Balate Dorin/iStock
De trulli van Alberobello staan op de Werelderfgoedlijst van Unesco
PUGLIA,
Matera en Basilicata
INHOUD MEMO milla1974
NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes....8
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN De mooiste reisherinneringen........12
REISPLANNER Een keuze uit de mooiste routes... 20
Evenementen........................................44 Leestips....................................................45 Filmtips....................................................45
MEER WETEN OVER PUGLIA EN BASILICATA PUGLIA EN BASILICATA VANDAAG
De hak van de Italiaanse Laars........48 Economie in de lift...............................48 Maatschappij en politiek...................52 Volksgeloof............................................53 NATUUR EN LANDSCHAP
DE REIS VOORBEREIDEN
Bergen….................................................54 … en vlakten.........................................55
Reistips.....................................................26
GESCHIEDENIS
NAAR PUGLIA EN BASILICATA
Een glansrijke oudheid......................56 De grote Romeinse heerwegen..........58 Lange middeleeuwen........................60 Het ontstaan van een koninkrijk.....61 Frederik II, stupor mundi.....................62 Het verenigde Italië.............................67
Met het vliegtuig..................................28 Met de trein............................................28 Met de auto............................................28 VOOR HET VERTREK
De beste tijd om te gaan...................30 Nuttige adressen..................................30 Formaliteiten......................................... 31 Reizigers met een beperking..........32 Telefoneren............................................32 Tijd.............................................................32 Overnachten..........................................32 Uit eten....................................................34
KUNST EN CULTUUR
Architectuur...........................................70 Schilder- en beeldhouwkunst......... 75 Decoratieve kunst................................ 76 Fotografie............................................... 76 Literatuur................................................77 Film............................................................78 Klassieke muziek..................................79
PUGLIA EN BASILICATA VAN A TOT Z
GASTRONOMIE EN VOLKSKUNST
Rubrieken in alfabetische volgorde...............36
Gastronomie.......................................... 81 Dans en volksmuziek..........................83 Kunstnijverheid....................................83
MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten...................................42
7
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n BARI, DE KUST EN DE ALTA MURGIA
± HET LAND VAN DE TRULLI, TARENTE EN BRINDISI
Bari.............................................................92 Molfetta.................................................107 Trani.........................................................109 Barletta.................................................. 116 Canosa di Puglia.................................123 Castel del Monte................................125 Ruvo di Puglia......................................128 Altamura................................................131 Gravina in Puglia................................135 Gioia del Colle.....................................139 Conversano..........................................142 Grotte di Castellana..........................146 De oostkust van Bari.........................149
Alberobello.......................................... 204 Martina Franca en de Valle d’Itria................................ 208 Ostuni.....................................................218 Oria......................................................... 226 Tarente.................................................. 229 Massafra.................................................237 Brindisi...................................................245
∑ DE GARGANO, DE TAVOLIERE EN DE MONTI DAUNI
Promontorio del Gargano..............162 Monte Sant’Angelo...........................177 Isole Tremiti..........................................182 Foggia.....................................................189 Lucera.....................................................192 Troia.........................................................197
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
∏ DE SALENTO
Lecce...................................................... 258 Otranto...................................................272 De kust ten zuiden van Otranto....283 Santa Maria di Leuca.........................287 Gallipoli..................................................291 Nardò......................................................301 Galatina................................................. 303 ∫ BASILICATA
Matera....................................................314 De route van het doorgroefde leemland................330 Parco Nazionale del Pollino........................................336 Maratea..................................................341 Potenza en omgeving..................... 346 Venosa................................................... 354 Register............................................... 360 Kaarten en plattegronden.........367 Woordenlijst........................ achterflap
NIET TE MISSEN aaa De reis waard
aa Een omweg waard
a Interessant
aaa
De Agostini/G. Dagl/De Agostini Editore /age fotostock
MArTA
aaa
Castel del Monte Dit kasteel is mysterieus, fascinerend, magisch… en lijkt uitsluitend gebouwd om de grootse droom van een keizer in steen te vereeuwigen. Zie blz. 125. Funkystock/age fotostock
Het archeologisch museum in Tarente bezit een wondermooie collectie voorwerpen uit GrootGriekenland, met als onvergetelijk hoogtepunt de gouden sieraden. Zie blz. 233.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE PLEKJES
9
aaa
Matera Matera, een van de oudste steden ter wereld, is een boeiend universum van grotten en ravijnen, waar we ons een beeld kunnen vormen van ons verste verleden. In 2019 was Matera culturele hoofdstad van Europa. Zie blz. 314.
J. Arnold Images/hemis.fr
aa
Gallipoli
De ‘mooie stad’ van de Grieken is een zonovergoten eiland met vestingmuren die loodrecht in de glinsterende Ionische Zee verdwijnen. Zie blz. 291.
milla1974/iStock
aaa
Het land van de trulli
Aflo/hemis.fr
Een prachtige vallei met wijn- en olijfgaarden, gescheiden door muurtjes van stapelstenen, en overal trulli: grappige ronde huisjes met een conisch dak… Geen vergissing mogelijk, u bent in Puglia. Zie blz. 205.
CSP_milla74/Fotosearch LBRF/age fotostock
Een trabucco bij Peschici
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
DE MOOISTE REISHERINNERINGEN
TOP 5 Dorpen Xxxxxxx 1. Xxxxx (p. xx) (blz. 212) 1. Locorotondo 2. Specchia 2. Xxxxx (p. xx) (blz. 289) 3. Cisternino 3. Xxxxx (p. xx) (blz. 212) 4. Peschici 4. Xxxxx (p. xx) (blz. 167) 5. Martina 5. Xxxxx (p. xx) Franca (blz. 209)
Specchia, een van de mooiste stadjes van Italië Mi.Ti./Shutterstock.com
Þ Waan u in Moskou tussen de Russische pelgrims die naar Bari zijn gekomen voor de relikwieën van de H. Nicolaas. De belangrijkste heilige van de oosters-orthodoxe kerken – en schutspatroon van Rusland – trekt elke dag honderden gelovigen, die de crypte van de Basilica di San Nicola vullen met hun Slavische gezangen. Zie blz. 97. Þ Ruik de bittere geur van olijven, die sterker wordt
V. Valleta/AGF Foto/Photononstop
Bari
naarmate u dieper in de Frantoio Ipogeo afdaalt, een ondergrondse oliemolen in Gallipoli. Voel hoe vochtig en ruw de muren zijn en zoek de tekens die een olieperser erin kerfde om bij te houden hoeveel
dagen er al in deze groene hel waren verstreken. Zie blz. 293.
� Doe heerlijk decadent
en ga per helikopter naar het strand van San Domino, het grootste eiland van de Isole Tremiti. Het is betaalbaar en u krijgt zo de kans het Promontorio del Gargano vanuit de lucht te bekijken. Vertrek vanuit Foggia of Vieste (’s zomers). Zie blz. 183.
Þ Dineer tussen hemel en aarde met verse vis, gevangen
in de netten van een trabucco in Peschici. Die enorme houten spinnen trotseren de golven en windvlagen van de Adriatische Zee hier al meer dan honderd jaar. Zie blz. 167.
13
REISPLANNER Op verkenning in de Salento
4 dagen
Brindisi ADRIATISCHE ZEE
Mesagne Francavilla Lecce
Santa Maria di Cerrate
Copertino Otranto Gallipoli
Galatina Montesano Salentino Tricase
Route: 280 km door de hak van de Italiaanse Laars
50x50
Tip: vermijd het hoogseizoen (15 juli tot 20 augustus).
å Dag 1 Lecce Vertrek vanuit Brindisi. Stop voor Lecce bij de abdij van Santa Maria di Cerrate (blz. 268). Bezoek het oude centrum van Lecce (blz. 258) (Santa Croce en Piazza Duomo). Overnacht in Lecce.
å Dag 2 Otranto Bezoek het Museo Provinciale Archeologico in Lecce en ga eerst
Leuca
lunchen voor u naar Otranto vertrekt. Kies voor de weg langs de kust, door het landschap van de Laghi Alimini (blz. 276), of voor de route via Galatina in het binnenland, met de fresco’s in de Basilica di Santa Caterina di Alessandria (blz. 303). Zorg dat u op tijd in Otranto (blz. 272) bent om de kathedraal te bezoeken.
å Dag 3 De Ionische kust Rijd langs de Ionische kust en pauzeer bij het strand van Porto Badisco (blz. 283) of Castro Marina (blz. 284). Lunch in Tricase (blz. 284) en ga daarna zwemmen in Pescoluse. Probeer op tijd in Gallipoli te zijn om de zon te zien ondergaan (blz. 291).
å Dag 4 Gallipoli Kijk eerst rond in Gallipoli en ga dan op weg naar Brindisi. Als u tijd hebt, bezoek daar dan de Santa Maria del Casale (blz. 249), achter het parkeerterrein van het vliegveld.
De haven van Gallipoli savoia/iStock
vololibero/iStock
GOLFO DI TARANTO
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE ROUTES
21
De natuur van de Gargano
7 dagen
Isole Tremiti Peschici
Lucera
Troia
Foggia
ADRIATISCHE ZEE
ro
Stefano_Valeri/Shutterstock.com
San Severo
Vieste Foresta Umbra San Giovanni Rotondo Mattinata Monte Sant’ Angelo Manfredonia
rv Ce
a
Bari Ofanto
Route: 660 km door een uniek mediterraan landschap Tips: vermijd de periode van 15 juli tot 20 augustus. U kunt rechtstreeks op Bari vliegen of anders op Napels.
å Dag 1 Lucera Vertrek vanuit Bari. Rijd naar Lucera (150 km), met een tussenstop in Troia (blz. 197), voor de kathedraal. Overnacht in Lucera (blz. 196).
å Dag 2 M. Sant’Angelo
Rijd via de SP20 en de SS272 naar het Promontorio del Gargano (blz. 162). Pauzeer in San Giovanni Rotondo (blz. 169), voor de wonderen van Padre Pio, en rijd dan door naar Monte Sant’Angelo. Bezoek daar het Santuario di San Michele Arcangelo (blz. 179).
å Dag 3 Peschici Bezoek het kasteel van Monte Sant’Angelo. Ga picknicken in het Foresta Umbra (blz. 170) en daarna zwemmen bij het strand van Zaiana. Ga uit eten in een trabucco. Overnacht in Peschici (blz. 167).
å Dag 4 Vieste Volg de kustweg SP52 naar Testa del Gargano, langs de mooiste kust van Puglia. Overnacht in Vieste (blz. 166).
å Dag 5 Tremiti Maak een helikoptervlucht naar San Domino (blz. 183) of kies voor een dagje dolce far niente op het strand van Vignanotica of Pugnochiuso, ten zuiden van Vieste (blz. 166). Overnacht in Mattinata (blz. 164).
å Dag 6 Mattinata Maak een excursie naar de Monte Sacro en ga op zoek naar orchideeën (blz. 164). Bezoek ‘s middags het kasteel van Manfredonia en de Basilica Santa Maria di Siponto (blz. 163). Overnacht in Manfredonia. Tip: de orchideeën bloeien in de lente, maar in september is de zee warmer.
å Dag 7 Bari Rijd terug naar Bari (130 km).
156
GARGANO
157
De Gargano, de Tavoliere en de Monti Dauni ∑ Michelinkaart 564 en 363
Ñ PROMONTORIO DEL GARGANOaaa 162 In het Parco Nazionale del Gargano:
Ñ MONTE SANT’ANGELOa 177 12 zeemijl (ca. 25 km) van de noordkust van de Gargano:
Ñ ISOLE TREMITIa 182 40 km ten zuidwesten van de Promontorio del Gargano:
Ñ FOGGIA
189
25 km ten noordwesten van Foggia:
Ñ LUCERAa 192 20 km ten zuiden van Lucera:
Ñ TROIA
De kalksteenrotsen van de Baia delle Zagare van het schiereiland Gargano Ripani Massimo/Sime/Photononstop
197
158
DE GARGANO, DE TAVOLIERE EN DE MONTI DAUNI
DE GARGANO, DE TAVOLIERE EN DE MONTI DAUNI S6 4
Monte 264 d'Elio
a Lesin di
Lago
P 1 16
S 693
San Nicandro Garganico S8
P3 8
F or
Ter
A1
4
6
Saccion e
S1
S 16
tore
Cigno
CAMPOBASSO
15 km
P4
S 87
0
7
9
P
Apricena S. Marco in Lamis
Tona
2
S 27
di
P5
Pietramontecorvino
3 P2
Sà lso la
Foggia
36 9
S6
0
Corv aro
S 17
P
er o ev Il T
Lucera
S 17
Volturara Appula
n
o
CAMPOBASSO
Occhito
l Ce
S 160
Celenza Valfortore
a ari
6
le na Ca
M S.
S1
0
P1
Lago
Rignano Garganico
San Severo
MOL IS E
Troia S 161
Gin est ra
P1 06
Bovino P1 02
bis
Ascoli Satriano
S 139
S 90
S. Agata di Puglia
S6 55
6
A1
BENEVENTO
S4 01
Ca la gg io
Mi sca no
Tam mar o
BENEVENTO
S 90
S 90
S 655
Faeto
P 31
dir
ISOLE TREMITI
Peschici Rodi Garganico
P 528
2
S6 93
Lago di Varano
Ischitella
Parco
P 528
P5 3
P
Testa del Gargano
O
AN
RG
GA
Forestale
2
Vieste
Foresta Umbra
del Gargano
DEL
43
PROMONTORIO
P5
Vico del Gargano
P 51
Nazionale Casa
Baia di Vignanotica
Monte Sacro
Baia delle Zagare
872
co mis
S 27 2
Monte Sant’Angelo
S 89
P 89
S. Giovanni Rotondo
S 89
Manfredonia
S. Leonardo di Siponto
lo Ce
Mattinata
G O LFO
Santa Maria di Siponto
ne
DI Candel a
ro
MA N F R E D O N I A
9
S8
ro
ra Ca
lle pe
P 77
a Cerv
1
A 14
S1
S 16
to an
3
Herdoniae
S 16 B is
4
le na Ca
l lo ste Ca
A 16
Lago Capacciotti
A1
Cerignola
P 95
b P 231
Santuario della Madonna di Ripalta
Foresta Umbra
De reis waard Een omweg waard
Peschici
Interessant
Foggia
Andere plaats
S9
3
65 5
PROMONTORIO DEL GARGANO
dir
POTENTA
Plaats van vertrek De kustweg van de Gargano Het binnenland van de Gargano
BARI
S9
Of
6
S 170 dir.
o
S 89
P 42 P4
264
159
160
LE GARGANO, LE TAVOLIERE ET LES MONTI DAUNI
In vogelvlucht De Promontorio del Gargano, de Tavoliere en de Monti Dauni horen al eeuwen bij elkaar, ondanks hun grote verscheidenheid qua landschap, dialect en tradities. Het gebied dat vroeger de Capitanata (zie blz. 55) vormde, beslaat nu de provincie Foggia. Deze op een na grootste provincie van Italië telt bijna 640.000 inwoners (16 procent van de totale bevolking van Puglia), van wie meer dan een kwart in Foggia woont. De rest van de provincie heeft een ruraal karakter, uitgezonderd enkele steden (Lucera en San Severo in het binnenland, Manfredonia aan de kust) met een rijk erfgoed uit de Grieks-Romeinse oudheid en de middeleeuwen. LANDSCHAP
Op de kaart is goed te zien dat alle wegen hier naar Foggia leiden, althans de wegen van de Tavoliere. Deze laagvlakte, na de Povlakte de grootste graanschuur van Italië, is vernoemd naar het Romeinse kadaster (Tabulae censuriae) waarin de kavels vermeld stonden die voor de veteranen waren bestemd, onderverdeeld in veeteelt en akkerbouw. In het pleistoceen (2,5 miljoen tot 12.000 jaar v.C.) was de huidige Garganokaap een eiland (zie blz. 162) en lag de Tavoliere onder de zeespiegel. Later bleek de Tavoliere te beschikken over gronden die heel geschikt waren voor de schapenteelt, waar ‘s winters kudden uit het noorden kwamen grazen, terwijl in de stad Foggia grote veemarkten werden gehouden. Pas na de grote irrigatiewerken uit het begin van de 20ste eeuw kreeg de graanproductie de overhand. Het landschap ziet er nu uit als een dambord: tarwevelden afgewisseld met olijf- en fruitbomen (bijna de helft van de Italiaanse tomaten komt uit de Tavoliere). In het westen, in de Monti Dauni, wordt het landschap heuvelachtiger en strenger. De windmolens die er met hun reusachtige wieken draaien, vormen een vreemd contrast met de stilte in de tijdloze dorpen op groene heuvels, waar hobbelige weggetjes in alle rust naartoe leiden. Een heel ander beeld geeft Gargano, aan de zee waar zowel de rijkdom als het gevaar vandaan kwam; zo hield de Turkse piraat Dragu in 1554 in Vieste een ware slachtpartij. Het binnenste deel van de kaap is nog ongerept, beschermd door een weelderige begroeiing en een steil reliëf (het hoogste punt is de Monte Calvo met 1055 m).
161
XXXX CHAPITRE EN COURS XXXX
Sant’Agata di Puglia beeandbee/Fotolia.com
GESCHIEDENIS
In de 11de eeuw v.C. vestigden de Dauniërs zich in de streek. Dit volk behoorde tot de Iapyges en bouwde vanaf de 8ste eeuw versterkte dorpen. De Dauniërs toonden al snel hun macht en breidden hun grondgebied, Daunia, uit van de Gargano naar het westen (de huidige Tavoliere) en het zuiden. Dit volk, dat geen schrift kende, heeft merkwaardige stèles nagelaten die op verrassend expressieve wijze de jacht, de landbouw en gevechten uitbeelden en een unieke getuigenis vormen. De goed georganiseerde Dauniërs hielden zich kranig staande tegenover de Griekse kolonisten. Dat blijkt bijvoorbeeld uit hun aardewerk, dat op grote schaal werd gemaakt in het huidige Herdoniae en Ascoli Satriano en zich lange tijd onderscheidde van de Griekse modellen. Volgens de legende zou Diomedes, koning van Argos, die na de Trojaanse Oorlog in de Gargano ging wonen, om het leven zijn gebracht door koning Daunos of een van diens zonen. Vanaf de 4de eeuw drukten de Romeinen hun stempel op de regio. De aanleg van de Via Traiana in 109 v.C. ontsloot het grondgebied van de Dauniërs, waardoor het handelsverkeer een nieuw elan kreeg en steden als Arpi en Sipontum welvarend werden. Landinwaarts bleef de kaap nog lang geïsoleerd, wat monniken en soms heiligen aantrok. Door de verschijning van de aartsengel Michaël, wat aanleiding gaf tot de bouw van het heiligdom op de Monte Sant’Angelo, kreeg de Gargano een geur van heiligheid. Het werd een verplichte stop voor pelgrims en kruisvaarders op weg naar het Heilige Land, vooral voor Normandische bedevaartgangers die waren verbonden met de Mont-Saint Michel. Dichter bij ons staat de figuur van Padre Pio, die bijdroeg aan het beeld van een streek vol wonderen en mysteries. EEN POPULAIRE TOERISTISCHE BESTEMMING VOOR DE ITALIANEN
Tegenwoordig moet de regio het hebben van een meer pragmatische werkelijkheid. Met name de Gargano ontvangt elke zomer miljoenen toeristen, die voor het overgrote deel uit Italië afkomstig zijn. Behalve het natuurschoon biedt de provincie een eenvoudige, maar smaakvolle keuken: vis (paling en oesters uit de lagunes van het Lago di Lesina en het Lago di Varano), kaas van koemelk (caciocavallo) of schapenmelk (pecorino en vooral canestrato), en verrukkelijke desserts (zoals mostaccioli, koekjes van vijgen, amandelen, kaneel en citroen met een laagje chocolade, en farrata van ricotta, munt en kaneel).
162
DE GARGANO, DE TAVOLIERE EN DE MONTI DAUNI
Promontorio del Gargano aaa
In den beginne was er een eiland. Maar de zeegeul slibde langzaam dicht en het eiland veranderde in een landtong. En zo zag de Italiaanse laars zich getooid met een uitstulping die 70 km de Adriatische Zee in stak en wel 1000 meter hoog was. Vandaar dat er een indrukwekkende muur van steen aan de horizon verrijst bij aankomst uit Manfredonia, de toe gangspoort tot de streek. Met zijn dichte bossen, afgelegen kreken en prehistorische grotten is het een woest gebied, een inleiding tot de mythologie met Diomedes, het bovennatuurlijke met de aartsengel Michaël en de wonderen met Padre Pio.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 173
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Parco Nazionale del Gargano – Via Sant’Antonio Abate, 121 - Monte Sant’Angelo -t 088 456 89 11 www.parcogargano.it. Vereniging van officiële gidsen – t 088 456 54 44. Ñ LIGGING Regiokaart BD1-2 (blz. 158-159) detailkaart (blz. 166). De riviertjes Candelaro en Fortore markeren de grens van de Gargano, die vanaf Foggia gemakkelijk te bereiken is via de S89 (35 km zuidwaarts). w AANRADERS De kust en Peschici. Meer naar het binnenland het heiligdom van San
Michele Arcangelo op de Monte Sant’Angelo, San Giovanni Rotondo en het Foresta Umbra. > PLANNING In de zomer zijn de wegen overvol en schieten de prijzen omhoog door de toestroom van toeristen. April, mei, september en oktober zijn de beste maanden voor een bezoek. Reken op een week, inclusief de Monte Sant’Angelo en een uitstapje naar de Tremitische Eilanden.
<
MET KINDEREN
De piratenverhalen en grotten; een picknick bij het meer in het Foresta Umbra; de afgelegen strandjes en de trabucchi langs de mooie kustweg van Peschici naar Vieste.
Bezichtigen Regiokaart (blz. 158-159) BAAI VAN MANFREDONIA
Manfredonia C2 i Piazza della Libertà, 1 - t 088 458 19 98 - w ww.visitmanfredonia.it - ma-vr 9.30-12.30 u. Deze havenstad ligt een paar kilometer ten noorden van het antieke Sipontum (zie kader hiernaast) en werd in de 13de eeuw gesticht door Manfred, zoon van Frederik II van Hohenstaufen. De burcht boven de haven heeft een opvallend vooruitstekend bastion, vanwaar u een mooi uitzicht op de omgeving hebt (8.30-19.30, zo 14.30-19.30 u - gratis). Hier is het Museo Nazionale Archeologico
163
PROMONTORIO DEL GARGANO
RELIËF, LANDSCHAP EN BEBOUWING
Geologisch gezien staat de Gargano volledig los van de Apennijnen. Het is een kalkplateau met diepe afgronden waarlangs het water kon weglopen. De huidige kaap was ooit een eiland, dat later met het vasteland werd verbonden door aanslibbing van de rivieren vanuit de Apennijnen. Nu is de Gargano een bergmassief dat wordt doorsneden door diepe dalen met akkerbouw. Aan de oostkant bevinden zich bossen. De begroeiing ziet er verschillend uit, afhankelijk van de helling: aleppodennen, steeneiken en loofbomen aan de noordkant, beuken in het middelste deel, dat het hoogst en het vochtigst is, terwijl aan de warmere en drogere zuidkant de johannesbroodboom groeit. Op de schrale weilanden en heidegronden op de hoogvlakten grazen schapen, geiten en zwarte varkens. De schilderachtige Tremitische Eilanden (Isole Tremiti) behoren tot hetzelfde geologische stelsel. De Gargano is sinds 1991 een nationaal park. in ondergebracht. De educatieve vaste tentoonstelling gaat over de volken die achtereenvolgens van de jongere steentijd tot de ijzertijd in de Gargano hebben gewoond, hun religieuze rituelen en hun grafgewoonten. Er is ook aandacht voor het volk der Dauniërs (zie blz. 161). De bewerkte stèlesΛ die in Sipontum zijn opgegraven, zijn bijzonder expressief, ondanks een zeer gestileerd lijnenspel, en bieden een unieke getuigenis van de leefstijl van dit weinig bekende volk. Het museum is tot nader order gesloten, inl. op t 0884 587 838.
a Santa Maria di Siponto C2 Ñ 4 km ten zuidwesten van Manfredonia via de Strada Litoranea del Sole en daarna de SS89. t 0884 587 838 - www.musei.puglia.beniculturali.it - seiz.: dag. beh. ma 12.30-21.30 u; buiten seiz.: dag. beh. ma 9.00-18.00 u - gratis. Aan de rand van het huidige industriegebied van Manfredonia, in een dun begroeid dennenbos, is dit juweeltje van de Apulisch-romaanse bouwkunst te bewonderen. De 11de-eeuwse kerk staat op de resten van een Romeinse tempel uit het antieke Sipontum en werd in de 13de, 16de en 18de eeuw verbouwd. Het gebouw is een mix van invloeden uit het Midden-Oosten (vierkant grondplan, plat dak met een koepel) en Pisa (blindbogen op zuilen en ruitversieringen). Buiten is het portaala uit de late 13de eeuw het opmerkelijkst: het gaat schuil onder een soort baldakijn dat wordt gedragen door zuilen die op leeuwen rusten. Het baldakijn is omringd door arcaden die naar de vier hoeken van het gebouw lopen. Binnen ligt in het hogere deel van de kerk nog een deel van de mozaïekvloer uit de vroegchristelijke kerk (4de-5de eeuw). Het altaar wordt gevormd door een sarcofaag uit de 6de eeuw die bij de oorspronkelijke kerk hoorde. Sommige kapitelen van de schitterende crypte (6de eeuw) zijn replica’s van elementen die deel uitmaakten van de tempel van Diana. SIPONTUM, EEN VERLATEN STAD
Sipontum ligt op het kruispunt van de Via Appia, de verkeersader van het Romeinse Rijk, en de weg die rechtstreeks naar de Adriatische Zee liep. De stad zou door Diomedes zelf zijn gesticht. Deze welvarende Griekse nederzetting werd achtereenvolgens ingenomen door de Romeinen, de Saracenen en de Noormannen. Door het stilstaande water van de lagune werd het echter een onhygiënische plek. Nu getuigen nog twee kerken van de rijkdom en de verfijning van de stad, voordat hij werd verlaten na de aardbeving van 1223: de San Leonardo en de Santa Maria di Siponto.
2
164
LE GARGANO, LE TAVOLIERE ET LES MONTI DAUNI
Naast de kerk staat een vernieuwende kunstinstallatie van Edoardo Tresoldi, die op ware grootte de (thans verdwenen) eerste Normandische basiliek weergeeft met behulp van een elektrisch gelast net.
San Leonardo di Siponto C2 Ñ SS89 Garganica km-paal 175,8 - 20 km ten zuidwesten van Manfredonia via de S159 en de S89. t 0884 581 844 - www.sanleonardomanfredonia.it - 9.00-19.00 u (20.00 u zo in het hoogseiz.) - gratis. De rijksweg die de afstand tussen Foggia en Manfredonia heeft bekort, loopt langs deze kerk uit de 11de-12de eeuw. De buitenkant, verfraaid met pilasters en kleine bogen op draagstenen, is het interessantste deel en dankt zijn schoonheid aan het portaal met sierlijke beelden, dat waarschijnlijk uit de eerste helft van de 13de eeuw dateert. De middelste van de drie apsissen is eveneens versierd met kleine bogen op draagstenen.
Rondritten DE KUSTWEG VAN DE GARGANO Detailkaart (blz. 166)
Ñ Rondrit van 95 km vanaf Manfredonia, in lichtpaars aangegeven op de kaart (blz. 166). Trek 4 dagen uit om ook te kunnen zwemmen en wandelen. Volg de S89 over 17 km ten noordoosten van Manfredonia.
Mattinata D1 i Piazza Roma, 2 - t 0884 559 169 - www.mattinata.it - ma 9.30-18.30, di-vr 9.0018.30, za 9.00-17.00 u (10.00-16.00 u okt.-mei), zo 10.00-16.00 u. Tijdens de afdaling langs de kustweg naar Mattinata ontvouwt zich een schitterend uitzichtaa op dit dichtbebouwde boerendorp. Het springt meteen in het oog op de laagvlakte met olijfgaarden, amandelbomen en vijgcactussen, omringd door bergen. Het strand van Mattinata werd bekend door de ode van Horatius aan de filosoof Archytas, die verdronk toen hij er met zijn boot op een klip liep (347 v.C.). Archytas, boezemvriend van Plato en beroemd pythagoreeër, was de eerste wijsgeer die als politicus in het machtige Tarente de ideeën van Pythagoras toepaste. z Monte Sacro Ca. 2 uur heen en terug. Verlaat Mattinata via de SS89 richting Vieste. Neem na 3 km links een weg steil omhoog. De wandeling begint in een bocht, 5 km verderop. z Hoewel deze wandelroute niet duidelijk wordt aangegeven, is hij goed te doen. Hij voert langs weiden en terrassen, waar koeien grazen tussen de
165
PROMONTORIO DEL GARGANO
De Punta San Francesco in Vieste Poike/iStock
olijfbomen en orchideeën, en biedt HET RIJK VAN DE ORCHIDEE een prachtig uitzicht op de baai van Met hun prachtig gekleurde Manfredonia. Na twee derde van de bloemen en ranke stelen hebroute loopt u steiler omhoog in de ben orchideeën het imago van schaduw van de bomen. De Monte een uiterst sierlijke en fragiele Sacro ligt hemelsbreed 5 km van plant waar botanisten, fotograMattinata en was in de oudheid gewijd fen en tuiniers dol op zijn. De aan de verering van Jupiter; de berg Garganokaap is voor de liefhebheette toen de Monte Dodoneo. Toen ber een eldorado, want in april de aartsengel Michaël vroeg om de en mei komen er spontaan tachbouw van een heiligdom op de plek tig soorten tot bloei. Vooral de van de huidige Monte Sant’Angelo, gemeente Mattinata biedt een besloot de bisschop van Sipontum de uitgelezen kans om deze bijzonaan Jupiter gewijde berg een chris dere plant te bewonderen. telijke naam te geven: de Monte Sacro T www.orchideedelgargano.it. (‘Heilige Berg’). In de 6de eeuw vestigde een benedictijnengemeenschap zich er. Van het grote kloostercomplex, dat in de 13de eeuw leeg kwam te staan, zijn nog wat vervallen stukken in de Apulisch-romaanse stijl bewaard, die de wandeling iets romantisch geven. w Goed om te weten – Twee wegen volgen de kust van Mattinata naar Vieste: de hooggelegen SS89 (Strada Interna) en de SP53 (Strada Litoranea), dichter bij zee. De P53 loopt ook boven de ruige kust van Mattinata naar Vieste en is een mooie panoramarouteaa. Het eerste schilderachtige plekje dat u tegenkomt, is de Baia delle Zagarea.
Baia di Vignanotica Deze wandelroute start 14 km van Mattinata, in een bocht van de SP53 - geen parkeergelegenheid - reken op 20 min. om het vrij slecht aangegeven pad af te dalen; bij elke splitsing kiest u het pad dat naar beneden loopt. z Wie van wandelen houdt, zal plezier beleven aan dit uitzonderlijke, onwaarschijnlijke pad, dat ingeklemd zit tussen de weg en de zee. Het biedt door kijkjes op de witte kliffen en het blauwgroene water, terwijl dennen, buksbomen en brem een bedwelmende geur verspreiden. Aan het eind ligt het goed beschermde strand van Vignanoticaa tussen twee grotten. Het keienstrand is ook bereikbaar met de auto (parkeerplaats € 4). w Goed om te weten – Er is nog een andere mogelijkheid om naar onaan getaste stranden te gaan: ga 7 km verderop van de P53 af en neem de P54 naar Pugnochiuso en Porto Greco.
2
166
DE GARGANO, DE TAVOLIERE EN DE MONTI DAUNI
Vanaf de Testa del Gargano, een fraaie uitkijktoren bedoeld om de aantocht van de Saracenen in de gaten te houden, ontvouwt zich een prachtig uitzichta op Cala di San Felice. Vlak voordat u het stadje Vieste binnenrijdt, komt u langs een groot zandstrand met een kalkstenen rots, de Faraglione di Pizzomunno. De stuk of tien grotten tussen Mattinata en Vieste zijn uitsluitend per boot te bereiken. De indrukwekkendste, de Campana Grande, heeft een gewelf van 50 m hoog (Zie ‘Sport en ontspanning’ in het ‘Adresboekje’). Rijd verder over de P53 naar het noordoosten (38 km van Mattinata).
a Vieste D1 i Piazza Kennedy - t 0884 708 806 - www.prolocovieste.it - dag. beh. zo 8.0020.00 u. Vieste, met zijn mooie huizen boven op de smalle landtong en zijn krijtrots aan het eind van het grote strand, zou het eerste toeristische plaatsje in de Gargano zijn. Het is het bruggenhoofd van het schiereiland en tevens het oudste stadje op de kaap, dat in de Romeinse tijd gesticht werd ter ere van de godin Vesta, naar wie het ook is genoemd. Om Vieste in volle glorie te kunnen zien, moet u eerst door de drukke en lawaaierige moderne stad. Vieste ligt op een kalkrots en de witte kleur van het middeleeuwse centrum met zijn smalle straatjes en trappen steekt helder af tegen het turkooizen water van de zee. Deze oude vissersplaats werd tegen de flank van de rots gebouwd rond de 13de-eeuwse burcht, die nog altijd een militaire functie heeft. Rondleiding di en do 9.00-11.30 u - gratis - inl. via t 0884 708 806. De kathedraal Santa Maria Assunta getuigt van het veelbewogen verleden van Vieste: een Lombardische sarcofaag uit de 7de eeuw herinnert aan de overheersing door dit Germaanse volk; een laatgotisch standbeeld toont de Maagd van Merino, een dorp dat in de 8ste eeuw werd verlaten, misschien vanwege
167
PROMONTORIO DEL GARGANO
de aanvallen van de Saracenen; en de renaissance wordt vertegenwoordigd door de Madonna van de Rozenkrans uit 1581 van schilder Michele Manchelli. Van het romaanse gebouw uit de 11de eeuw is maar weinig bewaard gebleven (lancetvenster in de linkerzijbeuk). De aardbeving van 1664 verwoestte een groot deel van het bouwwerk, vooral de voorgevel. Deze werd herbouwd in een barokstijl die typerend is voor Puglia, net als het kerkschip, dat toen de twaalf grote ramen kreeg waardoor zoveel licht naar binnen valt. Op de hoek van de Via Cimaglia herinnert de Chianca Amara (‘bittere steen’) aan de bloedigste periode uit de geschiedenis van Vieste: in 1554 veroverde de Turk Turgut Reis met zeventig galeien het stadje en liet bij deze steen vrouwen, kinderen en oude mensen ombrengen, waarna hij de jonge en sterke mannen meenam als slaaf. In het centrum bevindt zich het interessante Museo Malacologico, met een uitgebreide verzameling weekdieren uit de hele wereld. Via Pola, 8 - t 088 470 76 88 - www.museomalacologicovieste.it - 9.00-12.30, 14.00-20.00 u - gesl. nov.-maart - gratis. Een eindje verderop biedt de Punta San Francesco (naar de gelijknamige kerk die er staat) een fraai uitzichtΚ op de baai van Vieste, waar de vuurtoren Sant’Eufemia bovenuit steekt. Volg de P52 over 25 km naar het noordwesten.
a Peschici C1 i Via Magenta, 3 - t 0884 964 966 - 9.00-23.00 u. Dit oude vissersdorp, dat tegenwoordig een badplaats is, ligt op een rots achtige uitloper in zee en is een doolhof van smalle steegjes met witte huizen. Het middelpunt van het dorp, dat minder toeristisch is dan Vieste, is de Chiesa di Sant’Elia (heiligendag: 20 juli). Met zijn lichte straten, galerieën, delicatessenwinkels, schaduwrijke terrassen en leuke restaurantjes laat Peschici zien hoe de inwoners van de Gargano het moderne leven, belichaamd door het toerisme, hebben omarmd zonder de sfeer van de streek te verliezen. Peschici inspireerde de Franse schrijver Laurent Gaudé tot zijn roman Onder de zon: een Italiaanse familiegeschiedenis (zie kader hieronder). Tussen Peschici en Rodi Garganico bevindt zich op elke punt van de grillige kustlijn een van de typerende trabucchi (zie kader blz. 168). Hoger is de kust bezaaid met kleine forten die als uitkijkpost, schuilplaats en verdedigingswerk
ONDER DE ZON VAN DE FAMILIE SCORTA
De roman waarmee Laurent Gaudé in 2004 de Prix Goncourt won, gaat over een familie waarop een vloek rust. Het is tevens een ode aan de Gargano: de kustplaatsen die honderdmaal zijn verwoest en even zo vaak weer zijn opgebouwd; de schrale akkers waarop olijfbomen gedijen die een bron van rijkdom zijn en daarom voortdurend worden betwist; de dorpen in het binnenland, waar gemeenschappen leven die hard werken, hun geheimen zorgvuldig bewaren en zowel rivaliteit als solidariteit tonen. De jaren volgen elkaar op en het dorpsleven wordt enigszins ingehaald door de buitenwereld (de lokroep van Amerika, het Mussolini-tijdperk, de ontwikkeling van het toerisme, de illegale immigratie). Het boek geeft een goede indruk van de streek en de verknochtheid van de inwoners daaraan: ‘Als de zon zo fel schijnt dat de stenen barsten, is er niets te doen. Wij houden te veel van deze streek. Hij biedt ons niets en is nog armer dan wij, maar als de zon hem verwarmt, is geen van ons in staat hem te verlaten.’
2