Issuu

101schrijftips_DEF.indd 3

12/08/2022 10:17

Welgeteld 101 Alleen maar genummerd om te laten zien dat ze met 101 zijn. In de leestekst staan ze niet genummerd. Altijd zuinig zijn met cijfers.

Vijftig tips in de u-vorm

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Lees . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Tip 1. Tip 2.

Lees véél meer boeken dan moest op school . . . . . . . 22 Lees liever over gedragspsychologie en nudging dan over copywriting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23

Focus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Tip 3. Tip 4. Tip 5. Tip 6.

Focus op uw lezer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 Focus op uw doel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Kies het meest geschikte medium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Maak van uw tekst een dialoog met uw lezer . . . . . . 31

Laat beelden werken voor uw tekst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Tip 7.

Tip 8. Tip 9. Tip 10. Tip 11. Tip 12. Tip 13.

Gebruik beelden om uw lezer in uw tekst te trekken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Zet bij uw tekst beelden waar mensen op staan . . . 35 Vermijd beelden die uw lezer afleiden . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 Combineer beeld slim met tekst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Vervang uw pictogrammen door echte foto’s . . . . . 38 Laat u inspireren door de beeldbrieven van steden als Eindhoven en Rotterdam . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 Zorg online voor duidelijke visuele hints . . . . . . . . . . . . 39

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

101schrijftips_DEF.indd 5

12/08/2022 10:17

Schrijf scanbaar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Tip 14. Tip 15. Tip 16. Tip 17. Tip 18. Tip 19. Tip 20. Tip 21. Tip 22. Tip 23. Tip 24. Tip 25. Tip 26. Tip 27. Tip 28. Tip 29. Tip 30. Tip 31. Tip 32. Tip 33. Tip 34. Tip 35. Tip 36. Tip 37.

Hou rekening met hoe uw lezer kijkt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 Laat uw tekst ademen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 Maak een goede eerste indruk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Vertel het belangrijkste eerst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 Noem eerst wat eerst komt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 Bouw uw tekst op van kort naar lang . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Schrap uw eerste alinea en val met de deur in huis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Serveer uw verhaal in zapklare brokjes . . . . . . . . . . . . . . . 52 Maak krachtige koppen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Hou er rekening mee dat lezers koppen scannen, niet lezen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Stop inhoud in alle geïsoleerde stukjes tekst . . . . . 56 Maak rijke tussenkoppen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Maak tussenkopzinnen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Gebruik visuele accenten slim en met mate . . . . . . . . 61 Gebruik de kracht van wit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 Gebruik de kracht van post-its . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 Zet in een tabel wat in een tabel kan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 Laat uw tabellen ademen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 Zet in een grafiek wat in een grafiek kan . . . . . . . . . . . . . 68 Combineer uw tabellen en grafieken slim met tekst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 Zet in een opsomming wat in een opsomming kan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Gebruik slimme opsommingstekens . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 Formuleer opsommingen parallel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Zet bij elkaar wat bij elkaar hoort . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76

Laat alle beetjes helpen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Tip 38. Laat altijd uw spellingchecker aanstaan . . . . . . . . . . . . . 80 Tip 39. Vervang lelijke clichés door iets mooiers . . . . . . . . . . . . 82 Tip 40. Kies voor leesbare letters . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84

101schrijftips_DEF.indd 6

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

12/08/2022 10:17

Tip 41. Kies ook een schreefletter voor lezers met dyslexie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 Tip 42. Kies gerust voor regelafstand 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 Tip 43. Laat cijfers slim voor u werken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 Tip 44. Schrap overbodige en ambtenarese paragraafnummers . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 Tip 45. Lijn uw tekst alleen links uit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Tip 46. Schrap alle asterisken (*) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 Tip 47. Breek woorden aan het eind van een regel liever niet af . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Tip 48. Schrijf overheidsteksten op taalniveau A2 . . . . . . . . . 93 Tip 49. Trek u niets aan van de NBN- en de NEN-normen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Tip 50. Volg alleen mijn tips waar u het mee eens bent . . . 95

Eén tip met u en je door elkaar

. . . . . . . . . . . . . . . .

Tip 51. Spreek uw lezer aan zoals je aan de telefoon zou doen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

Vijftig tips in de je-vorm

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

101

Schrijf zoals je praat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 Tip 52. Gebruik spreektaalwoorden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 Tip 53. Gebruik bij u en je een werkwoord in de tweede persoon . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 Tip 54. Let ook op ditjes en datjes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 Tip 55. Schrijf hou, rij en nee in plaats van houd, rijd en neen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Tip 56. Schrap het overbodige deel van onnozele samenstellingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 Tip 57. Denk in keywords . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 Tip 58. Schrijf persoonlijk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

101schrijftips_DEF.indd 7

12/08/2022 10:17

Tip 59. Tip 60. Tip 61. Tip 62. Tip 63. Tip 64. Tip 65. Tip 66. Tip 67. Tip 68. Tip 69. Tip 70. Tip 71. Tip 72. Tip 73.

Vermijd passief, vermennen en betuttel-wij . . . . . . 116 Schrijf inclusief en genderneutraal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 Formuleer positief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 Formuleer negatief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 Probeer eens deze schema’s voor slecht nieuws of excuus . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 Laat je lezer reageren in de ik-vorm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Zet eens wat vaker een punt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Haal de mixer door je woordvolgorde . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Zet bij elkaar wat bij elkaar hoort (bis) . . . . . . . . . . . . . . . . 128 Stel je lezer gerust eens een vraag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 Schrijf tussendoor eens een onvolledige zin . . . . . 133 Gebruik de kracht van citaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Zet je lezer direct aan tot actie en geef dan een motief . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Reserveer vakjargon voor vakgenoten (en dan nog) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Help de wetenschap vooruit door niet ‘academisch’ te schrijven . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137

Laat het wat vooruitgaan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 Tip 74. Tip 75. Tip 76. Tip 77.

Doe de Elsschotproef . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 Laat je werkwoorden werken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 Schrap worden, kunnen, zullen, hebben en willen . . 143 Schrap overbodige bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 Tip 78. Vertel je verhaal in 1-2-3’tjes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 Tip 79. Herschrijf eens alles in de tegenwoordige tijd . . 146

Gebruik de kracht van leestekens . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Tip 80. Vervang drie puntjes en uitroeptekens door een punt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 Tip 81. Zet aanhalingstekens en haakjes mee cursief als de tekst ertussen cursief staat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152

101schrijftips_DEF.indd 8

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

12/08/2022 10:17

Tip 82. Zet gerust een komma vóór en of of . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 Tip 83. Zet soms een hoofdletter achter een dubbele punt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 Tip 84. Gebruik puntkomma’s alleen in smileys . . . . . . . . . . . . 156 Tip 85. Gebruik de kracht van signaalwoorden . . . . . . . . . . . . . 157 Tip 86. Speel met de charme van de dubbele punt . . . . . . . . 158 Tip 87. Kies in een leestekst liever voor enkele (‘…’) dan voor dubbele (“...”) aanhalingstekens . . . . . . . . . 158

Kieper de AIDA-formule overboord . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 Tip 88. Check je motieven met de HADES-formule . . . . . . . Tip 89. Vervang de HADES- door de MARK-formule . . . . Tip 90. Hou rekening met de zes ‘geheimen’ van Robert Cialdini om mensen te overtuigen . . . . . . . . . Tip 91. Check je verhaal met de SUCCES-formule . . . . . . . . .

162 164 166 167

Slijp je tekst fijn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 Tip 92. Laat je tekst een nachtje sudderen (als het kan) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 Tip 93. Haal je tekst eens door de Schrijfassistent . . . . . . . . . 171 Tip 94. Check je tekst op overbodige spaties . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 Tip 95. Check streepjes, aanhalingstekens en × of x . . . . . 173 Tip 96. Schrap onnodige visuele accenten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 Tip 97. Check je tekst op stopwoorden . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 Tip 98. Stel je kritische proeflezer de juiste vraag . . . . . . . . . . 177 Tip 99. Lees je tekst hardop . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 Tip 100. Ga nog wat lezen en val met een glimlach in slaap . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 Tip 101. Volg alleen de schrijftips waar je gelukkiger van wordt . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

101schrijftips_DEF.indd 9

12/08/2022 10:17

U Lieve lezer, Eigenlijk weet ik te weinig over u. Dat is niet zo’n goed uitgangspunt als je u-gericht wilt schrijven. Door in dit boek te zitten – of te liggen? – lezen, toont u wel uw interesse. Dank u wel daarvoor. Om zo lezersgericht mogelijk te schrijven, schetste ik voor mezelf een profiel van mijn meest waarschijnlijke lezer, een persona. Dat is een karikatuur, ik weet het. Ik vind het oké als u x, v of m bent, maar mijn persona is vrouwelijk. De laatste dertig jaar volgden duizenden cursisten mijn schrijftrainingen: gaandeweg zag ik het communicatievak fel vervrouwelijken. Ik ga ervan uit dat u weleens wat schrijft. Allicht ging u ooit naar school. Misschien kreeg u daar jeuk of zelfs schrijfkramp van de starre schrijfregels in de les Nederlands? Maar zeker weet ik dat dus niet. Als u ooit last hebt van writer’s block, hoop ik u daar met mijn tips – geen regels – een beetje van af te helpen. Eigenlijk wil ik vooral dat u blijer wordt van schrijven. En van dit boek. Van mijn tips worden in elk geval uw lezers gelukkiger.

101schrijftips_DEF.indd 10

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

12/08/2022 10:17

En o ja, ik zie u graag. Misschien vindt u het wat grensoverschrijdend dat ik daar zomaar meteen mee uitpak, maar toch is het zo. Niet alleen omdat u mijn boek zit – of ligt? – te lezen. Vooral omdat mijn schrijftips gegroeid zijn uit liefde voor de lezer. Dus ook voor ú, voilà  Veel lees- en schrijfplezier,

PS Meteen zit hier al een eerste tip verstopt: Noem uw voorwoord liever niet Voorwoord. Ofwel staat er voor uw lezer iets interessants in: zeg dat dan al in de titel op die pagina. Ofwel staat er voor uw lezer niets interessants in: schrap uw hele voorwoord dan. In plaats van Inleiding of Woord vooraf kan er voor uw lezer net zo goed Skip intro staan.

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

101schrijftips_DEF.indd 11

12/08/2022 10:17

Ik Ik beken: ik deed er vrolijk aan mee. In de jaren 80 schreef ik mee aan de schoolboeken Gedifferentieerd Nederlands. En tien jaar geleden was ik nog coauteur van Horen, zien en schrijven, een schrijfboek voor welzijnswerkers en vooral voor studenten Sociaal Werk. Met die handboeken heb ik ook zelf voor de klas gestaan. Voor lessen Nederlands in een Antwerpse kunstschool en voor het vak Schriftelijke Communicatie in een West-Vlaamse hogeschool. Ik vond dat nog leuk ook. Als scholier ging ik niet graag naar school. Terwijl ik toch in hetzelfde jongenscollege zat als Tom Lanoye, die nog altijd lyrisch doet over onze lessen Nederlands van priester-dichter Anton van Wilderode. Dat was inderdaad een monument. We waren jongens van 16 – geen meisjes, nee – en in de ‘speeltijd’ wisselden we met elkaar enthousiast poëziebundels uit: zijn verdienste. Maar wat ze daar op school ‘afspraken’ noemden, waren van bovenaf opgelegde regels. Van veel schrijf- en spellingregels kregen we vooral schrik om iets verkeerd te doen. Behalve bij Van Wilderode. Ik denk dat we toen allemaal poëzie schreven, vaak over wat we op school misten: speeltijd. ;-) De laatste vijftien jaar was ik voorzitter van een LOP, een lokaal overlegplatform voor gelijke onderwijskansen. Dat u niet gaat denken dat ik het onderwijs niet serieus neem.

101schrijftips_DEF.indd 12

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

12/08/2022 10:17

Meestal komen schrijftips van taalkundigen, maar voor alle duidelijkheid: dat ben ik niet. Die schoolboeken, ik ben daarin gerold. Van opleiding ben ik moraalfilosoof en communicatiewetenschapper. Maar beroepshalve is schrijven al 35 jaar mijn hoofdactiviteit. Wat journalistiek werk (van boekrecensies tot satire), commerciële teksten en de laatste 20 jaar veel fondsenwerving (voor organisaties zoals 11.11.11, Kom op tegen Kanker en Amnesty International). Ik verzorg de eindredactie van een vijftal boeken per jaar. En verder schrijf en herschrijf ik nogal wat webteksten, vooral voor organisaties die opkomen voor mensenrechten, kinderrechten en inclusie. Over wervend schrijven schreef ik Met woorden verleiden, en over tekst en vormgeving Scanbaar schrijven. In dit boek staan mijn belangrijkste schrijftips kort en bondig bij elkaar. Ik vertrek niet van schoolse taal- en spellingregels, maar van hoe lezers lezen. Daar weet ik iets over doordat ik al meer dan dertig jaar werk voor klanten die oogbewegingen van lezers registreren en A/B-tests doen met verschillende tekstversies om te zien welke versie de meeste reacties oplevert: A of B. Daardoor leerde ik hoe je voor meer respons zorgt en hoe mensen naar teksten kijken. Schrijftips die dáárop gebaseerd zijn, vinden nog te weinig hun weg naar het onderwijs. Denk ik. Die leemte vul ik met dit boek.

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

101schrijftips_DEF.indd 13

12/08/2022 10:17

School Even checken. Vinkt u even aan wat u op school ooit leerde?  Begin een zin nooit met En!  Schrijf geen onvolledige zinnen!  Schrijf niet in bijlage maar als bijlage!  Schrijf in een positieve zin niet doorgaan, maar plaatsvinden, plaatshebben of plaatsgrijpen!  Schrijf niet dat er een bom ontploft is maar dat er een bom is ontploft!  Citeer auteurs niet met hun voornaam, maar met eerst hun familienaam, dan de eerste letter van hun voornaam en dan tussen haakjes het jaar van publicatie!  Vergeet in een opsomming de puntkomma’s niet!

101schrijftips_DEF.indd 14

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

12/08/2022 10:17

En vinkt u ook even aan wat u op school nooit leerde?  Denk in keywords.  Gebruik een lettertype dat geschikt is voor je medium.  Gebruik een lettertype dat geschikt is voor je lezer.  Combineer je tekst slim met beeld.  Hou rekening met hoe je lezer kijkt.  Gebruik de kracht van wit.  Volg alleen de schrijftips waar je zelf gelukkiger van wordt.

Komt u aan tien vinkjes of meer? Dan bent u toe aan een kleine ontwenningskuur. Die start hier en nu.

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

101schrijftips_DEF.indd 15

12/08/2022 10:17

Eindtermen? Echt? Het begint al aan de bron. Van de Vlaamse overheid moeten scholen zorgen dat hun leerlingen ‘eindtermen’ halen. Vreselijk woord. En vooral: vreselijke inhoud. Na de eerste jaren van het secundair onderwijs moeten leerlingen voor Nederlands officieel bijvoorbeeld dit kunnen: Het Nederlands receptief, productief en interactief, zowel mondeling als schriftelijk gebruiken als communicatiemiddel in relevante situaties. Ik verzin het niet. Het staat er echt.

101schrijftips_DEF.indd 16

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

12/08/2022 10:17

Ik hoorde komiek en lettervreter Wouter Deprez dit taaltje ooit uitkleden: ▪

Die relevante situaties zijn overbodig, want evident.

▪

Als communicatiemiddel? Dat is de enig mogelijke toepassing van taal. Kan weg.

▪

Mondeling gebruiken = spreken. Schriftelijk gebruiken = schrijven. Kan korter.

▪

Receptief en productief ? Schrappen, want lezen en luisteren is altijd receptief, spreken en schrijven altijd productief.

▪

Interactief ? Logisch. Het Nederlands? Wat staat dat lidwoord daar te doen?

En dan kom je uit bij Nederlands spreken en schrijven.

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

101schrijftips_DEF.indd 17

12/08/2022 10:17

Vijftig tips in de u-vorm

101schrijftips_DEF.indd 19

12/08/2022 10:17

Lees

101schrijftips_DEF.indd 20

12/08/2022 10:17

101schrijftips_DEF.indd 21

12/08/2022 10:17

Lees véél meer boeken dan moest op school Voor mezelf leg ik de lat op minstens één boek per week. Misschien vindt u dat wat ambitieus, ik weet het. En allicht hebt u een geldig excuus: jonge kinderen, hoofdpijn, andere prioriteiten. In zijn boek On Writing zegt Stephen King: ‘Read a lot and write a lot.’ En natuurlijk leer je vooral vlot schrijven door het veel te doen. Maar toch. Beter schrijven start met véél meer lezen dan de lectuur die verplicht was op school. Beschouw het als een cruciale conditietraining voor uw schrijfvaardigheid. Doe het ook voor uw hersenen, uw woordenschat, uw mensenkennis. En lees met een schrijversblik: Wat maakt de tekst die u leest interessant? Hoe zorgt de schrijver dat u blijft doorlezen? Wat maakt lezen leuk? Leer van andere schrijvers. Steel. Zeg niet: ik zit al hele dagen kranten en tijdschriften en nieuws te lezen op sociale media. Dat telt niet. Dat is te snel en te slordig werk. Lees teksten waarover wat langer nagedacht is. Lees kwaliteit. Boeken dus. De Zwitserse denker-schrijver-ondernemer Rolf Dobelli pleit er zelfs voor om helemaal geen snel nieuws meer te consumeren: ‘Eén goed boek is voor je leven en welzijn duizend keer waardevoller dan talloze nieuwsberichten’, zegt hij in Het nieuwsdieet.

101schrijftips_DEF.indd 22

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

12/08/2022 10:17

Lees liever over gedragspsychologie en nudging dan over copywriting Om lezersgericht en overtuigend te schrijven, hebt u meer aan de boeken van gedragswetenschappers zoals Daniel Kahneman, Cass Sunstein en Robert Cialdini dan aan boeken van copywriters. Die citeren meestal te graag en te veel uit eigen ‘creatief werk’. Een voorbeeld? De Amerikaanse gedragswetenschappers Hengchen Dai, Katherine Milkman en Jason Riis nodigden 165 studenten uit om te gaan sporten. (En nee, 165 is geen representatieve steekproef.) De helft van de uitnodigingen dateerden ze op 20 maart, de andere helft op de eerste dag van de lente. Door de frisse start te koppelen aan het nieuwe geluid van de nieuwe lente, steeg het aantal inschrijvingen van 7,32 naar 25,61 procent. Een copywriter had dat bij een veel grotere steekproef kunnen testen, maar die gedragswetenschappers kwamen eerder op het idee. Boeken over sociale psychologie zijn ook veel leuker dan de meeste boeken over schrijven of over copywriting. Lees ook romans. Voor het vak psychotherapie moeten de studenten van Dirk De Wachter (KU Leuven) een roman lezen omdat hij gelooft dat een roman dichter bij de authenticiteit van de mens komt dan een wetenschappelijk traktaat over psychologie, psychiatrie of zelfs filosofie. ‘Omdat een schrijver vanuit de subjectiviteit, vanuit zijn empathisch vermogen in het hoofd van een mens kruipt.’

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

101schrijftips_DEF.indd 23

12/08/2022 10:17

(Wat mij ook helpt: elke schrijfdag onderbreken voor een loopje, wat zitten klooien op de piano of toeteren op mijn altsax – ook in teksten mag wat muziek zitten of ze mogen zingbaar zijn. Maar voor u werkt kleien, legoën of tuinieren misschien beter? Hier hou ik het even bij: lees véél meer boeken dan moest op school.)

101schrijftips_DEF.indd 24

101 SCHRIJFTIPS DIE JE MOEST MISSEN OP SCHOOL

12/08/2022 10:17