ZAKBOEK VOOR DE HAPKLARE
MOESTUIN Gezond en plukvers uit pot, bak en tuin
Marc Verachtert & Bart Verelst
Inhoud Voorwoord
6
Overal groenten en kruiden!
9
Op maat van je gezin
21
Groenten en kruiden
33
De basis: Meststoffen
104
Mizuna of mosterdsla
109
Munt
111
Oesterblad
112
Palmkool
115
Pastinaak
4
De basis: Handgereedschap
116 118
Aardappel
35
Peul- of sluim(er)erwt
125
Aardbeien
38
Pompoen
128
Appelwortel of yacon
43
Prei
131
Artisjok
44
Rabarber
134
Basilicum
47
Radijs
136
Bernagie of komkommerkruid
51
Rode biet
139
Bleekselderij
52
Rodekool
140
De basis: Moestuin- en kruidenbakken De basis: Slakken wegwerken
54
De basis: Belangrijk tuingereedschap
142
58
Rode peper
147
Bloedzuring
61
Rucola
148
Boerenkool
64
Suikermais
151
Courgette
67
Tomaat
152
Edamame
69
Tuinboon
157
Eeuwig moes
70
Tuinwortel
160
Egyptische ui
73
Veldsla
Engelwortel
74
De basis: Potgrond De basis: Plastic- en afvalvrij!
80 83
Klim-, staak- of stokboon
85
Knoflook
86
Knolvenkel
91
Koolrabi
92
Koriander
96
Lente-ui of stengelui
166
Zaai- en plantkalender
172
76
Goudsbloem
Kropsla
165
De basis: Nuttige helpers
99 100
5
de hapklare moestuin
Voorwoord
6
Het zelf kweken van groenten en kruiden kreeg een enorme boost toen we door de coronapandemie gedwongen thuis moesten blijven. Heel wat mensen zaaiden en plantten allerlei lekkers en ontdekten smaken die zoveel beter waren dan die van zelfs de meest kwaliteitsvolle producten uit de winkel. Met de hapklare moestuin gaan we nog een stap verder. We helpen op maat en smaak van je eigen gezin zaaien en planten: zeg maar in hapklare porties en al dan niet met een bepaalde oogstdatum in gedachten. Denk bijvoorbeeld aan dat lentefeestje of die barbecue waarbij je familie of vrienden wilt verrassen met het lekkerste en beste van eigen kweek. De hapklare moestuin is er voor iedereen. Het kan in een hoekje van de tuin, zelfs tussen de vaste planten in de bloemborder of in potten en bakken op terras en balkon. Door op kleine schaal te zaaien, te planten, te verzorgen, te verwennen en te oogsten wordt het bovendien allemaal ineens extra prettig en aangenaam: de ideale en tegelijk gezonde vrijetijdsbesteding met een gratis oogst erbovenop. Wij kruiden extra bij met weetjes die elke stap tot een succes laten uitgroeien en extra inzicht geven in het hoe en wat van heel veel lekkers. Soms is het eenvoudig te doen, af en toe een uitdaging. Maar het eindresultaat wil je niet missen! Bart Verelst en Marc Verachtert
1 Overal groenten en kruiden!
OVERAL GROENTEN EN KRUIDEN! Groenten, kruiden en smakelijke bloemen groeien net zo lief in een border, op terras of balkon en zelfs tegen een muur omhoog!
10
KLEIN IS BETER! Meer dan enkele vierkante meters oppervlakte heb je niet nodig om van vroeg tot laat te zaaien, te planten en te oogsten. Maak het je gemakkelijk en deel je tuintje op in perken met zijden van telkens 1,20 meter. Op die manier kun je langs alle kanten aan en in je tuintje werken zonder verder te hoeven reiken dan een armlengte. Wanneer je met boordplanken de bedjes omhoogtilt, zorg je voor nog meer comfort, want dan ligt het zaai- en plantvlak wat hoger dan het paadje. Het is mooi, scheelt in onderhoud en stimuleert gezonde groei, want het warmt de grond sneller op en zorgt voor een betere lucht-waterverhouding. ZAAI EN PLANT OVERVLOED Houd je bij het zaaien en planten niet aan de afstanden die op de zaadzakjes staan. Radijsjes, bijvoorbeeld, mogen echt wel op minder dan 5 cm van elkaar groeien. Je plukt de mooiste exemplaren toch al zodra ze knikkergroot zijn. 2 cm volstaat dus. Idem voor bijvoorbeeld snijbiet. Zaai dicht bij elkaar, pluk de jonge blaadjes als lentesla en laat drie of vier planten doorgroeien.
20 X OOGSTEN/M² Met wat planning ga je op drie vierkante meter tuin voor een minstens even veelzijdige en mogelijk zelfs even grote oogst als veel tuinliefhebbers in een grotere moestuin. Werk in vakjes van 30 x 30 cm. Elk van die veldjes is goed voor 90 centimeter radijsjes, 5 preiplanten, 3 stuks kropsla, 1 knolselderij … In hoeveelheid moet je de eigenaar van de grote moestuin het nakijken geven, maar bedenk wel dat hij/zij zelden tot nooit opeet wat hij in één keer zaait of plant. Het teveel moet richting diepvries – vaak met verlies aan antioxidanten en vitaminen B en C, of gaat in het slechtste geval zelfs op de composthoop. Is een veldje leeg geoogst? Ga voor een volgende groente. Op die manier scoor je elk jaar tot bijna 75 keer groenten op de amper drie vierkante meter tuin.
11
de hapklare moestuin
14
MOOI TUSSEN BLOEMEN! Is er in je border een vaste plant dood of voldoet ze niet langer aan je wensen, vervang ze dan eens door een smakelijke groente of heerlijk kruid. De meeste zijn echte juweeltjes; alleen moet je even door het traditionele denken heen van ‘het is maar een groente’. Minipepers en tomaten in soorten en maten zorgen voor rode accenten tussen vaste planten, terwijl palmkool, snij- en knolselderij alle troeven van hun donkere bladeren uitspelen. Ui, sjalot, prei en knoflook geven verticale accenten en artisjok gaat voor een charme waar menig andere sierdistel jaloers op is. Even hoog en groots als artisjok en zeker ook een plaats in de border waard is yacon of appelwortel. De plant zorgt voor mooi groen, zacht blad en laat je in oktober gemakkelijk 5 kilogram smakelijke wortels oogsten. Zorgen over hoe deze plekken de winter ingaan? Vul ze in de herfst met tulpen en andere voorjaarsbloeiende bolgewassen. Reserveer eventueel één plek voor het in de grond stoppen van knoflookteentjes, die je in juni heerlijk verse knoflook leveren. POTTEN ALS ALTERNATIEF Is je buitenruimte beperkt tot alleen maar een balkon of verharding, ga dan voor een pottencollectie. Groenten, kruiden en eetbare bloemen hebben geen volle grond nodig om te groeien! In potgrond hebben ze het zelfs vaak nog meer naar hun zin! Houd het strak of juist speels met potten en bakken in verschillende
formaten en bonte kleuren. Neem ze wel ruim. De diameter of smalste zijde moet minstens 25 cm zijn om voldoende groeioppervlakte te hebben, en minimaal 30 cm diepte hebben, zodat de wortels hun ding kunnen doen. Geef voor zware potten voorrang aan exemplaren met (ingebouwde) wieltjes of schuif er een plantentrolley onder, zodat je ze af en toe opzij kunt schuiven.
BIJZONDER MOOI! Gebruik groenten en kruiden zeker als smakelijke variant van sierplanten. Rabarber en courgette zijn waardige vervangers voor hosta, en suikermais is een lookalike van bamboe. Moet een tuinscherm of muur groen aangekleed worden, denk dan niet aan klimop of clematis, maar aan pronkbonen en rijs- of klimerwt. Kleurige accenten nodig? Zaai en plant groene en paarse koolrabi of snijbiet in rainbow mix. Werk af met geurende kruiden die je vaak in de keuken gebruikt.
15
de hapklare moestuin
3 Groenten en kruiden
34
AARDAPPEL In een notendop
1
PLANNING
Laat pootaardappelen twee weken voor het planten voorkiemen op een koele plek in vol licht. Plant vroege en halfvroege aardappelen van midden maart tot begin april, halfvroege zelfs tot eind april, en late variëteiten tussen begin april en half mei. 90 dagen na het planten oogst je de vroege aardappelen, middelvroege rassen na 100 dagen, late rassen na 120 dagen. 2
ZAAIEN/PLANTEN
Aardappelen planten heet eigenlijk ‘poten’. Poot in de tuin op 60 x 40 cm en 10 cm diep. Als de bladeren 10 cm boven de grond uitkomen, stop je ze weer onder. Doe dat nog een tweede en zelfs derde keer. Potten en bakken vul je in het begin met slechts 10 cm aarde. Vul telkens verder aan als de bladeren 10 cm erbovenuit priemen. 3
VERWENNERIJ
Geef een flinke startbemesting en bij het eerste aanaarden of aanvullen nog een eetlepel organische moestuinmeststof per plant of een handvol (ongeveer 50 gram) per vierkante meter. 4
OP ZIJN LEKKERST
Niet te missen zijn vroege of primeuraardappelen als première en witte en rode eersteling. Kweek ook culinaire hoogstandjes. Corne de gatte of geitenhoorn
krijgt vreemde vormen, maar is ontzettend lekker. Vitelotte noire of zwarte truffelaardappel heeft een paarse schil en vruchtvlees. 5
HELEMAAL ANDERS
Zoete aardappel of bataat is geen familie, al lijken de knollen wel op elkaar. Zoete aardappel heeft warmte nodig om goed te groeien en oogst je pas tegen november. 6
GROENEXPERT
Forceer vroege aardappelen. Zet de pot, bak of zak in een serre of warme garage en laat ze er groeien tot midden mei. Verhuis ze dan naar buiten. Is de bak te groot om te verhuizen of ga je voor een stuk tuin, dek dan twee weken voor het planten af met een miniserre, folie of groeivel. Laat ook na het planten losjes afgedekt en dat tot na het eerste of tweede aanaarden. 7
TOEMAATJE
Een enkele aardappelplant geeft 1 tot 2 kilogram knollen, afhankelijk van de variëteit en het oogsttijdstip. Bij de vroege aardappelen mag je al tevreden zijn met een oogst van 900 gram per plant. De latere variëteiten geven tot 2,5 kilogram.
de hapklare moestuin
• Kies je seizoen • Ook in pot en zak • Ga voor vroeg!
35
Vitelotte noire
Rode eersteling
36
Rode eersteling
Corne de gatte
37
Zoete aardappel de hapklare moestuin
AARDBEIEN In een notendop • 500 gram aardbeien/plant • Alles ineens of niet? • Met eigen ‘kindplantjes’
1
PLANNING
Plant in augustus. Afhankelijk van het type dat je plant, pluk je de komende jaren aardbeien van midden mei tot eind oktober. Reken elk jaar en per plant op ongeveer 500 gram vruchten. 2
38
ZAAIEN/PLANTEN
Reken op 10 tot 12 planten per vierkante meter. Koop plantjes of vraag ‘afleggers’, zogenaamde kindplantjes aan een buur of bevriende tuinliefhebber. 3
VERWENNERIJ
Aardbeien staan in de winter niet graag nat. Planten in een pot, bak of zak heeft dus voordelen. In de tuin leg je het aardbeibedje een beetje tonrond; een bedje van 1,20 meter breed mag in het midden 10 tot 15 cm hoger liggen dan aan de randen. Mulch tussen de planten voorkomt onkruid, houdt de aardbeien schoon en vaak ook slakken op afstand. 4
OP ZIJN LEKKERST
Ga voor een doorgroeisysteem! Volgend jaar heb je namelijk de grootste vruchten, het jaar daarna meer, maar kleiner. Plant daarom elk jaar een bijkomend veldje, pot of zak.
5
HELEMAAL ANDERS
De aardbeiboom (Arbutus unedo) bloeit in het najaar en laat tegelijk de vruchten van het vorige jaar oranjerood kleuren. Ze zijn kogelrond en lijken alleen van ver op aardbeien. Hun smaak is licht zuur, hun geur heeft wat weg van anijs. De plant is niet totaal winterhard. 6
GROENEXPERT
Junidragers produceren de hele maand juni smakelijke vruchten. Gariguette wacht niet tot dan, maar kan al vanaf midden mei vier weken worden geoogst. Smaak- en productietopper bij de junidragers is Elsanta met 650 gram per plant. Doordragers produceren ongeveer evenveel aardbeien als junidragers, maar doen dat vanaf juli tot aan de eerste vrieskou. Senga Sengana start al midden mei. 7
TOEMAATJE
Behoefte aan een zichtscherm in je tuin? Maak een open rek en schuif in elke opening een pot met aardbeiplanten. Vul eventueel aan met een fleurig bloempje. Vul ook andere potten met aardbeien en schuif ze erbij als mooi en lekker accent.
39
de hapklare moestuin
WWW.LANNOO.COM Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Met dank aan: compo.be depypere.be fencetuinmagazine.be en jardinsetloisirs.be lespotagersdethomas.be
Tekst: Marc Verachtert en Bart Verelst Fotografie: Joris Luyten en Marc Verachtert Fotografie p. 88, 89: Bart Verelst, p. 166, 167, 170: Tom Linster, p. 168, 169: Saxifraga Grafische vormgeving: Katrien Van De Steene, Whitespray Als u opmerkingen of vragen heeft, kunt u contact opnemen met onze redactie: redactielifestyle@lannoo.com © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2021 D/2021/45/135 – NUR 420-423 ISBN: 978 94 014 7430 6
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Het papier in dit product komt uit verantwoord beheerde bossen, onafhankelijk gecertificeerd volgens de regels van de Forest Stewardship Council.