C/Dave Watts; p. 301: G/Yann Guichaoua-Photos; p. 302-303: G/Peter Richardson; p. 303: G/Michelle Wells; p. 303: G/Matteo Colombo; p. 303: G/Maritz Verwy ; p. 304: Look/Juergen Richter; p. 304: M/Yves Marcoux ; p. 304: M/Doco Dalfiano ; p. 305: M/Didier Zylberyng ; p. 305: M/Peter Richardson ; p. 305: M/World Pictures; p. 306-307: G/ Westend61; p. 306: G/btrenkel; p. 306: M/Bertrand Gardel ; p. 306: M/Martin Thomas Photography; p. 307: G/Yann Guichaoua-Photos; p. 307: M/Alamy; p. 310: M/Jason Langley ; p. 310: G/Ali Ayoub ; p. 311: G/Yann Guichaoua-Photos; p. 311: G/Franz-Marc Frei; p. 311: M/Udo Siebig; p. 312: M/Udo Siebig; p. 312: G/David C Tomlinson; p. 313: G/Ulla Lohmann ; p. 313: G/Bertrand Gardel ; p. 314: M/ Gerardo Borbolla ; p. 315: G/Yulia Reznikov; p. 315: M/Michel Cavalier; p. 316-317: C/Sylvain Sonnet ; p. 316: M/John Kellerman ; p. 317: M/Franck Chaput ; p. 317: G/Henryk Sadura; p. 317: M/Duncan Grove ; p. 317: M/Alamy; p. 318-319: G/ Heritage Images; p. 320: G/Loic Lagarde; p. 320: G/Henryk Sadura; p. 320: M/ Valery Trillaud; p. 321: G/Imagno; p. 321: M/Robert Fried ; p. 321: G/Doug Pearson; p. 321: G/Cahir Davitt; p. 321: M/Jon Arnold; p. 322: Look/Hemis; p. 323: Look/Hemis; p. 324: G/Allan Baxter; p. 324: M/Ivan Vdovin ; p. 324-325: G/ Eva-Katalin; p. 324: G/SvetlanaSF; p. 325: M/Alamy; p. 325: M/Valery Bareta; p. 325: G/Travelstock44 - Juergen Held; p. 326: G/Wei Hao Ho; p. 326: M/Alamy; p. 326: G/manjik; p. 327: G/Marc de Delley www.saint-tropez-photo.com; p. 327: M/ Chris Seba; p. 328: M/Franz Walter; p. 329: G/zodebala; p. 329: M/Jon Ingall; p. 329: G/Markus Lange ; p. 330: G/Walter Bibikow; p. 330: M/Bluegreen Pictures; p. 331: Look/Rainer Mirau; p. 331: G/Sasha64f; p. 332: Look/Konrad Wothe; p. 332: Look/Konrad Wothe; p. 333: Look/Jürgen Richter; p. 333: M/Eleanor Scriven; p. 333: M/Eugene Sergeev; p. 334: M/F. Lukasseck; p. 334-335: G/ Vincent Lebret ; p. 335: G/David Madison; p. 335: G/Slow Images; p. 335: Look/ age fotostock; p. 336-337: G/Ana Vanesa Garcia Naranjo
www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Als u opmerkingen of vragen heeft, dan kunt u contact opnemen met onze redactie: redactie.toerisme@lannoo.com. Deze uitgave werd met de meeste zorg samengesteld. De juistheid van de gegevens is mede afhankelijk van informatie die ons werd verstrekt door derden. Indien die informatie onjuistheden bevat, kan Lannoo daarvoor geen aansprakelijkheid aanvaarden. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geauto matiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.