Normandië West
H. Lenain/hemis.fr
De bisquine La Granvillaise in de baai van Granville
Kanaaleilanden
De regio’s in deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Caen en de invasiestranden blz. 115 ∑ Presqu’île du Cotentin blz. 215 ±G ranville en de baai van de Mont-Saint-Michel blz. 315 ∏ De Bocage en het Pays d’Argentan blz. 363 ∫ Alençon en het Parc Régional Normandie-Maine blz. 409 T Naar de Kanaaleilanden blz. 455
INHOUD MEMO P. Escudero/hemis.fr
NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes....6
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN De mooiste reisherinneringen........10
REISPLANNER Een keuze uit de mooiste routes....18
Evenementen........................................ 47 Leestips....................................................49
MEER WETEN OVER NORMANDIË WESTELIJK NORMANDIË VANDAAG
Trotse Normandiërs............................54 Economische sectoren in beweging......................................57 Vrijetijdsbesteding op niveau.........62 Een hippisch mekka...........................64 STREEKPRODUCTEN EN GASTRONOMIE...................................67
DE REIS VOORBEREIDEN Reistips.....................................................28 NAAR NORMANDIË
Met de auto............................................30 Met de trein............................................30 Met het vliegtuig.................................. 31 VOOR HET VERTREK
Klimaat.....................................................32 Nuttige adressen..................................32 Overnachten..........................................34 Uit eten....................................................35 NORMANDIË VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde...............36 MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten.........................................44
NATUUR EN LANDSCHAP
De kust.....................................................72 Bocage, campagne en andere leefmilieus....................75 Veehouderij............................................78 Bescherming van het milieu............78 GESCHIEDENIS
Beknopt overzicht...............................80 Willem de Veroveraar........................84 Invasie......................................................86 KUNST EN CULTUUR
Een streek van kerken........................94 Militaire architectuur..........................96 Architectuur en esthetiek.................97 ABC van de architectuur...................99 Woonvormen en architectuur.......104 Levenskunst.........................................106 Kunstenaars en schrijvers...............107 Legenden en tradities...................... 110
5
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n CAEN EN DE INVASIESTRANDEN
Caen........................................................ 116 Ouistreham-Riva-Bella.....................142 Cabourg.................................................145 Invasiestranden..................................151 Arromanches-les-Bains.................... 174 Omaha Beach......................................177 Château de Fontaine-Henry..........182 Bayeux....................................................184 Ancienne abbaye de Cerisy-la-Forêt..........................202 Château de Balleroy......................... 204 Château de Vendeuvre................... 206 De tuinen van het Château de Canon....................... 209 Saint-Pierre-sur-Dives....................... 211 ∑ PRESQU’ÎLE DU COTENTIN
Carentan-les-Marais..........................218 Sainte-Mère-Église........................... 226 Saint-Sauveur-le-Vicomte...............233 Valognes............................................... 236 Saint-Vaast-la-Hougue.....................242 Barfleur................................................. 248 Cherbourg-en-Cotentin..................255 Pointe de la Hague............................270 Barneville-Carteret........................... 284 Abbatiale de Lessay..........................292 Coutances............................................ 299 Saint-Lô..................................................307 ± GRANVILLE EN DE BAAI VAN DE MONT-SAINT-MICHEL
Granville................................................316 Îles Chausey.........................................327 Mont-Saint-Michel.............................330 Pontorson............................................ 345 Avranches............................................ 348 Villedieu-les-Poêles...........................356
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
∏ DE BOCAGE EN HET PAYS D’ARGENTAN
Falaise.................................................... 366 Clécy.......................................................372 La Suisse Normande.........................376 Aunay-sur-Odon................................ 383 Vire.......................................................... 386 Flers.........................................................391 Argentan.............................................. 394 Haras National du Pin...................... 404 ∫ ALENÇON EN HET PARC RÉGIONAL NORMANDIE-MAINE
Alençon..................................................412 Sées.........................................................422 Château de Carrouges.....................426 Domfront-en-Poiraie........................431 Bagnoles-de-l’Orne...........................436 Mortain................................................. 444 Fresnay-sur-Sarthe............................ 449 Sillé-le-Guillaume..............................451
NAAR DE K ANAALEILANDEN DE REIS VOORBEREIDEN............... 456 MEER WETEN OVER DE KANAALEILANDEN
Een bijzondere archipel.................. 462 Normandisch of Engels?................. 463 De Kanaaleilanden vandaag......... 464 Beroemde eilandbewoners.......... 466 DE KANAALEILANDEN
Jersey......................................................470 Guernsey.............................................. 485 Herm...................................................... 500 Sark......................................................... 503 Alderney............................................... 508 Woordenlijst........................................ 514 Register...................................................526 Kaarten en plattegronden.......... 537
NIET TE MISSEN aaa De reis waard
aa Een omweg waard
a Interessant
aa
aa
Abbaye-aux-Hommes in Caen
J. A. Moreno/age fotostock
Een schitterend landgoed dat getuigt van het rijke aristocratische leven in de 18de eeuw. Laat u verrassen door de tuinen met bedriegertjes (verborgen waterspuwers die tijdens het ancien régime erg populair waren) en de collectie miniatuurobjecten in het Musée du Mobilier Miniature. Zie blz. 206.
N. Thibaut/Photononstop
Château de Vendeuvre
Een van de hoogtepunten van de romaanse bouwkunst en de tegenhanger van de Abbaye-auxDames, ook in Caen, de hoofdstad van de hertogen van Normandië. Zie blz. 125.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE PLEKJES
7
aaa
Mont-Saint-Michel Dit meer dan duizend jaar oude architectonische meesterwerk rijst op uit het water van een van de mooiste baaien ter wereld en is een symbool van spiritualiteit en menselijk vernuft. Zie blz. 330.
aaa
F. Leroy/hemis.fr
Tapijt van Bayeux Dit geborduurde meesterwerk is bijna 70 m lang en is in zekere zin een van de oudste stripverhalen van de wereld. Het verbeeldt de verovering van Engeland door Willem de Veroveraar. Zie blz. 185.
J.D. Dallet/age fotostock
aa
Ripani Massimo/Sime/Photononstop
Haras National du Pin Diep in het Normandische achterland ligt het ‘Versailles van het paard’, de oudste en meest prestigieuze nationale stoeterij van Frankrijk, ondergebracht in een majestueus kasteelcomplex waarvan de bouw begon in het laatste regeringsjaar van Lodewijk XIV. Zie blz. 404.
Met de kajak op weg naar Chausey
Ch. Boisvieux/hemis.fr
Þ Tel de schapen in de Havre de Saint-Germain-sur-Ay. Maak onder leiding van een jonge schapenhoedster een prachtige wandeling door de kwelders en kom van alles te weten over de flora en fauna van dit bijzondere gebied. Zie blz. 293.
C. Moirenc/hemis.fr
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
Schapen aan de Côte des Havres
12
Þ Geniet van de mooiste klassieke muziek in de kerk
van de abdij van Lessay. Deze schitterende romaanse kerk uit de 11de eeuw biedt een geweldig decor voor het internationaal vermaarde muziekfestival dat er jaarlijks wordt gehouden. Zie blz. 292.
DE MOOISTE REISHERINNERINGEN
TOP 5 Panorama’s TOP 5 Xxxxxxx 1. Nez de Jobourg (blz. 279) 1. Xxxxx (p. xx) van Gatteville, op de 2. De vuurtoren Pointe(p. xx) de Barfleur (blz. 249) 2. Xxxxx 3. De kliffen van Carolles (blz. 322) 3. Xxxxx (p. xx) en Champeaux 4. Xxxxx (p. xx) (blz. 324) 4. De Roche d’Oëtre (blz. 379) 5. Xxxxx (p. xx) 5. Pointe du Grouin du Sud (blz. 341)
Þ Beklim de grote donjon
De vuurtoren van Gatteville J. A. Moreno/age fotostock
van Falaise. In het trotse kasteel
waar Willem de Veroveraar werd geboren, kunt u een rondleiding met voorstellingen volgen die u terugvoert naar de middeleeuwen en het leven van deze hertog van Normandië die koning van Engeland werd. Zie blz. 368.
Þ Laat u meevoeren op de wind in een zeilwagen op het
strand van Jullouville. Het 2 km lange zandstrand tussen Carolles-Plage en Saint-Pair-sur-Mer verandert bij eb in een magnifiek natuurgebied dat zich uitstekend leent voor strandzeilen. Sensationeel! Zie blz. 322.
Þ Steek bij eb te voet de zandplaat over tussen St-Vaast-
la-Hougue en het eiland Tatihou om het Festival des Traversées bij te wonen, een festival voor traditionele muziek uit de hele wereld. Zie blz. 247.
Þ Peddel in een zeekajak
van het ene eiland naar het andere in de meer dan vijftig eilanden tellende Chausey-archipel. Wie van zand, zee en weidse vergezichten houdt, kan in dit ongerepte gebied met zijn magnifieke flora en fauna zijn hart ophalen. Zie blz. 327. Een zeilwagen bij de Pointe de la Hague S. Grandadam/age fotostock
13
REISPLANNER Monding van de Orne en Côte de Nacre 2 dagen
HET KANAAL
Luc-sur-Mer OuistrehamRiva-Bella
MervilleFrancevillleCabourg Plage Sallenelles
Caen
Or ne
Bénouville
Route: 70 km langs stranden, kastelen en musea
å Dag 1 De monding van de Orne en de kust
Caen, Rue Saint-Sauveur Atlantide Phototravel/Getty Images
Rijd ’s ochtends van Cabourg (blz. 145) langs Merville (blz. 147) naar Bénouville (blz. 158). Wilt u meer over dit specifieke ecosysteem te weten te komen, breng dan een bezoek aan het Maison de la Nature et de l’Estuaire in Sallenelles (blz. 148). Verken ’s middags de andere kant van de monding en rijd van Ouistreham-Riva-Bella (blz. 142) naar Courseulles-sur-Mer (blz. 162). Als de zon niet schijnt, profiteer dan van een thalassobehandeling in Lucsur-Mer (blz. 160). Breng de nacht door aan zee.
å Dag 2 Rondom Caen ’s Ochtends Caen, met zijn kasteel en musea (blz. 117-120) , ’s middags de Abbaye d’Ardenne (blz. 135) en het Château de Fontaine-Henry (blz. 182). Aalscholver, monding van de Orne L.-M. Preau/hemis.fr
Tip: als u genoeg tijd hebt, trek dan een halve dag extra uit voor een bezoek aan het Mémorial de Caen.
F. Cormon/hemis.fr
Courseullessur-Mer
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE ROUTES
De baai van de Mont-Saint-Michel 3 dagen
Carolles
SartillyBaie-Bocage Champeaux
Genêts Avranches
<Geen F. Leroy/hemis.fr kruisende koppeling>
Baai van de Mont-St-Michel
Mont-St-Michel
Le Grouin du Sud Pontaubault
Route: 60 km, met historisch erfgoed en wandelingen
å Dag 1 Van Avranches naar Saint‑Jean-leThomas Bekijk Avranches en bezoek het Scriptorial (blz. 350). Werp een blik op de Mont vanuit de Jardin des Plantes. Maak ’s middags een wandeling in Carolles en over de kliffen van Champeaux (blz. 324), die schitterend uitkijken op de Mont. Eindig de dag aan het strand van St-Jean-le-Thomas (blz. 340).
å Dag 2 De baai van de Mont-Saint-Michel Bezoek in de ochtend Genêts (blz. 341) en het Écomusée de la Baie (blz. 341) in Vains. Steek ’s middags te voet de baai over (blz. 340 en 344) vanuit Genêts. Trek hier vijf uur voor uit. Eindig de dag op de Mont, die prachtig verlicht is. Tips: de baai is alleen bij eb te voet over te steken. Houd daar rekening mee en denk eraan om te reserveren. U kunt de baai ook te paard oversteken.
å Dag 3 De Mont-SaintMichel Trek minstens een paar uur en liefst een hele dag uit voor de MontSaint-Michel (blz. 330). Vanaf het parkeerterrein kunt u naar de Mont lopen (40 min.) of een pendelbus nemen. Maak eerst een wandeling door het stadje (blz. 334) voordat u de abdij bezoekt. Om optimaal te kunnen genieten van de Merveille (blz. 336) en de doolhof van zalen op verschillende verdiepingen raden we ten sterkste een rondleiding aan. Mocht u nog tijd overhebben, bezoek dan later op de dag de stuwdam in de Couesnon (blz. 331) of de Alligator Bay (blz. 342) bij Beauvoir – succes gegarandeerd bij zowel jong als oud! Tip: bezoek de Mont-Saint-Michel bij voorkeur wanneer het springvloed is. Dat is de gedroomde kans om de Mont volkomen door water omgeven te zien. Het is dan wel extra druk, dus zorg dat u ruim van tevoren accommodatie reserveert.
19
36
DE REIS VOORBEREIDEN
Normandië van A tot Z T Voor een uitgebreid overzicht van activiteiten, sport en ontspanning verwijzen we u naar de Comités Départementaux en het Comité Régional de Tourisme (zie blz. 32). Kijk voor andere dienstverlenende organisaties, winkels en ambachtelijke bedrijven in het ‘Adresboekje’ dat u aan het eind van elke plaatsbeschrijving vindt (met rubrieken als ‘Winkelen’, ‘Uitgaan’ en ‘Sport en ontspanning’). w Raadpleeg tijdens uw verblijf de Presse de la Manche of het weekblad La Manche Libre, of luister naar France Bleu Cotentin en France Bleu Normandie om van dag tot dag op de hoogte te zijn van de activiteiten in de regio. DIGITALE APP
De Kit M is een in het departement Manche gratis beschikbare app, te downloaden voor Android en iOS. Naast praktische informatie geeft deze app via de QR-codes uitleg over toeristische bezienswaardig heden en monumenten. BERGBEKLIMMEN
De steile wanden van de Alpes Mancelles of La Suisse Normande bieden prima mogelijkheden voor klimmers, net zoals de Rochers des Parcs vlak bij Clécy of de FosseArthour ten noordwesten van Domfront. Club Alpin Français – 92 r. de Geôle - 14000 Caen - t 02 31 86 29 55 - www.clubalpin-caen.fr wo 18.15-19.30 u. Fédération Française de la
ontagne et de l’Escalade – M www.ffme.fr. CASINO’S
Manche: Cherbourg, Agon‑ Coutainville, Granville en Saint‑Pairsur-Mer. Calvados: Cabourg, Ouistreham-Riva-Bella, Luc-sur-Mer en Saint-Aubin-sur-Mer. Orne: Bagnoles-de-l’Orne. DUIKEN
Clubs en duikscholen vindt u in de grote badplaatsen. Fédération Française d’Étude et de Sports Sous-marins – 24 quai de Rive-Neuve - 13284 Marseille Cedex 07 - t 04 91 33 99 31/ 0 820 000 457 - www.ffessm.fr. FIETSEN
Op veel plaatsen kunt u fietsen huren, bijvoorbeeld op de SNCFstations in Caen, Cabourg, Bayeux en Dives-sur-Mer – www.velo.sncf.com.
Voies Vertes Een echt netwerk van fietspaden is er nog niet, wel zijn er vele Voies Vertes (geschikt voor gewone fietsen en mountainbikes): - Van Cambernon bij Coutances naar Rocheville ten noorden van Bricquebec. Vanuit La Haye-duPuits verbinding met Portbail en Carentan. - Van Vire naar Carentan (voormalig jaagpad van de Vire en het Canal Vire-Taute). - Van Domfront of Vire naar de MontSaint-Michel via Mortain.
NORMANDIË VAN A TOT Z
Fietsers bij de Mont-Saint-Michel Makasana/iStock
- Van Alençon naar Condé-surHuisne, via Mortagne-au-Perche. Voor meer informatie: Comité Régional Normandie de Cyclotourisme – www.normandiecyclotourisme.com.
La Véloscénie Een 450 km lange fietsroute van Parijs via Chartres en de departementen Orne en Manche naar de Mont-Saint-Michel. Drie van de acht etappes lopen door deze twee departementen. Beschrijving, kaarten en tips vindt u op de website www.veloscenie.com.
Stranden van de Invasie Mont-Saint-Michel – Een par-
cours van 230 km van afwisselend ‘voies vertes’ (130 km) en landweggetjes verbindt de stranden van Arromanches (of Omaha Beach) met de baai van de Mont-St-Michel. Kijk op www.debarquement-montsaint michel-avelo.com.
De Vélofrancette Deze route voert van de Manche naar de Atlantische Oceaan. De weg doorkruist Normandië tussen Ouistreham en Domfront (126 km), via Caen, La Suisse Normande en
Flers. Beschrijving, kaarten en tips op www.lavelofrancette.com.
Tour de Manche Deze route leidt van Bretagne naar Groot-Brittannië via het landgedeelte van de Cotentin, vanaf de Mont-St-Michel via Saint-Lô, Carentan en de Bocage Mortainais tot aan Cherbourg. Inlichtingen op www.tourdemanche.com.
Bayeux - Arromanches Longues-sur-mer – Deze korte
route van 24 km met Bayeux als vertrekpunt voert via ‘voie vertes’ door de Bessin en langs de kustlijn. Daarna volgt de Cap Manvieux (mooi uitzicht op de kliffen van de Bessin) en vervolgens keert u via de fietsroute ‘Stranden van de Invasie Mont-Saint-Michel’ terug in Bayeux. GOLF
Ligue de Golf de Normandie – 11 pl. Félix Faure - 76170 Lillebonne t 02 32 65 26 39 liguegolfnormandie.fr HISTORISCHE ROUTES
Routes en folders zijn verkrijgbaar bij de toeristenbureaus. Ter plaatse
37
214
DÉCOUVRIR XXXXX
215
Presqu’île du Cotentin ∑ Michelinkaart 303 – Manche (50) De oostkust en het binnenland van het schiereiland Cotentin:
Ñ CARENTAN-LES-MARAIS 218 Ñ SAINTE-MÈRE-ÉGLISEΚ 226 Ñ SAINT-SAUVEUR-LE-VICOMTE 233 Ñ VALOGNESΚ 236 Ñ SAINT-VAAST-LA-HOUGUE 242 Ñ BARFLEURΚ 248 De noordkust van Cotentin:
Ñ CHERBOURG-EN-COTENTINΚ 255 De westkust van Cotentin:
Ñ POINTE DE LA HAGUEΛ 270 Ñ BARNEVILLE-CARTERETΚ 284 Ñ ABBATIALE DE LESSAYΛ 292 Ñ COUTANCESΛ 299 29 km ten oosten van Coutances:
Ñ SAINT-LÔ 307
De baai van Écalgrain bij Le Nez de Jobourg J.P. Gronnier-Yvars
E3
D4
5
Diélette
4
D6
D
Carteret
Jardin de la Bizerie
D
3
Fiervilleles-Mines
D 901
D 116
D 902
13
5
D1
Crosvilles-Douve
42
5
D1
u
D1
D 42
D
15
Musée du Débarquement (Ste-Marie-du-Mont)
Monument Leclerc
D 70
Les Dunes-de-Varreville Utah Beach La Madeleine
Batterij van Azeville
St-Marcouf
HET KANAAL
St-Vaast-la-Hougue
Île Tatihou
Quinéville
0
D 20
1
Ste-Marie-du-Mont
D 514
10 km
PRESQU’ÎLE DU COTENTIN
Pointe de Saire
La Crasvillerie
Montfarville
Barfleur
Gatteville-le-Phare
Pointe de Barfleur
La Hougue
Batterij van Crisbecq
D
2
90
Ste-Mère-Église
Écausseville
Montebourg
Valognes
D
6
D2
La Pernelle
Val de Saire
Quettehou
D 120
Saire
Parc St-Martin
Château des Ravalet
N
Château de Carneville
Réthoville
Belvédère St-Pierre- Tocqueville Église 1 D 90 Galerijgraf
16
D1
D 116
Fermanville 14
Cap Lévi
Port Lévi
St-Sauveurle-Vicomte
Bricquebec
N.-D.de-Grâce
uv e
Tollevast
52
Tourlaville
Moulin du Cotentin
D
Cap de Carteret Barneville-Plage
BarnevilleCarteret
D 902
MA N CH E
tte St-Germainle-Gaillard Landschapstuin van het Manoir de Bunehou
Diéle
Château de Martinvast
ive
Château de Nacqueville
Cherbourgen-Cotentin Querqueville
Landemer Dur-Écu
Planetarium Ludiver Biville
GrévilleHague Jardin Botanique
Flamanville
Anse de Sciotot
Kerncentrale
Siouville-Hague
D4
D 64
Calvaire des Dunes
Anse de Vauville
Pierres Pouquelées Vauville
Beaumont-Hague
50
Nez de Jobourg
D 37
D6
D5
Baie d’Écalgrain
0
13
N
tte
D 90
2
Port-Racine OmonvilleOmonville- la-Rogue la-Petite Rocher du D 45 Castel-Vendon D 45 Le Tourp
D2
D 90
Goury
N
900
D
D 650
D 24
D 14
7
7 11
21
3
D 23
Do D4
91
D 24 D 1 42
D
Pointe de la Hague
216
PRESQU’ÎLE DU COTENTIN
D1
4
13
N1
Do
6
36
Andere plaats
Carentan
AVRANCHES
3
D5
Savigny
2
D 97
D
38
0
So
D 90
D8
d
D
St-Lô
6
D5
28
D
D 53
11
A8
4
D
18
6
Torignis-Vire
Les Sourcesd’Elle
Jardin d’Elle
D 15
N 174
AVRANCHES
Tessy-surVire
N 13
D 514
C A LVADOS
La Chapellesur-Vire
Roches de Ham
74
N1
Rémilly-s-Lozon
Hautevillela-Guichard
Maison des Marais
D8
et du Bessin
des Marais de V ireTaut e
N 13
D
Hauteville-Plage
COUTANCES
D 73
Ay
D 73
0
St-Martind’Aubigny
2
Saussey
du Cotentin
te
al
Carentanles-Marais
Centre W. Harvey Marchésieux D 90
D5
Pointe d'Agon
Régional
Manoir de Donville
Les Ponts d’Ouve Normandy Victory Museum
D 11
re Vi
Regnévilles-Mer
65 0
00
D9
Naturel
D 514
e la
De noordkust en de Baie d’Écalgrain De noordkust van Barfleur tot Cherbourg Val de Saire In de sporen van de Amerikaanse landing Parc Naturel Régional des Marais
D
Gratot
4
D2
e llé
De westkust
Havre de Blainville Tourvillesur-Sienne AgonCoutainville
Pirou
D9
Créances
Lessay
s Ca
tre
130
D 903
Parc
t on
M
La Hayedu-Puits
Mont de Doville
131
Ste-Marie-du-Mont
Va
Ten zuiden van Carteret
Havre de Geffosses
Pirou-Plage
Havre de StGermain-sur-Ay
3
90
uv e D-Day Experience
D
4
97
Van Coutances naar de Baie d’Agon
Vallée de la Vire
Plaats van vertrek
Interessant
Een omweg waard
De reis waard
Valognes
Lessay
COUTANCES
Canvillela-Rocque
Havre de Surville
Lindbergh-Plage
D
D 900
s-Douve
D 24
Portbail
0
D 65
1 97
la Bizerie
N1 74
71
50 D 971
D6 D
6
D 900
Tau
D 24
N 174
Do D
8
9
D2
D6
D2
N 13
n Ca Vire
D5
D9
CAEN
D 551
Cap de Carteret Barneville-Plage
217
CAEN
es u ll
D7
Sienne
218
PRESQU’ÎLE DU COTENTIN
Carentan-les-Marais 6063 inwoners – Manche (50) De poort tot het schiereiland Cotentin en ‘hoofdstad van de moerassen’ ligt te midden van schitterende natte groene landschappen waar de runderen en paarden leven die de streek beroemd hebben gemaakt. Het Parc Naturel Régional des Marais du Cotentin et du Bessin, dat door sloten in vierkanten wordt verdeeld en door de rivieren de Douve, de Taute en de Sèvre bevloeid, grenst aan de Baie des Veys. Neem de verrekijker in de hand, volg de natuurpaden en ontdek er de flora en fauna.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 224
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Toeristenbureau – 24 pl. de la République - 50500 Carentan - t 02 33 71 23 50 - www.ot-baieducotentin.fr juli-aug.: 9.00-18.30, zo 10.00-13.00 u; april-juni en sept.: dag. beh. zo 9.3012.30, 14.00-18.00, zo 10.00-13.00 u; okt.-maart: vraag inlichtingen - gesl. 1 jan., 1 mei, 25 dec. Ñ LIGGING Regiokaart C3 (blz. 216-217) – Michelinkaart 303 E4. Carentan is de toegangspoort tot het schiereiland Cotentin, gelegen op het kruispunt van de wegen Bayeux (44 km naar het oosten)-Cherbourg (51 km naar
het noordwesten) en Saint-Lô (35 km naar het zuiden)-Cherbourg, over de N13. w AANRADERS Het Maison du Parc Naturel Régional des Marais du Cotentin et du Bessin; de natuurpaden. > PLANNING Trek een uur uit om het stadje te bekijken en een dag voor een bezoek aan het natuurpark, met zijn moeraslandschappen en rijke fauna. / MET KINDEREN Maak een boottocht door het waterlandschap of een ezeltocht.
Wandelen Vanwege de vele veehouderijen is Carentan een belangrijke veehandelsplaats en een van de grootste centra van zuivelindustrie van het departement Manche. Het stadje werd in juni 1944 zwaar gebombardeerd, maar in het centrum zijn een paar mooie monumenten bewaard gebleven.
Église Notre-Dame De zuidkant van de kerk (12de-15de eeuw) is een schoolvoorbeeld van flamboyante gotiek. De klokkentoren met de hoge achthoekige spits torent hoog boven de omgeving uit. Een hek in renaissancestijl sluit het koor af. Op de hoek van de Rue de l’Église en de Place Guillaume-de-Cerisay staat een huis dat Balzac Hôtel de Dey doopte en een plaats gaf in zijn verhaal Le Réquisitionnaire. In de wijk staan nog 17de- en 18de-eeuwse herenhuizen.
Place de la République Fraaie arcaden ondersteunen vier 14de-eeuwse huizen, overblijfselen van een overdekte markt. Het Hôtel de Ville is gevestigd in stijlvolle 17de- tot 19deeeuwse gebouwen van een oud kanunnikenklooster.
219
XXXXXXXXXXX
Carentan, de jachthaven in het Canal de Vire et Taute B. Rieger / hemis.fr
De overdekte zuilengang rond de Lavoir des F ontaines, de wasplaats uit 1784, is versierd met prachtige waterspuwers.
De haven
De haven ligt aan het eind van een verbindingskanaal met de baai van Les Veys en werd in 1982 in gebruik genomen. Vanaf de sluis die de toegang tot de haven afsluit, is bij opkomend tij de zogeheten muscaret te zien: een verschijnsel waarbij een golf die vanuit zee het kanaal binnenstroomt, wordt gebroken door de weerstand van het rivierwater (van de Douve, de Vire en de Taute) dat hier in tegengestelde richting de zee instroomt. Het kanaal van Carentan loopt via een aquaduct uit 1994 over de N13. Wees dus niet verbaasd als u vanuit de auto boven u zeilboten ziet passeren.
In de omgeving Regiokaart (blz. 216-217) a D-Day Experience C3 Ñ 2,5 km ten noorden van Carentan over de D913, richting Saint-Côme-du-Mont. 2 village de l’Amont - 50500 Saint-Côme-du-Mont (het museum staat bij de kruising van de wegen naar Carentan, St-Côme-du-Mont en Utah Beach) - t 02 33 23 61 95 - www. dday-experience.com - j - april-sept.: 9.30-19.00 u; okt.-maart: 10.00-18.00 u - gesl. 1 jan., 24, 25 en 31 dec., 1 week in jan. - rondleiding op afspraak (1.30 uur) - 2 musea € 13 (tot 17 jaar € 9), 2 musea + 3D-film € 19 (tot 17 jaar € 15) - gezinskaartje (2 volw. en max. 3 kinderen tot 17 jaar) 2 musea € 40, 2 musea + 3D-film € 60. Deze historische ruimte bevindt zich op de ‘Carrefour de l’Homme Mort’ (Dead Man’s Corner), zo genoemd omdat daar tijdens de strijd om Carentan een Ameri kaanse tank werd verwoest en het lichaam van een Amerikaanse officier een aantal dagen op de pantserkoepel bleef hangen. Het eerste museum is ingericht in een huis waar tot 6 juni 1944 het hoofdkwartier van de Duitsers gevestigd was. In een ander gebouw, een soort hangar, wordt op twee niveaus op levendige wijze een grote collectiea voorwerpen getoond die betrekking hebben op de
2
220
PRESQU’ÎLE DU COTENTIN
invasietroepen en de strijd om Carentan: uitrusting, uniformen, persoonlijke voorwerpen. In het tweede deel van de route wordt de bezoeker ondergedompeld in een bijzondere situatie: na een briefing over de missie van D-day wordt u uitgenodigd aan boord te gaan van een authentiek Douglas C47-toestel, dat ook werd gebruikt voor de serie Band of Brothers. Het vliegtuig is nu omgebouwd tot dynamische vluchtsimulator en neemt u mee op een hectische vlucht over het Kanaal, samengevat in 7 minuten. De ervaring is pas compleet met de vertoning van een 3D-film op een scherm van 8 bij 15 m: D-Day: Normandy 1944 van Pascal Vuong (52 min.), een aangrijpende documentaire, met computergegenereerde beelden, speciale effecten en bewegende kaarten, die de voorbereiding en uitvoering van de D-day-invasie weergeeft.
Normandy Victory Museum C3
Ñ 4,2 km ten oosten van Carentan via de D974, richting Isigny-sur-Mer. Activiteitenpark La Fourchette - Catz - 50500 Carentan-les-Marais - t 02 33 71 74 94 www.normandy-victory-museum.com - juli-aug.: 10.00-19.00 u; feb.-juni en sept.-okt.: 10.00-18.00 u; nov.-dec. 10.00-17.00 u - gesl. in jan. - € 9 (7-16 jaar € 6) - rit in een pantservoertuig vanaf € 39, simulators € 25. Dit historische centrum, dat in 2017 werd opgericht op de plaats van een voormalig Amerikaans vliegveld, is vooral gewijd aan de slag om Les Haies, die zich afspeelde in het landschap rondom Carentan. Meer dan 10.000 authentieke voorwerpen, getoond in levensechte scènes verrijkt met rijdend materieel en geluidseffecten, vertellen het verhaal van soldaten en burgers in de zomer van 1944 – hoe vrouwen bij de oorlog betrokken waren, het lot van gevangenen, de hel die de slag om Les Haies was en Operatie Cobra, die er een einde aan maakte. Er wordt een film (15 min.) vertoond over het onderwerp. Aan het eind van de route staat een aangrijpende vitrine met voorwerpen die in 2017 zijn gevonden bij Graignes, een dorp dat veel te lijden had tijdens de bevrijding. U kunt uw ontdekkingstocht met verschillende activiteiten uitbreiden: een rit in een FV 432-pantserinfanterievoertuig (10 min.), een hindernissenparcours als in een echt trainingskamp (reserveren), en vlucht- of tanksimulatoren.
Het moerasgebied rond de rivier de Douve F. Cormon / hemis.fr
221
De moerassen van Cotentin PARC NATUREL RÉGIONAL DES MARAIS DU COTENTIN ET DU BESSIN
Dit regionale natuurpark met een oppervlakte van 140.000 ha (waarvan 27.000 ha moerassen en polders) werd in juni 1991 geopend en omvat 145 gemeenten in de departementen Calvados en Manche. Het park, dat een groot deel beslaat van wat vroeger het ‘moeras van Carentan’ werd genoemd, strekt zich uit over het zuidelijke deel van het schiereiland Cotentin, van Valonges in het noorden tot Saint-Lô in het zuiden en van Bayeux in het oosten tot Lessay in het westen. Het coulisselandschap met zijn moerassen en ontelbare kanalen is rijk aan bijzondere planten- en diersoorten. De relatief hoge vegetatie in het verder kale moerasland vormt een ideale broed- en overwinteringsplaats voor trekvogels. Naast het beheer van de waterstanden is informatieoverdracht over de planten- en dierenwereld in het gebied de voornaamste doelstelling van dit natuurpark. GEVAREN VAN HET MOERAS
Vroeger werden de moerasbewoners vaak geteisterd door hoge koorts die ‘het bloed deed koken’. In zijn werk L’Homme aux gants de toile geeft Barbey d’Aurevilly een realistische beschrijving van deze verraderlijke koortsaanvallen: ‘De ziekte, die snel de hele streek teisterde, ontstond in de moeraslanden en verspreidde zich gaandeweg over de land- en bosbouwgebieden. De koorts sluimerde aanvankelijk in het lichaam, maar maakte zich al snel meester van de zieke, die zich uitgeput en met een zwak glimlachje overgaf. Gekweld door rillingen, klappertanden en kippenvel zocht hij met een kom hete saliethee de warmte van het haardvuur op.’ EEN EZEL ALS SYMBOOL
In 1997 werd de Cotentin-ezel officieel erkend als een apart ras met specifieke kenmerken: een lichtgrijze vacht met op de rug een aalstreep en een zwart andreaskruis op de schouders, lange, donker gerande oren, een witte snuit met een donkere neus en een schofthoogte van 120 tot 135 cm. Staatsstoeterijen en de vereniging ter bescherming van dit ras (www.asineriedubocage.com) zien er tegenwoordig op toe dat de Cotentin-ezel in de streek en elders in Frankrijk wordt gefokt. Cotentin-ezels zijn ideale reisgenoten. EEN PAAR MOERASTERMEN
Een paar termen voor een beter begrip van het moeras: Chien des marais: gefossiliseerde stam in het veen. Chasse: holle weg. Mâsse: soort leem, werd gebruikt in de woningbouw. Mise au marais: elk jaar wordt, als het water zich terugtrekt van de overstroomde weiden, het vee op een bepaalde datum door de inwoners naar de graslanden teruggebracht. Portes-à-flots: oude sluisdeuren die de gevolgen van het tij inperkten.
2
222
PRESQU’ÎLE DU COTENTIN
PARC NATUREL RÉGIONAL DES MARAIS DU COTENTIN ET DU BESSIN
Cap de la Hague
0
CHERBOURGEN-COTENTIN
D 90
1
10 km
Pointe de Barfleur
D 901
HET KANAAL 02
D9
0 65
D
World War II Quinéville M Museum 02
D9
Valognes N
Écausseville Zeppelin-hangar
St-Marcouf
13
D2
M Airborne Museum Ste-Mère-Église M Ferme-Musée du Cotentin M Musée Barbey d’Aurevilly Crosville Utah Beach St-Sauveur-le-Vicomte M Musée du Débarquement Les Ponts d’Ouve Canville-laMaison du Parc Rocque Douv e 131 m M D-Day Experience Mont de Doville Aure 3 0 La Haye-du-Puits D 9 Manoir N1 M 3 Carentan-les-Marais de Donville Colombières Mt Castre GR
22
1
97
00
de la Brique
4
Rémilly-sur-Lozon
D9
M Maison
17
Périers
Maison des Marais
99 D9
VILLEDIEU-LES-POÊLES
Bootjesverhuur
Ontdekkingspad
Boottochten
Vogelreservaat
Drô
me
5
74
GRANVILLE
72
N1
50
2
D 97
D2
D6
Polder
D
St-Lô
M
Coutances
Moeras
Vire
D
N
Marchésieux
Lessay
VIRE
M Museum
Recreatieterrein Toeristische informatie
Manoir de Donville B3 Ñ Méautis, 4 km naar het zuidwesten over de D971 (richting Périers) en de D223 (richting Auvers); volg de borden - t 02 33 42 03 22 - www.museebloodygulch. com - j - rondleiding (1.10 uur) eind mei-okt.: za-zo, schoolvak. - € 7,50 (tot 12 jaar € 6) - ga naar het huis zelf, bel naar t 06 47 51 02 69 of reserveer via de website. De geschiedenis van dit pittoreske landhuis, dat opgetrokken is rondom een vierkante binnenplaats, gaat terug tot de 11de eeuw. Het was vroeger eigendom van machtige families uit Noord-Cotentin en werd in de tijd van Lodewijk XV herbouwd. De gebouwen, die op de monumentenlijst staan, hebben nog de originele gevels van stroleem (een traditioneel mengsel van stro, kalk en stenen), het oorspronkelijke houtwerk van de vestibule, het dak, het koetshuis en de schuur. De eigenaar organiseert bezoeken rond twee zeer verschillende thema's: het huis, de specifieke architectuur en de omgeving; en de bloedige slag Bloody Gulch, die in juni 1944 op het terrein plaatsvond, waarna verscheidene tonnen puin van wapens en materieel in de grond achterbleven. Het huis werd door de 17de Panzergrenadierdivisie van de SS aangevallen, waarop een verschrikkelijke strijd volgde tussen de Duitsers en Amerikaanse soldaten van de 101st Airborne Division, gesteund door andere eenheden.
CAEN
S èv es
3
Ay
223
CARENTAN-LES-MARAIS
Rondrit Regiokaart (blz. 216-217) PARC NATUREL RÉGIONAL DES MARAIS DU COTENTIN ET DU BESSIN
Ñ Rondrit van 40 km, in paars aangegeven op de regiokaart op blz. 216-217 – ongeveer 2.30 uur. Verlaat Carentan via de D913 in de richting van Saint-Côme-du-Mont.
Κ Les Ponts d’Ouve – Maison du Parc C3 3 village Les Ponts-d’Ouve - 50500 Saint-Côme-du-Mont - t 02 33 71 65 30 - www. parc-cotentin-bessin.fr - j -juli-aug.: 10.00-18.30 u; april-juni en sept.: wo-zo 10.0013.00, 14.00-18.30 u; okt.-maart: dag. wo-zo 9.30-13.00, 14.00-17.30 u - gesl. 1-2 jan., 3 weken in dec. - € 5 (tot 25 jaar gratis) - rondleiding mogelijk zo-ochtend € 6 (tot 6 jaar gratis), huur verrekijker € 1. Het Maison du Parc, vlak bij Carentan, houdt exposities, vertoont films over de flora en fauna en de seizoenen van het moeras, en organiseert een ontdekkingstocht over het terrein. z Langs een meer waar vooral 's winters allerlei moeras- en trekvogels te vinden zijn, is een wandelroute (1 km) uitgezet met informatieborden en observatiepunten. 's Zomers is een wandeling van ongeveer 6 km over het terrein mogelijk. Ontdekkingsroutes – z Rondleiding (2.30 uur) op afspraak: zo-ochtend. Negentien paden maken een ontdekking van de flora en fauna in het Parc Naturel Régional des Marais du Cotentin et du Bessin mogelijk. Er is een gids met 33 grote en kleine wandelingen te koop bij het Maison du Parc. Rijd terug naar Carentan, verlaat Carentan over de D971 en neem links de D29. Ga na 13 km rechts de D8 op.
Rémilly-sur-Lozon C3 Dit dorp is bekend van het tenen vlechtwerk dat hier in de 19de eeuw een hoge vlucht nam. Die traditie wordt nu in een mandenmakerij voortgezet. Neem de D94 in de richting van Marchésieux (2,5 km).
Marchésieux B3 Deze gemeente in het zuidelijk deel van het regionale natuurpark Marais du Cotentin en du Bessin heeft diverse interessante bezienswaardigheden, waaronder een kerk met bijzondere fresco’s (14de eeuw). Maison des Marais – Met borden aangegeven op de D900 tussen Saint-Lô en Périers - 6 étang des Sarcelles - t 07 81 69 69 73 - www.adame-des-marais.fr rondleiding op afspraak (1.30 uur) juli-aug. Dit huis is mooi gerestaureerd en een schoolvoorbeeld van de traditionele architectuur in dit moerasgebied, waar de huizen volgens een oude bouwtechniek van stroleem – hier bauge genoemd – laagsgewijs en zonder houten staketsel op een fundament van natuursteen werden gebouwd. In de regio staan nog een paar duizend van deze lemen huisjes, waarvan de meeste in de 19de eeuw werden gebouwd. De tentoonstelling geeft een beeld van het dagelijks leven en de werkzaamheden van de moerasbewoners. Het met een bord langs de D900 aangegeven Centre de Loisirs W.-Harvey heeft onder meer een golfterrein, een miniatuurdorp uit de jaren dertig van de vorige eeuw en een miniatuurtrein. Verlaat Marchésieux in zuidwestelijke richting en volg de D433 tot het gehucht Le Bourg-d’Aubigny. Ga rechtsaf de D142 op.
2
224
PRESQU’ÎLE DU COTENTIN
Saint-Martin-d’Aubigny B3
Maison de la Brique de Basse-Normandie – 3 La Briqueterie - t 02 33 07 61 95 www.mairie-saintmartindaubigny.fr - j - juli-aug.: 14.30-18.30 u; 2de helft juni en sept.: zo 14.30-18.30 u - € 3 (tot 10 jaar € 0,75). Een schoorsteen, een grote oven en droogkamers: de meeste installaties van de steenbakkerij zijn bewaard gebleven en geven een goed beeld van deze vrij onbekende activiteit.
y CARENTAN-LES-MARAIS: ADRESBOEKJE TIPS
Maison du Parc – Les Ponts d’Ouve - 50500 Saint-Côme-duMont - t 02 33 71 65 30 - www.parc- cotentin-bessin.fr (zie ook blz. 223). Natuurexcursies – Het moerasgebied is het hele jaar door een bezoek waard, maar vogelkenners verkiezen de winter, wanneer hier heel veel trekvogels neerstrijken. Het hele jaar worden natuurexcursies georganiseerd – programma bij het Maison du Parc. Documentatie – Op de ‘Carte de Visite’ die het regionale park uitgeeft, zijn 14 bezienswaardige plekken, 19 beleef- en ontdekpaden en een selectie wandelingen aangegeven. Gratis verkrijgbaar bij het Maison du Parc en de plaatselijke toeristenbureaus. OVERNACHTEN
w Goed om te weten – In de logiesfaciliteiten (gîtes, chambres d’hôte, gîtes d’étape) met het Panda-label verblijven bezoekers midden in een ongerept natuurgebied, voorzien van gidsen over de flora en fauna en de mogelijkheid om het vanaf de gîte aangelegde natuurpad te verkennen. Inl. bij het Maison du Parc of op ecotourisme.gites-de-france.com. GOEDKOOP
Hôtel-restaurant L’Escapade – 36 av. de la Gare - tegenover het station - t 02 33 42 02 00 - http://hotel restaurantescapade.e-monsite.com õ - 15 kamers € 50/70 - : € 7 - f € 12,50/24. Dit indrukwekkende
pand huisvestte in de tijd van Napoleon III een poststation. Nu zijn er kamers van verschillende afmetingen, alle onlangs gerenoveerd, en een mooie eetzaal met een glimmende parketvloer. DOORSNEEPRIJZEN
Chambres d'hôte La Roselière – 21 r. Lepelletier - t 02 50 70 02 49 www.laroseliere.e-monsite.com 3 kamers € 100 :. Aan de haven ligt deze imposante 19de-eeuwse residentie, omgeven door een prachtige tuin. Grote kamers, met lambriseringen, antieke meubels, bedrukte stoffen en veel snuisterijen, net als vroeger. Een oase van rust, een vriendelijke gastvrouw en een perfect ontbijt, geserveerd in de historische eetkamer in Napoleon-III-stijl.
In de omgeving GOEDKOOP
Chambre d’hôte Domaine du Mémorial – 3 pl. de la Libération 50620 Graignes - t 02 33 56 80 58 ; õ - 4 kamers € 60 :. Rondom dit fraai gerestaureerde herenhuis naast de regionale renbaan staat alles in het teken van de paardenfokkerij. Er zijn vier kamers op de bovenverdieping waaronder ook een familiekamer met uitzicht over het moeras. Tussen de stallen ligt een mooie fleurige binnenplaats. Een paradijs voor kinderen! WAT MEER LUXE
Chambre d’hôte Château de l’Isle-Marie – L’Isle Marie 50360 Picauville - (aan de D70 tussen Picauville en Chef-du- Pont) -
225
CARENTAN-LES-MARAIS
t 02 33 93 27 20 - www.islemarie. fr - 5 kamers € 150/280 :. Midden in het moerasland, aan het eind van een lange laan, wordt het spectaculaire silhouet van dit neogotische kasteel zichtbaar. Het is populair bij ooievaars, maar ook bij de hotelgasten die in deze historische omgeving grote kamers vinden met alle comfort.
over een outletwinkel. Het hoofdproduct blijft de karamel (acht verschillende soorten), maar het bedrijf heeft daarnaast een scala aan zoetwaren ontwikkeld waaronder gums en zoete en zure snoepjes met fruitsmaak, muntsmaak en koffiesmaak.
UIT ETEN
Boottochten
DOORSNEEPRIJZEN
L'Escale des Sens – 10 r. Jean Loret t 02 33 42 08 87 - www.facebook. com/lescaledsens - gesl. zo-avond, ma, di-middag - lunch € 17,50 € 25,90/44. Een zeer geliefd adres in het hart van de stad met een inventieve, moderne keuken met prachtige, kleurrijke gerechten. De eetzaal, in grijs en wit, is klein. Het is daarom raadzaam om te reserveren.
In de omgeving DOORSNEEPRIJZEN
Ferme-auberge La Huberdière – 50480 Liesville-sur-Douve - Le Pommier - 8 km ten noordwesten van Carentan over de D913 (tot Saint-Côme-du-Mont), dan de D270 t 02 33 71 01 60 - www.chevrerieferme-auberge.com - õ j - gesl. zo-avond en ma - reserv. verplicht € 18,90 - 4 kamers € 60 :. Na een bezoek aan de melkvee- en geitenhouderij (melken om 17.30 u, winkel geopend di-zo) weet u alles over de kaasmakerij. Of u moet liever meteen aan tafel gaan om de huisgemaakte specialiteiten te proeven! WINKELEN
Dupont d’Isigny Sucralliance – 99 route Américaine - t 02 33 71 66 66 - www.dupontdisigny.com õ j - dag. beh. za, zo 9.00-12.15, 13.30-17.00 u. Suikerverwerker Dupont d’Isigny is sinds 1995 in Carentan gevestigd, en beschikt
SPORT EN ONTSPANNING
/ Op de Douve – Mei-sept. - j rondleiding op afspraak (3 uur) - € 14 mei-sept.: verken de moerassen met de Barbey-d'Aurevilly II gedurende een halve dag (€ 14, tot 12 jaar € 10) of een hele dag (€ 21, tot 12 jaar € 15). Vertrek vanuit Port-Jourdan (St-Côme-du-Mont), vlak bij het Maison du Parc. Reserv. verplicht via t 02 33 42 39 44 of 02 33 21 00 33 (toeristenbureau Ste-Mère-Église) www.bateau-douve.com. / Op de Taute – Vaar een halve dag mee op de Rosée du Soleil, van eind april tot eind sept., afvaart in Saint-Hilaire Petitville/Carentan. Reserv. verplicht: t 02 33 55 18 07 www.tourisme-marais-cotentin. com - € 14 (tot 12 jaar € 10).
Ezeltrektochten
Écurie Leseigneur – 10 route du Village des Mares - 50250 Bolleville t 02 33 46 99 78/ 06 42 22 91 06 www.cte-chevauxetanes-campinggite.com - 9.00-18.00 u. / Ezels zijn ideale reisgenoten: laat ze uw kinderen of uw bagage dragen, of span ze voor een sulky of een boerenkar. Een tocht van een uur of meer is een ludieke en stille manier om het Parc Naturel du Cotentin, de lemen huisjes en de geschiedenis te verkennen.
Kano-kajak Tochten op het Canal du Haut Dick, de Douve en de Taute. Inl. en reserv.: Club nautique carentanais - Le Port 50500 Carentan - t 06 86 57 68 44 www.carentancanoekayak.com.
2
Vertaling Henriëtte Gorthuis, Alexander van Kesteren, Jet Zegers, Mylène Delfos Eindredactie Karin Evers Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto Bluejay Photo/iStock Oorspronkelijke titel Normandie Cotentin Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Amaury de Valroger Hoofdredactie Redactie Arnaud Goumand, Sophie Bentot, Catherine Brett, Hélène Bouchoucha, Aulde Moreau, Amaury de Valroger Grafisch ontwerp Christelle Le Déan, Sandro Borel Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Denis Rasse Cartografie Met dank aan Maria Gaspar, Cristian Catona, Marion DesvignesCanonne, Hervé Dubois, Isabelle Foucault, Bogdan Gheorghiu, Pascal Grougon, Françoise Klingen, Bénédicte Lathes, Sophie Roques © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2020 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Postbus 23202 1100 DS Amsterdam Zuidoost info@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2020/45/215 - NUR 512 ISBN 978 94 014 6525 0 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.