Het Gouverneurshuis Een verborgen parel in Brugge The Governor’s House A Hidden Gem in Bruges
Bjö örn Crul & Roeland Van Den Driessche Fotografie Jan Verlinde
4
7
Woord vooraf
Preface
11
Het Gouverneurshuis: historiek van het gebouw en de transformaties
The governor's house: the history of the building and its transformations
39
De bewoners van de residentie sinds 1831
The occupants of the residence since 1831
83
Gouverneur DecaluwĂŠ & de restauratie
Governor DecaluwĂŠ and the restoration
109
Opmerkelijke bezoekers
Special visitors
125
De kunstcollectie
The art collection
157 Bibliografie
Bibliography
5
20
EEN PALEIS IN EMPIRESTIJL
In de eerste renovatiefase onder de Chauvelin werd de binnenplaats aangepakt. Boven op de bestaande fundering verrees een klassieke façade in drie bouwlagen met vier traveeën, volledig in lijn met de normen en stijl van die tijd, met de nadruk op symmetrie en eenheid. Architect van Gierdegom hield daarbij rekening met de regel van de gulden snede. De binnenplaats werd afgesloten met een driedelig hek. Het ijzeren traliewerk werd tussen vier stevige pijlers gemonteerd, met gracieuze verlichtingsarmaturen erbovenop. Koetsen konden, eenmaal ze door het hek waren gereden, hun passagiers tot aan de ingang en de vestibule brengen om dan van de binnenplaats door te rijden tot aan de tuin, waar zich de stallingen en het koetshuis bevonden. De tuin zelf was een ontwerp van de heren Louage en Lagache, die de opdracht hadden gekregen om maar liefst tweeduizend bomen en struiken aan te planten. Er werd ook een nieuw terras
In de eerste renovatiefase onder Bernard-François de Chauvelin werd de binnenplaats van de ambtswoning aangepakt. Boven op de bestaande fundering verrees een klassieke façade in drie bouwlagen met vier traveeën, volledig in lijn met de normen en stijl van die tijd, met de nadruk op symmetrie en eenheid. De binnenplaats werd afgesloten met een driedelig hek. Het ijzeren traliewerk werd tussen vier stevige pijlers gemonteerd, met gracieuze verlichtingsarmaturen erbovenop.
The residence's courtyard was modified during the first phase of the renovation work under Bernard-François de Chauvelin. A Classical facade in three levels with four bays was erected on the existing foundations. This was fully in keeping the norms and style of the period, with their emphasis on symmetry and unity. The courtyard was closed off by a decorative three-part entrance gate. The iron trelliswork was mounted between four solid pillars, each topped with an elegant lamp.
Gravure, Stadsarchief Brugge, Collectie G. Michiels.
Engraving, Bruges City Archives, Collection G. Michiels.
21
aangelegd, vervaardigd uit Doornikse kalksteen. Het terras situeerde zich op de plek waar zich nu de gaanderij bevindt, en kreeg later een overkapping. De vestibule kreeg een opvallende vloer met 414 tegels van witte en zwarte marmer die in een stervormig motief gelegd werden. In de kamers erachter werden marmeren schouwen opgetrokken. De toenmalige indeling van die kamers verschilde weinig van de huidige situatie – in tegenstelling tot de tweede, aanpalende vleugel, waar zich tegenwoordig de eetkamer en het algemeen secretariaat van de gouverneur bevinden. Van de wintertuin en het paviljoen met het kantoor van de gouverneur was toen nog geen sprake. Ook het interieur werd vernieuwd of aangepast, volledig in empirestijl. Voor het behangpapier en de gordijnen klopten van Gierdegom en zijn ploeg aan bij het Huis Riethage uit de Philipstockstraat. Zij leverden ook de luchters, canapÊs, zitbanken, stoelen en speeltafels. De monumentale, in marmer afgewerkte trap, die perfect in het kader past, werd vermoedelijk pas later, naar een ontwerp van architect Isidore Alleweireldt, in neoklassieke stijl gerealiseerd.
Koetsen brachten gasten tot aan de hoofdingang van de prefectuur. Ze werden ontvangen in de vestibule, met de opvallende vloer die 414 tegels van witte en zwarte marmer telt en in een stermotief is gelegd. Achter de vestibule liggen de ontvangstsalons, waar sierlijke marmeren schouwen werden opgetrokken. Carriages drove guests right up to the main entrance of the prefecture where they were received in the vestibule, with its remarkable star-shaped floor containing no fewer than 414 black and white marble tiles. Behind the vestibule was a series of reception rooms, each graced by a fine marble fireplace.
22
23
38
HET GOUVERNEURSHUIS
De bewoners van de residentie sinds 1831
De geschiedenis van de ambtswoning is nauw verbonden met haar bewoners. Nadat het gebouw dienst had gedaan als bisschoppelijk paleis en prefectuur, hebben vanaf de Belgische onafhankelijkheid tot het einde van de 20ste eeuw nagenoeg alle West-Vlaamse gouverneurs er met hun gezin gewoond. Ze hebben er ook gewerkt en gasten ontvangen. De residentie werd uitgebouwd tot een multifunctioneel complex met enerzijds ontvangstruimtes voor hoge gasten, kantoren en vergaderfaciliteiten voor de diensten van de gouverneur en anderzijds huiselijk ingerichte leef- en slaapruimtes. Het ambt van gouverneur werd in het leven geroepen tijdens de Franse overheersing onder Napoleon. Hij wilde in ieder departement een prefect die zijn gezag vertegenwoordigde. Na de Belgische onafhankelijkheid werd het systeem voortgezet en was de gouverneur een door de regering aangeduide gezant in de provincie. In het jonge BelgiĂŤ leidde de strijd tussen regeringen en gouverneurs van verschillende politieke strekkingen geregeld tot oplopende spanningen en zelfs ontslag. Hoewel de politieke macht van de gouverneur mettertijd afnam, blijft het hoofd van de provincie ook nu nog een belangrijke bestuurlijke rol vervullen. Tegenwoordig benoemt de Vlaamse regering de gouverneur, die als politiek neutraal ambtenaar voorzitter is van de deputatie. Hij of zij is dus onlosÂmakelijk verbonden met de Vlaamse overheid, in het bijzonder voor de uitoefening van het administratief toezicht op de lokale besturen.
39
46
BENOÎT VRAMBOUT,
gouverneur van 26 november 1857 tot 7 juli 1877 De aanstelling van Benoît Vrambout vormde een stijlbreuk met de vorige gouverneurs. Hij was namelijk de eerste gouverneur die uit relatief eenvoudige middens kwam en nadrukkelijk Vlaamsgezind was. Vrambout studeerde rechten in Leuven. Na zijn studies schopte de Poperingenaar het tot liberaal gemeente- en provincieraadslid. Als provincieraadslid liet hij zich meteen opmerken met zijn rapport Question du paupérisme dans les Flandres, waarin hij zich het lot van de armen aantrok. In 1849 werd hij gedeputeerde, bevoegd voor de provinciale waterlopen. Zijn expertise in sociaal-economische kwesties ging niet onopgemerkt voorbij en droeg bij tot zijn benoeming tot gouverneur ad interim en zijn definitieve benoeming tot gouverneur op 25 december 1859. Vrambout was opvallend Vlaamsgezind. Zo lag hij aan de grondslag van het Willemsfonds in Brugge. Ook in zijn hoedanigheid als gouverneur stak hij zijn liefde voor Vlaanderen en de Nederlandse taal niet onder stoelen of banken. Hij was de eerste gouverneur die na de Belgische onafhankelijkheid opnieuw toenadering zocht tot Nederland. Zo organiseerde hij in Damme de Maerlantfeesten, naar aanleiding van de onthulling van het standbeeld van Jacob van Maerlant, 'vader der Dietsche dichtren algader'. Het feest duurde enkele dagen en ook vertegenwoordigers uit Zeeland waren aanwezig. De goede verstandhouding met de Nederlandse autoriteiten leidde uiteindelijk ook tot de voltooiing van het kanaal Brugge-Sluis in 1858 en de aanleg van de internationale dijk in het Zwin (1872 tot 1876). In 1862 slaagde hij erin om het Zevende Nederlandsch Taal- en Letterkundig Kongres naar Brugge te halen. Hij zette de vernederlandsing ook door in de provinciale administratie en zorgde ervoor dat alle openbare provinciale documenten voortaan in beide landstalen werden uitgebracht. De grootste bezorgdheid van de gouverneur bleef de economische en sociale toestand van de bevolking. Zo wilde hij het beroepsonderwijs voor volwassenen uitbouwen, want in 1869 was maar liefst 28 procent van de West-Vlamingen analfabeet. Tijdens zijn ambtsperiode kreeg Vrambout vaak de wind van voren, vooral van de katholieken die de meerderheid vormden in de provincieraad. Vrambout verweerde zich keer op keer en stak daarbij zijn liberale gedachtegoed niet weg. In 1872 werd een onderzoek geopend naar zijn financieel beheer. Van echte fraude was geen sprake en de beschuldigingen beïnvloedden de verdere carrière van Vrambout niet. Wel had het een impact op zijn gezondheid. Hij stierf uiteindelijk in 1877.
◁
Officieel staatsieportret van Benoît Vrambout. De uit Poperinge afkomstige derde gouverneur van WestVlaanderen kwam uit een relatief eenvoudig milieu en was uitgesproken Vlaamsgezind. Hij schonk veel aandacht aan de economische en sociale ontwikkeling van de West-Vlamingen.
This is the official state portrait of Benoît Vrambout. The third governor of West Flanders, who was born in Poperinge, grew up in relatively modest circumstances and was outspokenly pro-Flemish. He devoted great attention to the economic and social development of the people of West Flanders.
47
82
HET GOUVERNEURSHUIS
Gouverneur Decaluwé & de restauratie
Carl Decaluwé, gouverneur van West-Vlaanderen sinds 1 februari 2012 De huidige gouverneur van West-Vlaanderen zag in 1960 het levenslicht in Kortrijk, de stad waar hij ook nu nog altijd woont. Na de middelbare school studeerde hij economische geografie aan de Rijksuniversiteit Gent. Hij schreef zijn licentiaatsthesis over de socio-economische toestand van zijn geboortestad. Carl Decaluwé startte zijn loopbaan in 1985 als coördinator bij de dienst Landbouw en Volksgezondheid van de stad Kortrijk en werd in 1986 medewerker in het Europees Parlement. Van 1986 tot 1995 was hij actief op de studiedienst van de werknemersorganisatie acw (nu Beweging.net). Na de eerste rechtstreekse verkiezingen voor het Vlaams Parlement op 21 mei 1995 werd hij Vlaams volksvertegenwoordiger, als opvolger van Luc Martens, die Vlaams minister werd. Hij bleef onafgebroken zetelen in het Vlaams Parlement, tot zijn benoeming tot gouverneur in 2012. In zijn laatste acht jaar als parlementslid was hij ook ondervoorzitter van het parlement. Van 2001 tot 2012 was hij ook gemeenteraadslid in Kortrijk. In het parlement liet hij zich opmerken in dossiers over sociale huisvesting en was hij mediaspecialist voor zijn partij cd&v. Voor zijn parlementaire werk kreeg hij in de aanloop naar de verkiezingen van 2009 lof in alle Vlaamse kranten.
83
www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Vormgeving Denis Decaluwé Engelse vertaling Ian Connerty Fotografie Jan Verlinde © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2020, Comm2B (Björn Crul en Roeland Van Den Driessche) D/2020/45/390 – ISBN 978 94 014 6720 9 – NUR 693 / 648 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geauto matiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
160