Franse Alpen Noord Savoie Mont Blanc DauphinĂŠ
INHOUD
gui00878/iStock
NIET TE MISSEN
MEER WETEN OVER DE NOORDELIJKE FRANSE ALPEN
Een keuze uit de mooiste plekjes....6
NATUUR EN LANDSCHAP
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
Een mozaïek van landschappen.....50 De effecten van ijs en water.............52 Een beschermde omgeving ............57 Natuurbescherming .......................... 61 De Alpen en de opwarming van het klimaat................................64
De mooiste reisherinneringen........10
REISPLANNER Een keuze uit de mooiste routes....18
DE REIS VOORBEREIDEN NAAR DE NOORDELIJKE FRANSE ALPEN
Met de auto............................................26 Met de trein............................................27 Met het vliegtuig..................................28 Verbindingen met de skioorden....28 VOOR HET VERTREK
Klimaat.....................................................29 Nuttige adressen .................................29 Budget .....................................................29 Overnachten..........................................30 Uit eten....................................................30 NOORDELIJKE FRANSE ALPEN VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde............... 31 Skioorden ............................................38 MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten....................................42 Wandelingen ......................................45
DE NOORDELIJKE ALPEN VANDAAG
Een economie in beweging ............66 Veranderend toerisme ......................68 Landbouw ..............................................71 Kaas...........................................................73 Ander lekkers.........................................75 GESCHIEDENIS
Enige historische feiten ....................79 Het Huis van Savoie ............................84 Van alpinisme naar toerisme ..........85 KUNST EN CULTUUR
Architectuur tussen traditie en moderniteit ................................89 Volkskunst .............................................98 Taal en literatuur .................................99 ABC van de architectuur ................100
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n ANNECY, HET MEER EN HET MASSIF DES ARAVIS
Annecy................................................... 112 Lac d’Annecy........................................127 Rumilly...................................................141 Massif des Aravis................................146 La Clusaz ...............................................156 Thorens-Glières..................................159
MEMO
∑ ÉVIAN EN DE CHABLAIS
Evenementen .......................................46 Leestips.................................................... 47
Évian-les-Bains....................................166 Thonon-les-Bains............................... 174
Yvoire......................................................186 De Salève...............................................190 Abondance...........................................194 Morzine................................................. 200 ± DE MONT BLANC EN DE FAUCIGNY
Chamonix-Mont-Blanc.....................212 Massif du Mont-Blanc...................... 230 Saint-Gervais-les-Bains....................237 Megève..................................................247 Cluses .................................................... 257 Samoëns............................................... 266 ∏ CHAMBÉRY, AIX-LES-BAINS, LES BAUGES EN DE BEAUFORTAIN
Chambéry.............................................276 Aix-les-Bains.........................................292 Lac du Bourget....................................301 Les Bauges............................................313 Saint-Pierre-d’Albigny......................321 Montmélian..........................................323 Aiguebelle ...........................................325 Albertville ............................................328 Les Saisies ............................................333 Beaufort ................................................336 ∫ DE TARENTAISE EN DE VANOISE
Moûtiers............................................... 346 Bourg-Saint-Maurice ....................... 349 De Tarentaise...................................... 354 Tignes.....................................................367 Val-d’Isère.............................................373 Massif de la Vanoise..........................379 Vallée des Belleville.......................... 384 Champagny-en-Vanoise ................ 390 Pralognan-la-Vanoise...................... 394 Courchevel ......................................... 398 Méribel.................................................. 403
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
æ DE MAURIENNE
Saint-Jean-de-Maurienne...............412 Valloire...................................................421 Modane..................................................426 Aussois...................................................433 Val-Cenis en de Haute Maurienne .........................438 Bessans ................................................. 448 Bonneval-sur-Arc ..............................451 ø GRENOBLE, CHAMROUSSE EN DE CHARTREUSE
Grenoble ............................................. 460 Vizille ......................................................479 De Grésivaudan................................. 483 Allevard................................................. 490 Chamrousse........................................ 496 Massif de la Chartreuse .................. 499 Monastère de la Grande Chartreuse.................. 509 Saint-Pierre-de-Chartreuse............512 Saint-Geoire-en-Valdaine...............516 √ DE VERCORS EN DE TRIÈVES
De Vercors ............................................522 Vassieux-en-Vercors..........................538 Villard-de-Lans .................................. 543 Pont-en-Royans..................................547 Saint-Nazaire-en-Royans................550 De Trièves .............................................553 Lacs de Laffrey .................................. 564 ≈ DE OISANS EN DE ÉCRINS
Le Bourg-d’Oisans ............................574 De Oisans............................................. 583 Alpe-d’Huez ........................................593 Les Deux-Alpes...................................597 La Grave.................................................601 De Valbonnais.................................... 605 Woordenlijst..................................... 608 Register................................................620 Kaarten en plattegronden..........633
NIET TE MISSEN aaa De reis waard
aa Een omweg waard
a Interessant
aa
Massif de la Chartreuse
F. Guiziou/hemis.fr
Het kleinste massief van de VoorAlpen is een ongerept natuurgebied, ver van de gebaande paden, en het land van de kartuizer monniken, die hier al eeuwenlang hun beroemde likeur maken. Zie blz. 499.
aaa
J.-F. Hagenmuller/hemis.fr
Massif de la Vanoise De nestor onder de Franse natuurparken heeft nog niets van zijn glans verloren: skiërs, w andelaars en klimmers genieten er van de z uivere lucht en het s chitterende l andschap. Zie blz. 379.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE PLEKJES
7
aaa
Lac d’Annecy Hier hoeft u niet te kiezen tussen het strand en de bergen, want dit gletsjermeer, dat wordt omlijst door twee majestueuze bergketens, biedt het beste van beide werelden. Zie blz. 127.
aaa
Pearlmedia/iStock
Chamonix-Mont-Blanc Het charmante Chamonix, dat als een ansichtkaart aan de voet van de Mont Blanc ligt, is al sinds de 19de eeuw een van de populairste wintersportplaatsen van Frankrijk. Zie blz. 212.
J.-F. Hagenmuller/hemis.fr
aaa
Col du Galibier
C. Moirenc/hemis.fr
Deze mythische, 2704 m hoge col op de Route des Grandes Alpes is vooral bekend van de Tour de France. Zelf leidt hij het bergklassement van de mooiste uitzichten. Zie blz. 424.
JARDIN5SENS YZieE
van de bloemen en vergeet de tijd in het groene labyrint van de Jardin des Cinq Sens, aan de voet van het kasteel in het prachtige middeleeuwse stadje Yvoire, waar het Meer van Genève zachtjes tegen de oevers kabbelt. Zie blz. 187.
De Jardin des Cinq Sens in Yvoire
Þ Ruik de heerlijke geur
X. Forés & J. Roncero/age fotostock
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
Refuge in het Massif de la Vanoise
12
Þ Overnacht in een refuge, bijvoorbeeld La Martin in
Tignes, in de Vanoise, waar u in de geest van de bergen de slaapzaal deelt met collega-wandelaars, om de volgende dag te ontwaken in het hart van een paradijselijk panorama. Zie blz. 370.
DE MOOISTE REISHERINNERINGEN
TOP 5 Verfrissende uitstapjes TOP 5 Xxxxxxx 1. De Gorges du Fier (blz. 121) 1. Xxxxx (p. xx) 2. De Jardin des Fontaines Pétrifiantes 2. Xxxxx (p. xx) (blz. 551) 3. Xxxxx (p. xx)en ijsgrot van de Meije 3. De gletsjers (blz. 602) 4. Xxxxx (p. xx) 4. De waterval 5. Xxxxx (p. xx) van Seythenex (blz. 134) 5. De Gorges du Pont du Diable (blz. 182)
Þ Laat u fotograferen met
De Gorges du Pont du Diable F. Guiziou/hemis.fr
uw haar in de war en een blos op uw wangen, terwijl u naar beneden zoeft langs de zomerbobsleebaan in La Clusaz. Een gegarandeerd hoogtepunt voor het hele gezin! Zie blz. 158.
Þ Ga skiën in Flaine, het modernistische, betonnen skioord uit 1968, dat is ontsproten aan het brein van Marcel Breuer, een lid van Bauhaus, in samenwerking met Dubuffet, Picasso en Vasarely, van wie een veelkleurige sculptuur te zien is. Dit architectonische experiment staat in schril contrast met de traditionele chalets en is geclassificeerd als ‘erfgoed van de 20ste eeuw’. Zie blz. 260. Þ Adem de zuivere lucht
van Châtel, in het grote FransZwitserse skigebied Les Portes du Soleil, met 286 pistes en 196 skiliften. Het is niet nodig om eerst naar de bank te gaan, want de euro wordt hier aan beide zijden van de grens geaccepteerd! Zie blz. 196.
Þ Voel u jong en onbezorgd als u tussen de chalets van Manigod de berg af roetsjt op een paret, een houten slee zoals de kinderen van het dorp nog tot in de jaren 1950 gebruikten om ’s winters mee naar school te gaan. Zie blz. 151.
Skiërs in het Grand Massif, bij Flaine georgeclerk/iStock
13
REISPLANNER De groene dalen van de Bornes-Aravis 4 dagen
Contamine-sur-Arve
St-Jeoire
Bonneville
Cluses
Le Sappey
MenthonSt-Bernard
r
Thônes Manigod
Col des Aravis
Route: 175 km door vruchtbare En bref : xxxxx. dalen en langs skioorden.
å Dag 1 Annecy Wandel ‘s morgens langs het meer en door het oude Annecy (blz. 112), bezoek het Palais de l’Île. Ga ‘s middags naar Menthon-SaintBernard (blz. 132), voor het meer, en dan naar de Nécropole Nationale des Glières (blz. 148) en Thônes (blz. 148). Overnacht in Manigod (blz. 154).
å Dag 2 Manigod Bekijk de traditionele chalets en de kerk van Manigod (blz. 151). Volg
de route naar de Col des Aravis (blz. 157) via de Col de la Croix-Fry (blz. 151). Daal vervolgens af naar La Clusaz om daar de avond en nacht door te brengen (blz. 156). Tip: aan het eind van de middag hebt u op weg naar de Col des Aravis het mooiste licht.
å Dag 3 Le GrandBornand/Cluses Kijk rond in Le Grand-Bornand (blz. 152) en bezoek het Maison du Patrimoine. Ga ‘s middags naar het Chartreuse du Reposoir (blz. 152) en rijd daarna naar Cluses (blz. 257) voor het Musée de l’Horlogerie.
å Dag 4 Cluse de l’Arve Keer terug naar Annecy via de route van de Cluse de l’Arve (blz. 258), met de Mont-Saxonnex, het uitkijkpunt van Brizon, Bonneville en Contaminesur-Arve. Bezichtig ‘s middags het Château de Thorens (blz. 160). Het centrum van Annecy Maremagnum/Getty Images
rusm/iStock
Lac d' Annecy
e
Fillière
Brizon MontThorens Saxonnex Chartreuse du Reposoir Le GrandNécropole Bornand n Nationale Bo des Glières Col de la La Clusaz Annecy Croix-Fry
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE ROUTES
19
Chamonix-Mont-Blanc & de Alpen
4 dagen
Réserve Naturelle des Aiguilles-Rouges
Ar v e
Vallorcine
Ha u C ht ea Vallée de m onix
Salvagny
Argentière
Aiguille des Grands-Montets
nattrass/iStock
de
ix llée
az
e Train du sd Montenvers Servoz G orge s o i la D Va Mer de Glace Parc de ssem on Chamonix a B Merlet a h C Massif du Mont-Blanc Aiguille du Midi Les Houches
Route: 105 km over het dak van Europa.
å Dag 1 & 2 Chamonix Wandel ‘s morgens door het veelkleurige centrum naar het Musée Alpin (blz. 214). Neem ‘s middags de kabelbaan naar de Aiguille du Midi (blz. 216) en maak de wandeling naar de top. Geniet op dag 2 van het hooggebergte rond het Mer de Glace (blz. 218), waar de Train du Montenvers u naartoe brengt.
å Dag 3 Haute Vallée de Chamonix
Parc de Merlet. Ga ‘s middags naar het Maisons de l’Alpage en het Maison du Lieutenant in Servoz (blz. 222) en volg de wandelroute naar de Gorges de la Diosaz (blz. 223). Tips: als u een paar dagen extra hebt, kunt u nog veel meer mooie wandelingen door dit dal maken. Zorg in de bergen voor zonnebrandcrème, een zonnebril, warme kleding en goede schoenen. Houd het weerbericht in de gaten en doe zo nodig een beroep op een berggids.
Neem ‘s ochtends vanuit Argentière (blz. 220) de kabelbaan naar de Aiguille des Grands-Montets, ga dan naar Vallorcine (blz. 219), waar diverse wandelroutes samenkomen, en tot slot naar het Réserve Naturelle des Aiguilles-Rouges (blz. 220). Overnacht in Chamonix.
å Dag 4 Basse Vallée de Chamonix Bezoek ‘s morgens Les Houches (blz. 221) en het Musée Montagnard et Rural. Maak een wandeling naar het
Het Réserve Naturelle des Aiguilles-Rouges wonry/iStock
34
DE REIS VOORBEREIDEN
Spinnerij-weverij Arpin in Séez is het laatste bedrijf dat het beroemde laken van Bonneval maakt, dat in het begin van de 20ste eeuw door alle bergbeklimmers werd gedragen. Er zijn nog maar twee klokkengieterijen (in Sevrier, zie blz. 128, en Chamonix) en één zadelmakerij (Le Grand-Bornand) over. De laatste maakt prachtige halsbanden voor vee waaraan belletjes en klokjes worden gehangen.
Streekproducten T Zie ook ‘Kaas’ en ‘Ander lekkers’, blz. 73 en 75. De Chambres d’Agriculture hebben proeflokalen voor streekproducten ingericht in chalets op toeristische locaties en in melk- en wijncoöperaties. Kaas – Zie blz. 73. w Goed om te weten – De Asso ciation des Fromages de Savoie organiseert culinaire wandelingen, rondleidingen in kaasmakerijen, kaasfeesten en meer. T www.fromagesdesavoie.fr. Wijn – In de Savoie zijn twee routes uitgezet langs de mooistewijngaarden: de ‘Route de la Cluse de Chambéry et Combe de Savoie’ loopt door de Combe de Savoie, langs Chambéry, Apremont, Montmélian en Challes-les-Eaux; de ‘Route de Chautagne et Jongieux’ volgt de oevers van het Lac du Bourget en laat u kennismaken met de wijnen van Monthoux, Marestel en Jongieux. In de Haute-Savoie loopt de ‘Route du Léman et de l’Arve’ langs de Franse oevers van het Meer van Genève, van Thononles-Bains naar Marignier, en daarna door het dal van de Arve, langs domeinen waar excellente witte wijnen worden geproduceerd, zoals de crépy (AOC). T www.savoie-mont-blanc.com en www.vinsvignesvignesrons.com. Maison de la Vigne et du Vin – 73190 Apremont - t 04 79 33 44 16 -
www.vindesavoie.net. U kunt hier een lijst krijgen van coöperaties waar u wijn kunt proeven en kopen. THEMAROUTES
T Zie ook ‘Rondleidingen’, blz. 32.
Route des Grandes Alpes Deze mythische route verbindt sinds 1937 Thonon-les-Bains met Nice (lengte 720 km). De route is begaanbaar van eind mei tot eind oktober en loopt over achttien cols, door het Parc des Écrins, Parc des Bauges, Parc de la Vanoise en Parc du Grand Paradis, langs hooggelegen citadellen, bastions en forten aan de Frans-Italiaanse grens en door de mooiste Alpenlandschappen. Grande Traversée des Alpes – www.moveyouralpes.com.
Routes des Savoir-Faire In Chartreuse – www.chartreuse -tourisme.com. In Oisans – www.route-savoir-faire -oisans.fr. In de Trièves – www.savoirfaire trieves.fr.
Route Napoléon De Route Napoléon (de v oormalige RN85) volgt vanaf Golfe-Juan in Grenoble het 314 km lange traject dat Napoleon in maart 1815 aflegde toen hij van het eiland Elba was ontsnapt om opnieuw de macht te grijpen in Parijs. Action Nationale des Élus pour la Route Napoléon – t 04 93 40 04 34 www.route-napoleon.com.
Culinaire routes T Zie ‘Souvenirs’, hiernaast. TOERISTISCHE TREINROUTES
Train du Montenvers – Van Chamonix naar de Mer de Glace (zie blz. 218). Tramway du Mont-Blanc – Van Saint-Gervais-les-Bains naar de Nid d’Aigle (zie blz. 244).
35 NOORDELIJKE FRANSE ALPEN VAN A TOT Z
SUR PLACE DE A À Z
UITSTAPJES IN DE NATUUR
Kom meer te weten over de flora en fauna en de bijzondere natuurgebieden in de regio.
In de Isère
Frapna – www.frapna-38.org. Lpo – http://isere.lpo.fr.
In de Savoie
Frapna – www.frapna-savoie.org. Lpo – http://savoie.lpo.fr.
In de Haute-Savoie
Cen – www.asters.asso.fr. Lpo – http://haute-savoie.lpo.fr. VEILIGHEID IN DE BERGEN
In de bergen liggen gevaren op de loer die zelfs de meest er varen gidsen voorzichtig maken: lawines, vallend g esteente, plotseling slecht weer, een verraderlijke bodem, sneeuw en ook de overschatting van eigen kunnen en kracht. Noodnummer – t 112.
Tips Trek nooit alleen de bergen in en laat achterblijvers altijd weten wat uw plannen zijn en hoe laat u denkt terug te komen. Kies altijd een tocht die past bij uw ervaring en fysieke capaciteiten. Raadpleeg eerst het weerbericht; informeer ‘s winters bij het gidsenbureau of de gendarmerie naar eventueel lawinegevaar. Zorg voor een goede zonnebril (‘s zomers en ‘s winters); een pet of muts; voldoende water, vooral in de zomer; warme kleding, want zelfs in de zomer kan het koud zijn; een telefoon, voor het geval u hulp nodig hebt; goede wandelschoenen. Raadpleeg een professionele gids of instantie als u vragen hebt. T www.ffme.fr; www.ffrandonnee.fr; www.chamoniarde.com
Wie betaalt de rekening?
Afhankelijk van de geboden hulp kunnen de kosten flink oplopen,
denk aan het inzetten van een helikopter. De kosten zijn voor degene die deze hulp inroept of eventueel de n abestaanden. Zorg dus voor een verzekering die dit soort risico’s dekt. VISSEN
In de Isère: bij de Drac en de Isère (plus zijrivieren) en de meren (Laffrey, Massif de Belledonne en Les Sept-Laux) vindt u veel goede visstekken. De Savoie en de HauteSavoie bieden een overzicht aan vismogelijkheden (meren, r ivieren en plassen) in de vorm van een brochure met daarin ook informatie over locaties en de routes ernaartoe, de vissoorten, het beste seizoen enz. T www.savoiepeche.com, www.pechehautesavoie.com en www.peche-isere.com. WANDELEN
In deze gids vindt u drie soorten wandelingen. De wandelingen voor het gezin zijn voor iedereen goed te doen, ook voor kinderen. T ‘Wandelen voor het gezin’, blz. 45. Voor de wandelingen hebt u een goede conditie en enige wandel ervaring nodig: tochten tot ruim 4 uur en 700 m hoogteverschil. De wandelingen voor ervaren wandelaars zijn zwaarder (soms over steile paden of langs duizeling wekkende ravijnen, maar geen klim ervaring vereist) en bieden vaak spectaculaire vergezichten. T ‘Veiligheid in de bergen’, blz. 35.
Gidsen en begeleiders De programma’s zijn beschikbaar bij de gidsen- en toeristenbureaus.
Wat is het beste seizoen? De bergen zijn het hele jaar mooi. ‘s Winters kunt u sneeuwschoen wandelingen maken. In de lente staan de alpenweiden in bloei en komen de marmotten tevoorschijn.
35
342
LA TARENTAISE ET LA VANOISE
343
De Tarentaise en de Vanoise ∫ Michelinkaart 333 – Savoie (73)
Ñ MOÛTIERS 346 Ten noordoosten van Moûtiers:
Ñ BOURG-SAINT-MAURICE EN RONDRIT 349 Ñ DE TARENTAISEaa: RONDRITTEN 354 Ten zuiden van Bourg-Saint-Maurice:
Ñ TIGNESa 367 Ñ VAL-D’ISÈREaa EN RONDRIT 373 Ñ MASSIF DE LA VANOISEaaa 379 Ten zuiden van Moûtiers:
Ñ VALLÉE DES BELLEVILLEaa 384 Ñ CHAMPAGNY-EN-VANOISEaa 390 Ñ PRALOGNAN-LA-VANOISEa 394 Ñ COURCHEVELaa 398 Ñ MÉRIBELaa 403
De Refuge du Lac Blanc in het Parc National de la Vanoise J. Forés & X. Roncero/age fotostock
344
DE TARENTAISE EN DE VANOISE
DE TARENTAISE EN DE VANOISE 0
6 km
D
Courchevel
Een omweg waard
Val-Thorens
Interessant
4
5
De reis waard GR
LA SAULIRE
Route du Petit Saint-Bernard De Moyenne Tarentaise De Haute Tarentaise
aiz e
Gl
Aime
N
N
Montalbert
8
La Plagne
N9 0
Courchevel 1850 Col de la Loze Doro
n de es l lu sA
17 D1
llev ille
es B
ed ille
D 117
v elle
Petit Col des Encombres
MéribelMottaret
2739
Lacs Merlet
2435
La Chollière Alpages du Prioux 2678
2704
Plan de Tueda 2952
Petit Mont Blanc Col de Chanrouge
Mont du Vallon
2850
Mont de la Chambre
Pointe de la Masse
Glacier de Péclet
Val-Thorens CIME DE CARON
202
LA SAULIRE
Tougnète
2329
MoriondCourchevel 1650
Méribel
Lac du Lou
2825
5 91
Courchevel
lé Val
2808
Courchevel 1550
D 98
Les Menuires
R du
5
Le Praz 1300
Roc des Trois-Marches Grand Perron des Encombres
Champagny-enVanoise
D8 9 D 91
CROIX JEAN-CLAUDE
St-Martinde-Belleville
Ro
D
Doron d e Be
Bridesles-Bains 0
St-Jeande-Belleville
2508
D 91 A
ou sse Eau R
Salinsles-Thermes
D9
Crève-Tête
2554
Mont Jovet
La Grande Rochette
Moûtiers
2341
P Na
D8
90
Étroit du Siaix
re
St-Jacques
MODANE
90
V
Isère Isè
Centron
La Léchère-les-Bains
A 43
D8
La Côte-d’Aime
S AVOIE
6
Ha G
Montméry
Route de l’Iseran
Valmorel
V
Orment e
Plaats van vertrek
ALBERVILLE, CHAMBÉRY, GRENOBLE
St-
Andere plaats
Moûtiers
3198
Lac Blanc
M
345
CHAMONIX, AOSTA S2 D9 02
Vulmix
La Petite Sassière
La Rosière
Séez
BourgSt-Maurice
10 90
s cl u Re
D
Ve rso yen
Col du Petit St-Bernard
Le Miroir
D 90 2
D1
Arc 1600
Les Arcs
HautevilleGondon Landry RF
Arc 1800 Aiguille Grive
2418
Ste-Foy-Tarentaise
re Isè
D8 6
19
Montvalezan
IT A L I Ë
Arc 1950 Arc 2000 L’Arpette Le Monal
3227
2732
ée
ll Va
N.-D.-des- AIGUILLE-ROUGE Vernettes Mont Pourri du 2380 Pon tur PeiseyLa Martin i n Nancroix Les Brévières Sommet de Barrage de Tignes Bellecôte 2742 3416 Col de la Aiguille Percée Lac de Tourne la Plagne Roche de Mio Tignes 2778 D
Réserve Naturelle de la Grande Sassière
2 90
GR
5
te
Cascade Refuge du Bois
2616
Col du Palet
2637
Laisonnay d'en Bas
2827
ROCHER DE BELLEVARDE
Tête du Solaise
e SSI
E F D
Col de l’Iseran 2764
Pointe de la Grande Casse
5
Pralognan-la-Vanoise
PARC
Uitzichtpunt van de Tarentaise
COL DE LA VANOISE
SAVO I E
Cascade de la Fraîche
anc
2551
GR
Mont Bochor 2517
de ette ier ol ac s-G l G me ê Rh
Val-d’Isère
2695
La Tovière
2653
Col de la Croix de Frêtes
3855
MA
Lac de la Sassière
Pointe du Chardonnet
2869
Col de la Grassaz
GLACIER DE LA GRANDE MOTTE
2023
Lac du Chevril
2656
Col du Plan Séry
15
ère s x
6
Lancebranlette
NATIONAL
VA LA
NO
DE
LA
VANOISE
ISE
D9
02
Lac du Mont-Cenis SUSA
6
346
DE TARENTAISE EN DE VANOISE
Moûtiers 3779 inwoners – Savoie (73) Moûtiers ligt schitterend tussen de hellingen van de Hautecour en de Quermoz, in het noorden, en het mooie uitkijkpunt Roc du Diable (2500 m), in het oosten. Meteen ten zuiden van Moûtiers exploiteert het kuuroord Salins-les-Thermes het beroemde zoute bronwater van de regio. Dat ‘witte goud’ komt ook bij de wintersportdorpen Méribel en Brides-les-Bains aan de oppervlakte. Ga er met de panoramische gondola naartoe en u slaat twee vliegen in één klap!
y ADRESBOEKJE: HIERNAAST
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Office de Tourisme Cœur de Tarentaise – 80 square de la Liberté 73600 Moûtiers - t 04 79 04 29 05 www.moutierstourisme.com - 9.0012.00, 14.00-18.30 u - gesl. zo en bep. feestd. Ñ LIGGING Regiokaart A2 (blz. 344-345) – 26 km ten zuiden van Albertville.
> PLANNING In Moûtiers komen heel veel wegen samen. Probeer de stad daarom te vermijden op de drukke dagen dat mensen in groten getale aankomen in de skioorden van de 3 Vallées of daar vertrekken. / MET KINDEREN Het Musée des Traditions Populaires; het recreatiegebied bij Le Morel.
Wandelen Cathédrale Saint-Pierre In zijn totaliteit oogt dit bouwwerk 15de-eeuws (portaal), maar in de apsis en het koor zijn de romaanse fundamenten nog zichtbaar. De kathedraal werd in 1793 gedeeltelijk verwoest en in de 19de eeuw in neoclassicistische stijl gerestaureerd. Binnen is de bisschoppelijke zetel, fraai houtsnijwerk uit de 15de eeuw; links in het middenschip prijkt het romaanse Madonnabeeld dat doet denken aan de Bourgondische beeldhouwkunst uit de 13de eeuw.
Musée d’Histoire et d’Archéologie
23 pl. St-Pierre - t 04 79 24 04 23 - www.academie.sup.fr - 9.00-12.00, 14.00-18.00 u gesl. zo, feestd. - rondleiding op aanvraag (1 uur) - € 2 (tot 26 jaar gratis) - voor bezichtiging, vraag inlichtingen. Het museum is gehuisvest in de voormalige bisschoppelijke residentie. In vijf zalen zijn collecties over de geschiedenis van de Tarentaise, van de prehistorie (sieraden uit het bronzen tijdperk, Romeins aardewerk, middeleeuwse handschriften en documenten) tot de 19de eeuw. Vlakbij zijn de 17de-eeuwse bisschoppelijke salon (paneelschilderingen met de parabel van de barmhartige Samaritaan) en de kapel (18de eeuw).
Musée des Traditions Populaires de Moûtiers
23 pl. St-Pierre - t 04 79 24 04 23 - www.musee-moutiers.fr - j - 9.00-12.00, 14.0018.00 u - gesl. zo en bep. feestd. - rondleiding op verzoek (1 uur) - gratis. Spelletjesboek voor kinderen / Museum over het traditionele leven in de Tarentaise, vooral de oude ambachten: boer (landbouw, wijnbouw, veeteelt, bosbouw), klompen- en
347
MOÛTIERS
overschoenenmaker, houtbewerker, kuiper en hennepkammer. Daarnaast is er aandacht voor oude klederdrachten en het verzet tijdens de oorlog.
In de omgeving Regiokaart (blz. 344-345) KUUROORDEN
Kuurgasten gaan naar Brides-les-Bains om het minerale water te drinken en naar Salin-les-Thermes om erin te baden. De kuuroorden liggen allebei in het dal van de Doron de Bozel, aan de weg naar de Vanoise, en ze vullen elkaar op thermaal gebied goed aan. U kunt de twee kuren gemakkelijk combineren.
Brides-les-Bains B2 Ñ 5 km naar het zuidoosten via de D915. i Office de Tourisme – 2 pl. du Centenaire - 73570 Brides-les-Bains - t 04 79 55 20 64 - www.brides-les-bains.com - 9.00-12.00, 14.30-18.30 u. Brides is een levendig toeristencentrum met de voor bronwatersteden gebruikelijke hotel- en sportaccommodaties. Het is gespecialiseerd in de behandeling van obesitas en stoornissen in de bloedsomloop. Vanuit het kuuroord is het skigebied van Méribel per cabinebaan bereikbaar. Salins-les-Thermes B2 Ñ Aan de zuidelijke uitvalsweg van de stad. Het weldadige zoute water van Salins – waaruit in de 18de eeuw jaarlijks duizend ton zout werd gewonnen voor consumptie in de Savoie – is geschikt voor tal van behandelingen: tegen gynaecologische aandoeningen, bloedarmoede en kwalen van lymfevaten of klieren, rachitis bij kinderen en de nasleep van breuken. U kunt er zwemmen in een groot openluchtbad (let op, het ‘strand’ wordt druk bezocht). La Léchère-les-Bains A2
Ñ 7,5 km ten noordwesten van Moûtiers via de N90. Aan het einde van de Basse Tarentaise ligt La Léchère, een van de nieuwste kuuroorden in de Alpen. Het kuuroord is gespecialiseerd in behandeling van problemen met de bloedsomloop, gynaecologische en reumatische aandoeningen. De bronnen werden ontdekt toevallig ontdekt in 1869 toen een deel van het terrein instortte. T Zie ook de Vallée des Belleville blz. 384.
y MOÛTIERS: ADRESBOEKJE TIPS
OVERNACHTEN
Coopérative Laitière de la Région de Moûtiers – 20 av. des XVIes-Jeux-Olympiques -t 04 79 24 03 65 - www.beaufortdesmontagnes. com - rondleidingen 9.00-12.00 u gesl. za, zo, feestd. - gratis. U kunt er zien hoe de Beaufortkaas wordt gemaakt en een bezoek brengen aan de rijpingskelders.
In de omgeving GOEDKOOP
Hôtel Terminus des 3 Vallées – 138 av. de la Gare - t 04 79 22 92 94 www.hotelterminus-moutiers.com õ Î - 25 kamers € 53/60 - : € 7,50. Prachtig gelegen hotel met een goede prijs-kwaliteitverhouding.
5
348
DE TARENTAISE EN DE VANOISE
Aangename kamers en uitgebreid ontbijt in buffetvorm. DOORSNEEPRIJZEN
Le Belvédère – 2 r. du 8-Mai-1945 73570 Brides-les-Bains - t 04 79 55 23 41 - www.hotel-belvedere-brides. fr - õ Ô Î - gesl. eind okt.-half dec. - 28 kamers € 100/110 - : € 12. Mooi herenhuis met zicht op het Vanoisemassief. Comfortabele, aangename kamers, ingericht als in een chalet. Jacuzzi, hamam en in de zomer verwarmd zwembad. UIT ETEN WAT MEER LUXE
Le Coq Rouge – 115 pl. AristideBriand - t 04 79 24 11 33 - www. lecoqrouge.fr - õ Î - gesl. zo en ma-avond - lunchmenu € 16 € 34/46. Mooi fantasierijk gedecoreerd huis uit 1735: allerlei snuisterijen in de vorm van een haan en schilderijen gemaakt door de chefkok-eigenaar. Seizoenskeuken, soms origineel en creatief. SPORT EN ONTSPANNING
Sentier Thématique du Morel – Vertrek uit Aigueblanche, Pont de Bellecombe - ongeveer 2 uur. Een mooie rondwandeling met onderweg tien ‘ontdekkingspun-
ten’ met informatie over de rivier de Morel. U komt ook langs de waterval.
In de omgeving
/ Base de Loisirs du Morel –
239 chemin des loisirs - 73260 Aigueblanche - 3 km ten noorden van Moûtiers via de N90 - t 04 79 24 05 25 - www.piscinedumorel.com ma 11.45-13.45, 17.15-21.00, di 11.1513.45, wo 11.45-17.00, do-vr 11.4513.45, 17.15-20.30, za 10.30-19.00 u. In het recreatiegebied van Morel in de bossen tussen Albertville en Moûtiers vindt u overdekte zwembaden, openluchtzwembaden, een pierenbad, een gigantische glijbaan enzovoort. EVENEMENT
Festival Nourrir Sa Santé – In Brides-les-Bains – www.brides-les -bains.com - half juni. Chef-koks spreiden hun keukengeheimen ten toon. Lez’Arts en Adret – t 06 89 37 87 90 - www.lezartsenadret.odexpo. com - gratis. Voor deze kunstroute in en om Hautecour wordt elk jaar een andere groep k unstenaars uitgenodigd en elk jaar een nieuwe route uitgezet.
349
BOURG-SAINT-MAURICE
Het centrum van Bourg-Saint-Maurice MicheleVacchiano/iStock
Bourg-Saint-Maurice 7723 inwoners – Savoie (73) Aan de voet van de Col du Petit Saint-Bernard, ooit een strategische verbinding tussen de Savoie en het Aostadal, beheerst Bourg-Saint-Maurice de valleien van de Haute-Tarentaise die zich verheffen tot aan de skigebieden van Les Arcs, Tignes en Val-d’Isère. De stad was vermaard om zijn boerenmarkten en is nog steeds een commercieel en sfeervol centrum.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 352
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Office du Tourisme de Bourg-StMaurice et des Arcs – 105 pl. de la Gare - 73700 Bourg-St-Maurice t 04 79 07 12 57 - www.lesarcs.com juli-aug.: 9.00-19.00 u; half dec.-eind april: 9.00-12.30, 13.30-18.30, za 9.0019.00 u; rest v.h. jaar: dag. beh. zo, feestd. 9.00-12.00, 14.00-18.00 u.
Ñ LIGGING Regiokaart C1 (blz. 344-345) – 55 km zuidoostelijk van Albertville (N90) via Beaufortain en Maurienne. w AANRADER De fresco’s van de kapel van Vulmix. / MET KINDEREN Musée des Minéraux et de la Faune.
Bezichtigen Musée des Minéraux et de la Faune de l’Alpe
82 av. du Di-Leclerc - t 04 79 07 12 74 - juli-aug.: 10.00-12.00, 15.00-19.00, zo en ma 15.00-19.00 u - € 4 (kind € 2).
5
350
DE TARENTAISE EN DE VANOISE
/ Het museum presenteert een aantal zeer fraaie kristallen, de reconstructie van de ertsaders waarin ze worden gevonden, en de werkzaamheden van kristalsnijders. Op een diorama is de Alpenfauna te zien.
In de omgeving Regiokaart (blz. 344-345) Vulmix C1 Ñ 4 km ten zuiden van Bourg-Saint-Maurice via de D86. De exploitatie van steenzout van de oudheid tot de 17de eeuw maakte Vulmix en de vallei van de Arbonne welvarend. De ontbossing en de grondverschuivingen dwongen Emmanuel-Philibert van Savoie de mijn te sluiten. De zoutmijnen van Moûtiers namen het stokje over. Chapelle Saint-Grat – t 04 79 07 12 57 - www.lesarcs.com - j - tijden: informeer - rondleiding (1 uur op aanvraag bij het toeristenbureau. In 1995 gerestaureerde eenvoudige plattelandskapel. De sobere buitenkant contrasteert met de opmerkelijke, 15de-eeuwse fresco’sa binnen. Ze bezitten een verbazingwekkende helderheid. De legende van de heilige Grat, beschermheer van de wijngaarden en de oogst, wordt uitvoerig uit de doeken gedaan op achttien panelen, beginnend op de zuidelijke muur. Hauteville-Gondon C1 Ñ 4 km zuidwaarts. Verlaat Bourg via de N90 richting Aime en neem vervolgens de D220. Église Saint-Martin-de-Tours – t 04 79 07 04 92 of 04 79 60 59 00 - gesl. wegens werkzaamheden. Heropening: informeer. Deze kerk uit het einde van de 17de eeuw heeft een rijk versierd barok interieur, waaronder verscheidene veelkleurige altaarstukken van de hand van Joseph-Marie Martel, een 18deeeuwse kunstenaar uit Valsesia. Bewonder dat van het hoofdaltaar, dat de legende van Sint-Maarten verbeeldt.
Séez C1 Ñ 3,5 km ten oosten. Verlaat Bourg-Saint-Maurice via de N90 (richting Italië en Val-d’Isère). i Maison de Séez - Bureau Information Services – 25 r. Célestin-Freppaz - 73700 Séez - t 04 79 41 00 54 - www.seez.fr - ma-vr 8.30-12.00, 14.00-17.00 u - gesl. feestd. Het stadje ontleent zijn naam aan de zesde mijlpaal (die een afstand van duizend passen markeert) op de Romeinse weg tussen Milaan en Lyon. Vanaf de 19de eeuw heeft het een reputatie opgebouwd dankzij de spinnerijen waar de beroemde drap de Bonneval wordt geweven volgens technieken uit Piëmont. Nu is het een kunstenaarsdorp. Église Saint-Pierre – 3 r. St-Pierre - t 04 79 41 00 15 - www.otseez.com - half junihalf sept.: dag. beh. za 15.00-18.00 u; voorjaars- en kerstvak.: do 15.00-17.00 u - gesl. 1 jan., hemelvaartsdag, eerste en tweede pinksterdag, 25 dec. - rondleiding op verzoek (45 min.). Dit barokke bouwwerk uit de 17de eeuw bezit een schitterend altaarstuk van Fodéré, een kunstenaar uit Bessans. Let op de mooie liggende figuur in gevechtstenue uit de 15de eeuw, links van de ingang. De kerkschat is te zien tijdens rondleidingen. Espace Baroque Tarentaise - Espace Saint-Éloi – 5 r. St-Pierre - t 04 79 40 10 38 - www.seez.fr - juli-aug.: 14.00-18.00 u; feb.-maart en kerstvak.: dag. beh. za en ma 15.00-18.00 u; rest v.h. jaar: vraag na - gesl. zo, feestd. - rondleiding op verzoek (1 uur) - € 3 (tot 12 jaar gratis). Verdeeld over drie verdiepingen is in dit museum een oude werkende smederij te zien, een collectie sieraden uit de Savoie en
351
BOURG-SAINT-MAURICE
een didactische ruimte over de barokkunst in de Savoie, in het bijzonder over de vervaardiging van altaarstukken. T Zie ook de rondrit ‘In het spoor van de barok’, blz. 440. Voorbij hotel Belvédère kijkt de weg even uit over het dal van Sainte Foy. Direct daaronder ligt het gehucht Châtelard aan de voet van de Saint-Michelkapel. Als u de bovenloop van de Isère volgt, hebt u uitzicht tot aan de besneeuwde bergkammen die de grens vormen tussen de Haute-Tarentaise en de HauteMaurienne, achter Val-d’Isère. Nog hoger – u komt terug boven Bourg-SaintMaurice – verschijnen vlak voor u de Pointe du Clapey en de top van de Roc de Belleface.
Rondrit Regiokaart (blz. 344-345) a ROUTE DU PETIT SAINT-BERNARD
Ñ Route van 32 km, in donkergroen aangegeven op de regiokaart op blz. 344345. Reken op 1 uur. Verlaat Bourg-Saint-Maurice via de N90 richting La Rosière. w Goed om te weten – De pas is meestal van eind oktober tot eind mei w egens sneeuwval gesloten. Informeer bij het het Maison de Séez (zie hierboven) naar de toegankelijkheid. De weg voorbij La Rosière, aangelegd tijdens het Tweede Franse Keizerrijk, stijgt heel geleidelijk. De bijna regelmatige hellingsgraad van 5 procent voert van een hoogte van 904 (Séez) naar 2188 m.
a Col du Petit Saint-Bernard C1 Al sinds de middeleeuwen ontvangt het hospitium reizigers die dekking zoe ken voor de zware sneeuwstormen. In 1940 en in 1944-1945 was deze pas van strategisch belang en vonden er hevige gevechten plaats, zoals blijkt uit de talloze sporen van verwoesting van het gebouw. Verderop, vlak voor de grensovergang, verheft zich de Colonne de Joux. In de Romeinse tijd stond op deze monoliet, nu zonder onderstuk en kapiteel, een beeld van Jupiter. Op de hellingen, rechts van de bar van Lancebranlette, kunt u genieten van een mooi uitzichta op de steile Italiaanse zijde van de Mont Blanc, die uitsteekt boven de Aiguille Noire de Peuterey. Le Jardin Alpin de la Chanousia – t 04 79 41 00 54 - www.seez.fr - begin julihalf sept.: 9.00-18.00 u - gesl. feestd. - rondleiding mogelijk (45 min.) - € 2 (tot 10 jaar gratis), + € 1 rondleiding - opening afh. van de sneeuw, vraag inl. Deze botanische tuin werd aan het einde van de 19de eeuw aangelegd door kanunnik Chanoux, die de alpenflora wilde beschermen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de tuin echter verlaten. Tegenwoordig staan er zo’n duizend verschillende plantensoorten.
Wandelen aa Lancebranlette U begint bij de Col du Petit Saint-Bernard. w Goed om te weten – Het bergpad verkeert in het begin van het zomerseizoen vaak in slechte staat. Bergschoenen noodzakelijk. Gedetailleerdere informatie over de route is verkrijgbaar bij de bar van Lancebranlette. z 4 uur heen en terug. Loop vanaf de bar aan de linkerkant schuin omhoog over de noordwestelijke flank van de pas. Op een kwart van de route komt u halverwege de helling voorbij een verlaten bouwsel. Neem als richtpunt de
5
352
DE TARENTAISE EN DE VANOISE
De Col du Petit Saint-Bernard LianeM/iStock
karakteristieke zaagtanden van een bergrug aan uw linkerhand. Aangekomen bij een ruim dal van alpenweiden en neergestorte stenen – met rechts een piek die u beter kunt vermijden en links de eigenlijke top van de Lancebranlette – blijft u links aanhouden naar de top van een ronding, voorbij de stenen, waar het slingerende pad naar de top (2928 m) begint. Enorm weids panorama met in het bijzonder een prachtig uitzicht op de Italiaanse zijde van de Mont Blanc (oriëntatietafel).
y BOURG-SAINT-MAURICE: ADRESBOEKJE VERVOER
TIPS
Naar de wintersportgebieden Kabeltrein – Av. Arc-en-Ciel t 04 79 04 25 03 - juli-aug.: 8.3019.30 u; half dec.-eind april: 7.3020.00 u (21.00 u op za) - € 8 enkeltje, € 14 retour (‘s zomers); inbegrepen bij een skipas. Vanuit Bourg-St-Maurice brengt de kabeltrein u in 7 min. naar Arc 1600, waar gratis verbindingen met de pistes zijn. Altibus – www.altibus.com. Goede busverbinding met La Rosière, Ste-Foy-Tarentaise, Val d’Isère en Tignes.
Coopérative Laitière de Haute Tarentaise – ZA des Colombières t 04 79 07 08 28 - www.fromagebeaufort.com - 9.30-11.30 u - gesl. za, zo. Bezoek aan de zuivelfabriek waar beaufort wordt gemaakt, met melk van zestig boerderijen. Verkoop via de winkel tegenover het station van Bourg-St-Maurice. OVERNACHTEN
w Goed om te weten - De vier centra van Les Arcs (1600, 1800, 1950 en 2000), Bourg-SaintMaurice en omliggende dorpen beschikken over een interessant
353
BOURG-SAINT-MAURICE
overnachtingsaanbod: appartementen, studio’s, chalets en hotels, en zelfs een wintersportcamping. Neem contact op met het toeristenbureau of de reserveringscentrale (hele jaar geopend). GOEDKOOP
L’Autantic – 69 rte Hauteville/r. de la Digue - t 04 79 07 01 70 - www. hotel-autantic-savoie.fr - õ Ô j Î - 29 kamers € 40/150 - : € 12. Hotel met eenvoudige kamers en houten en smeedijzeren meubels. Sommige met terras of balkon. Aangenaam overdekt verwarmd zwembad.
In de omgeving GOEDKOOP
kunstenaar en hebben zelf de schilderijen en gedichten gemaakt die in het restaurant worden geëxposeerd. Bij het fornuis voegen ze een vleugje originaliteit toe aan de gerechten. WAT MEER LUXE
L’Arssiban – 253 av. Antoine-Borrel - t 04 79 07 77 35 - õ jÎ - gesl. half juni-half juli, allerheiligenvak., zo-avond, ma, wo-avond - lunchmenu € 29 - menu € 52. Het authentieke decor van stenen gewelven, een antieke tegelvloer en met zorg in de was gezette houten tafels gaat prima samen met de gulle moderne keuken. WINKELEN
Gîte de l’Hospice du Petit SaintBernard – t 06 62 19 79 76 t 09 82 12 43 19 - www.bureau -montagne-haute-tarentaise.fr - õ j Î - begin juni-eind okt. - 31 bedden, kamers van 2 tot 8 bedden, € 33,50: - picknick € 10. Het hospice is een tussenvorm tussen een refuge en een hotel en biedt ‘kost en inwoning’ in de traditie van dit berggebied. Prachtige ligging aan de D1090, op het kruispunt van diverse wandelpaden.
Filature Arpin – 2 r. de la Filature 73700 Séez - t 04 79 07 28 79 www.arpin1817.com - dag. beh. zo 9.30-12.00, 14.00-18.00 u - rondleiding ateliers (1 uur) juli-aug.: dag. beh. za, zo 10.30, 13.30, 14.45, 16.00 u - € 7 (kind € 5). De laatste lakenfabrikant van Bonneval verkoopt dekens, gordijnen, plaids, kussens en kleding. Een ruime keus.
UIT ETEN
SPORT EN ONTSPANNING
DOORSNEEPRIJZEN
Le Kosy – 95 av. du Stade - t 04 79 22 21 36 - www.lekosyrestaurant.com - õ j Î - lunchmenu € 13/14 menu € 21/30. Eigentijds ingerichte eetzaal en aangenaam terras aan een beekje. Copieuze vleesgerechten (Planche du Kosy), maar ook pizza’s en maaltijdsalades. Mooie wijnkaart met circa zeventig wijnen, waaronder enkele grand cru’s. Le Montagnole – 26 av. du Stade t 04 79 07 11 52 - www.restaurant lemontagnole.com - õ - gesl. juni, half nov.-half dec., di en wo-avond buiten seiz. - lunchmenu € 17 - menu € 19,50/37. Beide eigenaren zijn
In de omgeving
Coureurs de Rivières – 1090 rte d’Hauteville - t 04 79 04 11 22 www.coureurs-rivieres.com mei-sept.: dag. op reserv. - vanaf € 45/1/2 dag en € 115/dag. Voor actieve watersporten: raften, kajakken en kanoën op de rivier, canyoning en hydrospeed. Deze laatste sport is geschikt voor wie kan zwemmen met zwemvliezen en ervan houdt in een nogal koude rivier te springen. Het beginnersparcours (van niet minder dan 8 km) wordt afgelegd onder begeleiding van een gids. Daarna is men klaar voor indrukwekkender stroomversnellingen. Sensatie gegarandeerd!
5
Vertaling Henriëtte Gorthuis, Karin Snoep, Eric Strijbos Eindredactie Frans van der Heijden Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto V. Walakte/iStock Oorspronkelijke titel Guide Vert Alpes du Nord Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Irène Lainey en Léonie Piraudeau Hoofdredactie Redactie Gautier Battistella, Isabelle Bruno, Fabienne Darmostoupe, Rebecca Edou, Philippe Gallet, Christine Gil, Guylaine Idoux, Anath Klipper, Laurence Michel, Florence Picquot, Clément Sirdey, Amaury de Valroger Grafisch ontwerp Christelle Le Déan, Sandro Borel Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Costina-Ionela Tarcea, Florica Paizs Cartografie Stadsplattegronden: © MICHELIN en © 2006-2017 TomTom. All rights reserved. Met dank aan Cristian Catona, Marion Desvignes-Canonne, Hervé Dubois, Isabelle Foucault, Maria Gaspar, Bogdan Gheorghiu, Pascal Grougon, Bénédicte Lathes, Émilie Reaux, Sophie Roques, Marie Simonet © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2021 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Postbus 23202 1100 DS Amsterdam Zuidoost info@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2021/45/93 - NUR 512 ISBN 978 94 014 6511 3 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.