Groot WANDELBOEK Vlaanderen
www.lannoo.com Registreer je op onze website en we sturen je regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen.
TEKSTEN COVERBEELDEN FOTOGRAFIE CARTOGRAFIE ONTWERP ZETWERK
Michaël Cassaert Front boven: Solstock/iStock Front onder rechts: Dominic Verhulst Front onder midden: Mie De Backer Front onder links: Koen De Langhe Back rechts: Koen De Langhe Back midden: Johan De Meester Back links: Koen De Langhe Rug: Koen De Langhe Koen De Langhe Marie Vande Voorde Keppie & Keppie, Varsenare Keppie & Keppie, Varsenare
©Uitgeverij Lannoo nv, Tielt 2020 © 2020 Toerisme Provincie Antwerpen – www.toerismeprovincieantwerpen.be © 2020 Toerisme Limburg – www.toerismelimburg.be © 2020 Toerisme Oost-Vlaanderen – www.tov.be © 2020 Toerisme Vlaams-Brabant – www.toerismevlaamsbrabant.be © 2020 Westtoer – www.westtoer.be Deze uitgave bevat knooppuntendata die eigendom zijn van Toerisme Provincie Antwerpen (www.tpa.be), Toerisme Limburg (www.toerismelimburg.be), Toerisme Oost-Vlaanderen (www.tov.be), Toerisme Vlaams-Brabant (www. toerismevlaamsbrabant.be), Westtoer (www.westtoer.be), verkregen onder een licentie met Toerisme Vlaanderen (http://trip.toerismevlaanderen.be/gdi). Toerisme Provincie Antwerpen en Toerisme Vlaanderen zijn niet verantwoordelijk voor deze gids waarin de knooppuntendata hergebruikt worden, noch voor de wijze waarop ze worden hergebruikt. D/2020/45/438 – NUR 502 – ISBN 978-94-014-6956-2 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Groot WANDELBOEK Vlaanderen HET STANDAARDWERK MET 75 LUSVORMIGE TOCHTEN MICHAËL CASSAERT
INHOUD
Legenda van gebruikte pictogrammen 9
Overzichtskaart
10
DE WANDELINGEN » PROVINCIE LIMBURG
Neerpelt Door de barre, woeste Kempense landschappen
13
2.
Bree Grenswandelen langs waterpartijen en in elzenbroekbossen
21
3.
Opoeteren Langs de steilranden van het Kempens Plateau: van de Bosbeek naar het Bergerven
29
4.
Maasmechelen Op de flanken van de Grand Canyon van Vlaanderen
37
5.
Leut Struinen door het eigenzinnige Maaslandschap
45
6.
Lanaken Ruimte en stilte in het Nationaal Park Hoge Kempen
53
7.
Loksbergen Over en door de ijzerzandsteenheuvels
61
Lummen In het spoor van de schaapskudde,
69
9.
Tessenderlo De groene neus van Limburg
77
10.
Bilzen Door historische landschappen rond
87
Sint-Huibrechts-Hern Door valleien en over heuvelruggen
95
1.
van Charles Wellens
van het Hageland
8.
aan de oevers van het Schulensmeer
de landcommanderij Alden Biesen
11.
naar de mystieke kluis
12.
Grootloon De bloesembergen van Haspengouw
105
13.
Gors-Opleeuw De natuurschatten van Vochtig Haspengouw
113
14.
Teuven Naar het hoogste punt van Vlaanderen
121
15. 16.
Kanne Bergwandelen in een uniek gebied tussen Jeker en Maas
129
Hechtel-Eksel Over paraboolduinen en zandvlakten
137
Beringen Door uitgestrekte dennenbossen naar het mooiste
145
Zonhoven Door het grootste vijvergebied van België
153
van In den Brand
17.
panorama van Limburg
18.
» PROVINCIE ANTWERPEN
Kalmthout Door het openluchtmuseum van het Nationaal Park
161
Wortel Vanuit de landloperskolonie van Wortel naar een
169
21.
Arendonk Langs de Talanderroute naar het einde van de wereld
177
22.
Schoten De kasteelparken en de sprookjesbossen van
185
23.
Zoersel Door het Zoerselbos naar het Fort van Oelegem
193
24.
Herentals Struinen over de groene parel van de centrale Kempen
201
25.
Mol De industriële geboorte van de Molse merenregio
209
26.
Bel (Geel) De Kempen op hun best, tussen de twee Netes
219
27.
Herenthout In het zog van Pallieter
227
28.
Westerlo In de voetsporen van de prinsen de Merode
235
29.
Herselt De Oude Boswachterswandeling: door het favoriete
243
30.
Muizen Het rivierenlandschap van de Dijle
251
31.
Heindonk Door een blauwdooraderd rivierengebied
259
32.
Lippelo In de voetsporen van kasteelheren door een historisch bos
267
33.
Bornem Op zoek naar de Oude Schelde en het authentieke Weert
275
19.
Zoom-Kalmthoutse Heide
20.
Nederlandse enclave
de Antwerpse Voorkempen
bos van Willem Elsschot
» PROVINCIE VLAAMS-BRABANT 34.
Diest Door topnatuur naar verborgen landgoederen
283
35.
Wezemaal Langs wijngaarden en beukenbossen over
291
Sint-Pieters-Rode Wonderlijke natuur rond het kasteel
299
Zoutleeuw In het kielzog van de oude handelsschepen
307
Meldert Via holle wegen over de toppen van het Land
315
39.
Oud-Heverlee Door het blauwgroene hart van Leuven
323
40.
Groenendaal Door de bosreservaten van het grootste
331
Gaasbeek Authentiek dorpsgevoel, met de adem van een
339
Oetingen De mooiste route, het mooiste bos en
347
43.
Vollezele De spectaculairste uitzichtpunten van het Pajottenland
355
44.
Asse Door Klein-Zwitserland in de Brusselse rand
363
45.
Oppem Over de Brabantse akkers naar een eeuwenoude brouwerij
371
de historische Wijngaardberg
36.
van de Rode Ridder
37.
naar het havenstadje Zoutleeuw
38.
van Hoegaarden
loofbos van Vlaanderen
41.
grote stad in de nek
42.
het mooiste kerkpaadje
» PROVINCIE OOST-VLAANDEREN 46.
Ursel Op zoek naar de Drongengoedhoeve in het grootste
379
boscomplex van Oost-Vlaanderen
47.
Sint-Jan-in-Eremo Door de waterrijke polders van het Meetjesland 387
48.
Moerbeke-Waas In het land van Reynaert de vos
395
49.
Sint-Gillis-Waas De Stropersroute, door het Koningsforeest
403
van het Land van Waas
50.
Lokeren Door het marsland bij de Durme
411
51.
Schellebelle Door de bloementuin van Vlaanderen
419
52.
Meldert Door de groene achtertuin van Aalst, naar de abdij
427
53.
Aaigem Landelijkheid uit vergeten tijden in het land van Jan De Wilde
435
54.
Geraardsbergen Met een hoofdrol voor de Oudenberg,
443
55.
Opbrakel Door het land van Omer Wattez
451
56.
Schorisse Het mooiste bronbos van de Vlaamse Ardennen
459
57.
Kwaremont Over de bergen van de flandriens
467
58.
Oudenaarde Een reis door ons bosverleden
475
59.
Roborst Langs de watermolens van de schilderachtige Zwalmvallei
483
60.
Gent Grootse natuur in de rand van de Arteveldestad
491
van Affligem
de Dender en de Bosberg
» PROVINCIE WEST-VLAANDEREN 61.
Ver-Assebroek De groene parel van het Venetië van het Noorden
499
62.
Doomkerke De natuurparels van de Vorte Bossen en Gulke Putten
507
63.
Wakken Vanuit betoverend weideland, voorbij de eeuwenoude
515
64.
Torhout Over grasweggetjes, door een waterrijk landbouwgebied
523
65.
Ingooigem Door de achtertuin van Stijn Streuvels
531
66.
Kooigem Wandelen op hoog niveau, op de waterscheidingskam
539
67.
Ieper Ramptoerisme in een indrukwekkend natuurlandschap
547
68.
Kemmel Pastorale landschappen in Heuvelland
555
69.
Loker Door de ‘Vlaamse Alpen’
563
Mandel, naar de Poelberg
tussen Leie en Schelde
70.
Woumen Door het blauwe hart van de IJzervallei
571
71.
Lampernisse Een onvergetelijke ervaring in de grootste open
579
72.
Adinkerke Over de wandelende duinen van het Westhoekreservaat
587
73.
Wenduine Voorbij duinbossen naar ‘de parel’ van de Belgische Kust
595
74.
Knokke Over dijken door zee-land
605
75.
Damme Vriezeganzen spotten in het hinterland van de Oostkust
613
Fotoverantwoording
621
ruimte van Vlaanderen
LEGENDA VAN GEBRUIKTE PICTOGRAMMEN Erfgoed, museum
8 km
Moeilijkheidsgraad
(1 = gemakkelijk; 2 = gemiddeld; 3 = moeilijk / voor geoefende wandelaars)
ingekort
6,2 km
Natuur
Afstand ingekort
Mogelijk met de hond (aan de leiband)
Avontuur
Haalbaar voor kinderen?
Panorama
Mogelijk met een kinderwagen/buggy
Natuur
Afstand
WANDELAARS HELPEN WANDELAARS Aan de samenstelling van deze gids werd de grootste zorg besteed. Alle gegevens zijn ter plekke zorgvuldig gecontroleerd. Maar ze liggen niet voor eeuwig vast. Een pad kan om de een of andere reden worden afgesloten. De bewegwijzering kan gewijzigd worden of, in het ergste geval, deels of helemaal verdwijnen bij gebrek aan onderhoud. Een boom met een voor het parcours erg nuttig routeteken kan omwaaien of omgezaagd worden. Vandalen kunnen wegwijzers of routebordjes vernielen… Daar kunnen auteur noch uitgever van deze gids iets aan doen. De redactie zou je evenwel dankbaar zijn, indien je eventuele, zelf vastgestelde wijzigingen aan de beschreven wandelingen meedeelt. Op die manier maak je je uiterst nuttig voor het actualiseren van een volgende uitgave van deze gids. Ons adres: Groot Wandelboek Vlaanderen, Uitgeverij Lannoo, Kasteelstraat 97, 8700 Tielt, e-mail: redactie.toerisme@lannoo.be
Legenda van de gebruikte pictogrammen
2
Achtergrondinformatie, geschiedenis
9
NOORDZEE
74 Knokke
73 Oostende
Damme
Wenduine
BRUGGE
47
75
Sint-Jan-in-Eremo
61
49
Moerbeke-Waas
Assebroek
Torhout
Sint-Niklaas
r IJze
70
Woumen
Lokeren
62
64
60
Doomkerke
GENT
de hel
51
Leie
A17
E40
Wakken
Schellebelle
63 Ieper
67 69
68 Kemmel
65 66
0
30 km
52
53
59
Aaigem
Roborst
56 55 57 Schorisse
Opbrakel
Kwaremont
Kooigem
FRANKRIJK
58
Ingooigem
Loker
Meldert
Aalst Oudenaarde
Kortrijk
50
Sc
71 Lampernisse
48
46 Ursel
72 Adinkerke
Sint-Gillis-Waa
Oetingen
54
Geraardsbergen
43 42 Vollezele
nr.
plaats
PROVINCIE LIMBURG
19 20 21 22 23 24 25 26
Kalmthout – Zoom-Kalmthoutse Heide Wortel – Landloperskolonie Arendonk – Talanderroute Schoten – Antwerpse Voorkempen Zoersel – Zoerselbos Herentals - Centrale Kempen Mol – Molse merenregio Bel (Geel) – Belse Heide en Twee-Netenland
E429
km
Tournai (Doornik) 1 Neerpelt – Hageven 14,8/6,2 2 Bree – Kempen Broek 12,3/6,1 3 Opoeteren – Kempens Plateau 10,7/3,6 4 Maasmechelen – Mechelse Heide 6,1 5 Leut – Maasvallei 8,2 6 Lanaken – Nationaal Park Hoge Kempen 12,8 7 Loksbergen - Limburgs Hageland 12 8 Lummen – Schulensmeer 10/8,4 9 Tessenderlo – Gerhagen 11,3 10 Bilzen – Alden Biesen 16,4/5,4 11 Sint-Huibrechts-Hern – Kluis van Vrijhern 15,5/7,1 12 Grootloon – Haspengouw 10 13 Gors-Opleeuw – Vochtig Haspengouw 9,4 14 Teuven – Voerstreek 16,7/5,9 15 Kanne – Sint-Pietersberg 14,9/4,6 16 Hechtel-Eksel – In den Brand 4,4 17 Beringen – Koerselse bossen en terril 12,5/10 18 Zonhoven – Platwijers 10,4 PROVINCIE ANTWERPEN
9,7 12,2/4,5 11,1 12,4/3,4 21,9/8,9 17,7/10 13,4/4,9 10,2
Gaasb
41
Kalmthout
20
19
Wortel
NEDERLAND
Arendonk
21
Turnhout
Schoten
23
as
Zoersel
Scheld
E313
28
Herenthout
33 Bornem 31
32
26 Geel
ertk
Westerlo Herselt 29
Heindonk Mechelen Muizen
Lippelo
30
Oppem A12
Wezemaal
E19
35
Oud-Heverlee
40
nr.
Lanaken
10 Sint-Huibrechts-Hern Gors-Opleeuw Grootloon
38 Meldert
12
11
plaats
5
4
6
Bilzen
13
Kanne
15
Tongeren
Teuven
WAVRE (WAVER) km
E411
27 28 29 30 31 32 33
Herenthout –Twee-Netenland 7,3 Nivelles (Nijvel) Westerlo – De Beeltjens en De Kwarekken 8,2 Herselt – Het Helschot 6,3 Muizen – Mechels Broek en Dijlevallei 6 Heindonk – Het Broek en Het Blaasveld 10,7 Lippelo – Lippelobos 16,4/7,5 Bornem – Oude Schelde 23,4/16,4
PROVINCIE VLAAMS-BRABANT Diest – Groot Asdonk 13,9/10,5 Wezemaal – Wijngaardberg 7,3 Sint-Pieters-Rode – Kasteel van Horst 10,9 Zoutleeuw – Het Vinne 11,7 Meldert – Land van Hoegaarden 13,3 Oud-Heverlee – Dijlevallei en Heverleebos 13,9/6,8 Groenendaal – Zoniënwoud 11,3/8,2 Gaasbeek – Pajottenland 12,4 Oetingen – Neigembos 15,3 Vollezele – Congoberg 7,6 Asse – Land van Asse 11,5 Oppem – Brabants kouterland 11,4/7,3
eu
se
re
34 35 36 37 38 39 m b a S 40 41 42 43 44 45
E314
HASSELT
Zoutleeuw
37
Leut Maasmechelen
18
Lummen
7
LEUVEN
E40
BRUSSEL 39
3
Zonhoven
8
Bree Opoeteren
17 Beringen
Loksbergen
36
2
16
9 34
Sint-Pieters-Rode
Groenendaal
Hechtel-Eksel
al
Tessenderlo
le
44 Asse
beek
ana
Diest
Dij
45
Alb
27
Neerpelt
25
24
e
1
Mol
Herentals
M
PROVINCIE OOST-VLAANDEREN
46 47 48 49 50 51 52
Ursel – Drongengoed 14 Sint-Jan-in-Eremo – Meetjesland 12,5/8,3 Moerbeke-Waas – Waasland 17,1 Sint-Gillis-Waas – Stropersbos 11,9/6,7 Lokeren – Molsbroek en Durmevallei 8,2/4,7/6,7 Schellebelle – Kalkense Meersen 10,1 Meldert – De Faluintjes 11
LIÈGE (LUIK)
14
nr.
plaats
53 54 55 56 57 58 59 60
Aaigem – Landbouwregio tussen Aalst en Zottegem 11,6 Geraardsbergen – Oudenberg en Bosberg 12,5 Opbrakel – Vlaamse Ardennen 13,2 Schorisse – Het Burreken 9 Kwaremont – De Kwaremont en Patersberg 16,2/6,3 Oudenaarde – Bos ‘t Ename 5,4 Roborst - Zwalmvallei 8,9 Gent – Bourgoyen-Ossemeersen 6,3
PROVINCIE WEST-VLAANDEREN
61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75
Ver-Assebroek – Assebroekse Meersen 7,6 Doomkerke – Vorte r t hBossen Ou en Gulke Putten 12/8,2 Wakken – Mandelvallei en Poelberg 17/10,8 Torhout – Moereveld 8,1 Ingooigem – Tiegemberg 8,3 Kooigem – Land van Mortagne 11,6 Ieper – De Palingbeek 8 Kemmel – Kemmelberg en Monteberg 8,3 Loker – West-Vlaamse heuvels 9,3 Woumen – De Blankaart 12,6 Lampernisse – IJzervallei 6,6/4,1 Adinkerke – De Westhoek 9,1 Wenduine – Duinbossen en duinen Oostkust 10,2/8,6 Knokke – Het Zwin 10,7 Damme – Oostkustpolders 7,2
e
22
ANTWERPEN
km
3/1
kort
14,8 km ingekort
6,2 km
1
Neerpelt
Door de barre, woeste Kempense landschappen van Charles Wellens HAGEVEN – DE DOMMEL 13
‘Kort bij de Belgische grens strekt zich een onmetelijke en zeer drassige heidevlakte uit. Het is een oord van een schrikaanjagende woestheid. Het doortrekken van deze barre woestenij is voor mij steeds een bron van verschillende ontroeringen en gewaarwordingen. Geen menselijk wezen valt er te bespeuren. In dit plekje, groots van eenzaamheid, voel ik me klein, beroerd, onmachtig, verloren en vol vrees. En wanneer ik dan eindelijk langs het wankele brugske de Dommel oversteek, voel ik mij als een ontsnapte uit deze onherbergzame wildernis’. Met deze woorden beschreef de Kempense schilder Charles Wellens zijn indrukken na een wandeling in het Hageven, anno 1911. De schrikaanjagende woestheid heeft plaatsgemaakt voor een boeiend afwisselend landschap. Het Hageven blijft een gebied van superlatieven. Samen met de Plateaux in Nederland vormt het Hageven dan ook een van de mooiste Benelux-grensoverschrijdende natuurgebieden.
98
De Zwaan >
94
swa
ard
93
Val
ken
4 25
5
Valkenswaard
PEEDIJK
Do mm el
N69
131
Voorste Brug 22
27
3
Achterste Brug
Achthoek tu ur r Ha ese r ge ve vaat n
Grenspaal 182
Na
NEDERLAND
6
De Stenen Brug
V
b er
in
d
s
m
el
l
m
aa
93
Do
g in
n ka
Platte heide
2
96
91 94
Turfven
95
Turfheide
N74
7 90
Vogelkijkhut
Zwaluwentoren
Ne
53
er
Vogelkijkwand
pe lt >
1
50
54
Natuur-infocentrum De Wulp
Hageheide
Borkel
AFSTAND
ONVERHARD
MOEILIJKHEID
14,8 km 85 % 6,2
3 (1)
km
HOOGTE km
2,9
1,7
2,4
0,8
2,5
2,8
80 m
1,7
60 m
40 m
20 m
1
2
3
4
5
6
7
1
R EFER EN TIEPUN TEN 1
Bezoekerscentrum De Wulp
2,9 km
2
Asfaltweg aan de Stenen Brug
4,6 km
3
Gehucht Achthoek (Bokrijkhuisjes)
7 km
4
Wandelknooppunt 25 aan de Dommel
7,8 km
5
Karrenspoor bij huis met nr. 31
10,3 km
6
Grenspaal nr. 182
13,1 km
7
Buizerdstraat (woonwijk)
15
1750 m
INGEKORTE ROUTE (6,2 km) 1 › 2 › 7 › 1
SITUERING
BELGIË
NEDERLAND
N o o r dz e e
Neerpelt
E19
BRUGGE
ANTWERPEN GENT
250 m IEPER
L
e ei
Alb
ert
E17
lde
e Sch
kan
E313 E19
aal
Dijle
HASSELT
E40
BRUSSEL
0m
E40
Neerpelt
Vertrek
LEUVEN WAVER
LUIK
BERGEN Dinant
Marche-en-Famenne
PRAKTISCHE INFO
AFSTAND 14,8 km – 6,2 km (ingekorte route)
AANBEVOLEN VERTREKPUNT Bezoekerscentrum De Wulp (Tussenstraat 10, Neerpelt). Neem op de N74 van Hasselt naar Eindhoven (de beruchte noord-zuidverbinding) de laatste afslag (Grote Heide) voor de grensovergang. Na 500 meter rijd je de eerste weg links in. Aan het einde ligt bezoekerscentrum De Wulp.
16
PARKEREN Er is voldoende parkeergelegenheid bij het bezoekerscentrum.
AARD VAN DE WEG De wandeling loopt grotendeels over niet-geasfalteerde paden.
TOEGANKELIJKHEID Onmogelijk voor buggy’s en rolstoelen.
1
BEWEGWIJZERING In België volg je deels de Smokkelroute en het wandelnetwerk De Groote Heide. In Nederland maak je gebruik van de wandelknooppunten van het wandelnetwerk Valkenswaard. Je volgt achtereenvolgens 50 > 53 > 95 > 94 > 93 > 96 > 27 > 22 > 25 > 131 > 96 > 91 > 90 > 54.
Rietpartijen en vennen in de buurt van de Dommel in het Hageven
MEER INFORMATIE Het mooie en bescheiden bezoekerscentrum De Wulp is de poort tot het in elk opzicht grensoverschrijdende natuurgebied.
ETEN EN DRINKEN In de Dorpsstraat in Borkel heb je aan de kerk een aantal drink- en eetgelegenheden. De Zwaan is erg leuk om even na te genieten (www.zwaanborkel.com). Een leuke plek om de tocht af te sluiten is de minibar van bezoekerscentrum De Wulp (www.natuurpuntpelt.be).
DE WANDELING 1 2 2,9 KM Van bezoekerscentrum De Wulp naar de Stenen Brug
Aan bezoekerscentrum De Wulp 1 vind je achter de informatieborden het eerste wandelpaaltje. Het eerste deel van de wandeling volgt de Smokkelroute (bewegwijzerd met witte pijlen). Zeer snel kom je aan de brug voor de Dommel. Stap links tot aan een vogelkijkwand. Je loopt nu in natuurreservaat het Hageven.
Aan de vogelkijkwand ga je rechts en volg je de Dommel. Je komt voorbij een vogelkijkhut. Aan de betonnen brug neem je rechts. Zo ga je even het Hageven uit. Je volgt nog steeds de rode route, maar je loopt vanaf nu op de smokkelroute, bewegwijzerd met paaltjes met hierop witte pijltjes. Na 200 meter mag je de verharding gelukkig weer inruilen voor een onverhard pad. Let nu zeer goed op: zodra je weer op asfalt bent, volg je de rode route niet langer. (Op dit eerste traject van de route kun je je ook laten leiden door de knooppunten 50 > 53 > 95 > 94 > 93 > 96).
2 7 1 3,3 KM Van de Stenen Brug naar bezoekerscentrum De Wulp via de Buizerdstraat
Voor de wandellus van 6,2 km loop je niet tot aan de Stenen Brug 2 , maar ga je rechts de asfaltweg op en wandel tot je je tussen de huizen bevindt. Voorbij huisnummer 115 sla je aan de elektriciteitscabine het brede graspad rechts in. Wandel rechtdoor tussen het dennenbos en het riet. Je loopt nu over de oranje route. Zodra je uit het dennenbosje bent, ga je aan een kruising van vier wegen rechtdoor. Aan een volgend kruispunt leidt de oranje route je eveneens rechtdoor. Ten slotte kom je in een woonwijk in het gehucht Turfheide. Steek de straat schuinrechts over en wandel via de Buizerdstraat 7 door de wijk. De oranje route brengt je terug naar het beginpunt van de wandelroute, bezoekerscentrum De Wulp 1 . 2
3 1,7 KM
Van de Stenen Brug naar het gehucht Achthoek Ga links de asfaltweg op tot aan de Stenen Brug 2 (knooppunt 96). Steek de Dommel over en wandel over het wildrooster het Hageven weer in. Je loopt nu over de Borkeldijkweg door duingebied. Ongemerkt sluip je Nederland binnen. In het Hageven werd in 2009 30 hectare landbouwterreinen omgevormd tot natuur.
Neerpelt
Het natuurreservaat is enkel en alleen al om zijn variatie aan bodemtypes een unicum. Deze grote ondergrondse verscheidenheid weerspiegelt zich op haar beurt door een mozaïek aan verschillende vegetatietypes. De riet-, vijver- en vennenzone in de buurt van de Dommel gaat zeer snel over in een heidelandschap met landduinen. De open terreinen worden plaatselijk onderbroken door zaailingen van grove den en ruwe berk. De rand wordt gebufferd door naaldhoutbossen.
INKORTING
17
De zeer voedselrijke bovenlaag werd plaatselijk afgeschraapt tot op de minerale ondergrond. Er is geprobeerd om bij deze werkzaamheden het reliëf zo veel mogelijk te sparen. Het vroegere landbouwgebied is nu een open vlakte, met vennen en een kruidenrijke begroeiing. Er groeien heel wat berken en dennen die, met het oog op natuurherstel, geregeld worden verwijderd. Mooie natuurgebieden reiken vaak over de landsgrenzen heen. Onder impuls van de Benelux probeert België en zijn buurlanden samen te werken en hun beheer op elkaar af te stemmen. Zo ontstaan er ‘natuurgebieden zonder grenzen’. De route leidt je naar het mooie gehucht Achthoek 3 (knooppunt 27). Dit plaatsje lijkt wel een stukje van het openluchtmuseum van Bokrijk. 18
3
4 2,4 KM
Van het gehucht Achthoek naar wandelknooppunt 25
kruispunt kun je de Nederlandse wandelknooppuntenpaaltjes al terugvinden. De weg in betonklinkers gaat over in een brede zandweg. Ga na 50 meter linksaf en volg deze draaiende veldweg tot aan de Dommel (volg witte pijltjes; knooppunten 22 > 24). De Dommel is zonder twijfel een echt natuurtalent. De rechttrekking in de jaren 1950 en de vervuiling met zware metalen lijken in Nederland weinig sporen te hebben gelaten. De landschappen rondom de Dommel zijn op deze plek van een onvervalste schoonheid. De wandelaar ziet hier een beek die zich in lange blauwe kronkels een weg zoekt door een beemdenlandschap. Met trapjes overbrug je de omheining om in een wondermooi landschap binnen te stappen. Blijf de Dommel volgen tot je weer op verharding komt bij een brug over de beek. Je staat hier op wandelknooppunt 25 4 .
In het gehucht Achthoek ga je op de met betonklinkers verharde weg naar rechts. Op het eerstvolgende
Gallowayrunderen zorgen mee voor het beheer van het Hageven.
Voor een hap of een slok volg je achtereenvolgens de wandelknooppunten 93, 94 en 98. In de Dorpsstraat in Borkel neem je rechts. Bij de kerk heb je keuze
zat. De Zwaan is een erg leuke plek. Om je route te vervolgen keer je op je stappen terug tot je aan de brug bij wandelknooppunt 25 staat. 4 5 0,8 KM Van wandelknooppunt 25 naar een karrenspoor
Draai na 800 meter rechts het karrenspoor 5 in. In de verte zie je aan je rechterkant alweer het Hageven. Let op: neem de juiste afslag. Het karrenspoor bevindt zich net voor de boerderij met huisnummer 31. 5
Van het karrenspoor naar grenspaal 182 Je volgt een karrenspoor tussen de landbouwvelden (naar knooppunt 131). Bij een T-splitsing neem je rechts richting Hageven. Aan een prikkeldraad volg je het paadje links. Na een poosje kom je aan grenspaal 182 6 . 6 2 7 2,8 KM Van grenspaal 182 naar de Buizerdstraat
Vanaf grenspaal 182 loop je over een leuk smal paadje, even langs een akker en dan over een beek. Het smalle paadje verbreedt tot een karrenspoor. Ongemerkt ben je opnieuw op de rode route gekomen. Aan de geasfalteerde weg ga je links (even verderop aan je rechterkant heb je de Stenen brug van de heenweg, wandelknooppunt 96). Voorbij huisnummer 115 sla je aan de elektriciteitscabine het brede graspad rechts in. Na ongeveer 100 meter zie je
Het Hageven behoort tot de top 10 van hotspots voor libellen in Vlaanderen. De Engelse naam voor libellen, ‘dragonflies’, geeft een plastischer beeld van deze reuzenoerinsecten. De oudste vondsten van libellen dateren van driehonderd miljoen jaar geleden. Sommige soorten hadden een vleugelspanwijdte van 75 cm. De huidige libellensoorten zijn heel wat kleiner, maar blijven erg indrukwekkend. Hun helikopterachtige verkenningsvluchten worden afgewisseld met lage scheervluchten over het water. In tegenstelling tot wat veel mensen denken bijten libellen niet.
Neerpelt
6 2,5 KM
LIBELLENPARADIJS
19
een uitkijkplatform aan je linkerkant. Wandel rechtdoor tussen het dennenbos en het riet. Je loopt nu op de oranje route. Zodra je uit het dennenbosje bent, ga je aan een kruising van vier wegen rechtdoor. Aan een volgend kruispunt leidt de oranje route je eveneens rechtdoor. Ten slotte kom je in een woonwijk in het gehucht Turfheide. Steek de straat schuinrechts over en wandel langs de Buizerdstraat 7 door de wijk. 7 1 1,7 KM Van de Buizerdstraat naar het bezoekerscentrum De Wulp
De oranje route brengt je door een kersenbomendreef terug naar het beginpunt van deze wandelroute, bezoekerscentrum De Wulp 1 .
2/1
kort
12,3 km ingekort
6,1 km
2
Bree
Grenswandelen langs waterpartijen en in elzenbroekbossen KEMPEN~BROEK – DE LUYSEN – STAMPROOIER HEIDE – HET SMEETSHOF 21
Aan de noordoostkant van het Kempens Plateau strekt zich de Vlakte van Bocholt uit. Verschillende beken van het plateau vloeien in de vlakte samen. De moeilijke afwatering zorgde ervoor dat er een moerassig gebied ontstond. In 1865 werd gestart met de ontwatering. Momenteel bestaat het afgelegen gebied uit een prachtige mozaïek van broekbossen, akkers, natte weilanden en vijvercomplexen. De parels van dit immense grenspark zijn de waterpartijen en de elzenbroekbossen. Houten kijkhutten verschaffen je een mooie uitkijk op de wondermooie waterrijke plassen. Kronkelende vlonderpaden leiden de wandelaars door de natte roekbossen. De Lossing en de Abeek zijn je gids voor het begingedeelte van de route.
EG W ER LT O CH BO
Ve
tp
ee
l
NEDERLAND
Wijffelterbroek
m De Raa Smeetshoeve
Natuurreservaat het Smeetshof
5
Lo ss in g
165
4
<
Bo
c
Stramprooier Heide
BELGIË
lt ho
3 6
Los
sin
Natuurgebied De Luysen Voorste Luysmolen
Luysen 1
Urlobroek Maartensheide
Mariahof
Domein Mariahof
g
AFSTAND
ONVERHARD
MOEILIJKHEID
12,3 km 90 % 6,1
2 (1)
km
HOOGTE km
1,7
2,5
1,6
1,7
3,5
80 m
1,3
60 m
Stra
mpr
oy >
40 m
20 m
1
2
3
4
5
6
1
R EFER EN TIEPUN TEN
Zevensprong
1
Parking 6 bij Mariahof
1,7 km
2
Naar links langs de Abeek
4,2 km
3
Betonnen brug met stuw
5,8 km
4
Kiosk met rustbanken
7,5 km
5
Smeetshoeve
11 km
6
Twee houten bruggen
Bree
1400 m
Vertrek
23
INGEKORTE ROUTE (6,1 km) 1 › 2 › 3 › 6 › 1
Abeek
Neerbro eken
SITUERING NEDERLAND
No o r dzee E19
ANTWERPEN
BRUGGE GENT
200 m IEPER
L
eie
ertk E313
E19
ana
al
Dijle
0m
E40
Bree HASSELT
E40
BRUSSEL
2
Alb
E17
lde
e Sch
LEUVEN WAVER
LUIK
BERGEN Dinant
Marche-en-Famenne
PRAKTISCHE INFO
AFSTAND 12,3 km – 6,1 km (ingekorte route)
AANBEVOLEN VERTREKPUNT Het informatiepaneel aan het einde van de Mariahofstraat. Je rijdt naar het afgelegen vertrekpunt van je route door van Bree naar het gehucht Beek te rijden. In het centrum van Beek volg je het bord ‘Sint-Maartensheide–De Luysen’ aan de kerk. Over de brug over de Zuid-Willemsvaart blijf je de bewegwijzering naar De Luysen volgen. Blijf rechtdoor rijden door de Mariahofstraat tot de verharding stopt.
24
PARKEREN Je auto kun je achterlaten op de voorziene parking van het Grenspark (parking 6 van het Mariahof).
AARD VAN DE WEG De wandeling loopt grotendeels over niet-geasfalteerde paden.
2
TOEGANKELIJKHEID Onmogelijk voor stadsbuggy’s en rolstoelen. BEWEGWIJZERING Je volgt deels een combinatie van de zwarte Libellenroute en de met diverse kleuren aangeduide wandelroutes.
MEER INFORMATIE Op de website van GrensPark Kempen~Broek (www.kempenbroek. eu) vind je alle info die je maar wenst. Voor meer wandelingen in het Kempen~Broek kun je in de webwinkel de wandelbox Kempen~Broek bestellen. Nog leuker is de langeafstandswandeling van maar liefst 104 kilometer! Fans van dit prachtige gebied zullen zeker gecharmeerd worden door het prachtig geïllustreerde boek Kempen~Broek, op de grens van mens, natuur en landschap.
ETEN EN DRINKEN In deze afgelegen regio heb je geen eet- of drinkgelegenheden. Voor wie de wandeling graag afsluit met een drankje is educatiecentrum Mariahof (start- en eindpunt wandeling) een aanrader. Let op: centrum Mariahof is enkel op zondagnamiddag open van 14.00u tot 17.00u. De Voorste Luysmolen (niet gelegen op de wandelroute) is eveneens de moeite waard en staat aangegeven op je wandelkaart. Zowel het Mariahof als de Voorste Luysmolen zijn onthaalpunten van het Grenspark. Je vindt er heel wat informatie over het natuurgebied.
DE WANDELING 1 2 1,7 KM Van de parking van Mariahof naar de Abeek
Loop de parking van Mariahof 1 af tot je op de weg komt. Je volgt de rode driehoekjes naar links. Na amper 15 meter loop je in een brede met steenslag verharde weg, geflankeerd door eiken. Deze weg volg je tot je aan een ijzeren bareel komt. De langeafstandsroute in Kempen~Broek is meer dan honderd kilometer lang en wordt aangeduid met het silhouet van een libel.
2 3 2,5 KM Van de Abeek naar de tweede betonnen brug met stuw
De linkerkant bestaat uit prachtige broekbossen. Aan de betonnen brug met zitbank (en grenspaal) loop je rechtdoor. Je volgt ondertussen weer de rode route. Een beetje verderop zie je aan je rechterkant twee oude boerderijgebouwen met een molen. Ter hoogte van deze boerderij kom je aan een betonnen brugje met stuw. Daarna wordt het pad smaller. Het water van de Abeek stroomt door de stuw bijna op maaiveldniveau. In 1865 werd er gestart met de drooglegging van de moerassen. De Abeek en de Lossing fungeerden als afwateringsbeken. Na de grote drooglegging bleven van dit oorspronkelijke broeklandschap slechts enkele grote kernen over, onder andere het grensoverschrijdende gebied Stamproyerbroek en Mariahof-De Luysen. Ten slotte kom je aan een tweede betonnen brug met stuw 3 . Het informatiebord ‘Het vijvergebied Mariahof– De Luysen–Grootbroek’ geeft je meer uitleg over dit unieke natuurgebied.
In de Voorste Luysmolen kun je gezellig iets drinken.
Bree
Wandel langs de bareel het Hasseltbroek in. Let op: na ongeveer 400 meter volg je niet
langer de rode route, maar ga je links. Aan een tweede ijzeren bareel loop je door een klappoortje de begrazingsblok met gallowayrunderen in. Aan een tweede klappoortje kies je links langs de Abeek 2 .
25
INKORTING 3
6 0,6 KM
Van de tweede betonnen brug met stuw naar twee houten bruggen Voor de wandeling van 6,2 km blijf je de rode route volgen. Je stapt de betonnen brug over. Vlak voorbij de brug sla je links af en wandel je voorbij een slagboom op de andere oever van de Abeek. Vanaf deze oever heb je een mooi uitzicht op het grootschalige cultuurlandschap rechts en op het tamelijk kleinschalige natuurlandschap links. Ga een houten bruggetje over. Let op: na de tweede houten brug volg je de rode route rechts niet meer, maar je loopt rechtdoor tot aan referentiepunt 6 . Het vervolg van de route vind je 1 . onder 6 26
3
4 1,6 KM
Van de betonnen brug met stuw naar een overdekte kiosk met rustbanken Ga rechts over de betonnen brug met stuw 3 . Je bent nu op de zwarte Libellenroute. Op de asfaltweg kies je rechts. Na 300 meter leidt de Libellenroute je links door een nat weilandengebied. Je route loopt even samen met het fietsroutenetwerk. Aan je rechterkant zie je een verwijzing naar het Nieuw Vosseven, een plek waar je een pitstop kunt houden. 300 meter voorbij de ingang van het Nieuw Vosseven verlaat je het fietspad en draai je links de brede zandweg in. Met een bakstenen brug steek je een knaloranje sloot over. Vlak voorbij de sloot, iets voor een overdekte kiosk met rustbanken 4 , duik je het pad
rechts in. Let op: je wijkt hier af van de Libellenroute. De route is nu aangeduid met rode driehoekjes. 4 5 1,7 KM Van de overdekte kiosk met rustbanken naar de Smeetshoeve
De Lossing begeleidt je op weg naar de Smeetshoeve. Aan een asfaltweggetje ga je links. Het gebied voor je is een afgesloten begrazingsblok. De paarse route brengt je naar wandelpaaltje 163. Wanneer je even naar rechts loopt kom je bij een mooie witte boerderij, de Smeetshoeve 5 . Voor de grote ontginning maakte het gebied het Smeetshof samen met het Nederlandse Wijffelterbroek deel uit van een uitgestrekt moeras van meer dan vijfduizend hectare op de grens van België en Nederland. Zoals gezegd werd dit gebied grotendeels ontwaterd voor de landbouw. In 2003 startte de Vlaamse Landmaatschappij een natuurinrichtingsproject met als doel het herstel van een gedeelte van het grensmoeras. 5 6 3,5 KM Van de Smeetshoeve naar twee houten bruggen
Keer op je stappen terug tot wandelpaal 165. Hier ga je rechtdoor. Voorbij een veerooster maakt de weg een bocht van 90° naar links. Je volgt de met groene rechthoekjes aangeduide route. Draai niet mee naar links, maar stap rechtdoor. Na het tweede kantelpoortje gaat de brede eikendreef over in een smal pad. Rechts, bij de brede zandweg ga je rechtdoor (Libellenroute).
EEN ZELFREDZAAM RUND De vervaarlijk uitziende hooglanders komen origineel van de Schotse Highlands en de eilanden voor de Schotse westkust. De geschiedenis van dit ras gaat waarschijnlijk terug tot de zestiende eeuw. Dit rund werd voor van alles en nog wat benut: voor zijn trekkracht, voor de melk en in geval van nood voor vlees. Het leuke aan dit ras is dat de hooglanders nooit door de mens werden ‘verbeterd’. Door zichzelf constant aan te passen aan zeer moeilijke leefomstandigheden verbeterde dit rund zichzelf. Sinds eind jaren 1960 wordt dit robuuste ras dan ook dankbaar ingezet voor begrazingsbeheer in natuurgebieden.
6
1 1,3 KM
Van de twee houten bruggen naar de parking van het Mariahof Ter hoogte van de twee houten bruggen leiden de libellen je rechts naar de vogelkijkhutten IJsvogel en Wielewaal. Prachtige paadjes brengen je voorbij de plassen en de broekbossen van natuurgebied De Luysen.
De vijvers van De Luysen zijn zoals vele waterpartijen in Vlaanderen ontstaan door turfwinning. Na een gebruik als visen zwemvijver werden deze plassen in 1996 door Natuurpunt aangekocht. Natuurinrichting toverde de vijvers van De Luysen om tot een walhalla voor watervogels. Een kijkje nemen in de vogelkijkhutten (kleine omweg) loont zeker de moeite. Let op: aan informatiebord ‘De Luysen’ ga je door het groene ijzeren hek naar links. Je volgt niet langer de libellen. Een houten vlonder helpt je om droog een nat elzenbroekbos te doorkruisen. Een laatste klim via trappen leidt tot aan de waterplassen van De Luysen. Ga hier naar rechts. Vergeet niet om 20 meter verder even links te gaan om een kijkje te nemen in vogelkijkhut Roerdomp. Bij de volgende vork, kies je links. Een dijkwegje brengt je feilloos naar het beginpunt van deze route, de parking van het Mariahof 1 .
Bree
In de tweede bocht van deze gele zandweg volg je de libellen en loop je dus rechtdoor. Vanaf het pad zie je in de verte de overdekte kiosk met rustbanken van de heenweg al. Opnieuw op verharding aan een boerderij kies je rechts. De oranje route loodst je door dit open boerenlandschap. Na 300 meter neem je links (oranje route). Bij een elektriciteitscabine draai je links een karrenspoor in. Via een betonnen brug kruis je een sloot. Door een eerste kantelpoortje wandel je van boerenland naar natuur. Schrik niet van de soms plots opduikende Schotse hooglanders. Aan het tweede kantelpoortje ga je naar links over een veerooster. Voorbij de slagboom zie je twee houten bruggen 6 .
27