Issuu

van reizigers voor reizigers

TTER

NOORDOOST-ITALIË

4 De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:

TROTTER Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt

Uitgeverij Terra Lannoo Postbus/P.O. Box 23202 NL-1100 DS Amsterdam Zuidoost

E - MAIL: TROTTER @ LANNOO.BE WWW.TROTTERCLUB.COM

De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. VERTALING Petra van Caneghem; 2022 Imago Mediabuilders REISINFORMATIE VLAANDEREN EN NEDERLAND Wegwijzer, Brugge OMSLAGONTWERP Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ONTWERP BINNENWERK Imago Mediabuilders OMSLAGFOTO Iakov Kalinin / Shutterstock OORSPRONKELIJKE TITEL Le Routard – Italie du Nord, Le Routard – Venise OORSPRONKELIJKE UITGEVER Hachette, Paris DIRECTEUR VAN DE REEKS EN AUTEUR Philippe Gloaguen STICHTERS Philippe Gloaguen en Michel Duval ADJUNCT- REDACTEUREN Benoît Lucchini en Amanda Keravel REDACTEUREN Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Alain Pallier en Fiona Debrabander

D/2022/45/61 - ISBN 978 94 014 8263 9 - NUR 512 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? Op deze pagina’s zetten we de toeristische highlights voor je op een rijtje – stuk voor stuk zijn het met recht topervaringen die je niet mag missen!

26 TOPERVARINGEN 18

IN VENETO WOON OP EEN ZWOELE 1 ZOMERAVOND EEN OPERA BIJ IN EEN VAN DE LEGENDARISCHE ARENA’S VAN VERONA. VERDWAAL IN EEN STAD DIE SCHITTERT IN DE NACHT.

ONTDEK DE WEELDERIGE 2 PALLADIAANSE ARCHITECTUUR IN VICENZA, HET EPICENTRUM VAN HET GENIE PALLADIO.

Een glaasje amarone, de zoete lokale wijn met complexe aroma’s en een hint van chocolade, is de perfecte afronding van een romantische avond. De vele historische taveernes zijn er trots op. Verona is de stad voor geliefden en voor lekkerbekken. Blz. 146

Je kunt in de stad in de voetsporen lopen van de geniale 16de-eeuwse architect. De tocht gaat van zijn uitzonderlijke olympische theater naar de villa’s die verspreid liggen in de omgeving. Je komt in ongerepte dorpjes als Asolo en Bassano del Grappa. Blz. 163

Breuil-Cervina

VALLE D’AOSTA

Mont Cervin Sacro Monte Châteaux de la Vallée d’Aoste

VENETO blz. 125

Aosta

Lago d’Iseo

Lago di Garda

Milaan

FRANKRIJK

Vicenza

Verona

Padua

Pinacoteca Agnelli

Museo Egizio

VENETIË blz. 309

Pavia

Torino

Mantua Po

Sabbioneta

PIËMONT p. 105

Barbaresco Barolo

A D R I AT I S C H E ZEE

Modena

LIGURIË Genua

Finalborgo

EMILIAROMAGNA blz. 209

Quai de Camogli

Bologna

Ravenna

Cinque Terre

Golf van Genua

Alpi Rocchetta Liguri Nervina

Delta del Po

Ferrara

Parma

Les Langhe

Porto Venere

Cervo

In het hoofdstuk ‘Mens, maatschappij, natuur en cultuur’ gaan we dieper in op de geschiedenis, het cultureel erfgoed en de geografie van het land of gebied dat je bezoekt. Boeiende achtergrondinformatie om alvast thuis of tijdens de heenreis door te nemen.

50 km

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR Beroemde personen Bevolking Cultureel erfgoed Drank Economie Film Geografie Geschiedenis Keuken Literatuur Media Werelderfgoed van Unesco

40 46 46 49 53 54 57 59 72 78 81 82

DE BOUW VAN HET TEATRO OLIMPICO WERD IN 1579 GESTART .

In het hoofdstuk ‘Praktisch’ vind je alle nuttige informatie over de bestemming. Lees er alles wat je moet weten over bijvoorbeeld verkeer en vervoer, geldzaken, taal en reisdocumenten.

NOORDOOST-ITALIË PRAKTISCH

ABC van Italië Alvorens te vertrekken Budget Elektriciteit Feesten en feestdagen Fooien Geldzaken Gehandicapten Gezondheid Internetadressen Klimaat Noodgevallen Openingstijden Overnachten Post Reisliteratuur Risico’s en ergernissen Taal Roken Telecommunicatie Vervoer Winkelen Wist je dit?

ABC VAN ITALIË - 302.000 km2. Op dit grondgebied bevinden zich ook twee onafhankelijke staatjes: Vaticaanstad en San Marino. - Rome. - 60.200.000 inwoners. - Italiaans. - parlementaire republiek. PRESIDENT - Sergio Mattarella sinds 31 januari 2015. EERSTE MINISTER - Giuseppe Conti sinds mei 2018. INDEX VAN MENSELIJKE ONTWIKKELING - 0,883 (43st op de wereldranglijst). OPPERVLAKTE

HOOFDSTAD BEVOLKING

OFFICIËLE TAAL STAATSVORM

ALVORENS TE VERTREKKEN

Ben je onder de 18 jaar en reis je alleen of met een persoon die niet een van de ouders is, dan is de schriftelijke toestemming van beide ouders vereist (in het Engels of Italiaans). Het bewijs moet worden gelegaliseerd. Heb je niet de Belgische of Nederlandse nationaliteit, neem dan contact op met de ambassade van Italië in België of Nederland. Informatie over de voorwaarden met betrekking tot corona vind je op de volgende websites: http://www.diplomatie.be en https://www.rijksoverheid.nl/

In België - Connections Travel Shops in Aalst, Antwerpen, Brasschaat, Brugge, Brussel Centrum, Brussel Elsene VUB, Brussel Schuman, Brussel Toison d’Or, Brussels Airport, Ukkel, Gent, Gent Expo, Hasselt, Kortrijk, Kraainem, Leuven, Lommel, Mechelen, Mortsel, Oostende, Roeselare, Sint-Niklaas, Turnhout, Vilvoorde. Call-Center T (070) 23 33 13 o connections.be. Via o isic.be.

CONNECTIONS

In Nederland

626 39 87 : iicamsterdam@esteri.it o iicamsterdam.esteri.it.

Nuttige adressen

In Nederland ITALIAANSE

o italia.it

DIENST

VOOR

AMBASSADE VAN ITALIË

TOERISME

- Parkstraat 28,

2514 JK Den Haag T (070) 302 10 30 : denhaag.embitaly@esteri.it o ambla-

ja.esteri.it. - Keizersgracht 564, 1017 EM Amsterdam T (020)

ISTITUTO ITALIANO DI CULTURA

NOORDOOST-ITALIË PRAKTISCH

In Italië AMBASSADE VAN BELGIË

de Notaris 6, 00197 Rome

: rome@diplobel.fed.be belgium.be/italy.

- Via Giuseppe

T 360 95 11. o diplomatie.

AMBASSADE VAN NEDERLAND - Via Michele Mercati 8, 00197 Rome T 3228 6001 : rom@minbuza.nl o Netherlandsworldwide.nl/countries/italy.

Identiteitsbewijzen In België

VOOR DE ZEKERHEID … Het is geen verkeerd idee om scans te maken van je paspoort, visa, bankpas, vliegticket(s), verzekeringspolis en hotelvouchers. Stuur ze vervolgens als een pdf-bijlage in een mail naar jezelf. In geval van verlies of diefstal kun je die documenten dan heel gemakkelijk in een internetcafé weer (laten) afdrukken en zul je het probleem sneller kunnen oplossen bij de autoriteiten.

Goed om te weten

In Nederland

Een Europese identiteitskaart of geldig paspoort volstaat. Dat geldt ook voor kinderen. Reist het kind met een van de ouders, dan is het wenselijk dat de ouder die het niet vergezelt een schriftelijke toestemming opmaakt (in het Engels of Italiaans) en die laat legaliseren door het gemeentebestuur.

Internationale jeugdherbergkaart

De jeugdherbergkaart is te gebruiken in meer dan negentig landen en opent de deuren van de vierduizend hostels van de keten Hostelling International. De neer je niet met je eigen auto reist, vraag openingstijden verschillen per land en dan een schriftelijke machtiging aan de per hostel. De kaart is vaak verplicht bij een verblijf in een jeugdherberg, dus we eigenaar van de auto. raden je aan er voor vertrek een aan te vragen. Internationale studentenkaart • Voor een verblijf in een jeugdherberg Deze kaart is in de hele wereld het bewijs geldt geen leeftijdsgrens, lid worden is voldat je student bent. Hiermee kun je profi- doende. teren van verschillende voordelen, dien- • De kaart geeft je de mogelijkheid online sten en studententarieven (op vervoer, te reserveren, dankzij het internationale overnachtingen, cultuur enzovoort). Met reserveringssysteem op o hihostels.com. de kaart heb je ook diverse speciale voor- Je kunt tot een jaar van tevoren reserveren delen tijdens het reizen (korting op vlieg- in meer dan 1600 hostels over de hele wetickets, hotels en jeugdherbergen, verzeke- reld. Bovendien kun je in een keer meerringen, simkaarten, autoverhuur). dere hostels boeken. De kaart kost € 15. Je kunt deze verkrij- • Het systeem maakt het mogelijk inforgen op vertoon van je identiteitskaart, je matie te verkrijgen over de hostels, de bestudentenkaart en een foto. Als je met de auto naar Italië reist, volstaat

WANDEL OP HET PIAZZA DEL een NETTUNO BOLOGNA nationaal IN rijbewijs. Je hebt een interEENS ROND DE BEROEMDE NEPTUNUSFONTEIN nationale verzekeringspolis .nodig. Wan-

Een identiteitskaart volstaat. Kinderen onder de 12 jaar moeten in het bezit zijn van een eigen identiteitsbewijs met foto, verkrijgbaar bij de gemeentediensten van je woonplaats. Reist het kind met een van de ouders, dan is het wenselijk dat de ouder die het niet vergezelt een schriftelijke toestemming opmaakt (in het Engels of Italiaans) en die laat legaliseren door het gemeentebestuur.

KILROY TRAVELS NETHERLANDS - Singel 413, 1012 WP Amsterdam T (020) 524 51 00 o kilroytravels.nl. Er zijn ook kantoren in Utrecht en Groningen. JOHO - : info@joho.nl o joho.nl. Er zijn kantoren in Den Haag (hoofdkantoor), Amsterdam, Leiden, Groningen en Utrecht. Via o isicnederland.nl.

ALVORENS TE VERTREKKEN

De tekst die in twee kolommen loopt, bevat praktische informatie zoals adresgegevens van instanties en webadressen ter voorbereiding op de reis.

- ITALIAANSE DIENST VOOR TOERISME -

NOORDOOST-ITALIË PRAKTISCH

ABC VAN ITALIË

In België ENIT

Emile Clausstraat 28, 1050 Brussel T (02) 647 11 54 : brussels@enit.it o brussel.enit.it en italia.it. AMBASSADE VAN ITALIË - Jozef II-straat 24, 1000 Brussel T (02) 643 38 50 : ambbruxelles@esteri.it o ambbruxelles.esteri. it o ambbruxelles.esteri.it. ISTITUTO ITALIANO DI CULTURA - Livornostraat 38, 1000 Brussel T (02) 533 27 20. : iicbruxelles@esteri.it o iicbruxelles.esteri.it. WEGWIJZER REISINFO - Beenhouwersstraat 9, 8000 Brugge T (050) 33 75 88 : info@wegwijzer.be o wegwijzer.be. Onafhankelijk reisinformatiecentrum met leeszaal (reisgidsen, tijdschriften, kaarten, reisverslagen). Uitgever van het magazine Reiskrant. Organisator van Reismarkt (reizigers informeren reizigers), workshops en andere activiteiten. Jeugddienst en ledenvereniging.

88 88 90 92 93 94 94 95 95 96 96 97 97 97 100 100 101 101 103 104 106 112 113

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? X

114

REISPLANNER NOORDOOST-ITALIË 2 DAGEN

SUISSE

fase

115

Z W IT S.

2 dagen reisschema

De Reisplanner stelt uitgewerkte reisprogramma’s voor om Noordoost-Italië op de beste manier te ontdekken.

Dag 1

Dag 2

Verona (1) is een romantische tussenstop, Stop even in Padua (2) voor de sublieme waar je minstens een dag en een nacht cappella degli Scrovegni en de fresco’s van moet doorbrengen. Kuier door de middel- Giotto, de battistero della Cattedrale, het eeuwse stad, zoek tijdens borreltijd een Museo civico en natuurlijk de basilica di plekje op een van de levendige pleinen, Sant’Antonio. bezoek het amfitheater (fantastische opera), de kerken en basilieken en maak vooral de klim naar de esplanade van het castel San Pietro voor een van de mooiste uitzichten op de stad.

Plaatsen opgenomen op de Wereldergoedlijs van Unesco

Padua

Verona 1

Venetië

Adriatische zee

Golf van Genua

FRA N KRIJK Breng minstens een dag en een nacht door in Verona.

Door deze beknopte inhoudsopgave per hoofdstuk te gebruiken hoef je niet telkens terug te bladeren naar de volledige inhoudsopgave vooraan in het boek.

VENETO

208

kroonluchter uit Murano. De belangrijkste bezienswaardigheden zijn de fresco’s van leerlingen van Piazzetta. Bekende persoonlijkheden als Stravinsky en D’Annunzio logeerden er, evenals een paar pausen … Achter ligt een parkje, met enkele oude auto’s en koetsen.

Barchessa Valmarana: via Valmara 11, 30034 Mira T 041 426 63 87 o villavalmarana. net. Net buiten Mira, tegenover de Villa Widmann, aan de andere kant van het kanaal. Geopend Pasen-okt. di.-zo. 10.00-16.00 u. Toegangsprijs: € 6; kortingen mogelijk; combinatiekaartje met de villa Widman Rezzonico Foscari: € 9,50 . Deze Barchessa, de enige ruimte die geopend is voor het publiek, geeft een heel beperkt beeld van hoe de majestueuze centrale villa die de familie Valmarana liet afbreken, eruit moet hebben gezien … Ze haalden het gebouw neer om belastingen op het fortuin te vermijden! Het gebouw werd vroeger gebruikt als zolder voor de landbouw en om levensmiddelen te bewaren. Later werd het een van de eerste agriturismi en nog later een huis voor vrienden van de familie (er werden grote feesten gehouden). Het is in de eerste plaats een bezoek waard vanwege de opmerkelijke gevel met Dorische zuilen. Je ziet deze symbolen van rijkdom en luxe ook in de hoofdzaal, waar een leerling van Tiepolo muur`;

schilderingen aanbracht ter meerdere eer en glorie van de familie. Van dezelfde kwaliteit liggen aan weerszijden de Kunstzaal (enkele van de fresco’s zijn vervaagd) en de Zaal van de Spelingen (met eenkleurige werken over de spelingen van het Brentakanaal in de 17de eeuw). Een romantisch en vrij goed onderhouden park achteraan. De rest van het huis wordt nog bewoond door de afstammelingen van de rijke familie Valmarana. Links naast het huis (als je ernaar kijkt) staat een fonteintje. Kijk eens goed naar de steen waaruit het water komt en naar wat eronder staat. Inderdaad, een mooi staaltje van recycling. Alleen gaat het hier waarschijnlijk om een grafsteen die een tweede leven kreeg.

Villa Foscari (La Malcontenta): via dei Turisti 9, 30161 Malcontenta di Mira T 041 520 39 66 o lamalcontenta.com. Geopend Pasen-okt. di. en za. 9.00-12.00 u. Toegangsprijs: € 10. Gebouwd door Palladio rond 1560. Mooie architectuur. Bevat fresco’s van Zelotti. De naam van de villa zou ontstaan zijn door de ontevredenheid van de boeren uit de streek, die in opstand kwamen tegen bepaalde maatregelen met betrekking tot het landgoed. Een andere legende vertelt dat een jaloerse echtgenoot hier zijn vrouw had opgesloten, wat haar heel … ontevreden (malcontenta) maakte! `

WIST JE DIT? WAT IS VENETIË TRIEST … | Van alle statige villa’s ziet die van La Malcontenta er het droevigst uit. Het was eigendom van een man van het huis Foscari, die jaloers was op zijn vrouw omdat ze naar zijn smaak iets te ondernemend was. Hij sloot haar in deze villa op tot haar dood. Zij bracht er de laatste 30 jaar van haar leven door zonder het pand ooit te verlaten of voor het raam te verschijnen, in totale eenzaamheid! Het park was als deze raadselachtige vrouw: triest en verwaarloosd. Vandaar de naam ‘Malcontenta’ (ontevreden) van de villa.

Op het kleine kaartje linksboven zie je in een oogopslag welk deel van het land of de regio het betreffende hoofdstuk beschrijft.

WANDEL DOOR DE TOEGANGSPOORT VAN DE BEROEMDE BASILICA SAN VITALE IN RAVENNA .

EMILIA-ROMAGNA BOLOGNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 TEN WESTEN VAN BOLOGNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 MODENA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 PARMA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 HERTOGDOM PARMA EN PIACENZA . . . . . . . . . . . 259 PIACENZA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 TEN NOORDEN VAN BOLOGNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 FERRARA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 PODELTA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 RAVENNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294

OOSTENRIJK

LIECHTENSTEIN ZWITSERLAND

Parma

EMILIA- Ferrara ROMAGNA

Bologna

Ravenna

FRANKRIJK MIDDELLANDSE ZEE

Op de eerste pagina van elk regiohoofdstuk zijn de niet te missen bezienswaardigheden in kaart gebracht met een paginaverwijzing voor wie ze direct wil raadplegen.

EMILIA-ROMAGNA XXX Piazza Maggiore

226 Basilica San Domenico 228 Basilica Santo Stefano 229 Due Torri 231 Musei di Palazzo Poggi 232 Oratorio di San Colombano – Collezione Tagliavini 233 Santuario Madonna di San Luca 234 Duomo (Modena) 241 Duomo (Parma) 254 Battistero 256 Palazzo della Pilotta 256 Teatro Farnese 256 Galleria Nazionale di Parma 257 Castello di Torrechiara 266 Cattedrale 285 Castello Estense 286 Palazzo dei Diamanti 288 Abbazia di Pomposa 291 Basilica San Vitale 302 Mausoleum van Galla Placidi 302 Basilica Sant’Apollinare Nuovo 303 Battistero Neoniano o degli ortodoss 303 Basilica Sant’Apollinare in Classe 306

Een van de mooiste streken van Italië! Maar jammer genoeg ook een streek die vaak over het hoofd wordt gezien en niet meer is dan een gebied waar toeristen snel doorheen rijden op weg naar Toscane of Umbrië. Emilia-Romagna ligt langs de rivier de Po en wordt in het zuiden door Toscane en in het noorden door Lombardije en Veneto begrensd. De naam Emilia-Romagna is deels te danken aan de via Emilia, een oude Romeinse weg uit de 1ste eeuw v.Chr., die Rimini bijna in een rechte lijn met Milaan verbindt, via Piacenza, Parma, Modena, Bologna en Faenza (tegenwoordig de SS9). Romagna is het oostelijke deel van de regio, dat van Ravenna en de Podelta. Emilia-Romagna is een van de bloeiendste en best ontwikkelde regio’s van Europa, dankzij de voedingsindustrie en de mechanica (je vindt er de bekende fabrieken van Ferrari in Maranello, Maserati en Lamborghini in Modena, Ducati in Bologna). Maar ze herbergt ook veel buitengewone kunststeden, zoals Bologna, de hoofdstad met de talloze arcaden, Ravenna met haar schitterende mozaïeken, Ferrara en het Castello Estense … En dan vergeten we nog de keuken, een van de beste keukens van Italië! Parmaham, parmezaan, mortadella, balsamicoazijn uit Modena, tagliatelle en tortellini, streekproducten om je vingers bij af te likken. Andiamo!

250

251

RIJDEN EN PARKEREN

MET DE TREIN

Treinstation (plattegrond B1): piazzale della Chiesa T 89 20 21 o trenitalia.com. • Heel wat rechtstreekse verbindingen met Bologna (1 uur), Modena (30 min), Piacenza (3050 min) en Milaan (1¼ uur-1 u en 50 min). • Van/naar Ravenna (2 u en 20 min-3 uur), Ferrara (1¾-2 uur), Padua (2-2½ uur) en Venetië Santa Lucia (2 u en 40 min-3½ uur), overstappen in Bologna. • Van/naar Florence enkele rechtstreekse treinen (1½-2 uur), maar vaak met overstap in Bologna (1¾ uur-2 u en 20 min). • Van/naar Rome (3-4 uur), overstap in Bologna.

MET DE BUS

Busstation TEP (plattegrond A-B1): piazzale della Chiesa T 840 22 22 22 o tep.pr.it. Bus van en naar de dorpjes in het hertogdom Parma en Piacenza (enkele ook bereikbaar met de trein, wat handiger is). De stadsbussen rijden tot 20.00 u. Daarna neemt de nachtbus, de Prontobus, het over op de grote verkeersassen. `

Het historische centrum is een Zona Traffico Limitato (ZTL; zie ‘Vervoer’ onder ‘Praktisch’ op blz. 106). Let op, er wordt streng gecontroleerd en er zijn slechts enkele hotels in het centrum die toestemming hebben om hun klanten door te laten. De ZTL en de meedogenloze camera’s (aan de Ponte Verdi, viale G. Mariotti, viale A. Toscanini, Ponte Caprazucca en stradone Martiri della Libertà – aan de rand van de strada XXII Luglio) worden aangekondigd met grote borden. De beste oplossing is je auto parkeren op een van de terreinen voor betaald parkeren (circa € 12 per dag) bij het oude centrum: parkeerterrein Toschi (plattegrond A1); parkeerterrein DUC (plattegrond B1); parkeerterrein DUS (buiten plattegrond, via B1); parkeerterrein Goito, via Goito (buiten plattegrond, via A2), Repubblica, via M. dell’Arpa (buiten plattegrond, via B2). Er zijn ook gratis parkeerterreinen net buiten de stad, je kunt met een stadsbus naar het centrum: Scambiatore Nord, via S. Leonardo (handig want vlak bij de snelweg, bus 2 en 7); Scambiatore Sudest, strada Traversetolo (bus 8); Scambiatore Ovest, via Emilia Ovest (bus 23); Scambiatore Est, via Emilio Lepido (bus 23).

MET HET VLIEGTUIG

Aeroporto Giuseppe Verdi (buiten plattegrond, via A1): via del Aeroporto 44a T 052 195 15 o parma-airport.it. 5 km ten noorden van de stad. Om het uur bus 6 van en naar het centrum, om het uur, 6.30-20.00 u. Vooral vluchten naar Londen, Rome … `

NUTTIGE ADRESSEN EN INFORMATIE

U Taxi’s: T 0521 25 25 62. via A2, A Ziekenhuis (buiten plattegrond, 4): via Gramsci 14 (hoofingang) 0521 70 21 11. T

SLAPEN

laagseizoen. Vriendelijke ontvangst. Het vlakbij gelegen Torino La Maison heeft kamers met veel cachet voor tortelduifjes. Duurder. (plattegrond B2, 14): via H Hotel Button Salina 7 0521 20 80 39 info@hotelbut-

ton.it o hotelbutton.it. Gesloten aug. Tweepersoonskamer € 75-120; gezinskamers . In een rustige straat in het oude Parma. Aangename, comfortabele en goed onderhouden kamers met een sobere inrichting. De ontvangst is hartelijk. `

HEEL LUXUEUS

B&B Palazzo dalla Rosa Prati (plattegrond B2, 15): strada al Duomo 7 T 0521 38 64 29 : info@palazzodallarosaprati.it o palazzodallarosaprati.it. Tweepersoonskamer € 95-200, duurdere suites en appartementen. Parkeren € 14. Midden in het historische centrum staat dit 15de-eeuwse paleisje, dat in de 18de eeuw een opknapbeurt kreeg. Het is al zes eeuwen in handen van dezelfde familie Dalla Rosa Prati! De huidige eigenaar is een charmante markies met de looks van een rockster, een erg moderne en uiterst aangename man. Het paleisje telt elf ruime en comfortabele kamers met een mooie, klassieke inrichting met oude meubels, een keukentje en een ongelofelijk uitzicht op de Duomo (enkele kamers). De duurste kamer ligt in een hoek van het gebouw en heeft ook een uitzicht op de doopkapel. Een charmant adres, heerlijk romantisch. Verhuurt ook een tiental appartementen met twee of drie kamers. Heel knus ook, maar duidelijk veel modernere kleuren. `

CAMPING De dichtstbijzijnde camping ligt in Salsomaggiore, ongeveer 30 km ten zuidwesten van Parma (zie ‘Het hertogdom Parma en Piacenza’ op blz. 259).

DOORSNEEPRIJS TOT LUXUEUS

B&B Opera (plattegrond A-B2, 12): strada Garibaldi 11 T 335 540 94 04 : operabbparma@gmail.com o opera11.it. Gesloten 5-25 aug. Tweepersoonskamer € 80. Parkeren tegen betaling. Uitnodigende B&B met vier comfortabele kamers in een aangename, hedendaagse stijl. Keukentje met koffiezetapparaat. `

Hotel Torino (plattegrond B2, 13): via A. Mazza 7 T 0521 28 10 46 : info@hotel-torino.it o hotel-torino.it. Tweepersoonskamer € 85-180 . Midden in het centrum, in een van de historische straatjes. Comfortabele, aangename en verzorgde kamers. De goedkoopste zijn heel klein, maar de duurste hebben een aardig terras met uitzicht op de daken. Een charmant en smaakvol ingericht adres met persoonlijkheid. Goede prijs-kwaliteitverhouding in het `

Bureau voor Toerisme (IAT; plattegrond B2): piazza Garibaldi 1 T 0521 21 88 89 o turismo.comune.parma.it o parmawelcome.it. Dag. geopend 9.00-19.00 u.

B&B Palazzo dalla Rosa Prati

Om vlot door de gids te navigeren, wordt per stad of regio dezelfde informatiestructuur gehanteerd: praktische informatie - informatie over verblijf: slapen, eten, iets drinken, uitgaan - informatie over de bezienswaardigheden.

AANKOMST EN VERTREK

Fietsenverhuur: in het station (plattegrond B1, 2) T 0521 28 19 79 o infomobility.pr.it. Geopend ma.-vr. 6.00-22.30 u, za. 9.00-13.00 u en 15.00-19.00 u, zo. 10.00-13.00 u en 14.30-19.30 u. Circa € 1,50 per uur of € 10-12 per dag. Verhuur en herstel, handig voor wie buiten de stad moet zijn. Ook tandems en bakfietsen. Punto Bicci (plattegrond A1, 3), viale P. Toschi T 0521 28 19 79. Geopend ma.-za. 9.00-13.00 u en 15.00-19.00 u, zo. 10.00-13.00 u en 14.30-19.30 u. Verhuur vanaf € 1 per uur of € 10 per 24 uur.

SLAPEN

EMILIA-ROMAGNA

Maria-Louisa hield zich ver van de politieke leiding van het hertogdom, maar werd wel beschermvrouw van kunst en cultuur en zorgde goed voor haar volk. Ze is begraven in Wenen, in de crypte van de kapucijnen, naast leden van de Oostenrijkse Habsburgers. • Goed om te weten: er bestaat een opmerkelijke daguerreotypie (de voorloper van de foto) van hertogin Maria-Louisa, gemaakt in het jaar van haar dood, 1847, in de begindagen van de fotografie. Uniek! We hebben dus een foto van de tweede echtgenote van Napoleon!

PARMA

Aan de rand van de pagina’s zorgen een duimgreep en een kopregel ervoor dat je direct ziet welke informatie er op de betreffende pagina wordt geboden.

WIST JE DIT? Let op deze kaders voor interessante weetjes.

AANDUIDING TROTTERTIPS

trottertip

interessant

XXX

niet te missen

VERKLARING VAN DE SYMBOLEN

A algemeen q autoverhuur s bank O busstation D café, bar C camping p consulaat E dansen c duiklocatie W internetcafé f fietsverhuur F haven h honden toegestaan Y ijssalon

I informatie d kindvriendelijk i koffie- of theehuis M livemuziek, concert L luchthaven e metrostation N ontbijt P parkeren Q patisserie B postkantoor R restaurant a roken verboden H slapen b skistation

g snackbar Z strand U taxi J theater S treinstation V voorzieningen voor rolstoelgebruikers

j wandelen k winkelen m Unesco-werelderfgoed r zwemgelegenheid T telefoonnummer o website : e-mailadres

INHOUD INLEIDING.................................12 VEELGESTELDE VRAGEN..........14 TOPERVARINGEN......................18 MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR..............39 Beroemde personen 40 Bevolking 46 Cultureel erfgoed 46 Drank 49 Economie 53 Film 54 Geografie 57 Geschiedenis 59 Keuken 72 Literatuur 78 Media 81 Werelderfgoed van Unesco 82

Reisliteratuur Risico’s en ergernissen Taal Roken Telecommunicatie Vervoer Winkelen Wist je dit?

100 101 101 103 104 106 112 113

REISPLANNER NOORDOOST ITALIË ............... 114 REISPLANNER VENETIË .......... 120

VENETO

REIZEN NAAR NOORD-ITALIË ...83 NOORD-ITALIË PRAKTISCH ......87 ABC van Italië 88 Alvorens te vertrekken 88 Budget 90 Elektriciteit 92 Feesten en feestdagen 93 Fooien 94 Geldzaken 94 Gehandicapten 95 Gezondheid 95 Internetadressen 96 Klimaat 96 Noodgevallen 97 Openingstijden 97 Overnachten 97 Post 100

De Palladiaanse Villa’s....................................130 Verona .............................................................130 Vicenza ............................................................152 Marostica ........................................................167 Bassano del Grappa ........................................169 Asolo ...............................................................174 Treviso .............................................................177 Padua (Padova)................................................185 De Euganische heuvels (Colli Euganei)...........198 Brentakanaal (Canale del Brenta) ...................203

X EMILIA-ROMAGNA

Bologna ...........................................................213 TEN WESTEN VAN BOLOGNA 235 Modena ...........................................................235 Parma ..............................................................247 Hertogdom Parma en Piacenza .......................259 Piacenza ..........................................................268 TEN NOORDEN VAN BOLOGNA 275 Ferrara .............................................................275 Podelta ............................................................291 Ravenna...........................................................294

VENETIË

INLEIDING............................... 313 VENETIË PRAKTISCH.............. 315

ABC van Venetië Budget Feesten Gehandicapten Internetadressen Kaarten, bezoeken, vervoer Kinderen (en hun ouders!) Kleding en uitrusting Klimaat Noodgevallen Openbare wc’s Openingstijden Overnachten Post Reisliteratuur Risico’s en ergernissen Taal Vaporetto, gondel en boottaxi Wegwijs in de stad Winkelen

316 316 318 320 321 321 324 325 326 327 328 328 328 331 331 332 333 334 337 338

VENETIË MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR............ 341 Beroemde Venetianen 342 Bevolking 343 Cafés en bars 344 Carnaval 344 Commedia dell ’ arte 346 Cultureel erfgoed 347 Drank 355 Economie 358 Film 359 Geografie en verstedelijking 361 Geschiedenis 363 Keuken 369 Literatuur 374 Media 375 Milieu 375 Muziek, theater en Biënnale 378

Sport en vrije tijd Venetië studentenstad Werelderfgoed Wist je dit? Zeden en gewoonten

381 381 383 383 384

VENETIË NUTTIGE ADRESSEN EN INFORMATIE 385 Aankomst in Venetië 387 Nuttige adressen 404 CANAL GRANDE 409 Linkeroever......................................................413 Rechteroever ...................................................416 SAN MARCO

418

DORSODURO

440

DE EILANDEN IN HET BASSIN VAN SAN MARCO 506 La Giudecca.....................................................506 San Giorgio Maggiore.....................................509 DE NOORDELIJKE EILANDEN 511 San Michele ....................................................512 Murano............................................................512 Burano .............................................................518 Torcello............................................................521 Sant’Erasmo ....................................................523 Lazzaretto Nuovo.............................................524 San Francesco del Deserto .............................525 DE ZUIDELIJKE EILANDEN 526 Lido..................................................................526 San Lazzaro degli Armeni en San Servolo ......531 Lazzaretto Vecchio ..........................................532 Chioggia ..........................................................533

SAN POLO EN SANTA CROCE 459 CANNAREGIO

475

HET VASTELAND, VAN MESTRE TOT SABBIONI 535

CASTELLO

491

INHOUD

OOSTENRIJK

LIECH.

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

ZWITSERLAND

SLOVENIË

VENETO

Vicenza Verona Parma

Ferrara Bologne

EMILIAROMAGNA FRANKRIJK

Padua

VENETIË

KROATIË

A D R I AT I S C H E ZEE

Ravenna

SAN MARINO Golf van Genua

Afstanden tussen de steden ....................... 110 Bassano del Grappa ..................................... 170 Bologna ................................................. 216-217 Burano .......................................................... 519 Canal Grande......................................... 410-411 Emilia-Romagna, overzichtskaart.......... 212-213 Ferrara ................................................... 276-277 Ferrara, detailkaart....................................... 279 Italië, spoorwegnetwerk van ....................... 107 Lagune van Venetië, overzichtskaart .... 310-311 Lido, detailkaart ........................................... 529 Lido en omgeving, overzichtskaart............... 527 Modena ........................................................ 237 Murano......................................................... 515 Noord-Italië, overzichtskaart..................... 84-85 Padua..................................................... 186-187 Parma ........................................................... 249

Ravenna................................................. 296-297 Reisplanner, Noordoost-Italië ....... 115, 116-117 Reisplanner, Venetië ..................... 120-121, 123 Piacenza ................................................ 270-271 Topervaringen................................................. 18 Topervaringen Venetië ................................... 31 Treviso ................................................... 178-179 Veneto, overzichtskaart......................... 128-129 Venetië – plattegrond I ......................... 390-391 Venetië – plattegrond II ........................ 392-393 Venetië – plattegrond III ....................... 394-395 Venetië – plattegrond IV....................... 396-397 Venetië – detailkaart I .......................... 398-399 Venetië – detailkaart II ......................... 400-401 Venetië – transport op het water ................ 403 Verona ................................................... 132-133 Vicenza .................................................. 154-155 Corsica

INLEIDING

talië pakt je in! Het noorden van Italië is een heerlijke regio om even te ontspannen zonder heel ver te hoeven reizen!

ER ZIJN TWEE SOORTEN ITALIANEN: ZIJ UIT HET NOORDEN DIE IN HET NOORDEN WONEN EN ZIJ UIT HET ZUIDEN DIE IN HET ZUIDEN BLIJVEN.

Pierre Desproges

De regio’s zijn zowel aangenaam in de zomer als in het tussenseizoen. Noord-Italië is een rijke streek, zowel economisch als cultureel. Pierre Desproges zei: ‘Er zijn twee soorten Italianen: zij uit het noorden die in het noorden wonen en zij uit het zuiden die in het zuiden blijven.’ En dat klopt. Noord-Italië wordt gedefinieerd door het industriële verleden en de legendarische automobielfabrikanten, zoals Ferrari, Lamborghini en Fiat, maar ook door de gastronomie, die over de hele wereld wordt uitgevoerd. Maar dat betekent niet dat de regio niet authentiek zou zijn. Het is er heerlijk eenvoudig leven, gezellig samen. En ook de natuur is idyllisch en soms prachtig ongerept. Omdat het gebied zo divers is, kan het elk type toerist bekoren: natuur, bergen, steden, lekker luieren, er is voor iedereen wel iets! Elke regio heeft zijn eigenheden.

De stad Verona is Werelderfgoed.

Wie Veneto zegt, zegt cultuur, kunst en religieus erfgoed – want hier stond een van de wiegen van de kunstgeschiedenis (Giotto en vele andere kunstenaars zijn hier geboren). En uiteraard is er Emilia-Romagna, de lekkerbek, met die ene stad die barst van de geschiedenis: Bologna. Of vakantie voor jou de kustregio is, antiek en middeleeuws architecturaal erfgoed of kleine straatjes en een heerlijk romantische sfeer, Italië is de reisbestemming bij uitstek. En je smaakpapillen? Die worden verwend met parmigiano, gorgonzola, risotto, pancetta, fontina … om er maar een paar te noemen.

X Bologna bezit een opmerkelijk middeleeuws stadscentrum.

VEELGESTELDE VRAGEN NOORDOOST-ITALIË WELKE DOCUMENTEN HEB JE NODIG OM NAAR ITALIË TE REIZEN?

Inwoners van de Europese Unie hebben alleen een identiteitskaart of een geldig paspoort nodig om het Italiaanse grondgebied binnen te mogen. Minderjarigen die alleen (zonder ouders) reizen, hebben een eigen identiteitsbewijs nodig (een identiteitskaart of paspoort) en een toelating om het grondgebied te mogen verlaten. Dit is ondertekend door een van de ouders. Ga hiervoor langs bij de gemeente. Nu de covidpandemie overal woedt, heeft Italië een aantal maatregelen afgekondigd. Bekijk, voor je vertrekt, grondig welke veiligheidsmaatregelen er gelden, zoals een negatieve PCR- of antigeentest die minder dan 72 uur oud is om het land binnen te komen, afhankelijk van de regio. Meer informatie vind je op o diplomatie.belgium.be/nl of o rijksoverheid.nl.

WAT IS HET BESTE SEIZOEN OM ITALIË TE BEZOEKEN?

Het tussenseizoen (april-mei en septemberoktober) is een aangename periode. In de winter kun je hier skiën. In de zomer (vooral in augustus) zijn de steden vaak verlaten, maar is het aan de kusten van Ligurië dan weer erg druk. IS HET LEVEN ER DUUR?

Je geeft het meeste geld uit aan overnachtingen en bezienswaardigheden. Steden hebben steeds vaker interessante passen om musea en monumenten te bezoeken. Buiten het seizoen krijg je kortingen op overnachtingsgelegenheden. KUN JE JE IN NOORDOOST-ITALIË GEMAKKELIJK VERPLAATSEN ZONDER AUTO?

Ja, combineer de trein en de bus en aan de kust zelfs de boot. In het centrum van de belangrijkste steden van Noordoost-Italië is

Noordoost-Italië is een paradijs voor lekkerbekken.

X de auto zo goed als verboden en is parkeren een helse (en vooral dure) klus. Wanneer je alleen steden bezoekt, ben je dus beter af zonder auto. Buiten de grote steden rijden er weinig tot geen taxi’s. Een auto is wel aan te raden als je het platteland wilt verkennen. IS ER EEN TIJDVERSCHIL?

Neen, zowel in de zomer als in de winter is het in Italië, België en Nederland even laat. De overschakeling op zomer- of wintertijd gebeurt op hetzelfde ogenblik. WAT IS DE BESTE MANIER OM NAAR HET LAND TE REIZEN?

Het vliegtuig is ongetwijfeld de snelste oplossing, vooral voor een kort verblijf. De luchtvaartmaatschappijen bieden vluchten aan tegen heel scherpe prijzen. Met de auto ben je wat langer onderweg, maar je blijft wel zelfstandig. De trein is dan weer handig als je graag de hele kust van Ligurië wilt bezoeken. WELKE GEZONDHEIDSVOORZORGEN NEEM IK?

Je hoeft niet echt ergens op te letten. Dit is Europa, vergeet je Europese ziekteverzekeringskaart niet. ZIJN KINDEREN WELKOM?

Italianen houden van kinderen. Maar het rijke erfgoed van het land kan je engeltjes ook wel gaan vervelen. Wissel wandelingen af met museumbezoeken. En het eten? Dat is top: pizza’s, pasta, ijsjes … Let op het pictogram d bij de beste plekjes. HOE BETAAL JE TER PLAATSE?

De Italiaanse munteenheid is de euro. Er zijn heel wat geldautomaten en je kunt zo

goed als overal met je betaalkaart terecht, op een paar kleine pensionnetjes en in de bars na. MOET JE ITALIAANS SPREKEN OM JEZELF VERSTAANBAAR TE MAKEN?

Het is mooi meegenomen als je een paar woordjes Italiaans spreekt. Italianen begrijpen goed Frans, vooral in het noorden van het land, de grensstreek met Frankrijk, maar spreken ook steeds vaker Engels. IS HET IN NOORDOOST-ITALIË KOUDER DAN IN DE REST VAN HET LAND?

Dit deel van Italië komt niet overeen met het clichébeeld dat je misschien van het land hebt (dat van een land onder een verpletterende zon). De streek ligt op dezelfde breedtegraad als Zuid-Frankrijk en heeft een vergelijkbaar klimaat. In de steden die meer in het binnenland liggen, kan het in de zomer erg warm zijn. De noordelijke streken, dicht bij de Alpen, kennen echte winters. WAT BRENG IK MEE UIT NOORDOOST-ITALIË?

Dit is een paradijsje voor lekkerbekken: parmezaan, fijne vleeswaren uit EmiliaRomagna (parmaham, mortadella uit Bologna), pesto uit Genua, de overheerlijke Piemontese (barolo en barbaresco) of Venetiaanse wijnen (amarone), chocolade uit Turijn, noga, alle mogelijke soorten pasta … In de outlets net buiten sommige grote steden (Genua, Milaan, Verona) koop je merkkleding tegen een aantrekkelijke prijs.

VENETIË WAT IS HET BESTE SEIZOEN OM NAAR VENETIË TE REIZEN?

Het hele jaar door, maar het beste buiten het seizoen! Dan is het er veel minder druk en zijn de Venetianen wat aardiger. Wat je wel moet onthouden, is dat de prijzen van kamers tijdens de carnavalsperiode, de Mostra en de Biënnale duizelingwekkend hoog zijn! In Venetië is ook het tussenseizoen hoogseizoen: in juli en augustus is het er minder druk dan in mei of september, maar de hitte is dan wel bijna ondraaglijk …

de straatjes, volg je neus en houd je ogen open. De vele vaporetti zijn handig en authentiek, maar het kaartje is duur (tenzij je bezoekjes combineert en een pasje voor 24 of 48 uur koopt). ZIJN KINDEREN WELKOM?

Ja, maar alleen als ze goed kunnen lopen, want met een buggy is dit bijna niet mogelijk. Venetië is een schatkamer voor kinderen. Een betoverende stad met bruggen, gondels, vaporetti, het lekkere eten … en de stranden van het Lido als je lang genoeg blijft! WELKE TAAL SPREEK JE ER?

IS HET LEVEN ER DUUR?

Ja, Venetië is een van de duurste steden van Italië. Wie met een kleiner budget reist, komt in de winter en als het kan ook doordeweeks (januari-maart, maar niet tijdens carnaval). Als je via internet naar aanbiedingen zoekt, kun je er overnachten voor een goedkopere prijs, vooral in het laagseizoen. HEB JE EEN GROOT BUDGET NODIG VOOR CULTUUR?

Ja, als je alle toegangsprijzen voor bezienswaardigheden en musea optelt, kom je op een flink bedrag. Bekijk voor je vertrek wat je allemaal wilt zien: er zijn pasjes die je zelf kunt samenstellen op basis van hoeveel tijd je hebt. Jongeren tot 18 jaar mogen de nationale musea gratis binnen. WAT IS DE BESTE MANIER OM JE TE VERPLAATSEN?

De mooiste manier om de stad te ontdekken, is … te voet! Venetië is een stad waarin je moet verdwalen. Loop lukraak door

Het is mooi meegenomen als je een paar woordjes Italiaans spreekt, maar in de meeste hotels en restaurants kun je gewoon Engels spreken. KUN JE WILDE NACHTEN BELEVEN IN VENETIË?

Nachten misschien niet, maar avonden in elk geval wel, op voorwaarde dat je je in de campi waagt, waar studenten vaak komen. Zo is er de campo van Santa Margherita in de wijk Dorsoduro of de markt bij de Ponte di Rialto, waar tot in de vroege uurtjes heel wat te beleven valt. Discotheken zijn er dan weer niet in het centrum van Venetië. STOP IK LAARZEN IN MIJN KOFFER?

In de winter is er natuurlijk altijd een risico op acqua alta (hoogwater). Maar geen nood: dat is alleen in een stukje van de stad zo, het duurt nooit langer dan een getijde (een paar uur) en er zijn bruggetjes zodat voetgangers snel overal kunnen komen. Je kunt ook altijd voor een klein prijsje een paar laarzen kopen.

Het carnaval van Venetië is nog steeds een van de populairste feesten ter wereld.

26 TOPERVARINGEN 18

IN VENETO WOON OP EEN ZWOELE ZOMERAVOND EEN OPERA BIJ IN EEN VAN DE LEGENDARISCHE ARENA’S VAN VERONA. VERDWAAL IN EEN STAD DIE SCHITTERT IN DE NACHT.

ONTDEK DE WEELDERIGE PALLADIAANSE ARCHITECTUUR IN VICENZA, HET EPICENTRUM VAN HET GENIE PALLADIO.

VENETO blz. 125 Lago d’Iseo

Lago di Garda

Milaan

Vicenza

Verona

Padua

VENETIË blz. 309

Pavia Po

Mantua Po

Sabbioneta

8 A D R I AT I S C H E ZEE

Modena

GURIË EMILIAROMAGNA blz. 209

Quai de Camogli

Delta del Po

Ferrara

Parma

Bologna

4 Ravenna

Cinque Terre

Porto Venere

50 km