Issuu

ITALIAANSE MEREN COMO - GARDA - ISEO - LUGANO MAGGIORE - ORTA - MILAAN

van reizigers voor reizigers

TTER

ITALIAANSE MEREN COMO - GARDA - ISEO - LUGANO MAGGIORE - ORTA - MILAAN

4 De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:

trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt

Uitgeverij Terra Lannoo Postbus/P.O. Box 23202 NL-1100 DS Amsterdam Zuidoost

e - mail: trotter @ lannoo.be www.trotterclub.com

De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. vertaling Loes Berkhout; Imago Mediabuilders reisinformatie vlaanderen en nederland Wegwijzer, Brugge omslagontwerp Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ontwerp binnenwerk Imago Mediabuilders omslagfoto janoka82 / iStock oorspronkelijke titel Le Routard – Lacs italiens oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur van de reeks en auteur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval adjunct- redacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Alain Pallier en Fiona Debrabander

D/2020/45/260 - ISBN 978 94 014 6626 4 - NUR 512 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? 18 TOPERVARINGEN

Res. nat. Incisioni Rupestri

COMOMEER blz. 255

Mottarone

Cantu

Bergamo

Monza

Oleggio

ISEOMEER blz. 287

Ponteranica Ponteranica

ORTA- Arona MEER blz. 223

di Dro Pranzo di Tenno Tenno Arco Varone

Bienno

1 2 33

MILAAN blz. 97

4 5 6

LINATE ATE A

Iseo

Pisogne

Riva del Garda Val di Le dro

Ris. nat. Piramidi di Zone

Idromeer

Monte Isola 16 Pilzone

Maderno Gardone Riviera

Salò

Torri del Benaco

San Zeno di Montagna Caprino Veronese

V E N E T O

Brescia

GARDAMEER blz. 327

Sirmione Desenzano del Garda

Castellaro Lagusello

394

Crema Crema

Corsico

Valeggio sul Mincio

SLENTER LANGS DE 4 GRACHTEN IN DE POPULAIRE, FEESTELIJKE WIJK NAVIGLI

MIS DE VILLA NECCHI5 CAMPIGLIO NIET, EEN PRACHTIGE PAREL IN ART-DECOSTIJL

Een van de leukste wijken, met zijn cafeetjes en restaurantjes aan de oude grachten die aan Venetië doen denken. Dit is het epicentrum van de Milanese ‘movida’ vol hippe winkeltjes, oude fabrieken waarin de grote namen uit de Milanese modewereld zijn gehuisvest, kunstenaarswerkplaatsen, antiekzaakjes en een maandelijkse rommelmarkt (mercato dell’antiquariato). Blz. 175 Goed om te weten: je kunt een tochtje maken door de grachten met rederij Navigli Lombardi: o naviglilombardi.it.

De villa werd gebouwd in de jaren 1930 door architect Piero Portaluppi voor de familie Necchi, industriëlen. De twee zussen die het

In het hoofdstuk ‘Mens, maatschappij, natuur en cultuur’ gaan we dieper in op de geschiedenis, het cultureel erfgoed en de geografie van het land of gebied dat je bezoekt. Boeiende achtergrondinformatie om alvast thuis of tijdens de heenreis door te nemen.

VERONA

Peschiera

Monzambano

Soncino

Novara

1 S1

Rovereto

Torbole sul Garda

Limone Ris. nat. Gardesana orientale Tremosine Madonna di 18 Malcesine Montecastello Tignale

Parco dell’Alto Garda Gargnano

Marone

LOMBARDIJE

Crespi d’Adda

MALPENSA

PIEMONTE

Lovere

Calolziocorte

Como

Varese

Marocche

ic a

Lecco

Santa Maria del Monte L. di Varese

Drena

Dro

Capo di Ponte

Darfo Boário Terme

Clusone Va l

Stresa

Ardesio

Artogne

Laveno

Orta San Giulio

P. N. delle Incisioni Rupestri

Varenna

14 Bellagio

12 11

Verbania erbania

Valbondione

Menaggio Villa Carlotta

Tremezzo Lenno

ana

Lugano

Seri

LUGANOMEER blz. 235 Monte San Salvatore

Plaatsen opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco Trento

Ascona

LAGO MAGGIORE blz. 189

MONTREUX

S 38 S 38

Domaso Gravedona

Va l

Centovallitreintje alli t ov 7 Cen Val Vig ezz o Vall e C Cannobio anno bi n a P. N. del Val Grande

S 39

Sondrio

T R E N T I N O A L T O A D I G E

Bellinzona

Locarno

Mo nte Baldo

Op deze pagina’s zetten we de toeristische highlights voor je op een rijtje – stuk voor stuk zijn het met recht topervaringen die je niet mag missen!

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR Beroemde Italianen Bevolking Cultureel erfgoed Film Drank Economie Geografie Geschiedenis Keuken Media Werelderfgoed van Unesco Zeden en gewoonten

30 33 33 34 36 39 40 40 51 57 58 59

la chiesa e il convento santa maria delle grazie en het laatste avondmaal van da vinci in milaan zijn aangemerkt als werelderfgoed .

In het hoofdstuk ‘Praktisch’ vind je alle nuttige informatie over de bestemming. Lees er alles wat je moet weten over bijvoorbeeld verkeer en vervoer, geldzaken, taal en reisdocumenten.

ITALIAANSE MEREN PRAKTISCH

ABC VAN DE ITALIAANSE MEREN officiële taal - Italiaans. het merengebied - strekt zich uit over Piemonte, Lombardije, Veneto, Trentino en Ticino (Zwitserland). belangrijkste meren - Lago Maggiore, Comomeer, Gardameer, Ortameer, Iseomeer, Luganomeer (Zwitserland). het grootste meer - Gardameer (370 km²). het kleinste meer - Ortameer (18,5 km²). het diepste meer - Comomeer (410 m). de aantrekkelijkste , chicste meren - Comomeer en Lago Maggiore. het meer met het helderste water - Gardameer. belangrijkste steden bij de meren - Milaan, Bergamo, Brescia, Verona.

ALVORENS TE VERTREKKEN

ABC vAn de ItAlIAAnse meren

enit

- italiaanse dienst voor toerisme -

T (02) 647 11 54 : brussels@enit.it o brussels.enit.it en o enit.it. ambassade van italië

- Jozef II-straat 24,

1000 Brussel T (02) 643 38 50. Fax: (02) 648 54 85 : ambbruxelles@esteri.it. o ambbruxelles.esteri.it.

- Livornostraat 38, 1000 Brussel T (02) 533 27 20. Fax: (02) 534 62 92 : iicbruxelles@ esteri.it o iicbruxelles.esteri.it. wegwijzer reisinfo - Beenhouwersstraat 9, 8000 Brugge T (050) 33 75 88 : info@wegwijzer.be o wegwijzer.be. Onafhankelijk reisinformatiecentrum met leeszaal (reisgidsen, tijdschriften, kaarten, reisverslagen). Uitgever van het magazine Reiskrant. Organisator van Reismarkt en andere evenementen (reizigers informeren reizigers). istituto italiano di cultura

In Nederland italiaanse

dienst

ambassade

van

o italia.it.

voor

italië

toerisme

- Alexander-

straat 12, 2514 JL Den Haag T (070) 302 10 30 : denhaag.embitaly@esteri.it. o amblaja.esteri.it.

- Keizersgracht 564, 1017 EM Amsterdam T (020)

istituto italiano di cultura

In Italië ambassade van belgië

- Via Giuseppe

de Notaris 6, 00197 Rome T 360 95 11 : rome@diplobel.fed.be o italy.diplomatie.belgium.be.

ambassade van nederland

- Via Mi-

chele Mercati 8, 00197 Rome T 3228 6001 : rom@minbuza.nl o netherlandsworldwide.nl/countries/italy.

Formaliteiten

VOOR DE ZEKERHEID... Het is een goed idee om van al je belangrijke documenten (identiteitskaart, rijbewijs, verzekeringspolis, e.a.) een kopie mee te nemen op reis. Bewaar de kopieën niet op dezelfde plaats als de originele documenten.

Internationale studentenkaart Deze kaart is in de hele wereld het bewijs dat je student bent. Hiermee kun je profiteren van verschillende voordelen, diensten en studententarieven (op vervoer, overnachtingen, cultuur enzovoort). Met de kaart heb je ook diverse speciale voordelen tijdens het reizen (korting op vliegtickets, hotels en jeugdherbergen, verzekeringen, simkaarten, autoverhuur). De digitale kaart kost € 12. Download hem in de App Store of Google Play Store. Je kunt deze ook verkrijgen op vertoon van je identiteitskaart, je studentenkaart en een foto bij: In België - Connections Travel Shops in Aalst, Antwerpen, Brasschaat, Brugge, Brussel Centrum, Brussel Elsene VUB,

connections

Een Europees paspoort kan handig zijn!

Europese Unie heeft een systeem van .Brussel Schuman, Brussel Toison d’Or, selva di val gardena trektDeveel wintersportliefhebbers

In België

Een identiteitskaart volstaat. Kinderen onder de twaalf jaar moeten in het bezit zijn van een eigen identiteitsbewijs met foto, verkrijgbaar bij de gemeentediensten van je woonplaats. Reist het kind met een van de ouders, dan is het wenselijk dat de ouder die het kind niet vergezelt een schriftelijke toestemming opmaakt (in het Engels) en die laat legaliseren door het gemeentebestuur. In Nederland

Een Europese identiteitskaart of geldig paspoort volstaat. Dat geldt ook voor kinderen. Reist het kind met een van de ouders, dan is het wenselijk dat de ouder die het kind niet vergezelt een schriftelijke toe-

wederzijdse consulaire bijstand ontwikkeld voor onderdanen van de EU die in moeilijkheden verkeren in het buitenland. Je kunt op deze bijstand een beroep doen als België of Nederland niet over een vertegenwoordiging beschikt in het land waar je je bevindt. Concreet houdt dit in dat je de hulp kunt inroepen van de ambassade of het consulaat (geen ereconsulaat) van om het even welke lidstaat van de EU. Deze diensten zullen je zelf rechtstreeks helpen of je zeggen wat je precies moet doen. De dienstverlening geldt uiteraard uitsluitend voor noodsituaties, zoals overlijden, ongevallen met verwondingen of letsels, ernstige ziekte, repatriëring om medische redenen, arrestatie of gevangenschap. In geval van verlies of diefstal van

Brussels Airport, Ukkel, Gent, Gent Expo, Hasselt, Kortrijk, Kraainem, Leuven, Lommel, Mechelen, Mortsel, Oostende, Roeselare, Sint-Niklaas, Turnhout, Vilvoorde. Callcenter T (070) 23 33 13 o connections.be. Via o isic.be. In Nederland

- Singel 413, 1012 WP Amsterdam T (020) 524 51 00 o kilroytravels.nl. Er zijn ook kantoren in Utrecht en Groningen. - : info@joho.nl o joho.nl. Er zijn kantoren in Den Haag (hoofdkantoor), Amsterdam, Leiden, Rotterdam, Groningen en Utrecht. Via o isicnederland.nl.

kilroy travels netherlands

joho

Alvorens te vertrekken

ITALIAANSE MEREN PRAKTISCH

In België

stemming opmaakt (in het Engels) en die je paspoort kun je bij deze diensten telaat legaliseren door het gemeentebestuur. recht voor een voorlopig reisdocument. Bij deze consulaire bijstand tussen de Europese lidstaten zul je uiteraard niet altijd in je eigen landstaal worden geholpen. Meestal zal dat gebeuren in een van de courante Europese talen.

Ben je onder de 18 jaar en reis je alleen of met een persoon die niet een van de ouders is, dan is de schriftelijke toestemming van beide ouders vereist (in het Engels). Het bewijs moet worden gelegaliseerd. Heb je niet de Belgische of Nederlandse nationaliteit, neem dan contact op met de ambassade van Italië in België of Nederland. Houd er rekening mee dat Zwitserland wel centraal in Europa gelegen is, maar geen deel uitmaakt van de Europese Unie. Als je een uitstapje naar Zwitserland maakt, moet je je identiteitskaart of paspoort bij de hand hebben.

ITALIAANSE MEREN PRAKTISCH

626 39 87. Fax: (020) 638 35 96 : iicamsterdam@esteri.it o iicamsterdam.esteri.it.

Nuttige adressen

De tekst die over twee kolommen loopt, bevat praktische informatie zoals adresgegevens van instanties en webadressen ter voorbereiding op de reis.

ABC van de Italiaanse meren Alvorens te vertrekken Budget Feesten en feestdagen Geldzaken Gezondheid Internetadressen Klimaat Mensen met een beperking Noodgevallen Openingstijden Overnachten Post Reisliteratuur Risico’s en ergernissen Roken Taal en woordenschat Telecommunicatie Vervoer

66 66 68 71 72 74 74 74 75 76 76 77 79 80 80 81 81 83 84

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? X

REISPLANNER

De Duomo van Milaan is een meesterwerk van gotische kunst.

Het merengebied is een ideale bestem- tie. We vermelden dan ook drie reisroutes ming voor een korte vakantie van drie da- van 3, 7 en 10 dagen. Als je maar een meer gen, een romantisch weekendje, een uit- kunt bezoeken, kies dan voor het Comostapje in de natuur tijdens een zakenreis in meer, maar sst! Zeg het niet te hard of je Milaan, maar ook voor een langere vakan- zult heel wat jaloerse blikken krijgen!

De Reisplanner stelt uitgewerkte reisprogramma’s voor om de Italiaanse meren op de beste manier te ontdekken.

IN DRIE DAGEN Dag 1: Milaan

Aangezien het historische centrum van Milaan heel overzichtelijk is, kun je gemakkelijk alle hoogtepunten bekijken. Etappe 1: de Duomo (1), een gotisch pareltje. Daarna, ook aan het piazza del Duomo, verwelkomt het Museo del Novecento (2) je. Dit museum voor moderne kunst mag je niet missen. Na een snelle lunch ergens in de wijk kuier je door de schitterende Pinacoteca di Brera (3), waar je een

schitterende collectie schilderijen kunt bewonderen. Als je ’s avonds nog in de buurt bent, ga dan in een van de typische trattoria eten in een van de schattige straten in het voetgangersgebied. Dag 2: het Comomeer

Trek eerst een halve dag uit om te slenteren door de mooie straatjes van de oude stad Como (4) en neem dan de boot voor een tochtje over het meer (5). Het lijkt

Museo del Novecento beheert grote collecties uit de hedendaagse kunst.

Locarno Ascona

Bellinzona

ZWITSERLAND Comomeer

Menaggio

Cannobio

6 7 7 Varenna Carlotta Lugano Villa Tremezzo 6 Lenno 5 8 Lago Bellagio 3 DAGEN Maggiore Arcumeggia Verbania Lugano5 Laveno meer Lecco Baveno 4 Stresa Santa Maria 3 Monvalle del Monte Mottarone Calolziocorte Varese Como 4 Orta 2 San Giulio Lago di Varese Borromeïsche Eilanden

Arona

Ortameer

Cantu

1 WEEK

PIEMONTE

Bergamo 8

LOMBARDIJE Monza

Crespi d’Adda

MALPENSA

Oleggio

1 1 2 3 MILAAN

Reisroute van 3 dagen Reisroute van 1 week Plaatsen opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco Novara

LINATE

20 km

326

so Giacomo Matteotti. Geopend ma.-za. 7.3011.00 u en 14.30-17.30 u, zo. 8.00-12.00 u en 15.00-18.00 u. Deze kerk werd gebouwd in de 15de eeuw en volledig gerenoveerd in de 18de eeuw. Het bezit een van de meesterwerken van de renaissancekunst, een veelluik Averoldi van Titiaan uit 1522, waarop de opstanding van Christus is te zien. Deze bevindt zich achter in de pastorie. `

Chiesa santa maria dei miracoli (platX tegrond a-B2): corso Martiri della Libertà. Dit `

Iseomeer (Lago d’Iseo) en omgevIng

Door deze beknopte inhoudsopgave per hoofdstuk te gebruiken hoef je niet telkens terug te bladeren naar de volledige inhoudsopgave vooraan in het boek.

kerkje is vooral de moeite waard vanwege de voorgevel in Venetiaanse stijl, heel verfijnd. Binnen, waar je maar zelden wordt toegelaten, zijn enkele opmerkelijke schilderijen te zien, in het bijzonder een Annonciation van Pietro Marone.

Pinacoteca Tosio martinengo (plattegrond C3): via Martinengo da Barco 1 T 0302 297 78 33 o bresciamusei.com. Geopend di.-vr. 9.00-17.00 u, za. 10.00-2.00 u (18.00 u zonen feestdagen). Je kaartje is ook geldig in het Museo diocesano en voor de exposities van dat moment € 13; kortingen mogelijk; gratis voor kinderen tot 6 jaar. De pinacoteca van Brescia heeft zijn deuren weer geopend na negen jaar van renovatiewerkzaamheden. Het schilderijenmuseum is gevestigd in het palazzo Martinengo da Barco, dat fantastisch is opgeknapt en heeft een interessante collectie doeken uit de 15de tot 18de eeuw. De rondgang begint met de ontdekking van een paar Venetiaanse primitieven, zoals van Paolo Veneziano, wiens composities werden beïnvloed door de Byzantijnse stijl. Daarna is het tijd voor de renaissance met Vincenzo Foppa, een van de eerste grote schilders van de Lombardische school. De drie doeken van Rafaël die volgen, behoren tot de parels van het museum: een sublieme, bevallige Christus Zegen, een delicate Engel met perfect bij elkaar passende kleuren en een Maria met Kind. Vervolgens kom je meer over de stijl van diverse belangrijke schilders uit Brescia te weten. Zo raakte Allessandro Bonvicino oftewel Il Moretto, geïnspireerd door Titiaan (bekijk zijn portret van Salomé goed, heel teer). Tevens Il Romanino, wiens grote retabels afkomstig zijn uit plaatselijke `

kerken. Mis de mysterieuze doeken van Antonio Rasio niet, die net als Arcimboldo, de vier seizoenen verpersoonlijkt. Verfrissend! Ten slotte zie je nog enkele beeldhouwwerken in rococostijl en een verrassend doek waarop pygmeeën zijn afgebeeld.

GARDAMEER (LAGO DI GARDA)

museo mille miglia (duizend mijlmuseX um, buiten plattegrond, via d3): viale della

Bornata 123, Sant’Eufemia T 0303 36 56 31 o museomillemiglia.it. Ten oosten van het stadscentrum, via de viale Venezia in de richting van het Gardameer. Buslijn 3 vanaf het station, halte viale Sant’Eufemia. Dag. geopend 10.0018.00 u. Toegangsprijs € 8, kortingen mogelijk. Gratis voor kinderen tot 10 jaar en met de Bresciacard. Gebouwd in de 11de eeuw, maar tegenwoordig is het St.-Eufamiusklooster het domein van de racewagencultus! Alle (of bijna alle) tentoongestelde auto’s hebben meegedaan in de veelbesproken Mille Migliarally tussen 1927 en 1957 (zie hieronder in de rubriek ‘Evenementen’). Gedurende de tentoonstelling (prachtig ingericht) worden races en getuigenissen van deelnemers uitgezonden op schermen. Aan het einde een zaaltje (heeft er niets mee te maken, maar vooruit) dat gewijd is aan de Beatles.

DESENZANO DEL GARDA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 332 SIRMIONE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 PESCHIERA DEL GARDA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342

TORRI DEL BENACO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 MALCESINE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 TORBOLE SUL GARDA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 ARCO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 RIVA DEL GARDA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 352

EVENEMENTEN

LIMONE SUL GARDA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356

• Internationaal pianofestival van Brescia

en Bergamo: half april-half juni o festivalpianistico.it. Bijeenkomst van pianisten die hun sporen hebben verdiend. • mille miglia: in sept o 1000miglia.eu. Voor de huidige edities van deze beroemde historische autorace staan bijna 380 auto’s, gebouwd tussen 1920 en 1950, aan de start. Ze volgen nog altijd hetzelfde 1600 km lange parcours als tijdens de 24 edities van de Mille Miglia die tussen 1927 en 1957 plaatsvonden: een lus van Brescia naar Rome via Ferrara en Ravenna en vervolgens terug van Rome naar Brescia via Florence, Modena, Bologna en Mantua. • La strada Festival: half juni o danzarte.info. Straattheater.

Op het kleine kaartje linksboven zie je in een oogopslag welk deel van het land of de regio het betreffende hoofdstuk beschrijft.

GARGNANO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 358

GARDONE RIVIERA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 SALÒ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 361

ZWITSERLAND

Lago Maggiore Ortameer

TRENTINOALTO ADIGE Riva del Garda

Comomeer Iseomeer Milaan

GARDAMEER

LOMBARDIJE PIEMONTE

VENETIË Verona

EMILIAROMAGNA

GARDAMEER (LAGO DI GARDA)

Op de eerste pagina van elk regiohoofdstuk zijn de niet te missen bezienswaardigheden in kaart gebracht met een paginaverwijzing voor wie ze direct wil raadplegen.

XXX

Vittoriale degli Italiani 360

aan het gardameer heerst een microklimaat . op de foto : limone sul garda .

Het grootste meer van Italië heeft een microklimaat dat de Romeinen al wisten te waarderen. Toch niet zulke rare jongens dus, die Romeinen. De vegetatie is weelderig: met palmbomen, citroenbomen, cipressen en oleanders. Het is niet zo vreemd dat Vergilius, Plinius, Goethe, Barrès en D’Annunzio zich door zo’n paradijs lieten inspireren! In tegenstelling tot het Comomeer is het landschap hier weids. Op de westoever zijn er veel tunnels, bochten en authentieke vissersdorpjes die in het hoogseizoen veranderen in authentieke, overvolle toeristische dorpen! Ze lopen over van de restaurants, die niets anders te bieden hebben dan hun terrassen. Van alle Italiaanse meren heeft het Gardameer het meeste weg van een badplaats. De nabijheid van Oostenrijk en Duitsland maakt het ook tot een favoriete bestemming voor onze buren aan de andere kant van de Rijn (vooral in het noordelijke deel, waar zowel Duits als Italiaans wordt gesproken). Toeristischer dus, gezinsvriendelijker ook (er zijn hier allerlei soorten accommodatie te vinden voor iedere portemonnee). Ook sporters komen hier graag, vooral kitesurfers, fietsers en klimmers zullen het Lago di Garda kunnen waarderen! Nog een woordje over het erfgoed, tot slot, er zijn nog enkele heel mooie dorpen te vinden, zoals Torri del Benaco, Sirmione of Salò.

Milaan (Milano) en oMgeving

184

Om vlot door de gids te navigeren wordt per stad of regio dezelfde informatiestructuur gehanteerd: praktische informatie - informatie over verblijf: slapen, eten, iets drinken, uitgaan - informatie over de bezienswaardigheden.

185

tere, minder bewerkte bovendeel. Sta zeker stil bij de sublieme bas-reliëfs rond de poort. Je ziet Gian Galeazzo Maria Visconti, die de eerste steen legde voor de bouw van het kartuizerklooster. Binnen is de kerk zeker een aandachtig bezoek waard. In de eerste plaats vanwege de duizelingwekkend hoge gewelven (blauw met sterretjes) in de middenbeuk. Verder ook voor de kapellen die met fresco’s versierd zijn. Dit gedeelte is jammer genoeg slecht verlicht. Voorbij het barokke bronzen hek kom je in het transept. Links zie je een marmeren grafmonument met liggende beelden van Lodovico il Moro (de hertog Visconti, mecenas van Leonardo da Vinci). Daarboven zie je het fresco van de apsis dat de kroning van Maria voorstelt, in het bijzijn van Francesco Sforza en Lodovico il Moro. Let aan de rechterkant van het transept op het grafmonument van Gian Galeazzo Maria Visconti. Het is uit marmer gehouwen. Iets hoger zie je het fresco van de apsis met de stichter en zijn zonen die het kartuizerklooster aan Maria schenken. Het koorgestoelte is met inlegwerk versierd en het koor is bedekt met fresco’s die het leven van Jezus afbeelden. Bekijk links het fresco met de Aanbidding der wijzen, waar de drie koningen de renaissancemode volgen en laarzen met sporen dragen! Bekijk het hoofdaltaar in marmer en lapis lazuli. De rondleiding biedt vervolgens de mogelijkheid de oude sacristie te bezoeken, waar je de beroemde ivoren triptiek (begin 15de eeuw) ziet, waaraan

veertig jaar is gewerkt. Aan het einde kom je via een doorgang in de kleine kloostergang met friezen van terracotta, vanwaar je het mooiste uitzicht hebt op de kerk. Vanaf daar kom je in de refter, waarin de monniken ’s zondags in stilte aten terwijl een van de broeders op het spreekgestoelte voorlas. Aan jou om de houten wand te vinden die het trapje ernaartoe verbergt. Tot slot kom je bij de grote kloostergang (en die is werkelijk indrukwekkend, meer dan 124 m lang!), omzoomd door 123 bogen, versierd met terracotta medaillons. Deze zijn onlangs gerestaureerd en weer in hun oude luister hersteld. Aan drie zijden bevinden zich de 24 vertrekken van de monniken. Een ervan is groter dan de andere: daar verbleef de abt. Elk vertrek bestaat uit twee ruimten, een tuintje, een kamer met een loggia. Naast de deuren zie je een kleine opening waardoor men de maaltijden aangaf. Als je niet met de rondleiding meeloopt, kun je het klooster bekijken door een hek, rechts van de voorgevel van de kerk. Het kartuizermuseum ligt in het voormalige hertogelijk paleis. Op de begane grond zie je de gipsen mallen die zijn gebruikt bij de restauratie in de 19de eeuw. Op deze manier kun je de beeldhouwwerken op de gevel van de kerk pas echt naar waarde schatten. Boven een verzameling 16de-eeuwse schilderijen (portretten van de familie Visconti, religieuze schilderijen), originele bas-reliëfs en fresco’s met trompe-l’oeileffect in de leuke Studiolo.

Monza

123.000 INWONERS | NETNUMMER 039

Ongeveer 20 km ten noordoosten van Milaan, een treinreisje van slechts een paar minuten, ligt het grote dorp Monza. De mooie gebouwen in het voetgangerscentrum dragen de rijke historie uit van een plaats die in de 6de en 7de eeuw de hoofdstad was van het rijk der Longobarden met Theodelinde aan het hoofd. Ongeveer 10 eeuwen later zal de familie Visconti, op dat moment eigenaren van de stad, een schitterende kapel laten inrichten voor deze legendarische koningin in de plaatselijke kathedraal. De kapel bevat de mythische ijzeren kroon die de koningen van Italië droegen van diep in de middeleeuwen tot Napoleon. Veronachtzaamd in de loop van de geschiedenis, maakte in de 19de eeuw de hoedenmakerij Monza tot haar domein. Daarna werd een heel ander object de hoofdattractie: tegenwoordig dankt de stad haar bekendheid aan de autosport en aan de Grand Prix Formule 1. Een bezoek aan het circuit tijdens de trainingsdagen is zeker indrukwekkend, maar neem wel oordopjes mee…

AANKOMST EN VERTREK

MeT De TRein Vanaf het Centraal Station van Milaan vertrekt er iedere 15-40 min een trein tussen 5.00-24.00 u. Duur: slechts 10 min. Het station van Monza ligt 10 min wandelen van het historische centrum.

SLAPEN, ETEN

nine Hotel – Ristorante-pizzeria del Centro: spalto Isolino 9, in het centrum van Monza. Loop vanaf het piazza Roma de via Vittorio Emanuele II af en volg daarna het kanaal aan de rechterkant tot het passerella dei Mercati T 039 32 22 64 : info@ninehotel.com o ninehotel.com V Restaurant dag. geopend voor lunch en diner; trattoria alleen ‘s middags ma.-za. (gesloten op zo.). Tweepersoonskamers circa € 90, inclusief ontbijt. In het restaurant pizza’s € 6-12, gerechten € 16-30. In de trattoria, menu € 11-12. Dit historische hotel-restaurant staat aan een rustig voetgangerspleintje. Het is een familiezaak die met zijn tijd is meegegaan. Het restaurant, dat eruitziet om door een ringetje te halen, heeft in de zomer een groot terras om van te profiteren en de rest van het jaar is er de heerlijke, enorme veranda. Er worden verzorgde, smakelijke gerechten geserveerd tegen prijzen die nog acceptabel zijn. Voor de lunch is `

de Trattoria del Mercato aan de andere kant van het gebouw ook een optie. Hier is al een halve eeuw niets veranderd en worden eenvoudige dagschotels op tafel gezet, zoals in een kantine. Ook een terras. Het hotel, tot slot, biedt comfortabele kamers met een originele inrichting aan. Een goed adres. WAT IS ER TE ZIEN? Naast de hieronder beschreven Duomo kun je in het met rustige pleintjes doorspekte voetgangerscentrum van Monza interessante historische gebouwen bekijken, in het bijzonder de Arengario aan het piazza Roma. Dit voormalige stadhuis werd gebouwd in de 13de eeuw. Er staat een toren op het gebouw, dat steunt op grote bogen. Je kunt er nog de tribune zien waar de gemeentelijke verordeningen werden voorgelezen.

XXX

Duomo: piazza Duomo. Dag. geopend 7.30-12.00 u en 15.00-18.00 u. Gratis toegankelijk. Bezoek aan de schatkamer en een rondleiding door de kapel di.-za 9.00-18.00 u, zo 14.0018.00 u, € 8, kortingen mogelijk T 039 32 63 83 o museoduomomonza.it. Deze imposante 14de-eeuwse kathedraal belichaamt de heropleving van een belangrijke periode in de geschiedenis en van het christendom in Lombardije. Op deze plek liet koningin Theodelinde aan het einde van de 6de eeuw haar eerste kerk bouwen, nadat ze haar volk tot het katholieke geloof had bekeerd. Het huidige gebouw maakt indruk met de gotische `

WiST Je DiT? EEN GEARRANGEERD HUWELIJK | Dat de Visconti’s zoveel eer betoonden aan koningin Theodelinde komt omdat haar verhaal zo op dat van hen leek. Toen haar eerste echtgenoot stierf, had Theodelinde niet het recht alleen te regeren, omdat ze een vrouw was. Daarom koos ze een lagergeplaatste opvolger in plaats van haar rijk over te geven aan een concurrerend vorstenhuis. Bij gebrek aan een mannelijke erfgenaam deed de laatste Visconti hetzelfde. Hij koos de condottiere Sforza van eenvoudige komaf als echtgenoot voor zijn dochter, in plaats van een grote adellijke rivaliserende familie.

WIST JE DIT? Let op deze kaders voor interessante weetjes.

AANDUIDING TROTTERTIPS

trottertip

interessant

XXX

niet te missen

VERKLARING VAN DE SYMBOLEN

A algemeen q autoverhuur s bank O busstation D café, bar C camping p consulaat E dansen c duiklocatie W internetcafé f fietsen te huur F haven h honden toegestaan Y ijssalon

I informatie d kindvriendelijk i koffie- of theehuis M livemuziek, concert L luchthaven e metrostation N ontbijt P parkeren Q patisserie B postkantoor R restaurant a roken verboden H slapen b skistation

g snackbar Z strand U taxi J theater S treinstation V voorzieningen voor rolstoelgebruikers

j wandelen k winkelen m Unesco-werelderfgoed r zwemgelegenheid T telefoonnummer o website : e-mailadres

Milaan (Milano) IN DE OMGEVING VAN MILAAN

Aan de rand van de pagina’s zorgen een duimgreep en een kopregel ervoor dat je direct ziet welke informatie er op de betreffende pagina wordt besproken.

INHOUD INLEIDING ��11 VEELGESTELDE VRAGEN ��12

Roken 81 Taal en woordenschat 81 Telecommunicatie 83 Vervoer 84

18 TOPERVARINGEN ��14 REISPLANNER ��92 MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR ��29 Beroemde Italianen 30 Bevolking 33 Cultureel erfgoed 33 Film 34 Drank 36 Economie 39 Geografie 40 Geschiedenis 40 Keuken 51 Media 57 Werelderfgoed van Unesco 58 Zeden en gewoonten 59

MILAAN (MILANO) EN OMGEVING

Milaan (Milano) ��99 REIZEN NAAR DE ITALIAANSE MEREN ��60 ITALIAANSE MEREN PRAKTISCH ��65 ABC van de Italiaanse meren 66 Alvorens te vertrekken 66 Budget 68 Feesten en feestdagen 71 Geldzaken 72 Gezondheid 74 Internetadressen 74 Klimaat 74 Mensen met een beperking 75 Noodgevallen 76 Openingstijden 76 Overnachten 77 Post 79 Reisliteratuur 80 Risico’s en ergernissen 80

LAGO MAGGIORE

Laveno ��192 Arona ��197 Stresa ��198 De Borromeïsche Eilanden (Le Isole Borromee) ��202 Baveno ��206

X Verbania ��208 Cannobio ��217

ORTAMEER (LAGO D’ORTA)

Orta San Giulio ��227

LUGANOMEER (LAGO DI LUGANO) EN OMGEVING

TUSSEN HET LAGO MAGGIORE EN HET LUGANOMEER 237 Varese ��237 LUGANOMEER (LAGO DI LUGANO) 242 Lugano ��243

COMOMEER (LAGO DI COMO)

Como ��259 Lenno ��268 Tremezzo ��271 Menaggio ��273 Gravedona en Domaso ��276 Varenna ��278 Bellagio ��280 Van Bellagio naar Como ��285

ISEOMEER (LAGO D’ISEO) EN OMGEVING

Bergamo ��289 Clusone ��307 Iseomeer (Lago d’Iseo) ��309 Brescia ��316

GARDAMEER (LAGO DI GARDA)

Sirmione ��336 Peschiera del Garda ��342 Torri del Benaco ��343 Malcesine ��347 Torbole sul Garda ��349 Arco ��350 Riva del Garda ��352 Limone sul Garda ��356 Gargnano ��358 Gardone Riviera ��359 Salò ��361 REGISTER

365

Desenzano del Garda ��332

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN Afstanden tussen de steden �� 89 Bergamo �� 292-293 Bergamo, detailkaart �� 294-295 Brescia �� 318-319 Como �� 260-261 Comomeer, overzichtskaart �� 258 Desenzano del Garda �� 333 Gardameer, overzichtskaart �� 331 Iseomeer, overzichtskaart �� 311 Lago Maggiore, overzichtskaart �� 193 Lugano �� 244-245 Luganomeer, overzichtskaart �� 238 Milaan, detailkaart �� 114-115

Lago Maggiore Lugano

Comomeer

Stresa Luganomeer Como Orta- Varese meer

Iseomeer

Bergamo

Gardameer

Brescia

Milaan

Desenzano Cremona

Mantova

Milaan, metro �� 101 Milaan, Omgeving, overzichtskaart �� 183 Milaan, plattegrond I �� 104-105 Milaan, plattegrond II �� 106-107 Milaan, plattegrond III �� 108-109 Milaan, plattegrond IV �� 110-111 Orta San Giulio �� 229 Ortameer, overzichtskaart �� 226 Reisplanner �� 93, 95 Topervaringen �� 14-15 Verbania �� 210-211 Verbania, detailkaart �� 213

INLEIDING

et merengebied trekt al sinds jaar en dag verschillende vakantiegangers aan, van romantici uit de 19de eeuw tot internationale filmsterren. Allemaal werden ze betoverd door het heldere water van de meren, ingebed in het adembenemende landschap van de Voor-Alpen. De meren liggen hoofdzakelijk in Italië, maar strekken zich in het noorden deels uit op Zwitsers grondgebied. Ze worden in het zuiden begrensd door Milaan en in het oosten door Verona. We zullen niet verzwijgen dat de streek te lijden heeft onder het toerisme. De schilderachtige vissersdorpjes verliezen in de zomer vaak hun rust. Wil je volop genieten van de magie en de charme van deze streek, ga er dan bij voorkeur in de lente of herfst heen wanneer de tuinen en heuvels op hun mooist zijn.

In deze vakantiestreek tussen steden en meren kan de reiziger die de glamour en drukte van de chique stadjes aan de meren beu is, in elk seizoen zijn toevlucht zoeken tot de valleien in de omgeving met hun overweldigende, heuvelachtige natuur. De Lombardische hoofdstad Milaan ligt nauwelijks een uur reizen van het Comomeer. Tussen de stad en het merengebied zijn goede treinverbindingen en ook met de auto ben je er zo. Breng er eens een paar dagen door, want wie van stedentrips, architectuur en monumentale gebouwen houdt, vindt deze stad onweerstaanbaar. Milaan meet zichzelf tegenwoordig een meer postindustrieel, jeugdig en dynamisch jasje aan en verdient daarmee absoluut de titel città delle occasioni, de ‘stad van de mogelijkheden’. Jazeker, Milaan heeft zich opgetut en is alleen daarom al een bezoek waard! De Duomo van Milaan is erg fotogeniek.

VEELGESTELDE VRAGEN WELKE REISDOCUMENTEN HEB JE NODIG VOOR NOORD-ITALIË?

Voor ingezetenen van de Europese Unie en Zwitserland volstaat een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort. WAT IS HET BESTE SEIZOEN OM DE ITALIAANSE MEREN TE VERKENNEN?

Het tussenseizoen (mei-juni en sept-okt.) is aangenaam. Let op, want veel adresjes zijn rond 15 augustus gesloten vanwege vakantie. IS HET LEVEN ER DUUR?

Een groot deel van je budget gaat naar de overnachting. Buiten het hoogseizoen krijg

je makkelijk korting. In het merengebied vind je niet veel musea (behalve in Milaan dan). De toegangsprijzen voor de villa’s en tuinen (de belangrijkste bezienswaardigheden in deze streek) zijn echter fors en soms echt torenhoog. Daar staat tegenover dat je voor een snack (panini, pizzapunt) maar heel weinig betaalt. WAT IS DE BESTE MANIER OM NAAR HET LAND TE REIZEN?

Het vliegtuig is de snelste oplossing, vooral voor een kort verblijf. De luchtvaartmaatschappijen (vooral de lowcostmaatschappijen) bieden vluchten tegen scherpe prijzen aan. Vanaf de vliegvelden van Milaan reis je snel naar het merengebied.

Aan het Gardameer vind je het charmante dorpje Limone.

KUN JE DOOR HET MERENGEBIED REIZEN ZONDER AUTO?

Door gebruik te maken van boten, die de verschillende steden rond een meer met elkaar verbinden, treinen en bussen is dat zeker mogelijk. Maar de auto is nog steeds de beste manier om de regio te verkennen. IS ER EEN TIJDSVERSCHIL?

Nee, er is geen tijdsverschil met Nederland of BelgiĂŤ, want de zomer- en wintertijd gaan op dezelfde datum in. ZIJN ER VOORZORGSMAATREGELEN NODIG OP HET GEBIED VAN GEZONDHEID?

Nee, afgezien van de reguliere inentingen zijn er geen speciale voorzorgsmaatregelen nodig. Zorg in de zomer wel voor een antimuggenmiddel. ZIJN KINDEREN WELKOM?

Zeker! Wees voorzichtig als je kinderen snel wagenziek worden, want de kronkelwegen in de bergen en rond de meren kunnen bij hen (en bij jou!) onprettige herinneringen nalaten. Wat betreft het eten kan het niet stuk: pizza, pasta, ijsjes: je vindt de kindvriendelijkste attracties snel terug dankzij het symbool d . HOE BETAAL JE TER PLAATSE?

Heel gemakkelijk, aangezien de munteenheid de euro is. Je vindt er veel geldautomaten en, afgezien van enkele pensionnetjes of cafĂŠs, kun je bijna overal met je betaalkaart terecht.

De auto vormt het ideale vervoermiddel om het merengebied te verkennen. WELKE TAAL WORDT ER GESPROKEN?

Italiaans, natuurlijk! Zoals overal is het handig enkele woorden en zinnen van de taal te kennen. De Italianen in die streek begrijpen Frans en de meeste jongeren spreken inmiddels Engels. WAT KUN JE MEENEMEN NAAR HUIS UIT HET MERENGEBIED?

Lokale grappa, wijn, olijfolie geproduceerd op de hellingen van het Gardameer, keukengerei uit de fabriekswinkels bij Omegna. Vraag bij het Bureau voor Toerisme aan het Lago Maggiore en het Ortameer een lijst met fabriekswinkels (huishoudartikelen, kleding) in die regio.

18 TOPERVARINGEN 14

In Milaan

BEWONDER HET LAATSTE AVONDMAAL, EEN BEZOEK DE DUOMO, EEN PRACHTIG FRESCO VAN 1 GOTISCH PRONKSTUK LEONARDO DA VINCI, DAT WAARIN VEEL MILANESE HIJ MAAKTE VOOR DE SANTA GESCHIEDENIS IS ONDER MARIA DELLE GRAZIEKERK GEBRACHT EN KLIM DAARNA EN DAT BEHOORT TOT HET NAAR DE DAKTERRASSEN WERELDERFGOED Dit werk van 9 bij 5 m dat werd geschilderd OM DE 1800 BEELDEN VAN tegen het einde van de 15de eeuw in de refter DICHTBIJ TE BEWONDEREN

Dit is, na de Sint-Pieter in Rome en de kathedraal van Sevilla, de grootste katholieke kerk ter wereld. Een bezoek aan de dakterrassen brengt je heel dicht bij de standbeelden, de 135 spitsen en de bijzondere, vergulde Madonnina, het symbool van Milaan. Zij staat op een hoogte van 117 m, boven op de hoogste spits. Blz. 122

van het oude dominicaanse klooster naast de kerk, lijkt heel modern. Het is een meesterwerk dat de tand des tijds ruimschoots heeft doorstaan. Blz. 163 Goed om te weten: wie van plan is deze parel te gaan bewonderen moet zijn kaartje reeds enkele maanden vooraf reserveren via o  cenacolovinciano.net.

ONTDEK HET NOVECENTO, HET FANTASTISCHE MUSEUM VOOR HEDENDAAGSE KUNST MET EEN COLLECTIE DIE GROTENDEELS GAAT OVER ITALIAANSE KUNST VAN DE 20STE EEUW

Een massief gebouw, typisch voor de architectuur ten tijde van de fascisten, dat in 1939 werd gebouwd als kantoor en tegenwoordig dient als museum. Een groot deel van de rijke collectie is gewijd aan de arte povera. Binnen heb je door de schitterende ramen aan de zij- en voorkant van de gevel een prachtig uitzicht op de Duomo. Blz. 124

Centovallitreintje Val Vig ezz o

Vall e

MONTREUX

P. N. del Val Grande

Bellinzona

Locarno

nt o

va ll

CanCannobio nobi na

LAGO MAGGIORE blz. 189

S 38

Domaso Gravedona

Ascona

LUGANOMEER blz. 235 Lugano

Monte San Salvatore

COMOMEER blz. 255 Menaggio Villa Carlotta

Tremezzo Lenno

11 12 11

Verbania erbania

Varenna

14 Bellagio

Laveno Stresa

Mottarone

Orta San Giulio

Lecco

Santa Maria del Monte

Calolziocorte

Como

Varese

Ponteranica

L. di Varese

Cantu

ORTA- Arona MEER blz. 223

Bergamo

Monza

Oleggio

Crespi dâ€™Adda

MALPENSA

PIEMONTE

1 2 33

MILAAN blz. 97

4 5 6

LINATE A ATE

Novara

Corsico 394

1 S1

18 TOPERVARINGEN T R E N T I N O A L T O A D I G E

S 39

Sondrio

38 B

Plaatsen opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco Trento Res. nat. Incisioni Rupestri P. N. delle Incisioni Rupestri

on Bienno

Riva del Garda Val di Le dro

Darfo Boário Terme

Clusone

Limone

Va l

Artogne Lovere

ISEOMEER blz. 287

Iseo

Pisogne

Ris. nat. Piramidi di Zone

Tremosine Madonna di Montecastello Tignale Parco dell’Alto Garda Gargnano

Marone

Monte Isola 16 Pilzone

Maderno Gardone Riviera

Salò

Torri del Benaco

Arco Rovereto

Torbole sul Garda

Ris. nat. Gardesana orientale

Malcesine

San Zeno di Montagna Caprino Veronese

V E N E T O

Brescia

LOMBARDIJE

Idromeer

Marocche Tenno di Dro

Mo Bal nte do

Pranzo di Tenno Varone

Va l

ana Seri

Ardesio

Drena

Dro

Capo di Ponte

ic a

Valbondione

GARDAMEER blz. 327

Sirmione Desenzano del Garda

VERONA

Peschiera

Monzambano

Soncino

Crema

Castellaro Lagusello

Valeggio sul Mincio

SLENTER LANGS DE GRACHTEN IN DE POPULAIRE, FEESTELIJKE WIJK NAVIGLI

MIS DE VILLA NECCHICAMPIGLIO NIET, EEN PRACHTIGE PAREL IN ART-DECOSTIJL

De villa werd gebouwd in de jaren 1930 door architect Piero Portaluppi voor de familie Necchi, industriëlen. De twee zussen die het

hebben geërfd, gaven binnenhuisarchitect Luppi de vrije hand om de 2000 m² grote villa (inclusief de tuin) in te richten en aan te leggen. Blz. 136 Goed om te weten: in 2001 heeft de famillie Necchi de villa nagelaten aan een particuliere stichting (Fondazione Ambiente Italiano), opdat de originele sfeer behouden zou blijven. o  visitfai.it/villanecchi o  casemuseomilano.it.

DWAAL DOOR HET 6 CASTELLO SFORZESCO, EEN IMPOSANT OUD HERTOGELIJK GEBOUW WAARIN TEGENWOORDIG MEERDERE FRAAIE MUSEA ZIJN GEHUISVEST

Goed om te weten: de vereniging Ad Artem biedt de mogelijkheid de geheime gangen van het kasteel te verkennen. De rondleiding over de merlate (kantelen) leidt je naar het dak, waar je kunt genieten van een schitterend uitzicht op de stad. De toer van de ghirlanda (slinger) gaat door de ondergrondse gangen. o  adartem.it.

Aan het Lago Maggiore

KIES VOOR DE TOERISTISCHE ROUTE EN NEEM HET CENTOVALLITREINTJE (VAN DE HONDERD VALLEIEN) TUSSEN DOMODOSSOLA EN Het ene is nog weelderiger dan het andere, LOCARNO (IN ZWITSERLAND) maar onze voorkeur gaat uit naar het PietàRondaninimuseum, waar het prachtige standbeeld van Michelangelo te zien is. Zijn laatste werk bleef onvoltooid. Blz. 156

Een reis van twee uur door schitterende landschappen. Pure romantiek! Blz. 192 Goed om te weten: dat zit bij het kaartje voor de Lago Maggiore Express inbegrepen.

18 TOPERVARINGEN

NEEM IN STRESA DE KABELBAAN NAAR DE MOTTARONE, IN EEN PRACHTIG, NATUURLIJK LANDSCHAP DAT EEN VAN DE MOOISTE PANORAMA’S VAN DE OMGEVING BIEDT

De sportiefste reizigers kunnen de tocht te voet afleggen: mooie klim naar de top met een hoogteverschil van 1300 m. Blz. 201 Goed om te weten: neem zelfs in de zomer een vest mee. Op deze hoogte kan het fris zijn.

Aan het Ortameer SLENTER ’S AVONDS DOOR HET DORPJE ORTA SAN GIULIO, WANNEER DE STRATEN VERLATEN ZIJN

Dit schattige dorp met 1200 inwoners heeft veel van zijn charme te danken aan de romaanse basiliek en het benedictijnenklooster, maar vooral aan het eilandje voor de kust, het Isola San Giulio. Blz. 227 Goed om te weten: het dorp is verboden voor auto’s. Tip: parkeer bij de Sacro Monte en loop naar beneden, parkeren is gratis.

KLIM NAAR DE

10 20 KAPELLEN OP

DE SACRO MONTE DI ORTA Deze zijn versierd met fresco’s die verhalen over het leven van de H. Franciscus van Assisi en op de Werelderfgoedlijst staan. Prachtig natuurgebied van 16 ha met een vrij uitzicht op het meer vanaf de Chiesa San Nicolao. Blz. 232