Issuu

MET GOESTING WERKEN DE JUISTE M/V/X VOOR DE JUISTE BAAN

WIJS IS DE MENS DIE DE WIJSHEDEN VAN ANDEREN VERZAMELT. Juan Guerra Càceres

D/2022/45/57 – ISBN 978 94 014 8261 5 – NUR 807, 808 Vormgeving omslag Vormgeving binnenwerk

Wendy De Haes Keppie & Keppie

© Geert Dehouck & Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2022. Uitgeverij LannooCampus maakt deel uit van Lannoo Uitgeverij, de boeken- en multimediadivisie van Uitgeverij Lannoo nv. Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag verveelvoudigd worden en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Uitgeverij LannooCampus Vaartkom 41 box 01.02 3000 Leuven België www.lannoocampus.be

P.O. Box 23202 1100 DS Amsterdam Nederland www.lannoocampus.nl

INHOUD Inleiding

Jouw tool: het MotivatieKompas

DEEL

1 Ontdek jouw drijfveren 1

Jouw motivatie en beweegredenen Ga op zoek naar jouw intrinsieke motivatie Mentale en materiële drijfveren Jouw intenties en wilspatroon Subgroepen en subculturen Drijfveren van het management versus drijfveren van medewerkers Ook jouw organisatie heeft een eigen cultuur

20 22 24 26 28 32 36

2 Wat moet je weten over de kern en essentie van drijfveren? Bewuste en onbewuste drijfveren Welke impact heeft loon op jouw motivatie? Energieboosters en energielekken in teams De impact van drijfveren verschilt Je drijfveren kunnen en mogen veranderen Loopbaanankers of loopbaanwaarden

39 41 43 45 49 51 52

3 Je krijgt een uitgebreide lijst met drijfveren Een bruikbare selectie van drijfveren De lijst met alle drijfveren en beweegredenen

57 58 59

4 Houd rekening met (verborgen) ongezonde drijfveren Constructieve versus destructieve beweegredenen De (giftige) narcistische drijfveren

78 78 82

met goesting werken

5 Je drijfveren als bron van werkgeluk Arbeidsvreugde of werkgeluk Tips ter bevordering van werkgeluk De juiste aansluiting tussen medewerkers en organisatie Maak en gebruik een drijfverenscan

89 89 93 97 101

DEEL

2 Ken jouw menstype en kernwaarden

103

6 Herken je menstype Elk individu of wezen is uniek De vier menstypes Het Wij-type Het Ik-type Het Perfectionistisch type Het Realiserend type Bepaal objectief elk type Vier menstypes, vier kenmerkende stijlen Welke drijfveren horen bij elk menstype? Het WIRP-model met de menstypes

104 105 108 111 112 113 114 115 116 118 119

7 Ga op zoek naar jouw identiteit en kernwaarden Wat weet je over kernwaarden? De kracht van onderscheidende kernwaarden Achter elke kernwaarde schuilt een verhaal Definieer de juiste kernwaarden Kernwaarden in teams Kernwaarden bepalen jouw eigenheid en authenticiteit Je kunt personeelstevredenheid meten

123 123 127 132 134 136 137 140

8 Je selecteert jouw waarden uit de lange waardenlijst Een alfabetische lijst met mogelijke (kern)waarden Terugkerende (standaard)waarden bij elk menstype Acroniemen en metaforen Hoe zet je (kern)waarden om in de praktijk? Het basismodel: drijfveren – menstypes – kernwaarden

143 143 151 153 155 157

inhoud

DEEL

3 Zo ben je bevlogen aan het werk

161

9 Ben jij bevlogen en hoe weet je dat? Werkplezier, van vroeger tot nu Kenmerken van bevlogenheid De Japanse concepten ‘Kaizen’ en ‘Ikigai’ Bevlogenheid wordt overal hoog geprezen Bevlogen mensen op de werkvloer Gedragskenmerken van bevlogen mensen

162 162 165 166 169 175 176

10 Is jouw management bevlogen? Een vloek of een zegen Yes, ik heb bevlogen leidinggevenden! Omgaan met professionals Advies voor teamleiders, people coaches en leidinggevenden We zitten allen in hetzelfde schuitje Bevlogenheid werkt aanstekelijk

179 179 180 183 184 186

DEEL

4 En hoe moet het nu verder?

187

11 Heb jij geen of te veel werkgoesting? Wat nu? Herken deze signalen op de werkvloer Help, ik ben een workaholic! Als de fut eruit is ... Help, ik ben moe! Wat kun je zelf doen als het je te veel wordt?

188 188 189 189 190 191

12 Jouw vijfstappenplan naar een bevlogen leven en werkgeluk Stap 1: positief denken Stap 2: je omringen met de juiste mensen Stap 3: drijfveren, menstype en kernwaarden helder maken Stap 4: op de juiste werkplek zitten Stap 5: gezond leven Het samenvattend MotivatieKompas

193 193 194 195 196 198 200

Mijn dankwoord

201

Bibliografie

203 9

INLEIDING Waarom doen mensen graag, ijverig en bevlogen wat ze doen? Of waarom doen mensen het juist niet of niet meer? Wat drijft mensen? Wat werkt stimulerend of remmend? Wat kun je eraan doen? (Geen) goesting om te werken ... (geen) plezier in het werk ... Werken zul je! Mét of zonder goesting? Het gaat om de kunst mét goesting te werken. Er zijn drie elementen die hierin onze hele mentale houding bepalen: drijfveren, kernwaarden en menstypes (gedrag). Mensen leveren graag een inspanning om hun werk goed uit te voeren, te presteren en succes te hebben. Mensen gaan voluit en leveren inspanningen als ze zich goed voelen en de balans vinden met hun kernwaarden en drijfveren. En die verschillen van mens tot mens. Je manier van denken bepaalt de facto je gedrag. Je mindset is je motor en die moet de goede brandstof krijgen. Anders dooft het vuur, het heilig vuur, dat in je brandt. Waarom krijgen mensen ineens een dip of verlaten ze dan toch hun bedrijf? Niet vanwege ‘het bedrijf’ of de ‘veranderingen in het bedrijf’. Ambitie is één reden, verandering of verbetering zoeken een tweede. Mensen gaan vooral weg, zo blijkt uit onderzoek, vanwege de intermenselijke relatie, omdat ze geen goede relatie (meer) hebben met hun direct leidinggevende. De oorzaak is te zoeken in een mismatch als gevolg van diens attitude, een foute of kwetsende opmerking, de slechte relatie. Ze ervaren een unfaire behandeling of een diepe vertrouwensbreuk. Dat is genoeg om een radicale beslissing te nemen en uiteen te gaan.

met goesting werken

En plots ging voor mij het licht uit ... Binnen enkele dagen had ik totaal geen goesting meer om te werken in het bedrijf waar ik meer dan dertig jaar het beste van mezelf gegeven had. Na een loyale, bevlogen loopbaan was het klaar. Toch ging het goed en kon ik terugblikken op een carrière boordevol successen, met topresultaten, aanzien en waardering, prachtige collega’s en een fijne werksfeer, een goed imago, bekendheid, mijn vele volbrachte opdrachten op nationaal en internationaal niveau, een prachtig netwerk. Ik had verschillende boeken geschreven en duizenden mensen geïnspireerd tijdens voordrachten, seminaries en congressen. We vierden successen. Het waren boeiende, leuke tijden ... Ik zat boordevol energie en arbeidslust. Vol goesting om te werken, veel plezier in het werk! En toch was het over en uit. Mijn mindset sloeg om. Mijn hersenen gingen in een andere modus functioneren en mijn lichaam verloor energie en kracht. Een punt erachter, het was klaar voor mij. Enkele gesprekken met de leidinggevenden waren voldoende om mijn vertrouwen en loyaliteit te laten omslaan. Er was inbreuk gepleegd op mijn persoonlijke kernwaarden en drijfveren. Ik was geraakt en gekwetst in de kern van mijn ziel en in het diepst van mijn persoonlijkheid. Voor mij tellen menselijke waarden als respect, integriteit, collegialiteit, vertrouwen, open communicatie en beleefdheid, gevoegd bij enkele zakelijke waarden zoals vrijheid, engagement, professionalisme, prestaties en resultaten. Op mijn dominante kernwaarden lever ik niet in. Gaat iemand over die grens heen, dan betekent het gebrek aan fatsoen, achting en respect, noem het hoffelijkheid, het einde van de relatie. Nuchter als ik ben, begon ik mijn situatie te analyseren, omdat er direct allerlei vragen door mijn hoofd flitsten … Hoe kan dat nu? Wat kan nu zo erg zijn dat een mens totaal geen goesting meer heeft om hier te werken? Ben ik na al die jaren misschien uitgekeken op dit bedrijf? Of is het een emotionele bevlieging? Ben ik nu ineens moedeloos en een opgever geworden? Heeft het met mijn leeftijd te maken? Moet ik me schuldig voelen? Stopt het hier echt allemaal voor mij? 12

inleiding

Betekent dit einde loopbaan voor mij? Wat nu en wat nu niet? Hoe kan ik mij herpakken? Waar haal ik nog energie uit? Welke uitwegen en perspectieven zijn er? Het begon met allerlei emoties die door me heen schoten: ontkenning, verwondering, verdriet, onbegrip, ongeloof, boosheid, ontgoocheling, aanvaarding, strijdlust. Het was net een rouwproces. Met een helikopterview observeerde ik mezelf. En toen viel ik terug op de basisprincipes van mijn eigen loopbaansucces en geluksbrengers. Daar vond ik het antwoord. Ik herwon mijn strijdlust en maakte weer bewuste keuzes, ik nam beslissingen. Richting vooruit. En plots kreeg ik weer hoop en positieve energie ... Ik stapte bewust vanuit mijn verleden en heden in mijn toekomst ... Alles kreeg weer zin, een reden, structuur en vooruitzicht ... Het was een pijnlijke, beangstigende en tegelijk boeiende ervaring. Mijn optimisme en strijdlust, die mijn persoonlijkheid altijd zo karakteriseerden, kwamen nog meer naar boven. En toen besefte ik dat er zaken waren die mij voortdreven. Ja, ik viel terug op mijn dominante drijfveren en authentieke kernwaarden. Daar had ik altijd mee gewerkt en ik moest gewoon consequent zijn. Mijn hele loopbaan had ik als manager en coach gewerkt met menstypes, kernwaarden en drijfveren om mensen te coachen, te inspireren en te begeleiden. En met groot succes, dankzij een prachtig, stabiel team dat door water en vuur ging. Die methodologie hielp mij nu om nieuwe plannen te smeden en ambitieus te blijven, zoals mijn persoonlijkheid is. Ik keek enthousiast en vol goesting vooruit. Ik schrok bijna van de kracht die me voortduwde. Ik voelde die nieuwe boost. Er kwamen verschillende kansen op me af die me voorwaarts dreven, die me hoop en perspectief gaven. Ik herbeleefde mijn diepe drijfveren en kernwaarden. Daar haalde ik de juiste inspiratie uit. Ik herkende mezelf weer helemaal, vol levensenergie en werklust. 13

met goesting werken

En hier liggen de kern en de boodschap van dit nieuwe boek. Wat zijn eigenlijk die (en ook jouw) ankers voor het leven en het werk? Drijfveren en kernwaarden: hoe werkt dat? Wat heb je daaraan en put je daar echt kracht uit? Kun je daarmee betere keuzes maken en de juiste beslissingen nemen? Welke drijfveren en kernwaarden passen bij welk menstype? Ken je je menstype wel en hoe dat functioneert? Wat is de brandstof voor arbeidsgeluk en levensvreugde? Kunnen anderen inspelen op jouw drijfveren en kernwaarden om je te motiveren? Kun jij zo je zelfsturing stimuleren? Wat zijn successleutels voor optimale coaching van personeel? In hoeverre is een teamcultuur of bedrijfscultuur hieraan onderhevig? Dit boek gaat dieper in op drijfveren, waarden en menstypes, als basis van bevlogenheid, enthousiasme, toewijding, optimisme, levensgeluk en arbeidsvreugde. Dat zijn ankers in goede tijden en reddingsboeien in nood. Dat geldt op drie niveaus: voor jouzelf, een team en de hele organisatie of het bedrijf. Al die aspecten komen aan bod. Het zijn adviezen voor zelfcoaching, leidinggevenden en organisaties. Geniet van de sleutels die succes en geluk brengen, levens- en werkgeluk. Veel leesplezier, Geert Dehouck

inleiding

Vanuit een innerlijke noodzakelijkheid Dit boek heb ik geschreven, niet om mijn ego te strelen of omdat ik een bepaalde wijsheid heb verworven die ik meen te moeten uitdragen. Ik heb het geschreven omdat dit het boek is dat ik zelf had willen lezen als wegwijzer en inspiratie op elk cruciaal moment in mijn leven en loopbaan.

Pas als de leerling er klaar voor is, verschijnt de meester. Chinese uitdrukking

RESULTATEN WERKGELUK

dr ag Ge

BES LI

e ve

Drijfveer …

DOMINANT

ZAAKGERICHT

Kernwaarde 4

ijfv ee

IO R

ITE

e ve rijf

S TIE C A

ITE N

JEZELF TEAM ORGANISATIE — BEDRIJF

Drijfveer 3

rn Ke rde 5 a wa

Perfectionistisch type

VOORKEUREN

Wij-type

IDENTITEIT MENSTYPE Realiserend type

GE N

MENSGERICHT

ijfv ee

Kernwaarde 1

Ik-type

SS IN

K wa ern ard e3

ijf Dr

K wa ern ard e…

NG IGI U RT

rn Ke e 2 ard wa VOLGZAAM

KE U ZE S

s nd Mi

Met goesting werken

JOUW TOOL: HET MOTIVATIEKOMPAS Hoe gebruik je het MotivatieKompas? We maken een grondige synthese op drie niveaus: jezelf, het team en de hele organisatie of het bedrijf. Drie pijlers bepalen daar de identiteit. Deze pijlers zijn menstypes (MT), drijfveren (DV) en kernwaarden (KW). Ze liggen aan de basis van de mindset. De manier van denken die het gedrag bepaalt. Dat geeft richting aan voorkeuren, beslissingen, overtuigingen, acties, prioriteiten en keuzes (buitenste cirkel, figuur 1). Hierdoor zullen mensen en teams arbeidsgeluk beleven, omdat ze ‘met goesting werken’. Daardoor boeken ze resultaten voor hun doelstellingen, die passen in het gekozen beleid van de organisatie. Met het MotivatieKompas krijg je heldere inzichten in wat ten grondslag ligt aan bevlogen mensen en waardengedreven, succesvolle organisaties.

RESULTATEN WERKGELUK

dr ag Ge

BES LI

e ve

Drijfveer …

DOMINANT

ZAAKGERICHT

Kernwaarde 4

ijfv ee

IO R

ITE

e ve rijf

S TIE C A

ITE N

JEZELF TEAM ORGANISATIE — BEDRIJF

Drijfveer 3

rn Ke rde 5 a wa

Perfectionistisch type

VOORKEUREN

Wij-type

IDENTITEIT MENSTYPE Realiserend type

GE N

MENSGERICHT

ijfv ee

Kernwaarde 1

Ik-type

SS IN

K wa ern ard e3

ijf Dr

K wa ern ard e…

NG IGI U RT

rn Ke e 2 ard wa VOLGZAAM

KE U ZE S

s nd Mi

Met goesting werken

DEEL

Ontdek jouw drijfveren ‘Als jij in mij gelooft, dan geloof ik in jou.’ Lewis Carrol

ontdek jouw drijfveren

Jouw motivatie en beweegredenen

Mensen doen niet zomaar iets en komen niet zonder reden uit hun luie stoel. Er is iets wat mensen aanspoort en energie geeft. Of ze komen tot actie of er is een reden om bewust of onbewust iets niet doen. Wat mentaal aangestuurd wordt voeren het lichaam en de geest uit of juist niet. De mindset bepaalt. Iedereen heeft persoonlijke redenen om iets te doen of iets niet te doen. Mensen maken keuzes. Daar zit altijd iets achter, wat zeer gevoelig kan liggen. Dat zijn persoonlijke motieven en drijfveren. Hoe werkt dat? Om te beginnen is het nuttig enkele van jouw visies en analyses in kaart te brengen. Verderop in het boek kun je die telkens naast de inzichten leggen die je opdoet. Het is mogelijk dat je conclusies zich ontwikkelen, doordat je visie verandert. Schrijf, schrap, vul aan, herzie en verfijn. Dit verruimt jouw zelfkennis. We starten met oefeningen die jou persoonlijk aangaan. Oefening

Jouw talenten en competenties

Focus je op jouw werksituatie en maak een checklist. Breng jouw talenten, competenties en vakbekwaamheden (hard skills en soft skills) in kaart. Voorbeelden: klantgerichtheid, organisatietalent, mensen enthousiasmeren, verkopen, specialist social media en online communicatie etc. Dit zijn jouw troeven en hierin ben jij goed in je werk: •

..............................................................................................

•

..............................................................................................

•

..............................................................................................

•

..............................................................................................

•

..............................................................................................

•

..............................................................................................

•

.............................................................................................. 20

j o u w m o t i v at i e e n b e w e e g r e d e n e n

Dergelijke vakcompetenties zijn talenten die je bij het zoeken naar passend werk zult uitspelen om je waarde en kunnen in de schijnwerper te zetten. Op een curriculum vitae zie je dergelijke kennisdomeinen en vaardigheden staan. Dat gaat over wat je kunt en wat aansluit bij je diploma of ervaringen. Als je solliciteert of je start je eigen zaak dan is dit de basis waarop mensen zich richten om te bewijzen dat ze aan de slag kunnen met kennis van zaken en met voldoende bagage om het beroep uit te oefenen. Hiermee bewijs je dat je een professional bent of dat je groeipotentieel hebt. Dat zijn dus de minimumvereisten, anders stopt het hier natuurlijk. Je moet weten wat je wel kunt en wat je niet kunt. Die zaken kun je gemakkelijk testen en meten. Het is goed hier even bij stil te staan, maar daar gaat dit boek niet over, noch over kennis- en competentieontwikkeling. In dit boek vind je wat jou energie geeft, wat jou drijft en stimuleert, elke dag opnieuw om er voluit voor te gaan en om met toewijding en bevlogenheid je werk te doen. Het gaat over jouw beweegredenen en motivatieankers, waardoor je met goesting gaat werken. Je krijgt antwoorden op de volgende vragen: • Wat maakt jou enthousiast en passievol in je leven en werk? • Wat laadt jouw batterijen op, dag na dag, elke week, elke maand, jaar na jaar? • Wat geeft jou die goesting om niet-aflatend en met plezier te werken? • Wat wekt bij jou energie op en geeft levens- en arbeidsgeluk? • Wat remt jou en wat verlamt jouw energie? • Wat maakt dat jij bevlogen en toegewijd werkt? Om bepaalde redenen ga je er dus wel of niet tegenaan. Of het nu maandag is of vrijdag of welke dag ook, het maakt niet uit. Je hebt er wel of geen zin in, je hebt wel of geen goesting om te werken en je beleeft er dan bovendien plezier aan of juist niet. Met de volgende oefening graaf je al iets dieper in wat jouw energie en gedrag beïnvloedt. Dat is de basis: jouw (on)bekende motivators en jouw (on)bekende remmers.

ontdek jouw drijfveren

Oefening

Jouw energieboosters en energielekken

MIJN CHECKLIST WERKSITUATIE

Wat doe ik graag?

Wat doe ik niet graag?

.....................................

.............................................

.................................................

.............................................

Energieboost

Energielek

Dit geeft me vleugels en maakt me enthousiast:

Dit maakt me futloos en zijn pijnlijke momenten:

...................................................

.................................................

...........................................

................................

Ga op zoek naar jouw intrinsieke motivatie In het woord motivatie zit het kernwoord ‘motief’. Als je een motief hebt, komt er energie vrij. Er is dus iets wat je drijft richting je motief en doel. Het drijft jou om overeind te komen. Die drijfveer is de brandstof van jouw motor. Alle drijfveren samen bepalen jouw motivatie- en energiepeil, beïnvloeden je mindset en dus jouw gedrag of houding. Dat gedrag is bepalend voor al je beslissingen, voorkeuren, keuzes, acties, overtuigingen, prioriteiten, en alles wat je wel of juist niet denkt of doet. Mensen zijn van nature bereid en gedreven om iets te doen, of zelfs om bewust iets niet te doen. Die intrinsieke motivatie is bij iedereen uitdrukkelijk aanwezig. De hoeveelheid motivatie die een mens heeft, hangt van verschillende factoren af. Je kunt een reden hebben om iets al dan niet te doen, je kunt een doel hebben dat je stimuleert, je kunt gepassioneerd zijn door iets. 22