Levenslust is de beste vorm van rebellie
www.kritak.be Kritak maakt deel uit van Uitgeverij Lannoo nv Š Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, en Tine Maenhout, 2020 Vormgeving: Tinxz (Filip Coopman) Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en /of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. d/2020/45/609 isbn 978 94 0147 318 7 nur 130
‘Vrijheid is een principe dat zou moeten heersen in het middengebied van het gevoel.’ Peter de Graef
voor Peter
Met een warm hart voor Gus, Lies & Juliet Met veel respect en dankbaarheid voor mijn ouders Met een innige omhelzing voor Florence & the boys Met diepe waardering voor AndrĂŠ Van Halewyck en Bart De Coninck Met verwondering voor het prachtige oeuvre van Alain Platel Met bijzondere dank aan Liesbeth Halewyck, Ann Goossens, Griet Smits, Mashid Mohadjerin, Ruben Missinne, Lotte Vandermeersch & Julie Goossens.
INHOUD EEN GEDACHTE............................................................ 15
PROLOOG..................................................................... 17 1 Onze trauma’s en verhalen kunnen
verstenen tot een masker waarachter
we onze angst verstoppen......................................... 21
2 Wat je ziet in een ander, wat je observeert
in de wereld, vertelt alles over wat
diep in jou verborgen zit........................................... 27
3 De moeilijkste weg om te volgen
is die van jezelf.......................................................... 37
4 Moed is het vermogen om angst
te overwinnen........................................................... 45
5 Als je het licht wil zien,
zoek dan eerst de schaduw....................................... 51
6 Wanneer onrust de kop op steekt zit er
iets klaar om te veranderen...................................... 61
7 In het alledaagse en het vanzelfsprekende
rijpt de transformatie............................................... 67
8 Vrijheid krijg je pas als je verantwoordeÂlijkheid
neemt voor wie je zelf bent....................................... 73
9 Vliegen op de wind................................................... 79 10 Je kan een storm op zee niet tegenhouden............... 93 11 Veel wijsheid kan worden doorgegeven,
maar om de wet van het hart te begrijpen,
moet je geleefd hebben.......................................... 107
12 Net wanneer je denkt iets te weten over
het leven, dient zich een ervaring aan
die je doet beseffen dat je alles nog moet leren...... 113
13 Liefde is voor iedereen anders
............................... 125
14 Heb de moed om te veranderen wat je kan
veranderen en datgene te laten liggen waar
je geen invloed op hebt........................................... 131
15 Voorbij onszelf is het stil......................................... 141 16 Als je ja zegt tegen het leven in de schaduw
van de dood, dan zal er een echo zijn...................... 157
17 Niets is wat het lijkt................................................. 167 18 Het gaat niet om ambitie, het gaat om zin.
Om met alle liefde en volharding die je hebt
iets te verwezenlijken.............................................. 177
19 Durf brutaal zijn, oorspronkelijk in wie
je bent en wat je wil delen....................................... 185
20 Vertrouw in jezelf, het leven en het mysterie............ 189 EPILOOG
.................................................................... 195
Wat het ook is … het is.
Alain Platel, mei 2020
EEN GEDACHTE
T
oen ik in 2001 voor het eerst naar de Bezette Gebieden trok om daar artistieke samenwerkingsverbanden met de plaatselijke Palestijnse kunstenaars te onderzoeken, kwam ik terecht in wat men een oorlogsgebied kan noemen. Er waren in die periode regelmatig erg bloedige aanslagen in Jeruzalem en Tel Aviv en de militaire controle en onderdrukking in de Bezette Gebieden waren duidelijk zichtbaar en voelbaar. Ik kon mij niet voorstellen dat men in deze omstandigheden ook nog bezig kon zijn met kunst … met muziek, dans, theater … En toch, ik zag hoe mensen soms letterlijk hun leven riskeerden om gedurende de avondklok een repetitie of een besloten voorstelling bij te wonen. Sommige workshops werden georganiseerd in hotels zodat de deelnemers ’s avonds niet moesten zoeken om nog thuis te geraken. Kunst voedt onze hoop, vertelden velen mij daar. Een gelijkaardige ervaring had ik, toen ik voor het eerst samenwerkte met een groep Congolese muzikanten in Kinshasa. Het cliché van de goedgezinde Afrikaan voor wie muziek en dans even belangrijk zijn als brood en water, bleek voor een stuk ook letterlijk zichtbaar op alle hoeken van de straten.
- 15 -
Toen ik daarover met enkele artiesten praatte antwoordden zij mij dat het cliché beeld van de West Europeaan over Congo niet alleen dàt maar ook ‘armoede, oorlog, verkrachtingen, kindsoldaten, corruptie zebra’s en gorilla’s …’ is. Ik ontdekte er vooral ook veerkracht, solidariteit, nieuwsgierigheid en een immense artistieke rijkdom. Het is toen en daar dat bij mezelf stilaan het besef groeide dat wat sommigen levenslust noemen (lees: een grote goesting om dit leven te léven) ook een vorm van rebellie kan zijn: lust for life as a form of rebellion. Russell Thsiebua, een Congolese artiest waarmee ik ondertussen al zeven jaar samenwerk, verwoordde het onlangs als volgt: ‘En Afrique c’est comme ça qu’on vit: on pense que la vie nous punit déjà assez que ça sert à rien de nous punir nous-mêmes. On profite de ce qu’on a pour garder l’espoir sinon ça ne va pas se faire.’
- 16 -
PROLOOG
‘L
evenslust is de beste vorm van rebellie.’ Wanneer Alain Platel deze woorden twee jaar geleden neerlegt tijdens een gesprek in zijn kantoor bij Les Ballets C de la B schiet er iets in mij wakker. ‘Ja,’ denk ik. ‘Ja, daar zit heel wat in.’ In die ene zin, in heel zijn oeuvre, in de tijdsgeest waarbinnen hij zijn visie deelt, in het besef dat zijn woorden de basis vormen van het boek dat ik al lang wil schrijven. Alain wil zijn gedachte graag neerschrijven om de eerste pagina’s van dit boek te dopen. Ik ben hem daar dankbaar voor. Want zo kan het boek beginnen op de manier waarop het al lang van plan was te beginnen. Onze visies kruisen in de passie om de vele gezichten van levenslust te willen kennen. Dat, en de diepgewortelde overtuiging dat levenslust het sacrale element is in ieders bestaan waar alles uit voortvloeit. Levenslust is de essentie van het leven zelf. Lust for life. Heel het leven. Met alles erop en eraan. Met al zijn hoogtes en laagtes, rarigheden en onverwachte wendingen. Want levenslust gaat niet zomaar eventjes om ‘een goed gevoel’ of ‘een gevoel van veiligheid’, om optimisme, liefde of geluk. Levenslust is veel meer dan dat. Levenslust vraagt ook dat je eens heel hard in de modder gaat zitten, dat je het leven in al zijn rauwheid doorworstelt, dat je je los durft te maken van alle verwachtingen waarmee je te maken krijgt en je je rugzak durft open te trekken, drager van al je littekens en pijn. - 17 -
Dat je je eigen kompas gaat volgen, jezelf durft zien voor wie je bent en je je eigen weg zoekt. Vanuit je eigen kern. Dat is niet altijd gemakkelijk. Het vraagt heel veel moed. Maar als mensen het doen, als ze onbekommerd alles geven, als ze wat ze meemaken met twee handen vastpakken en kiezen voor de weg vooruit, voelen ze het leven door zich heen stromen. En daar gaat het om. Meer dan ooit is levenslust de beste vorm van rebellie tegen alles wat de wereld en onszelf uit balans brengt. De tijden veranderen. De onrust in de wereld weerspiegelt onze eigen onrust. We maken ons zorgen over dingen waar we ons vroeger geen zorgen over maakten. We verlangen zo veel, hechten belang aan materie, we houden graag vast aan het vertrouwde en overleven meer wel dan niet in angst. Mensen zelf worden veel te vaak tot problemen gereduceerd. Het is tijd om onze ego’s onder handen te nemen en met al de moed die we hebben het leven weer recht in de ogen te kijken. Om dingen vanuit de essentie aan te pakken. Voor onszelf, voor elkaar en voor de wereld. Zodat we vanuit vrijheid en liefde komen tot verbinding en daadkracht. Zodat we het leven met al zijn bochten weer appreciëren en vieren. Mensen kunnen dat. In essentie willen we dat ook. Het zal ons heel wat brengen. In de eerste plaats vrijheid.
- 18 -
‘Van binnen zo brak, maar van buiten zo mooi, zo mooi Maar, de binnenkant zie je bijna nooit Nee, de binnenkant zie je bijna nooit’ Brihang