Limousin Berry 1 Limoges en de Haut-Limousin 97 2 B rive, Tulle en het dal van de Dordogne 183 3 Het Parc Naturel Régional du Plateau de Millevaches 255 4 G uéret, de Haute en de Basse Marche 289 5 B ourges, de Sancerrois en de Sologne Berrichonne 337 6 V alençay, de Brenne en het dal van de Creuse 397 7 D e Champagne Berrichonne en de Boischaut Sud 447
DE REGIO’S VAN DEZE GIDS: ZIE DE KAART HIERNAAST
Inhoud Niet te missen...........................8 Hoogtepunten van Michelin............................... 12 Reisplanner...............................20 Met het gezin..........................26
DE REIS VOORBEREIDEN Naar de Limousin en de Berry...................................30 Voor het vertrek.....................32 De Limousin en de Berry van A tot Z..........36 Memo...................................................43
RobertHoetink/iStock
MEER WETEN OVER DE LIMOUSIN EN DE BERRY De Limousin en de Berry vandaag.................50 Natuur en landschap.........57 Geschiedenis..............................62 Tradities en volksgeloof...................................68 Gastronomie............................... 70
Auduciel/Photononstop
Kunst en toegepaste kunst..................75
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN 1 Limoges en de Haut-Limousin
Limoges .................................................. 100 Oradour-sur-Glane............................... 125 Saint-Junien............................................ 128 Rochechouart......................................... 132 Saint-Léonard de Noblat..................... 136 Ambazac en het Lac de Saint-Pardoux...................... 142 Bellac.........................................................148 Collégiale Saint-Pierre du Dorat....... 155 Kastelen op de Richard Leeuwenhart-route......................... 158 Saint-Yrieix-la-Perche.......................... 165 Arnac-Pompadour................................ 172 Uzerche..................................................... 176
2 Brive, Tulle en het dal van de Dordogne
Tulle............................................................186 Donzenac en de Gorges de la Vézère........................................ 193 Saint-Robert............................................198 Brive-la-Gaillarde................................. 202 Aubazine.................................................. 213 Collonges-la-Rouge............................. 217 Turenne.................................................... 223 Beaulieu-sur-Dordogne.....................230 Argentat-sur-Dordogne en Xaintrie.......................................... 237 Bort-les-Orgues.................................... 248
3 Parc Naturel Régional du Plateau de Millevaches
Ussel.......................................................... 258 Meymac..................................................... 261 Treignac................................................... 269 Eymoutiers en het Lac de Vassivière...277 Crocq........................................................284
4 Guéret, de Haute en de Basse Marche
Guéret....................................................... 292 Crozant.....................................................299 La Souterraine.......................................306 Château de Boussac.............................310 Évaux-les-Bains en het Pays Combraille......................... 313 Aubusson................................................. 317 Bourganeuf............................................. 332
5 Bourges, de Sancerrois en de Sologne Berrichonne
Bourges....................................................340 Sancerre en de Sancerrois................. 363 Aubigny-sur-Nère................................ 375 Nançay..................................................... 382 Mehun-sur-Yèvre.................................. 385 Vierzon...................................................... 391
6 Valençay, de Brenne en het dal van de Creuse
Château de Valençay.......................... 400 Het Pays de Valençay......................... 406 Parc Naturel Régional de la Brenne........................................ 413 Le Blanc.................................................... 422 Saint-Benoît-du-Sault......................... 427 Saint-Marcel...........................................430 Het dal van de Creuse..........................434 Gargilesse-Dampierre........................442
7 De Champagne Berrichonne en de Boischaut Sud
Châteauroux...........................................450 Issoudun................................................. 460 Nohant en het Pays de George Sand.....................468 Châteaumeillant.................................... 479 Château d’Ainay-le-Vieil....................482 Saint-Amand-Montrond....................485 Château de Meillant.............................494 Abbaye de Noirlac................................ 497 Parc Floral d’Apremont-sur-Allier....500 239 Woordenlijst..........................................504 Register.................................................... 513 Kaarten en plattegronden................ 514
Raadpleeg voor iedere plaats ons adresboekje
Niet te missen
aa
Collonges-la-Rouge
De naam Collonges-la-Rouge verwijst naar het rode zandsteen waaruit bijna het hele dorp is opgetrokken. Het resultaat is een prachtig harmonieus ensemble. Zie blz. 217
D. Delimont/Getty Images
aa
De Brenne, land van duizend meren Dankzij de ontelbare meren heeft de Brenne een uniek karakter. Het ongerepte, verstilde landschap vormt al eeuwenlang een inspiratiebron voor schrijvers en schilders. Zie blz. 413
B. Rieger/hemis.fr
aaa De reis waard aa Een omweg waard a Interessant
9
aa
Sancerre en de Sancerrois Golvende wijngaarden en in de verte de stad Sancerre, die met haar middeleeuwse donjons en klokkentoren nog de sfeer van vroeger ademt. Zie blz. 363
aa
Parc Naturel Régional de Millevaches Schaduwrijke bossen, verborgen veenmoerassen, spiegelende watervlakten… Het Plateau de Millevaches is één natuurlijk mozaïek en een paradijs voor wandelaars. Zie blz. 264 H. Lenain/hemis.fr
L. Olivier / Photononstop
aaa
Château de Valençay Dit is een van de mooiste kastelen van de regio: perfecte architectonische verhoudingen, stijlvolle Franse tuinen en een weelderige inrichting met prachtig antiek meubilair. Een plaatje! Zie blz. 400
H. Lenain/hemis.fr
Hoogtepunten van Michelin
Het Parc Floral in Apremont-sur-Allier S.H.A.P.
Þ Ontdek het heerlijke Parc Floral in Apremontsur-Allier, een 5 ha groot Engels bloemenpark bij het kasteel van Apremont, en neem daarna de tijd voor een wandeling door dit bijna on-Franse dorp. Zie blz. 500
Þ Eer de verzetshelden van de Limousin in het Musée
de la Résistance in Limoges, waar hun bloedstollende verhaal in geuren en kleuren wordt verteld. Het verzetsmuseum is ondergebracht in een fraai gemoderniseerd klooster uit de 17de eeuw en houdt de herinnering levend aan dappere mannen en vrouwen die zich niet gewonnen wilden geven. Zie blz. 108
Þ Geniet van de unieke fresco’s uit de 12de eeuw in het
koor en de apsis van de romaanse Église Saint-Martin in Vic. De rijke voorstellingen en de expressiviteit van de gezichten en lichamen zijn tegelijkertijd fascinerend en ontroerend. Zie blz. 472
Het verzetsmuseum in Limoges Ch. Guy/hemis.fr
DE MOOISTE REISHERINNERINGEN
15
Het huis van George Sand in Nohant Ph. Renault/hemis.fr
TOP 5 Musea 1. Adrien-Dubouché, Limoges (blz. 101) 2. Cité Internationale de la Tapisserie, Aubusson (blz. 318) 3. Beaux-Arts, Limoges (blz. 105) 4. Hospice Saint-Roch, Issoudun (blz. 460) 5. Hôtel Lallemant, Bourges (blz. 352) Aubusson, Cité Internationale de la Tapisserie J. Loic/Photononstop
Þ Betreed het universum van George Sand: kijk rond
in haar fraaie huis in Nohant, waar de 19de-eeuwse schrijfster een ongelofelijk leven heeft geleid, met minnaars als Franz Liszt en Frédéric Chopin, en wandel door haar tuin, waar ze over haar boeken nadacht en inspiratie vond. Zie blz. 468
Þ Maak een keuze uit het
witte porselein van Mehunsur-Yèvre, dat hier al 200 jaar wordt gemaakt. Zie blz. 385
Þ Laat u betoveren door de buitenaards mooie muziek in de abdij van Aubazine,
tijdens het Festival Musique et Patrimoine en Partage (mei tot okt.). Zie blz. 213
Þ Waan u in de middeleeuwen in het levende
museumdorp Fermes du Moyen Âge in de Xaintrie, een vredige regio waar de tijd lijkt stil te staan. Zie blz. 242
Reisplanner 5 dagen
Van Brive naar de Dordogne Ch. Guy/imageBROKER/age fotostock
Route: 70 km langs pittoreske dorpjes
Brive-la-Gaillarde
Dag 1
Boek de oude binnenstad van Brive (blz. 202), het Musée Labenche en het Musée Edmond-Michelet. Ga op zaterdagochtend naar de markt.
Aubazine en Turenne
Dag 2
Wandel ’s morgens door Aubazine (blz. 213) en bekijk de abdijkerk. Rijd ’s middags naar Turenne (blz. 223) voor het kasteel. Tip: informeer naar concerten in de abdij van Aubazine.
Collonges-la-Rouge en Meyssac
Dag 3
Maak een wandeling door Collongesla-Rouge (blz. 217). Ga dan naar Meyssac (blz. 227) en neem een kijkje in een van de pottenbakkerijen.
Lostanges en Curemonte
Dag 4
Bezoek de ‘wereldtuin’ in Lostanges (blz. 233), bewonder het uitzicht in Puy-d’Arnac (blz. 233) en wandel door het middeleeuwse dorp Curemonte (blz. 233).
Beaulieu-sur-Dordogne Dag 5 en Reygade Kijk uit over de rivier in Beaulieusur-Dordogne (blz. 230), bezichtig de Église St-Pierre en wandel door de oude stad. Maak ’s middags een boottocht over de Dordogne en bezoek het kerkje van Reygade (blz. 234).
Brive-la-Gaillarde L. Olivier / Photononstop
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE ROUTES
23
5 dagen
Limoges en omgeving mick1980/iStock
Route: 110 km langs natuurlijk en cultureel erfgoed
Limoges
Dag 1 en 2
Ontdek de oude binnenstad, de kathedraal en de musea: Musée du Four des Casseaux, Musée Adrien Dubouché-Cité de la Porcelaine, Musée des Beaux-Arts en Musée de la Résistance. Maak een wandeling langs de oever van de Vienne. (blz. 100).
Oradour-sur-Glane
Peyrelade (blz. 151) van het uitzicht op de bergen van de Limousin. Overnacht in Bellac.
Saint-Pardoux en La Jonchère
Dag 3
Bezoek Oradour-sur-Glane (blz. 125), met het Centre de la Mémoire, de ruïnes van het oude dorp en de nieuwe kerk met prachtige, moderne glas-in-loodramen. Tip: met jonge kinderen is een bezoek aan Oradour-sur-Glane af te raden: de sfeer is er misschien te beladen en indrukwekkend.
Mortemart en Montrol-Sénart
Dag 4
Bezoek het dorp Mortemart en ga dan naar Montrol-Sénart (blz. 152). Maak daar de wandeling ‘Nostalgie rurale’ of loop naar de Pierre Branlante (50 min). Geniet in
Dag 5
Bezoek tot slot nog het Lac de StPardoux (blz. 144), het veenmoeras van Les Dauges (blz. 146) en het arboretum in La Jonchère (blz. 146).
Het arboretum in La Jonchère Assoc’ Pierres & Arbres
36
DE REIS VOORBEREIDEN
De Limousin en de Berry van A tot Z Alarmnummers Politie – t 17 Brandweer – t 18 of 112 SAMU (ambulance) – t 15 Spoedarts – t 3624
Fietsen Berry Deze regio is redelijk vlak, vooral de Brenne en het dal van de Loire, zodat u er heerlijk kunt fietsen, ook met kinderen. Parc Naturel Régional de la Brenne – www.parc-naturel -brenne.fr. Hier zijn talloze fiets tochten mogelijk, onder andere langs dertien bewegwijzerde routes (bijna 200 km). Inlichtingen bij het Maison du Parc. Van TournonSt‑Martin naar Thenay loopt een mooie voie verte (45 km). La Loire à Vélo – www.loireavelo.fr. Route van 900 km langs de Loire en het kanaal van de Loire. Het gedeelte in de Cher loopt van Belleville-sur-Loire via Apremontsur-Allier naar Guerche (107 km). L’Indre à Vélo – www.indre-a-velo. com. Een route langs de oevers van de Indre tussen Berry en Touraine, aan te vullen met lussen door Azayle-Rideau, Loches en Chenonceaux. In totaal 200 km. w In de Cher kunt u gebruikmaken van de Berrycyclettes, fietsen die te huur zijn bij de toeristenbureaus (€ 14/dag; e-bike € 25/dag). T www.berrycyclettes.fr.
Limousin De rustige D-wegen lenen zich uitstekend voor fietstochtjes. Creuse – Dit departement telt niet minder dan 2300 km aan bewegwijzerde fietsroutes.
w Op de website van Tourisme Creuse vindt u allerlei fietsroutes, van verschillend niveau (gratis te downloaden). We noemen in het bijzonder twee véloroutes: Ouest Creuse (West-Creuse, 80 km), die een deel van de pelgrimsroute naar Santiago de Compostella volgt, en Est Creuse (Oost-Creuse, 120 km), tussen Berry Combraille en het Plateau de Millevaches. Voor mountainbiken in WestCreuse, de Monts de Guéret en Châtelus-Malvaleix, zie www. vacances-sports-nature.com. Corrèze – Website met een groot aantal fiets- en mountainbikeroutes en andere informatie, alles gratis te downloaden: www.correzerando. com. Voor mountainbikers zijn er speciale centra in Argentat, Chamberet en Clergoux. Het Station Sports Nature de Haute-Corrèze (in Ussel) is het hele jaar open. Dit is het grootste mountainbikecentrum van Frank rijk, met ruim 1100 km aan routes en vijftig trails voor beginners en gevorderden. Er is ook een centrum in Liginiac (veertien uitgezette routes, van 12 tot 70 km). Haute-Vienne – Een uitgebreide, goed opgezette website geeft informatie over allerlei soorten fietstochten: www.tourisme -hautevienne.com/randonnee. Haute-Vienne Tourisme heeft ook een themabrochure met vijf routes door het departement, Circuits de découverte, die u gratis kunt downloaden. Voor doorgewinterde fietsers is de Route Richard Cœur de Lion een aanrader (zie ‘Toeristische routes’, blz. 39). De Voie Verte des Hauts de Tardoire, van Châlus naar
DE LIMOUSIN EN DE BERRY VAN A TOT Z
Oradour-sur-Vayres (13 km), is in de plaats gekomen van een oude spoorlijn. Ook toegankelijk voor skaters en mensen in een rolstoel. Voor mountainbikers zijn er centra in de Monts d’Ambazac, Taurion, Vaulry, Nedde en Cussac.
Kunstnijverheid Het label Ville et Métiers d’Art is toegekend aan circa zestig Franse plaatsen die zich onderscheiden door hun kunstnijverheid: - in de Berry zijn dat Mehun-surYèvre, vanwege zijn ambachtelijke porseleinindustrie vroeger en nu, en Saint‑Amand-Montrond, waar in het bijzonder gouden sieraden worden gemaakt; – in de Limousin Saint-Yriex-laPerche, de bakermat van het kaolienporselein, en Saint‑Junien, waar van oudsher handschoenen worden vervaardigd. T www.vma.asso.fr.
Workshops Wandtapijten – In het gebied rond Aubusson en Felletin worden regelmatig cursussen en workshops tapijtweven en -knopen gegeven. Kijk voor meer informatie en adressen op www.tourisme-creuse. com, rubriek ‘Stages & Formations’.
Langlaufen Het Plateau de Millevaches (976 m) telt vier pistes van 2 tot 12 km. Rond Saint‑Setiers (850-950 m) liggen vijf pistes van 3 tot 20 km, met als beginpunt het Chalet de la Croix de la Mission. Er is boven dien een piste voor hondensleden. Ook in de Haute-Corrèze kunt u langlaufen, ten westen van Meymac, in het dorp Bonnefond (910 m). Daar vindt u drie pistes van 3 tot 11 km, met als beginpunt de Foyer de Chadebec. Verder naar het noorden, in de bergen van de Limousin, ligt het skigebied Gentioux-Pigerolles,
37
Féniers, Peyrelevade (900 m – hoogste punt: de Puy de la Mijoie, 949 m), met in totaal 90 km piste.
Paardrijden Zowel in de Limousin als in de Berry hebt u veel mogelijkheden om een buitenrit te maken. Op de website www.chevalnouvelleaquitaine.fr/ itineraires-de-randonnee-limousin staat een lijst van ruim honderd maneges in de Limousin. Op www. berryprovince.com vindt u er enkele tientallen in de Berry. U kunt kiezen uit paard- en ponyritten (onder begeleiding) voor kinderen en volwassenen, van een uur of langer. Ook lessen en cursussen, soms met verblijf. In de Corrèze ligt een netwerk van ruiterpaden (totaal 360 km), de transcorréziennes. Bovendien heeft Arnac-Pompadour een nationale stoeterij en een renbaan. w Het label ‘Centre de Tourisme Équestre’ garandeert de kwaliteit van maneges en andere ruitersportfaciliteiten.
Recreatiegebieden Veel recreatiegebieden liggen aan een meer of recreatieplas (zie de tabel op blz. 41). In de Limousin zijn boomklim- en avonturenparken populair, vooral in de Corrèze. Er zijn verschillende parcoursen mogelijk, voor jong en oud, en voor beginners en gevorderden. Ook in de Berry zijn enkele centra (Nançay, Sidiailles en Le Blanc). Zie www.nouvelle -aquitaine-tourisme.com en de websites van de departementale toeristenorganisaties (blz. 33).
Souvenirs Voor in huis
In de eerste plaats porselein uit Limoges of Mehun-sur-Yèvre, in de Berry. Verder decoratief kantwerk uit Tulle, siervoorwerpen van email uit Limoges, meubelen en
182
LE BAS-LIMOUSIN
Collognes-la-Rouge, een dorp gebouwd uit rood zandsteen H. Lenain/hemis.fr
183
2 Brive, Tulle en het dal van de Dordogne MICHELINKAART 329 – CORRÈZE (19)
Tullea 186 Donzenac en de Gorges de la Vézèrea 193 Saint-Roberta 198 Brive-la-Gaillardea 202 Aubazineaa 213 Collonges-la-Rougeaa 217 Turenneaa 223 Beaulieu-sur-Dordognea 230 Argentat-sur-Dordognea en Xaintrie 237 Bort-les-Orguesa 248
BRIVE, TULLE EN HET DAL VAN DE DORDOGNE
184
LIMOGES
BRIVE, TULLE EN HET DAL VAN DE DORDOGNE 0
PARC
8 km
A 20
1
è Véz
NATUREL
MILLEVACHES
re
Saint-Bonnetla-Rivière D Voutezac 90 1
D5
Ayen
355
Le Roc
D 901
Perpezacle-Blanc
Le Saillant Allassac SainteDonzenac Marguerite 25
71
Objat 377 Mt d’Ayen
D
D
Naves
20
Saint-Robert
A 89
Site de la Roche
D 133
Saint-Viance
Gimel-lesCascades
Tulle
A
D
39
Vertougit
Étg de Ruffaud
Comborn
D3
Juillac
G ges
Belvédère de Comborn
L
de l aV ézè re
EN
D
Champ des Martyrs
Pans de Travassac
26
9 08
D1
Sainte-Fortunade
Cornil
CO
D
d
4
15
0
Le Maillet
1
D 94
D 60
D
D
Grottes de Lamouroux S Roche de Vic 639 Noailles D 16 Jugeals-Nazareth Collonges9 Chasteaux la-Rouge Lacoste Ar D8 D Gouffre Lostanges de la Fage Meyssac n g e o Turenne 28
Lac du Causse
Nadaillac
D3
8
D 94
Puy-d’Arnac
0
Curemonte
E
5
D1
CAHORS
LOT
D 15
Saillac La Chapelleaux-Saints D
D O RDOGN E
1
D 10
Lissacsur-Couze
Dor
D 6089
A 20
PÉRIGUEUX
D
10
9
D3
1 Lac du 520 Jardins de Puy de Pauliat D 10 Coiroux Colette 8 9 Puy d’Yssandon Brive-la-Gaillarde Espargilière D 48 A 89 Aubazine Le Calvaire Cascades Grottes de D de Murel 75 Saint-Antoine 92 89
D
12
Beaulieusur-Dordogne
Fontmerle
Re
185
CLERMONT-FERRAND
DE
LIMOUSIN
3
9
D 982
Neuvic
D
c
rle
Les Maquisards
Saut de la Saule
Ydes
Orgues
Belvédère de Gratte-Bruyère
L’Aigle
La Chapeloune
Va l Do lée d rdo e la gn e
CO R RÈ ZE
Pt du Chambon
Bassignacle-Haut
Belvédère Aynes
Auriac Redenat
Le Chastang
D 13
Lac de Feyt Saint-Privat Servières- D 980 Saint-Chamant le-Château Les Fermes Glény du Moyen Âge Argentat-sur- Vallée de la Dordogne Maronne 11 2
ne
Madic D 15
s de ts Rte stan u j A
Bort-lesOrgues
Site de Saint- 769 Nazaire
Étang des Ramandes
26
69
16
Puy de Manzagol
Pont de Saint-Projet
D 978
Pierrefitte
689
A8
de ud
Belvédère des Aubazines
Belvédère de Marèges D 20
92 2
ze rrè Co
HES
D
9
A8
D
RÉGIONAL
0
D
41
Een bezoek waard Interessant
Plaats van vertrek De Gorges de la Vézère
C A NTA L
D
1
D4
Een omweg waard
Argentat-surDordogne Glény
De bovenvallei van de Corrèze
Tours de Merle Le Rieux
Tours de Merle
De Yssandonnais De Causse Corrézien Het land van de Heer van Turenne
Reygade
Tussen Palsou en Sourdoire 3
D1
Rocher du Peintre
re G orges d e la Cè
Cèr e
De Gorges de la Cère De Xaintrie en de Dordogne De Vallée de la Souvigne Bort-Les-Orgues Langs de Dordogne
186
BRIVE, TULLE EN HET DAL VAN DE DORDOGNE
Tulle a Tulle ligt in de smalle vallei van de Corrèze en wordt omringd door zeven heuvels, wat het geheel een ietwat sombere aanblik geeft, die nog wordt versterkt door de kleur van de huizen. De stad oogt wat luchtiger langs de kades en rond het centrale plein met de elegante klokkentoren van de Notre-Dame. Aarzel niet om door de smalle straatjes van de Enclos te slenteren, een wijk die enkele leuke verrassingen biedt. De stad is bekend om zijn oude wapenfabriek en zijn point de Tullekantwerk, dat populair was aan het hof van Lodewijk XIV. Het stadje heeft de laatste en enige accordeonfabriek in Frankrijk.
Het Maison Loyac aan de Place Gambetta Ch. Guy/hemis.fr
Ñ Ligging
> Planning
14.390 inwoners – Corrèze (19)
Een dagdeel voor Tulle en een dag voor het dal van de Corrèze.
REGIOKAART B1 (BLZ. 184-185)
Tulle ligt ca. 25 km van Brive-laGaillarde. w Aanraders De kathedraal en het Musée du Cloître, de middeleeuwse wijk L’Enclos, de bovenloop van de Corrèze.
< Met het gezin Het vijver van Ruffaud ; de watervallen van Gimel. i Praktisch blz. 191 h Adresboekje blz. 191
TULLE
187
De oude wijk Cathédrale Notre-Dame
R. Roc-de-la-Pierre - informeer naar openingstijden. Om zijn abdij, die in die tijd floreerde, een waardige omgeving te geven, liet abt Guillaume in 1103 de kerk en de kloostergebouwen herbouwen. In de 12de eeuw verrezen het schip, het portaal en de eerste verdieping van de klokkentoren. In de 14de eeuw werd de abdijkerk opgewaardeerd tot kathedraal. a Klokkentoren – De drie verdiepingen worden bekroond door een achthoekige torenspits, omgeven door sierlijke torentjes. De torenspits uit de 14de eeuw werd in 1645 door de bliksem getroffen, maar is in zijn oorspronkelijke stijl hersteld. Portaal – Het portaal heeft een spitsbooggewelf en een poort met twee gelijkzijdige spitsbogen in de stijl van de Limousin, versierd met rolwerk en zuiltjes. Grote kerkraam – Het moderne glas-in-loodwerk (1979) van Jacques Gruber vertoont een opmerkelijk kleurenpalet; in het midden staat Onze-Lieve-Vrouw van Tule met daaronder Johannes de Doper die het Lam Gods draagt. In de randen: rechts bisschop Dumoulin-Borie (een in Tonkin gemartelde missionaris uit Corrèze), onder hem de H. Sebastiaan; links de H. Jacobus, onder hem een gehangene die de pijnlijke herinneringen aan 1944 oproept. Het beeld van Johannes de Doper (16de eeuw), links bij de ingang van het schip, is het voorwerp van grote verering. In de kelder liggen Karolingische overblijfselen van de abdijkerk van Sint-Martinus.
Kloostergang
Van het 13de-eeuwse complex zijn de westelijke galerij en twee traveeën van de noordelijke en oostelijke galerijen overgebleven. De twee volledig gerestaureerde galerijen hebben fraaie spitsbooggewelven met kruinribben. De kunstzinnigheid van de versieringen blijkt uit de fijn gesneden motieven van de kapitelen en sluitstenen. De oostelijke galerij (achteraan) is de meest sierlijke (let op de engelen op de sluitstenen) en geeft toegang tot de kapittelzaal, waarvan de ingang wordt omlijst door twee liggende figuren. De spitsbooggewelven rusten op twee centrale pijlers. Aan de noordelijke muur trekken de twee schilderijen uit het begin van de 14de eeuw de aandacht (Intocht van Christus in Jeruzalem en het Laatste Avondmaal). Een verzameling haardplaten (16de-18de eeuw) en afgietsels van gisanten van pausen uit de Limousin zijn te bewonderen in de zuidelijke galerij.
Musée du Cloître de Tulle
Pl. Berteaud - t 05 55 26 91 05 - www.tulleagglo.fr - half juni-eind sept.: 10.3012.30, 14.00-18.00 u; gratis toegang. Het museum ligt naast de westkant van de kloostergang in het voormalige benedictijnenklooster van Sint-Martinus (13de eeuw). De collectie is even rijk als eclectisch en wordt tijdens tijdelijke tentoonstellingen gepresenteerd. De collectie omvat folkloristische kunst, werken uit de middeleeuwen, aquarellen en tekeningen van Gaston Vuillier (met als thema het boerengeloof) en point de Tulle-kant.
aL'Enclos
Ten noorden van de kathedraal ligt de wijk l’Enclos, waarvan de naam herinnert aan de wallen die de stad ooit omringden. Deze wijk heeft met zijn smalle straatjes, trappen en karakteristieke huizen zijn laat-middeleeuwse uiterlijk behouden. Tijdens een wandeling vanaf de kathedraal krijgt u een goed overzicht van de omgeving, waarna u verder gaat langs de kades (z 30 min.).
a Maison Loyac
Dit gebouw met een fraaie voorgevel werd tussen het einde van de 16de eeuw en het begin van de 17de eeuw gebouwd door een ambassadeur van Frans I. De
2
188
BRIVE, TULLE EN HET DAL VAN DE DORDOGNE
Tulle in de geschiedenis De naam zou ofwel afkomstig zijn van Tutela, als eerbetoon aan de gelijknamige Romeinse godin, beschermster van mensen en plaatsen (haar cultus zou hier verbonden zijn met de oversteek van de Corrèze), ofwel van tudela, de Keltische stam van het woord ‘molen’. Tijdens de Honderdjarige Oorlog viel de stad tweemaal in handen van de Engelsen, in 1346 en 1369. Telkens slaagde de plaatselijke militie erin de indringers te verjagen. Tijdens de godsdienstoorlogen bood het ‘paapse’ Tulle weerstand aan het protestantse leger van de burggraaf van Turenne, dat er in 1577 niet in slaagde de stad in te nemen. In 1585 nam hij echter bloedig wraak en plunderde de stad na een aanval waarover de protestantse dichter Agrippa d’Aubigné heeft geschreven. Op 8 juni 1944 werd het bezette Tulle bevrijd door verzetsstrijders, maar de volgende dag al werd de stad heroverd door Duitse troepen. Honderden inwoners werden gearresteerd, 99 van hen werden in groepen van tien op straat opgehangen, de overigen werden gedeporteerd; 101 van hen keerden niet terug. In het zuiden van de stad (weg naar Brive, D1089) is een monument opgericht ter nagedachtenis van de slachtoffers van het nazisme. ramen en de toegangspoort worden omlijst door colonnetten en bekroond door accoladebogen met loofwerk en dieren, zoals een hert, een haas, een zwijn, een stekelvarken (embleem van Lodewijk XII), een leeuw en windhonden. Sommige personages nemen pikante houdingen aan. Neem de straat links van het Maison Loyac.
Rue de la Tour-de-Maïsse
In dit smalle straatje met trappen raken de uitkragende daken van de 15de- en 16de-eeuwse vakwerkhuizen elkaar bijna. Volg links de (hellende) Rue de la Baylie, en sla dan weer links af.
Rue des Portes-Chanac
In deze hellende straat, die in de middeleeuwen naar Limoges leidde, ziet u links op nr. 9 de gebeeldhouwde deur van een huis uit de late renaissance, de Galerie du Trech. Op nr. 6 staat het Hôtel de Ventadour (14de-16de eeuw)
Rue Riche
Kijk omhoog en bewonder de adellijke huizen in dit kleine keienstraatje. Stop bij nr. 13 voor het prachtig gerestaureerde Hôtel Lauthonie, dat deel uitmaakte van de muur die de middeleeuwse stad beschermde. Dit renaissancehuis heeft een prachtige toegangsdeur met een sint-jakobsschelp en glas-in-loodramen. Ga verder door de Rue Riche, die weer naar de kathedraal aan de oever van de Corrèze leidt.
Théâtre L’Empreinte (SCÈNE NATIONALE)
Dit gebouw van gewapend beton, aan de kade vlak bij het toeristenbureau, werd in 1899 ontworpen door architect Anatole de Baudot. De voorgevel is versierd met geëmailleerde zandsteen, bustes en medaillons. Steek de rivier over via de Pont de l’Escurol en loop omhoog door de Rue du Canton en Rue de la Fontaine St-Martin.
Tour d’Alverge
In deze toren uit de 15de en 16de eeuw leidt een wenteltrap naar de bovenverdiepingen van het aangrenzende vakwerkhuis, een voormalige overnachtingsplek voor pelgrims op weg naar Santiago de Compostella.
TULLE
189
a De bovenvallei van de Corrèze
B1-2
De Corrèze ontspringt op bijna 900 m hoogte ten westen van Meymac op de heidevelden van Bonnefond en doorkruist dan het Monédières-gebergte en graaft een diepe vallei in het graniet. Dit is de langste rivier van het gelijknamige departement. De Corrèze stroomt door Tulle en Brive alvorens zich bij de Vézère te voegen. Verlaat Tulle naar het zuidwesten en rijd via de D1089 richting Brive-la-Gaillarde. De weg volgt de rechteroever van de Corrèze en voert langs het Champ des Martyrs, een monument ter herinnering aan de massamoord op 99 jonge mannen op 8 en 9 juni 1944 en de verdwijning van 101 gedeporteerde dorpelingen (zie kader hiernaast). De vallei wordt snel smaller tussen steile, beboste hellingen. Op de rechteroever worden talrijke gneisgroeven geëxploiteerd.
Cornil
Het enige overblijfsel van een kasteel dat boven het dorp is gebouwd, is een vierkante toren van vier verdiepingen naast de romaanse kerk. U heeft hier een fraai uitzicht over de meanderende Corrèze. Ga in het dorp linksaf in D 48E op en rijd vervolgens verder via de D48. Stop eventueel bij het Lac du Coiroux (zie ‘Adresboekje’ blz. 216).
Sainte‑Fortunade
Een aangenaam parkje met een vijver omringt een kasteel uit de 15de eeuw, dat schitterend is gerestaureerd en waarin tegenwoordig het gemeentehuis is gevestigd. In de romaanse Église Saint-Martial bevindt zich de reliekschrijna van de H. Fortunade, een 15de-eeuws werk in brons. Dit charmante gezicht met een rond LIMOUSIN_HAUTE voorhoofd en neergeslagen ogen valt op door zijn originele uitdrukking, GV_BERRY VALLEE CORREZE_95x84_FRA24345FRA00 de verfijnde gelaatstrekken en de gracieuze houding.
rè ze
Co r
Naves
D
D
10
8
Mo 9 nta n
20 D 11
D 23
A
58
89
D
ne Céron
Gimel-les-Cascades
e
D
E
97 8
61
rt
D1
089
520
E
48
Sainte-Fortunade
Lac du Coiroux
D1
Marc-la-Tour
0
D 48
BEAULIEU-SUR-DORDOGNE
20 11
8
D4
Le Calvaire
D1
.
D
Aubazine
D
Co rrè
Puy de Pauliat
.
9
Cornil
D 12 5 E
D 940
108
ze
St-Martialde-Gimel
St-Bonnet-Avalouze
Champ des Martyrs
D
Étang de Ruffaud
21
TULLE
D9
BRIVE-LA-GAILLARDE
ÉGLETONS
D 53
20
D 44
BRIVE-LA-GAILLARDE, LIMOGES
Bar
2
D3
6 km
USSEL
20
11
0
D
DE BOVENVALLEI VAN DE CORRÈZE
Vimbelle
EYMOUTIERS
UZERCHE
ARGENTAT-SURDORDOGNE
2
190
BRIVE, TULLE EN HET DAL VAN DE DORDOGNE
Rijd 1 km naar het zuiden via de D940, neem dan links de D1 en rijd vervolgens via de D10 en de D26E2 naar Pandrignes. Neem daar de D 26E1 en links de D29 tot St‑Bonnet-Avalouze. Rijd door het dorp en neem de D29E en vervolgens bij het binnenrijden van St‑Martial-de-Gimel de D61E.
aa Gimel-les-Cascades
i Le Bourg - 19800 Gimel-les-Cascades - t 05 55 26 59 61 - www.tulle-en -correze.com - juni-aug.: 9.30-12.30, 14.00-18.00 u; april-mei en sept.: dag. beh. zo; zelfde openingstijden. Dit dorp dankt zijn faam aan Gaston Vuillier (1845-1915), een ietwat vergeten schilder wiens aquarellen de schoonheid van de landschappen van de Corrèze verheerlijken. Aan het eind van de 19de eeuw legde hij een bewegwijzerd pad aan langs de woeste kloven. In 1912 werden de watervallen van Gimel het eerste beschermde natuurgebied in Frankrijk. aa Watervallen – z 1 uur lopen heen en terug; redelijk vermoeiend parcours toegang via het Parc Vuillier of Parc Blavignac (bewegwijzerde paden) - t 05 55 21 26 49 - juli-aug.: 10.00-19.00 u; maart-juni en sept.-okt.: 10.00-18.00, wo 11.0018.00 u - € 6 (6-14 jaar € 4). De Montane baant zich een weg door de rotsen en stort zich van een hoogte van 143 m naar beneden. Tijdens een tocht door de parken heeft u het mooiste uitzicht op de watervallen. De eerste, de Grande Cascade of Grand Saut, valt 45 m naar beneden. De tweede direct erna, de Redole, stort zich 27 m naar beneden. Vanaf hier hebt u een fraai uitzicht op beide watervallen. De derde, de Queue de Cheval (‘Paardenstaart’), duikt plots op vanaf een kleine kaap tussen de rotsen; deze waterval duikt vanaf 60 m naar beneden in een kloof met de suggestieve naam Gouffre de l’Inferno (‘Hellepoel’). a Kerkschat van de Église Saint‑Pardoux – 8.00-19.00 u - vrije toegang. De schrijn van de H. Stefanusaa (eind 12de eeuw), met een ondergrond van wormstrepig brandschilderwerk en figuren van email, is een belangrijk middeleeuws stuk in de Limousin. Het vertelt het lijdensverhaal van de H. Stefanus en valt vooral op door de verfijnde vormgeving van de hoofden in reliëf, waarvan de ogen zijn ingelegd met edelstenen. Bewonder ook de reliekbuste van verguld zilver (15de eeuw) van de H. Dumine, een soldaat van Clovis die zich in de kloven van Montane terugtrok als kluizenaar. Verder zijn er nog een vreemde 18de-eeuwse ‘zielenschaal’ en een pyxis van champlevé email uit de 14de-eeuw te zien. Neem de D53 naar Touzac.
Étang de Ruffaud
< Een visplek (www.ruffaud.fr) onder de bomen in een rustgevende omgeving. Verderop (3,5 km) ligt aan de Étang de Brach een watersportcentrum. Keer terug naar Touzac en neem daar de D53 naar Bar. De kronkelige weg slingert zich omlaag door bossen en weiden. Het dorp Bar, gelegen op een landtong, domineert de valleien van de Vimbelle en de Corrèze. Neem de D23 en de D53 in westelijke richting.
Naves
In de 15de-eeuwse Église Saint‑Pierre-ès-Liens, die wordt geflankeerd door een versterkt torentje, staat een monumentaal altaarstuka van notenhout dat op twee verschillende manieren kan worden bekeken: verticaal is het gericht op Christus; horizontaal verbeeldt het de geschiedenis van de kerk, aan de hand van het leven van de apostel Petrus, naar wie ze is vernoemd. Neem de D58, vervolgens rechts de D1120 om terug te keren naar Tulle.
TULLE
i Praktisch Inlichtingen Toeristenbureau – Pl. Jean-Tavé t 05 55 26 59 61 - www.tulle-en -correze.com. Wandelroutes gratis te downloaden via de website.
Evenementen Fête de la Saint-Jean – 23 juni www.tulle-en-correze.com. Sinds de 14de eeuw vieren de inwoners van Tulle de geboorte van Johannes de Doper met de Lunade-processie, ter herdenking van een belofte om hen van de pest te redden.
Adresboekje Uit eten Doorsneeprijzen Les 7 – 32 quai Baluze - t 05 44 40 94 89 - www.restaurant-les7.fr - j gesl. ma, wo-avond en zo-avond € 34 - lunchmenu ma-vr € 21. De naam van het restaurant verwijst naar de zeven heuvels van de stad en naar de geboortedata van de eigenaars, die in juli geboren zijn. De jonge chef-kok Cyril Auboiroux, die zijn opleiding kreeg bij Alain Ducasse, voert een gastronomische kaart die elke maand vernieuwd wordt. Seizoensgebonden producten, uitstekende prijs-kwaliteitverhouding. Le Bouche à Oreille – 39-43 av. Charles-de-Gaulle - t 05 44 40 40 30 - www.leboucheaoreille -tulle.com - gesl. zo-ma - doordeweeks lunchmenu € 24/28 - menu € 34. Een beperkte kaart die met de seizoenen verandert, een verfijnde keuken en onberispelijke bediening. Bovendien zeer redelijke prijzen! Vraag op zonnige dagen
191
Les Nuits de Nacre – Rond het laatste weekeinde van juni - www. accordeon.org. Evenement dat professionele en amateuraccordeonspelers samenbrengt. Festival Ô les Chœurs – Allerheiligen - http://elizabeth mydear.org. Concerten, voorstellingen voor jongeren, tentoonstellingen en films. Gimel-les-Cascades – Eind juli http://gimelenscene.free.fr. Klanken-lichtspel op het terrein van het kasteel (€ 10; 5-14 jaar € 5). Clergoux – cultureel seizoen op het kasteel van Sédières – Juliaug. - Exposities, concerten en voorstellingen voor kinderen.
om een tafel in de tuin. Regelmatig worden er tentoonstellingen van hedendaagse kunst en fotografie georganiseerd.
In de omgeving / La Ferme du Léondou – Le Bourg - 19700 St-Salvadour 18 km naar het noorden via de D1120, dan de D53 naar Corrèze en de D173 - t 05 55 21 60 04 - www. restaurant-seilhac-leleondou.fr gesl. wo beh. feestd. - lunchmenu € 13/15 - menu € 26,50/39,50. Een omweg naar deze oude schuur met zijn spectaculaire houten troggen en grote open haard is zeker de moeite waard. De regionale keuken (bloedworst met kastanjes, ouderwetse gevulde kool, boekweitpudding) in optima forma. Hôtel-Restaurant Vernat – 2 av. des Lilas - 19330 Favars 8 km naar het westen via de D9 t 05 55 29 30 14 - www.hotel restaurantvernat.fr - õ - gesl. za-avond, zo (beh. voor hotelgasten en na reserv.) - doordeweeks lunchmenu € 13 - menu € 20/35 7 kamers € 45/55. Een gerenommeerd restaurant, aangesloten bij
2
192
BRIVE, TULLE EN HET DAL VAN DE DORDOGNE
de Toques Blanches du Limousin, een garantie voor kwaliteit, met stevige gerechten op tafel. Auberge Le Tacot – 1 pl. de l’Église - 19150 Espagnac - 20 km naar het zuidoosten via de D1120, D10 en D20 - t 05 55 93 64 06 € 13/28 - reserv. aanbevolen. In dit eenvoudige restaurant aan de Transcorrézien, de oude spoorlijn tussen Tulle en Ussel, die is omgevormd tot een wandelpad, wordt gekookt met producten van de markt. Specialiteiten (aardappelchips en kalfskop in gribiche-saus), vegetarische gerechten op verzoek.
Winkelen Le Renouveau du Poinct de Tulle – 2 pl. Émile-Zola - t 05 55 21 46 08 www.lepoinctdetulle.com - junisept.: ma-wo en za 14.30-17.30 u. Kantwerk uit de werkplaats van de vereniging Diffusion et Renouveau du Poinct de Tulle. Bezoek aan de werkplaats mogelijk. Maugein Accordéon – Rte de Brive - ZI de Mulatet - t 05 55 20 08 89 - www.accordeons-maugein. com - bezoek di-do om 10.30 u op afspraak. In 1919 opende Jean Maugein samen met zijn twee broers een kleine werkplaats (40 m2) waar ze accordeons maakten. Vijfenzestig jaar later werd een nieuwe fabriek in gebruik genomen, de productie werd gemoderniseerd, maar de traditie bleef behouden.
Uitgaan La Taverne du Sommelier – 8 quai de la République - t 05 55 26 57 63 - www.taverne-du-sommelier. fr - 9.00-0.00 u. Traditionele brasserie met een ruime keuze aan wijnen per glas. De eigenaar, Didier Bordas, was in 1983 de eerste ‘Jonge sommelier van Frankrijk’. Fraai terras met uitzicht op de
Corrèze. Mogelijkheid om in het restaurant te eten (menu € 12/21).
Overnachten Goedkoop
In de omgeving
Camping du Lac de Bournazel – Seilhac le Lac - 19700 Seilhac 15 km naar het noordwesten via de D1120 en D44 - t 05 55 27 05 65 www.camping-lac-bournazel.com april-sept. - stacaravans voor 2, 4, 6 of 8 pers. € 60/130 (minimaal 2 nachten) - verhuur alleen doordeweeks in juli-aug. - € 315/784. In een aangename omgeving, aan de rand van een meer, ligt deze zeer goed uitgeruste camping met kwaliteitsvoorzieningen. Veel activiteiten. Doorsneeprijzen Chambre d’hôte La Lupronne – Le Mons - 19150 Cornil - D1 - 11 km naar het zuiden via de D1089 en de D130 - t 05 55 27 26 47 - http:// lalupronne.free.fr - ; - 5 kamers € 65/77 :. Rond dit huis uit de napoleontische tijd, dat ontworpen was om zelfvoorzienend te zijn, zijn de waterputten, kastanjedroogschuur en alle bijgebouwen behouden gebleven. Een geslaagde renovatie benadrukt de schoonheid van de ruimtes. De houtoven wordt soms aangestoken voor een lokale table d’hôte. Hostellerie de la Vallée – Le Bourg 19800 Gimel-les-Cascades - 13 km naar het noordwesten via de D1089 - t 05 55 21 40 60 - gesl. half dec.-begin jan., zo-avond okt.mei - 9 kamers € 80 - : € 10 - f € 26/35. Een charmante overnachtingsmogelijkheid in een mooi traditioneel huis met comfortabele kamers, sommige met uitzicht op de vallei. Uitstekende lokale keuken in de panoramische zaal van het restaurant.
DONZENAC EN DE GORGES DE LA VÉZÈRE
193
Donzenac en de Gorges de la Vézère a Donzenac ligt op een heuvel aan de rand van het bekken van Brive, in het land van de leisteengroeven, waar het al eeuwen bekend om is en waarvan er nog steeds enkele bestaan. Het is een goede uitvalsbasis om de prachtige kloven van de Vézère te ontdekken, via charmante dorpjes en spectaculaire bezienswaardigheden.
2
Uitzicht op de Gorges de la Vézère vanaf de Site de la Roche bij Allassac Ch. Guy/hemis.fr
Ñ Ligging
> Planning
2638 inwoners – Corrèze (19)
Reken op één dag.
REGIOKAART A1 (BLZ. 184-185)
i Praktisch blz. 197
Donzenac ligt 10 km ten noorden van Brive-la-Gaillarde. w Aanraders De hellingen van Travassac; de kloven van de Vézère vanaf La Roche; de kapel van Saillant met de glas-in-loodramen van Chagall.
h Adresboekje blz. 197
Vertaling Eindredactie Opmaak Omslagfoto Oorspronkelijke titel Oorspronkelijke uitgever Uitgevers
J an Bos en Theo Scholten Theo Scholten Asterisk*, Amsterdam hémis.fr/Imageselect Guide Vert Limousin Berry Michelin, Parijs Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Françoise Rault Hoofdredactie Redactie Juliette Dablanc, Élodie Ganneau, Renée Grimaud, Françoise Klingen, Isabelle Labernadie, Laurence Michel, Denis Montagnon, Christian Rault, Stéphanie Vinet Grafisch ontwerp Christelle Le Déan, Sandro Borel, Justeciel Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Cartografie Altiplano, Ecaterina-Paula Cepraga, Costina-Ionela Lungu, Cristina-Ionela Ungureanu Stadsplattegronden: © MICHELIN en © 2006-2018 TomTom. All rights reserved. Met dank aan Gilles Bergeal (ADT de la Corrèze), Jennifer Desille (Tourisme et Territoires du Cher), Béatrice Faury (ADT de la Creuse), Elodie Mary (Agence d’Attractivité de l’Indre) en Sophie Trinques (Haute-Vienne Tourisme), Cristian Catona, Hervé Dubois, Maria Gaspar, Bogdan Gheorghiu, Pascal Grougon, Sébastien Muylaert, Sophie Roques, Marie Simonet © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2022 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden. Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Postbus 23202 1100 DS Amsterdam Zuidoost info@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2022/45/285 - NUR 512 ISBN 978 94 014 8283 7 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.