Hannes van Lier
Hoor ik DIT niet te weten? 92 vragen om nooit meer te googelen
www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Tekst: Hannes van Lier Illustraties: Simon De Meulenaer Vormgeving: Studio Lannoo (Aurélie Matthys) Als u opmerkingen of vragen heeft, dan kunt u contact nemen met onze redactie: redactielifestyle@lannoo.com © Uitgeverij Lannoo nv en Hannes van Lier, Tielt, 2021 D/2021/45/414 – NUR 450 ISBN 978 94 014 8035 2 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
184
Voorwoord Welkom! Of je dit boek nu doorbladert in je luie zetel, op het kleinste kamertje of in de winkel, graag neem ik je mee in de wondere wereld van de hernieuwde nieuwsgierigheid! Voor mij begon dat (en dit boek!) ongeveer drie jaar geleden; ondanks mijn aangeboren nieuwsgierigheid en zin om voortdurend bij te leren, had ik er - volgepompt met informatie sinds de lagere school tot verdere studies en traineeship - wel even genoeg van. Of heel eventjes toch. Want al snel merkte ik dat ik me vragen begon te stellen over zaken die wij, ‘volwassenen’, geacht worden te kennen, maar die ik stiekem helemaal niet (meer) wist: banale, doordeweekse zaken en soms ook echt basiskennis. Op zoek naar het antwoord overheerste eigenlijk maar één gedachte: ‘Hoor ik dit niet te weten?’ Hoe langer van de schoolbanken, hoe gênanter het trouwens werd om in een gesprek zoiets te vragen, tot op het punt dat ik gewoon dacht: ik googel het straks wel even. Maar als dat al gebeurde, was ik het erna vaak al even snel weer vergeten. Wat me naadloos bij mijn tweede vaststelling brengt: namelijk dat de nabijheid van het internet ons brein lui heeft gemaakt. Of in elk geval het mijne, want wetenschappelijk is dit zeker niet onderbouwd. Maar ergens klopt het toch wel: waarom nog moeite doen om triviale dingen te onthouden als ik het binnen een paar seconden kan opzoeken? Met dat besef ging ik voor mezelf de uitdaging aan: bij alles wat ik om me heen in gesprekken, in boeken, op het nieuws… tegenkwam, zou ik mezelf afvragen: ‘Begrijp ik dat eigenlijk?’ ‘Kan ik dat uitleggen?’ ‘Zou ik dat niet (beter) moeten/willen weten?’ Een fantastische oefening was (en is!) het om die nieuwsgierige bril weer actief op te zetten. Van al deze onderwerpen maakte ik een lijstje van uiteindelijk 92 items (mijn geboortejaar zorgde voor inspiratie), die samen dit hopelijk herkenbare boek vormen! Ik wens je dan ook veel plezier en ‘aha’-momentjes tijdens het lezen. Maar misschien nog het allermeest wens ik dat dit boek je aanspoort om zelf de uitdaging aan te gaan: stel jezelf dezelfde vragen in gesprekken, zaken die je leest, hoort, ziet… en je zult snel merken hoe leuk het is om weer nieuwsgierig te zijn naar normale basiskennis!
INHOUD Voorwoord..........................................................................................................................................5
Water eten.....................................................................................................................................58
De planetenvolgorde in ons zonnestelsel...........8
Spill the tea!..............................................................................................................................60
Cinematografie................................................................................................................. 10
De ‘big 5’ van Europa............................................................................................28
Zo klaar als een klontje boter!........................................................ 11
-STAN- landen...................................................................................................................... 64
Ambassade vs. consulaat........................................................................12
Maya’s vs. Inca’s vs. Azteken............................................................. 66
De zeven nieuwe wereldwonderen.................................. 14
Mascarpone vs. ricotta vs. panna cotta.............. 68
Medische specialismen................................................................................16
Wespenwraak...................................................................................................................... 69
Kleuren van Google.................................................................................................18
De 4C’s van diamant............................................................................................70
Moeilijke woorden..................................................................................................... 19
Tijdzones........................................................................................................................................... 72
Voedingsstoffen.............................................................................................................20
Lichamelijke automatismen............................................................ 74
Over maten & gewichten..........................................................................24
Wijn na bier of bier na wijn....................................................................76
Oorwurmen............................................................................................................................... 26
é, è, ê.............................................................................................................................................................77
Scans..........................................................................................................................................................28
Over kaas en zo.................................................................................................................78
Bakboord vs. stuurboord.........................................................................30
NAVO-spellingsalfabet..................................................................................80
Eieren: kooktijd...................................................................................................................31
Bloeddruk ......................................................................................................................................82
Eerste hulp bij rampen.................................................................................... 32
Zou’t?........................................................................................................................................................ 84
Namasté.............................................................................................................................................34
Stijlvolle stijlfiguren................................................................................................85
Seizoensgroenten......................................................................................................38
De rechtbanken en hoven in België.............................. 86
French fries................................................................................................................................40
De rechtbanken en hoven in Nederland............88
Hooi vs. stro................................................................................................................................41
Parket vs. laminaat................................................................................................. 90
Buitenspel......................................................................................................................................42
Pepermuntjes....................................................................................................................... 92
Tying the knot....................................................................................................................... 44
Baby skills .................................................................................................................................... 94
De schaal van Richter...................................................................................... 46
Psychopaat vs. sociopaat...................................................................... 96
De belangrijkste afstanden op de wereld...... 48
Loofbomen en hun bladeren......................................................... 98
Whaaaaaaaaaaaaaaales..........................................................................50
Inflatie................................................................................................................................................ 100
Petrichor............................................................................................................................................52
Astrologie vs. astronomie................................................................... 101
Presidents of the United States of America....................................................................... 54
Internationale organisaties: World Edition.....................................................................................................................102
6
Groen gereedschap..........................................................................................104
Cava, champagne of prosecco?..........................................158
Eye floaters.............................................................................................................................106
Geslacht, gender & seksuele oriëntatie.........160
Zangstemmen.................................................................................................................108
Gelukshormonen.................................................................................................... 164
Filmproducers.................................................................................................................. 110
De toekomst is circulair!....................................................................... 166
Zilverlokje..................................................................................................................................... 112
Drukgebieden.................................................................................................................. 168
Beddengoed-namen?! ................................................................................ 114
The Black Panther................................................................................................. 170
High school years.....................................................................................................116
Verwarrend vergelijkbare vlaggen..................................172
Organen van de Europese Unie............................................118
Fi(t)nesse.......................................................................................................................................174
De atmosfeer of dampkring..........................................................120
Verbijsterende en snel v ergeten historische cijfers.................................................................................................... 176
Spiertje bibber.................................................................................................................122
De SDGs.......................................................................................................................................... 178
Triatlon vs. Ironman............................................................................................124
Wasetiquette bij kledingetiketten.................................180
Egyptische goden...................................................................................................126
Notities..............................................................................................................................................182
Bacterie vs. virus....................................................................................................... 129 Breindomein........................................................................................................................ 130 Kauw vs. kraai vs. raaf vs. roek................................................ 132 The dark side of the moon................................................................134 Smartphone specs...............................................................................................136 Koosjer vs. halal...........................................................................................................138 Impressionisten Monet & Manet.................................... 139 Gereedschapstermen................................................................................. 140 Historische bouwstijlen..........................................................................142 Pasta........................................................................................................................................................144 Verschillende bloedgroepen.......................................................146 See you later, crocodile!...........................................................................148 Give me that vitamin D!..........................................................................150 Een binnenband vervangen...........................................................152 I love you, bay.....................................................................................................................154 Militaire rangen.............................................................................................................156
7
De planetenvolgorde in ons zonnestelsel Ook al zijn we sinds 2006 met één planeet minder in ons zonnestelsel door Pluto’s degradatie naar dwergplaneet (#jesuisPluto), toch blijft het moeilijk om de exacte volgorde van de planeten in ons zonnestelsel te onthouden. (Dit is lagereschoolkennis, zeker? Oeps.) Tijd voor een visualisatie en wat ezelsbruggetjes!
Maak Voort Aardig Meisje, Jantje Spuit U Nat! → →
Deze herinner ik me nog vaag van vroeger. Also: dirty!
Maak Van Acht Meter Japanse Stof U� Nieuwe Pyjama! My Very Efficient Memory Just Summed Up Nine Planets! →
Zeer meta, zalig!
mars aarde venus mercurius
zon
pluto mercurius
uranus saturnus
jupiter
Bonus Al de planeten in ons zonnestelsel (en de zon en onze maan) hebben een eigen symbool. Hoe cool is dat? Ze worden zowel in de astronomie als in de astrologie gebruikt, zie ook p. 95.
Cinematografie Niets LEUKERS dan na een goede film zeggen: ‘Ik heb ook echt genoten van de sterke cinematografie', en je een instant-filmkenner voelen. Maar concreet, wat betekent het? En dekt ‘beeldvoering’ of ‘fotografie’ of ‘beeldcompositie’ de lading?
De Academy Award (Oscar) voor Best Cinematography is die voor het ‘beste camerawerk‘, wat eigenlijk al veel uitlegt. Een cinematograaf is meer dan ‘de cameravrouw/-man’ (al kan deze persoon ook perfect een cinematograaf zijn, vaak afhankelijk van de schaal van de film), want een cinematograaf doet meer. De cinematograaf, ook wel ‘director of photography‘ (DOP) genoemd, houdt zich bezig met het vertalen van het scenario naar beeld. Er wordt van de cinematograaf creativiteit verwacht (beeldcompositie, camerastandpunt, beweging, belichting…) maar evengoed technische kennis (camerakeuze, lens, opnieuw belichting…) om de juiste sfeer te scheppen. De DOP werkt heel nauw samen met de regisseur en designers en heeft van begin tot eind iets te zeggen, van storyboards tot montage.
Wat is dan het verschil met een regisseur? Lijkt me een vage scheidslijn. Ze werken inderdaad intens samen, maar er blijft een groot verschil. De regisseur bepaalt de look & feel en dan is het aan de cinematograaf om dit te vertalen. De regisseur (‘director’) heeft ook nog andere taken, zoals het coachen van de acteurs en het overzicht bewaren van alle verschillende aspecten van de film.
10
Zo klaar als een klontje boter! Je hebt twee soorten mensen in de keuken: de improvisator en de receptenpersoon. Ik ben die laatste; als ik iets kook of bak, volg ik graag een recept (als het kan tot op de gram!). Dat wil ook zeggen dat ik exact de juiste ingrediënten koop. Niets ergers dan naar de winkel gaan voor boter (het recept zei gewoon ‘boter’) en ik moest kiezen tussen gezouten en ongezouten. Zet dat dan in dat recept! Ideaal moment hier om even stil te staan bij het verschil tussen boter en margarine!
Boter:
= zuivelproduct = gemaakt van room = bestaat grotendeels uit verzadigde vetten Gezouten of ongezouten? Het verschil spreekt voor zich en meer uitleg is blijkbaar ook niet nodig! Met ‘boter’ wordt in een recept meestal ongezouten bedoeld, tenzij expliciet aangegeven. Als er in het recept ook zout moet worden toegevoegd, kun je ook voor gezouten boter kiezen. Daarnaast is het een kwestie van smaak!
Margarine:
= geen zuivelproduct = gemaakt van plantaardige oliën & vetten = bevat veel onverzadigde vetzuren (dankzij die plantaardige oliën), zoals omega 3 en 6 Margarine kan boter trouwens perfect vervangen in (bak)recepten, zo zijn we weer een stap dichter bij een groenere wereld!
ambassade Een land/staat kan maar één ambassade hebben in een ander land.
Die ambassade (met een ambassadeur aan het hoofd) vertegenwoordigt de eigen overheid in dat andere land en richt zich tot de lokale regering.
Gevestigd in de hoofdstad of daar waar de lokale regering van het land resideert.
Voor de ‘grote’ diplomatieke taken: zorgen dat de twee regeringen kunnen communiceren en onderhandelen waar nodig.
Een ambassade heeft vaak een consulaire afdeling.
12
v s.
v s.
consulaat Een land/staat kan meerdere consulaten hebben in een land. Hoe groter de noodzaak (economisch belang, groot aantal landgenoten…), hoe meer consulaten.
Dat consulaat (met een consul aan het hoofd) vertegenwoordigt het eigen openbaar bestuur in dat andere land en richt zich tot de bevolking.
Gevestigd in de belangrijkste (economische) steden.
Voor ‘kleinere’ diplomatieke taken: visumverlening, burgerlijke zaken aan de eigen onderdanen in het vreemde land (zo kan een Belgische onderdaan trouwen voor de Belgische wet in het Belgische consulaat in Vietnam), het bevorderen van handelscontacten.
Als er meerdere consulaten zijn, wordt het grootste/ belangrijkste vaak tot consulaat-generaal benoemd en vallen (enkele van) de andere consulaten hieronder.
Iedereen weet van het bestaan van ambassades en wat �e doen, maar wat als je �e moet vergelijken met consulaten, ben je dan nog �eker? Ik in elk geval niet!
De zeven nieuwe wereldwonderen
Een perfect bucketlijstje voor mensen met reizigersbloed, en vooral een heel leuk lijstje om bij weg te dromen!
Het idee van de zeven nieuwe wereldwonderen is gebaseerd op de zeven wereldwonderen van de antieke wereld. Omdat er nog maar eentje van deze wonderen overeind staat, zijn er begin jaren 2000 middels een wereldwijde campagne zeven nieuwe gekozen. Die enige overblijver, de piramide van Cheops of bij uitbreiding de piramides van Gizeh, heeft wel een erepositie gekregen in de nieuwe lijst als de ‘Honorary Candidate’.
De 7 wereldwonderen van de antieke wereld •
Piramide van Cheops (of bij uitbreiding de piramides van Gizeh)
•
Hangende tuinen van Babylon
•
Artemistempel in Efeze
•
Standbeeld van Zeus in Olympia
•
Mausoleum van Halicarnassus
•
Kolossus van Rhodos
•
Pharos van Alexandrië
Machu Picchu, Peru
Petra,
Jordanië
Christus de Verlosser, Brazilië
se
ne
Chi r,
u mu
Colosseum, Italië
a in Ch
Chichén Itzá, Mexico
Taj Mahal, India
Medische specialismen Medische specialismen: er zijn er heel wat, en dat vele eindigen op ‘-ologie’ (van het Griekse λούία/logia: ‘theorie’) maakt het onderscheid er niet makkelijker op. Een overzicht is dan ook wel op zijn plaats!
En als een specialisme niet eindigt op ‘-ologie‘, dan wel op ‘-atrie’ (van het Griekse ίατρός/iatros = ‘arts‘):
Geriatrie = geneeskunde gericht op ouderen Pediatrie = kindergeneeskunde Als uitsmijter nog eentje die ik af en toe wel eens hoor, maar altijd even moet opzoeken om dan te zeggen ‘ah ja, juist’:
Orthopedagogie = de leer en begeleiding van kinderen en jeugd in
problematische leer- of opvoedingssituaties of met een bepaalde beperking, stoornis → niet te verwarren met orthopedie = steun- en bewegingsapparaat, fracturen van gewrichten & botten
16
neurologie
oftalmologie
= hersenen, ruggenmerg & zenuwen
= ogen
otorhinolaryngologie
= keel, neus, oren (Welgemeende proficiat als je dit de eerste keer goed kunt uitspreken!)
stomatologie
= kaak & mond
cardiologie
pneumologie
= hart
= longen
nefrologie
gastrologie (of gastr�-enterologie)
= nieren
= maag-darmstelsel
oncologie
gynaecologie
= kanker
= geslachtsorganen vrouw
endocrinologie
urologie
= klieren
= urinewegen man & vrouw, geslachtsorganen man
17
Elke dag gebruiken we het, maar wie kent (zonder te spieken!) de kleurvolgorde van het GOOGLE-LOGO? Ik tot voor kort in elk geval niet!
Test jezelf: dek deze af en probeer het zelf!
18
Herkenbaar dat in een gesprek iemand een moeilijk woord gebruikt en je doet of je het begrijpt, terwijl dat niet het geval is? Of dat je een woord gebruikt, maar als iemand vraagt wat het betekent, je beseft dat je het niet echt KUNT uitleggen? Een bloemlezing van enkele moeilijke (en heel random) woorden die ik tegenkwam in de periode waarin ik dit boek maakte. Ambulant = zonder vaste plaats. → Ambulante thuiszorg: de zorgverlener komt naar (het huis van) de patiënt.
Boutade = spitsvondige uitspraak, een met humor overgoten kritiek. Derogatie = afwijking van de (wettelijke) norm. Erudiet = geleerd, ontwikkeld, belezen (persoon) (→ het feit dat ik dit niet weet, wil zeggen
dat ik niet erudiet ben!).
Fascisme = een politiek stelsel waarbij één persoon of één groep alle macht heeft. Autoritair nationalisme dat anti-democratisch/-liberaal/-communistisch/-parlementair/ -intellectueel is ≈ Hitler.
Fedora = vilten deukhoed met rand (zo’n typische hoed die mannen in een Hollywoodfilm dragen in een setting van de jaren twintig tot vijftig).
Fermenteren = het maken van voedingsmiddelen door bacteriën, schimmels of gisten te gebruiken, zoals bij bier.
Filantropie = het uitvoeren/opzetten van activiteiten die ten goede komen aan anderen, aan de samenleving.
Hedonisme = genotzucht, levenswijze die genot als hoogste doel ziet. Heemkunde = kennis van de omgeving (gebruiken, dialect…), streekgeschiedenis. Lucide = helder, scherp van geest. --> ‘Die man is ondanks zijn leeftijd nog zeer lucide.’ Mecenaat = kunstbescherming; bescherming en financiële begunstiging van kunst (en bij uitbreiding wetenschappen).
Nepotisme = vriendjespolitiek, (onrechtmatig) bevoordelen van vrienden/familie bij het vergeven van posten.
Pathetisch = dramatisch, overdreven hartstochtelijk, aandoenlijk, sentimenteel. Proletariaat = werkende klasse, arbeidersklasse, klasse die in loondienst is. Technocratie = een organisatiestructuur (bijvoorbeeld een staatsvorm) met aan
het hoofd beleidsmakers die beslissen op basis van de expertise en adviezen van deskundigen (wetenschappers, ingenieurs…).
Versmaden = iemand of iets niet willen hebben, afkeuren. De uitdrukking ‘niet te versmaden’ betekent dan ‘zeer de moeite waard’, ‘onweerstaanbaar’.
19