LANNOO’S
MOTORBOEK EUROPA
LANNOO’S
MOTORBOEK EUROPA
4
VOORWOORD
EUROPA – EEN PARADIJS VOOR MOTORRIJDERS Ben je op zoek naar avontuur? Spring dan meteen in het zadel, want Europa is echt een eldorado voor bikers. Stofwolken opwerpen in de Sierra Nevada, prachtige kustlijnen volgen, kronkelende Alpenwegen bedwingen – bij de 35 routes die in dit boek verzameld zijn en die heel Europa doorkruisen, gaat het hart van elke biker sneller slaan. Van sensationele bergpassen tot kustwegen met uitzicht op zee en grindwegen voor fans van offroad rijden, met indrukwekkende natuur, interessante bezienswaardigheden en natuurlijk ook een overvloed van lekker eten. In België, Nederland en Luxemburg kun je mooie tochten maken zonder dat je veel moet plannen. Ook als je naar de populaire Alpen trekt, hoef je niet veel voor te bereiden. In Duitsland, Frankrijk en Zwitserland, in Oostenrijk, Zuid-Tirol en Trentino, en ook in het Alpijnse deel van Slovenië wachten talloze schitterende passen, eenzame, doodlopende dalen en fenomenale panoramawegen om met de motor ontdekt of bedwongen te worden. Veel tochten kun je opsplitsen in diverse dagetappes of tijdens een lang weekend ontdekken. Wie het graag verder van huis zoekt, kan naar bergketens zoals de Pyreneeën of de Spaanse Sierra Nevada trekken, of de wondermooie fjells en fjorden van Scandinavië verkennen. Ook de grote Europese rivieren zijn uitstekend geschikt voor motortochten, net zoals de vele mooie kustwegen langs de Oost- en de Noordzee, de Atlantische Oceaan en natuurlijk ook de Middellandse Zee. Zo volgen we de Donau en de Loire en legendarische trajecten zoals de Kroatische kustweg Jadranska Magistrala en, in het uiterste westen van Europa, zijn Ierse tegenhanger, de Wild Atlantic Way. Waar je in Europa ook heen trekt, onze tochten zijn stuk voor stuk een goede reden om op de motor te stappen. Rij veilig en veel plezier!
5
VOORWOORD
INHOUD Voorwoord
Zwitserland 52
4
Duitsland 12 01 Harz
12
Scherpe bochten in het hart van de Harz
02 Het Zwarte Woud
52
05 Passen bij de vleet
64
Bikergeluk in het centrum van Zwitserland 24
06 Oost-Zwitserland Fraaie panorama’s
Heerlijk kronkelen en koekoeksklokken
03 Allgäu
04 Grand Tour of Switzerland Ontdekkingstocht door de Zwitserse kantons
38
74
Oostenrijk 84
Kastelen, Romeinen en fraaie bochten
07 Donauroute
84
Vloeiend langs de rivier
08 Salzburger Land & Oost-Tirol
94
Prachtige passen in het Tauern-gebergte
09 Karinthië Een streek van bergen en meren
6
INHOUD
104
Italië 116
Spanje
10 Zuid-Tirol & Trentino
116
180 16 De Spaanse Pyreneeën Het meest zuidelijke hooggebergte van Europa
128
17 Andalusië
Door berg en dal
11 Meren in Noord-Italië De ronde van de meren van Noord-Italië
12 Toscane & de Apennijnen
13 Route des Grandes Alpes
190
De zon tegemoet 138
Portugal 200
La Dolce Vita
Frankrijk
180
18 Van de Atlantische Oceaan naar
148
de Alentejo Portugal, gemaakt voor motoren
148
Door de hoge bergen
14 De Loire – een vallei vol kastelen Vorstelijk cruisen
160
15 De Franse Pyreneeën
170
Grensreuzen
7
INHOUD
200
Benelux 210
Groot-Brittannië 274
19 Het noorden van Nederland Het land achter de dijken
210
25 Zuid-Engeland
20 De Ardennen
220
284 26 Wales Koning Arthur nodigt je uit aan de Ronde Tafel
230
27 Schotland
Door de groene long van België
21 Luxemburg
274
Steile klippen en een zweempje zuiden
294
Luxueus touren
Door het wilde westen van Schotland
Scandinavië 240
Ierland 304
22 Zuid-Noorwegen
28 Wild Atlantic Way
240
Tussen fjells en fjorden
23 Noord-Noorwegen
29 Causeway Coastal Route In het rijk van de reuzen
250
In het hoge noorden
24 Zuid-Zweden
304
Op het groene eiland
262
In het land van de elanden
8
INHOUD
314
Tsjechië 324
Kroatië & Montenegro
366
30 Het Boheemse Woud
34 Op de Jadranska Magistrala
366
324
Genieten in Tsjechië
Altijd langs de kust
Slovenië 336
Kroatië
31 De Julische Alpen & de Adriatische kust 336
35 Noord-Kroatië
De Trans-Slovenië-Expres
In de buurt van Zagreb
378 378
32 De Karawanken & het Sloveense Stiermarken Een laatste stuk Alpen
Slovenië & Kroatië 33 Istrië
346
Register
356 356
Zee, olijven & smalle straatjes
Foto’s op de vorige bladzijden: p. 2/3: bedwelmende bochten p. 4/5: op pad op het Ierse schiereiland Dingle p. 6/7: uitkijkpunt met panorama op de Alpen p. 8/9: en aan het einde wacht de zee
9
INHOUD
388
Reykjavik
N o
IJSLAND
o
r s
Narvik
e
Pagina 250
Z e e
NOORWEGEN FINLAND ZWEDEN Bergen
Turku Oslo
Pagina 240
Stockholm Pagina 262
A t l a n t i s c h e
Pagina 294
Gotenburg
LETLAND
Edinburgh
Pagina 314
Noordzee
Belfast Pagina 304
IERLAND
Kopenhagen
Dublin
RUSLAND
Pagina 284
VERENIGD KONINKRIJK
Hamburg Pagina 210
Amsterdam
Pagina 12
BELGIË
Dresden Frankfurt
Pagina Seite 220 220
Parijs
Praag
Pagina 324 TSJECHIË
Pagina 230
Pagina 160
ZWITSERLAND
Pagina 64
Bern
Pagina 38
Lyon
OOSTENRIJK Pagina 104
Pagina 116 Pagina 128
Venetië
Ljubljana
Pagina 336 SLO
Pagina 138
Pagina 170
Ancona
Marseille
Pagina 366
Sarajevo
Dubrovnik Barcelona
Madrid
Rome
Pagina 200
ITALIË Napels
Pagina 190
KROATIË Beograd BOSNIË- SERVIË HERZEGOVINA
Pagina 180
SPANJE
Cádiz
Zagreb
Pagina 378 Pagina 356
Lissabon
HONGARIJE
Pagina 346
Pagina 148
PORTUGAL
Boedapest
Pagina 94
Pagina 74
Pagina 52
SLOWAKIJE
Wenen Bratislava Pagina 84
München
Pagina 24
FR A NK RI JK Bordeaux
Warschau
DUITSLAND
Brussel
O c e a a n
POLEN
Berlijn
NEDERLAND
Londen Pagina 274
Porto
LITOUWEN
Oostzee
DENEMARKEN
M
i
d
d
e
l
l
a
n
d
s
e
Z e
ildband Abgefahren, Übersichtskarte, Hochformat: 185mm x 241,3mm plus 3mm Beschnitt, 01.08.2019, FreeHand: Layout: 110%, FreeHan 90,91%
10
OVERZICHTSKA ART
e
MNE
ALBANIË
Legende voor de routekaarten
10,5 10
Traject van de motorroute
Bezienswaardigheid/ interessante stop op het traject
Vertrekpunt motorroute
Autosnelweg (in aanbouw)
Nummer autosnelweg
Natuurpark
Hoofdweg met 4 of meer rijvakken (in aanbouw) Hoofdweg/Rijksweg (in aanbouw) Belangrijke verbindingsweg (in aanbouw) Regionle verbindingsweg (in aanbouw)
Nummer Europese snelweg
Nationaal park
Nummer hoofdweg ICE/IC/EC spoorweg 24
Snelwegafrit Spoorweg
Andere afrit
Overige wegen/Tolkantoor
Pas
Afstand op autosnelwegen
Voor caravans niet aanbevolen
Afstand op overige wegen
Voor caravans verboden
Hoofdweg in tunnel
Internationale luchthaven
Weg versperd/ stijgingspercentage
Nationale luchthaven
Toeristische route
Regionale luchthaven
ll
l ll ll ll ll ll ll l l l l ll l l ll l l l l l l l l l l l l ll ll ll ll ll l l l l l l
Tandradbaan/ bergspoorweg Veerdienst Verboden gebied
16 %
Rijksgrens Administratieve grens
Bijzondere bezienswaardigheden Unesco-wereldnatuurerfgoed Gebergte Rotslandschap Ravijn/kloof Gletsjer Dode vulkaan Grot Waterval/stroomversnelling Merenlandschap Kustlandschap Rivierlandschap Duinenlandschap Nationaal park (landschap) Nationaal park (flora) Nationaal park (fauna) Nationaal park (cultuur) Biosfeerreservaat Natuurreservaat Botanische tuin Dierentuin/safaripark Beschermd gebied voor vogels Wildreservaat Beschermd gebied voor buffels Beschermd gebied voor zeehonden Unesco-wereldcultuurerfgoed Prehistorie en vroegste geschiedenis Romeinse oudheid Vikingen Keltische cultuurplaats Joodse cultuurplaats
Bildband Abgefahren, Legende, Hochformat: ???mm x ???,?mm plus 3mm Beschnitt, 01.08.2019, Layout: 100%
Kerk algemeen KerkruĂŻne Christelijk klooster Romaanse kerk Gotische kerk Barokke kerk Byzantijnse/orthodoxe kerk Islamitische cultuurhist. plaatsen Cultuurlandschap Historisch stadsbeeld Burcht/vesting/citadel BurchtruĂŻne Paleis/kasteel Industrieel monument Ruimtetelescoop Stuwmeer Gesloten mijn Bezienswaardige vuurtoren Windmolen Opvallende brug Slagveld Grafmonument Monument Gedenkteken Bezienswaardige toren Bijzonder gebouw Openluchtmuseum Prehistorische rotstekeningen Markt/bazaar Feesten en festivals Museum
11
OVERZICHTSKA ART
Theater Wereldtentoonstelling Olympische stad Wijnbouwgebied Autoroute Hogesnelheidstrein Treinroute Eiland Haven Strand Bron Arena/stadion Racebaan Golf Paardensport Skigebied Windsurfen Surfen Zeilen Onderwaterreservaat Badplaats Kanovaren/rafting Recreatiebaden Minerale bronnen/thermen Pretpark Casino Uitzichtpunt Wandelen/wandelgebied Camping
Scherpe bochten in het hart van de Harz
Hier rijd je op eindeloos kronkelende wegen naar oude steden met mooie smalle straatjes en naar prachtige uitkijkpunten. En op het einde krijg je daar nog het Kyffhäuser-gebergte bovenop.
12
DUITSLAND
DE HARZ De Harz is het meest noordelijk gelegen middengebergte van Duitsland en een paradijs voor motorrijders. Niet alleen omdat je er zoveel prachtige bochten vindt, maar ook vanwege de betoverende dalen, de spectaculaire heuvelruggen, de adembenemende uitzichten en de fascinerende bezienswaardigheden. Meer dan 300 miljoen jaar geleden vond de ‘Noordelijke Harzverschuiving‘ plaats, tektonische bewegingen die de Harz zijn huidige vorm hebben gegeven. Tot in de middeleeuwen werd het hoogste gebergte van Noord-Duitsland ‘Hart‘ genoemd, wat ‘bergbos‘ betekent. In 2006 is het Nationaal Park Harz opgericht, een nationaal park dat over de deelstaatgrenzen heen reikt en de bosrijke gebieden van Nedersaksen, Saksen-Anhalt en Thüringen verenigt. Met zijn meer dan 1140 meter is de Brocken de hoogste berg van de Harz en van Saksen- Anhalt. De mooiste steden in deze regio zijn Goslar, Braunlage, Wernigerode en Stolberg en deze tocht brengt je er langs. In die steden kun je je verdiepen in cultuur en architectuur of gewoon lekker rondslenteren in het mooie oude centrum. Weer on the road zul je als motorrijder hier en daar twijfelen of je echt in Noord-Duitsland bent en niet in de Alpen, zoveel spectaculaire bochten moet je hier aansnijden. Op het einde trakteert deze tocht je nog op een bijzonder hoogtepunt: het heerlijk kronkelende Kyffhäuser-gebergte. Meer dan 30 scherpe bochten brengen je naar boven, tot in Kelbra – waar je gegarandeerd een adembenemend uitzicht wacht.
De Brocken is het symbool van de Harz. In Duitsland is het de enige top van een middengebergte die boven de boomgrens uitsteekt. De Brockenbahn, een historische smalspoortrein voert je naar de top van de Brocken. 13
DUITSLAND
ROUTE 1 Afstand: 368 km Tijdsbestek: de route is bedoeld voor drie of vier dagen, maar je kunt er ook een week de tijd voor nemen. Kenmerken: interessant, heel bochtig parcours met schitterende uitkijkpunten en steden met een rijke geschiedenis. Start en aankomst: Goslar – Kelbra Traject: Goslar, Clausthal-Zellerfeld, Osterode, Herzberg, Bad Lauterberg, St. Andreasberg, bikertrefpunt Torfhaus Altenau, Braunlage, Hohegeiß, Netzkater, Hasselfelde, Elend, Wernigerode, Elbingerode, Thale, Güntersberge (Mansfelder Bergland), Albrechtshaus, Stolberg, Groß Auerberg, Hayn, Kelbra (Kyffhäuser-gebergte) Informatie: harzinfo.de goslar.de tourismus-suedharz.de bikertreff-im-harz.de
Nergens in Noord-Duitsland vind je meer vakwerkhuizen dan in het oude centrum van Goslar.
01 Goslar In de meer dan duizend jaar oude keizerstad in het noorden van de Harz zijn de middeleeuwen nog duidelijk aanwezig. Ooit regeerden hier keizers en koningen, nu is dit een levendige stad met schilderachtige straatjes en pleinen waar je heerlijk kunt rondwandelen en luieren. Bezienswaardigheden zijn het beroemde keizerlijk paleis en imposante kerken, die de stad de bijnaam ‘Rome van het Noorden‘ opleverden, en ook de oude stad zelf. Die is Unesco-werelderfgoed en heeft heel wat pareltjes te bieden: een prachtige markt, vakwerkhuizen, maar ook stille straatjes en molens langs idyllische waterlopen. Aan het marktplein staan het stadhuis, met zijn prachtige Huldigingszaal, en het Kaiserworth, vroeger het gildehuis van de lakenkoopmannen, maar vooral veel bekijks heeft het klokkenspel met zijn bewegende figuren. Ook het keizerlijk paleis lokt tal van bezoekers. Het is van 1040 tot 1050 gebouwd onder keizer Hendrik III, is versierd met historische muurschilderingen van Hermann Wislicenus en herbergt een tentoonstelling over de geschiedenis van reizende 14
DUITSLAND
keizers. Ook een bezoekje waard is het voorportaal van de kathedraal, een overblijfsel van de oorspronkelijke kloosterkerk St. Simon en Judas. In de wijk Hahnenklee-Bockswiese heeft Goslar nog een fraaie kerk, de stafkerk Gustav-Adolf. Toen daar in het begin van de 20ste eeuw een nieuwe kerk gebouwd moest worden, ontwierp architect Karl Mohrmann een uitvergrote kopie van de 700 jaar oude stafkerk in het Noorse Borgund. De kerk heeft een Zwitsers Goll-orgel en een beiaard. Ook Unesco-wereldcultuurerfgoed Rammelsberg verdient een bezoekje. In vier musea en tijdens ondergrondse rondleidingen doet het de 1000 jaar oude mijnbouwgeschiedenis van de regio uit de doeken. Na de stadswandeling verlaten we de stad in zuidelijke richting. De B241 is een zigzagweg die door prachtige bossen naar de voet van de 700 meter hoge Bocksberg kronkelt. Daarna slingert de weg verder naar Clausthal-Zellerfeld.
02 Clausthal-Zellerfeld Clausthal-Zellerfeld is een luchtkuuroord en de enige universiteits-
Zonsondergang boven de universiteitsstad Clausthal-Zellerfeld. De beroemdste inwoner van de stad is Robert Koch, arts en Nobelprijswinnaar.
stad in de Harz. Ze ligt op 560 meter hoogte, op een plateau tussen Goslar en Altenau in de Oberharz. Het mooie stadje is een combinatie van een traditionele mijnstad met de pluspunten van een universiteitsstad en zo ontstaat een leuke mix van traditie en moderniteit. Je vindt hier de grootste houten kerk van Duitsland. In Zellerfeld informeert een van de oudste technische musea van Duitsland over de geschiedenis van de mijnbouw. Ook het unieke watermanagementsysteem komt er uitgebreid aan bod. Het bestaat uit meer dan 60 historische vijvers, grachten en waterlopen en is Unescowerelderfgoed. Vandaar rijden we door de waterrijke bossen langs het stuwmeer Sösetal naar Osterode.
tal, het karstgebergte Südharz en het zonnige Lerbachtal. Het historische centrum wordt omringd door een goed bewaard gebleven stadsmuur en biedt een oude graanmarkt, veel vakwerkhuizen en kerken. De voetgangerszone is een uitgelezen plek om uitgebreid te winkelen of te genieten van koffie met gebak. De stad is populair bij wandelaars en natuurliefhebbers, maar is ook bijzonder motorvriendelijk. Een van de vele thematische wandelpaden is het Fischerei Lehrpfad met de ‘Verlovingsweg‘ aan de stuwdam Sösetal. In het stadsbos van Osterode wacht een fraaie vogelobservatiehut. Andere mooie plekjes zijn het Lerbacher Eisensteinlehrpfad, met mijnen en groeves, en de Hanskühnenburg, een mijngebouw met restaurant.
03 Osterode Osterode is een romantische vakwerkstad en op het grondgebied vind je ook het mijndorp Lerbach en Riefensbeek-Kamschlacken, een dorp in een klein nationaal park. Osterode ligt in het zuiden van de Harz, tussen het stuwmeer Söse
04 Herzberg De weg naar Herzberg is rustig, met slechts hier en daar enkele zachte bochten. Hij loopt door een prachtig groene omgeving en brengt je recht naar de fraaie vakwerkstad. De stad was al vroeg welvarend dankzij de lakenproductie. De waterlopen 15
DUITSLAND
die vanuit de Harz hierheen stromen, werden benut voor de vele molens en om bier te brouwen. Hoog boven de stad prijkt kasteel Herzberg, het meer dan 950 jaar oude kasteel van de Welfen. Het is een van de belangrijkste architectuurmonumenten in de Harz, met zijn aparte, eigenzinnige vakwerk en het kunstige houtsnijwerk van de toren, en het grootste vakwerkkasteel van Nedersaksen. De permanente tentoonstelling vertelt je alles over de geschiedenis van het kasteel. Herzberg is een ideale uitvalsbasis voor wandelingen en fietstochten in het Natio naal Park Harz.
05 Bad Lauterberg Via de B27, een deel van de zogenaamde ‘Harz-Heide-Straße‘, rijd je in stijl door het landschap – met rechts akkers en sappige weiden en links weelderig groene bossen. Het Kneipp-kuuroord Bad Lauterberg is idyllisch gelegen, op de heuvels langs het dal van de Oder en tussen klaterende rivieren, stille bergmeren en frisse berglucht. In 1839 werd er al een sanatorium met koudwaterbehandeling gebouwd, sinds
De stuwdam in het Odertal werd in 1934 in gebruik genomen. Het bikertrefpunt ‘TorfHaus’ in de buurt van Altenau is in de Harz een begrip.
16
DUITSLAND
1926 worden ook de door Kneipp ontwikkelde Kneipp- en Schrothkuren aangeboden. Het maakt het stadje tot het oudste waterkuuroord van Noord-Duitsland. Het kuurpark met zijn oude bomen, vijvers, het muziekpaviljoen met daarnaast het oude badhuis en het gastenverblijf nodigt je uit om hier even te blijven. In de mooie oude stad vind je in de verkeersluwe winkelstraat tal van gezellige cafés, koffiehuizen en bistro‘s. Wie zin heeft in cultuur komt aan zijn trekken in de musea van Bad Lauterberg, het Heimatmuseum, de bezoekersmijn Scholmzeche/Aufrichtigkeit en het Südharzer Eisenhüttenmuseum. Vlak bij de stad liggen de Oderstausee en het bergmeer Wiesenbeker Teich, perfect om na een lange dag op de motor verfrissing te zoeken in het koele water. Het traject volgt de Oderstausee, buigt af naar het noorden en zo beland je op de kleine L520.
06 St. Andreasberg Met scherpe bochten klimt de kleine weg steeds hogerop. St. Andreasberg is niet voor niets de hoogstgelegen mijnstad van de Harz. De stad straalt charme uit en dat dankt ze aan de in felle kleuren geverfde houten huizen, de gele klokkentoren en de steile straten. Door de hoge ligging is de stad ook altijd al populair geweest als wintersportgebied. In de winter wordt er volop geskied en gerodeld. St. Andreasberg is ook bekend vanwege zijn mijn, die in 1910 gesloten werd. Het mijnmu-
seum maakt deel uit van het watermanagementsysteem Oberharz, dat Unesco-wereldcultuurerfgoed is. Je kunt er afdalen naar een diepte van 190 meter om daar op indrukwekkende wijze in de geschiedenis van de zilvermijn ingewijd te worden.
07 Bikertrefpunt Torfhaus Een must voor elke biker die een tocht door de Harz maakt, is het bikertrefpunt in Torfhaus, het hoogstgelegen dorp van Nedersaksen, tussen Bad Harzburg en Braunlage, aan de B4. In het weekend is het hier bijna altijd razend druk en parkeren is vaak een hele klus, maar alleen al vanwege de ongelooflijk mooie rit mag je deze plek niet overslaan. In het trefpunt vind je verschillende cafés, snackbars en souvenirwinkels. Je hebt hier ook een adembenemend uitzicht op de omgeving en op de Brocken, die hier slechts vijf kilometer vandaan is. In Torfhaus kun je heerlijk ontspannen in Heißer Brocken, een wellness park van Kristall, en in het grootste kruidenpark van Europa. Dan rijden we terug naar het zuiden, richting Braunlage. Eerst even via de B242, maar dan volgt alweer de volgende heerlijke slingerweg.
08 Braunlage Braunlage is een van de oudste luchtkuuroorden en wintersportbestemmingen van Duitsland. Veel mensen trekken hier naar de Wurmberg. Het Bikepark Braunlage staat
garant voor een portie avontuur. Er is de tandradbaan, er worden ’monsterrollers‘ verhuurd en er zijn de zeven natuurpaden. Vanaf Braunlage rijd je verder naar het zuiden en op de B242 krijgt je motor opnieuw een reeks heerlijke bochten onder de wielen geschoven. En op de B4 wordt het pas echt interessant. De kronkelende weg volgt constant de grens tussen Nedersaksen en Saksen-Anhalt en brengt je bij het dorpje Hohegeiß.
09 Hohegeiß Met zijn romantische dalen, zuivere lucht, ongerepte natuur en bloeiende bergweiden met zeldzame planten en kruiden is Hohegeiß een ideale plek om te ontspannen. Wandel door het schilderachtige dorp en bewonder de houten kerk, Zur Himmelspforte. Ze dateert van 1701. Een andere bezienswaardigheid is het streekmuseum Alte Pfarre, in het oudste huis van Hohegeiß. Hier verneem je alles over de geschiedenis van de stad en over de vroegere grens tussen de Bondsrepubliek en de DDR, want die liep vlak langs het stadje. Interessant voor motorrijders is de gezellige camping Am Bärenbache, aan de gelijknamige rivier aan de rand van de stad. Hier vind je alle extra‘s die tijdens een toertocht heel handig kunnen zijn. Speciaal op bikers voorziene caravans, een kleine werkplaats en een mooi terrein om je tent op te zetten, de uitbaters bieden al jarenlang alles waar een bikerhart warm van wordt. Natuurlijk
UITSTAPJES Monsterroller Hahnenklee is niet alleen een kuuroord met fantastische natuur eromheen, in het Bikepark Hahnenklee kun je ook terecht voor rijplezier voor het hele gezin. Monsterrollers zijn steppen met brede banden met veel profiel en met schijfremmen. En daarmee stort je je het dal in. Je kunt de rollers huren bij Board’n Bikes, vlak bij het dalstation van de kabelbaan.
17
Je krijgt er ook een korte opleiding met tips en tricks om op de juiste manier met de monsterrollers om te gaan. ErlebnisBocksBerg Hahnenklee Rathausstr. 6, 38644 Goslar-Hahnenklee Tel. +49/5325/5461689, bikeparkhahnenklee.de, GPS 51.859166, 10.341208
DUITSLAND
krijg je hier ook uitstekende tips voor tochten in de omgeving (zie trefpunten voor bikers).
10 Hasselfelde Goed uitgerust verlaat je Hohegeiß en in opperbest humeur rijd je weer door het bochtenparadijs Unterharz, langs het stadje Netzkater, dat al in de deelstaat Thüringen ligt. Vanaf hier gaat het weer noordwaarts, richting Hasselfelde. De B81 is een droom, de hele weg lang volgt de ene heerlijke bocht na de andere, en hij brengt je ook terug naar Saksen-Anhalt. Wie wil, kan een ommetje maken naar het bikertrefpunt aan de stuwdam van de Rappbode-Talsperre: daarvoor neem je de L96 van Rübeland naar Wendefurth/Hasselfelde en rijd je over de Rappbode-Talsperre, de grootste stuwdam in de Harz. Daar heb je een prachtig uit-
zicht op het stuwmeer. Via de langste megazipline van Europa kun je zelfs van de stuwdam naar beneden razen. De imposante stuwdam is 415 meter lang, en met zijn hoogte van 106 meter is hij de hoogste van Duitsland. Het stuwmeer erachter is acht kilometer lang en heeft een oppervlakte van bijna vier vierkante kilometer. Het stuwmeer Rappbode kan tot 109 miljoen kubieke meter water bevatten. De stuwdam vormt het hart van een complex systeem van stuwdammen. Het volledige systeem bestaat verder uit de twee voorstuwen Hassel en Rappbode, het overstromingsbekken Kalte Bode, de overgangsdam Königshütte en de stuwdam Wendefurth. Voorbij Hasselfelde mogen de banden hun grip ook weer bewijzen. Op de B242 blijft de weg heerlijk draaien en hier en daar zitten er een paar flinke haarspeldbochten tussen.
De ‘kleurige stad in de Harz’, zo omschreef dichter Hermann Löns Wernigerode, vanwege de vele schilderachtige vakwerkhuizen die hier al vier eeuwen staan.
18
DUITSLAND
11 Wernigerode Wernigerode is prachtig, en de L100 brengt je er via nog meer bochten heen. Niet alleen de wegen van het Nationaal Park Harz lonen de moeite, ook de natuur, met haar diepe wouden, laat zich van haar mooiste kant zien. Er wonen hier bijna geen mensen en de idyllische rust die hier heerst, is balsem voor de ziel. Neem de tijd voor je bezoek aan het stadje Wernigerode. ‘De kleurige stad in de Harz‘ – zo beschreef dichter/schrijver Hermann Löns de stad eind 19de eeuw – dankt haar bijnaam aan de schitterende vakwerkhuizen die spiraalsgewijs rond het marktplein staan. Vooral het meer dan 760 jaar oude stadhuis, met zijn fraaie houtsnijwerk, en de fontein, de Wohltäterbrunnen, lonen de moeite. Een heel aparte belevenis is het kleine museum Schiefes Haus. Alles staat er op zijn kop en voor je evenwichts-
gevoel is dat een hele uitdaging. Ook het kleinste huis en het oudste huis geven de vakwerkidylle nog meer glans. Andere bezienswaardigheden zijn de stadsversterkingen en het Krummelsche Haus, waarvan de gevel volledig met houtsnijwerk is versierd. Hoog boven de stad verrijst majestueus het neogotische kasteel Wernigerode, dat vanwege de prachtige architectuur en het weelderige interieur ook wel het ‘Neu schwanstein van de Harz‘ wordt genoemd. In diverse vertrekken waarin nog voor een deel het originele interieur bewaard is gebleven, verneem je allerlei interessante dingen over de ruim 800-jarige geschiedenis van de graven en vorsten van Wernigerode. De Harz in het klein, dat is wat je in het Bürgerpark kunt bewonderen, in het miniatuurpark Kleiner Harz. Het Bürgerpark heeft ook recreatiegebieden, thematuinen, een wandelpro-
menade aan het meer, een huisdierenpaviljoen, een uitkijktoren en een mineralenkloof en is dus een ideale bestemming voor het hele gezin. Interessante informatie over heel uiteenlopende onderwerpen vind je ook in het luchtvaartmuseum, in de uit 1678 daterende smidse Krellsche Schmiede, het Harzplanetarium en in het brandweermuseum. En wie het heerlijke landschap rond Wernigerode en de Brocken, waarover zoveel legenden bestaan, wil verkennen, combineert die tocht met een romantisch ritje met een van de stoomlocomotieven van de Harzer Schmalspurbahnen.
12 Thale Vanaf Wernigerode gaat het zuidwaarts, over de vlot rijdende B244 naar Elbingerode en vandaar verder op de B27. Vanaf Hüttenrode nemen
we de niet minder leuke B81 en die voert ons naar Thale, in het mooie Bodetal. Thale ligt in het noordoosten van de Harz, op de plek waar de rivier de Bode uit de bergen komt en tussen de Hexentanzplatz en Roßtrappe, twee steile rotsen waar tal van legendes rond bestaan, een diepe kloof heeft uitgesleten. Het ongerepte en romantische Bodetal trakteert bezoekers op spannende mythes en legendes, sprookjesachtige bossen, klaterende beken en kolkende rivieren, fascinerende rotsformaties en betoverende vergezichten. De Hexentanzplatz, de plaats waar de heksen dansen, speelt een rol in veel sagen en legendes. Ze ligt op een rotsplateau op 454 meter hoogte, ver boven het Bodetal, en elk jaar vieren de heksen en duivels hier feest tijdens de Walpurgisnacht, de nacht van 30 april op 1 mei. Maar ook op andere dagen is de Hexentanzplatz
Loofbossen in herfsttooi aan het stuwmeer Rappbode Op de zuidoever strekt zich een natuurreservaat uit.
19
DUITSLAND
FOTOVERANTWOORDING/COLOFON A = Alamy, C = Corbis, G = Getty, L = Look, M = Mauritius, Cover: voorkant: iStock/miroslav_1, Shutterstock/Lukas Gojda, iStock/Marcus Lindstrom; achterkant: iStock/ bluejayphoto, Shutterstock/Alexander Kirch; Rug: iStock/MarcoGovel P. 2-3 G/Alexander Kirch, P. 4-5 G/Patrick Frilet, P. 6-7 G/Rudi Sebastian, P. 8-9 G/Lenka Zahradnikova, P. 1213 Look/Heinz Wohner, P. 14-15 Look/Heinz Wohner, P. 15 G/Shan Shihan, P. 16 M/Klaus-Gerhard Dumrath, P. 16 M/Chris Seba, P. 18-19 H. & D. Zielske, P. 19 M/ Andreas Vitting, P. 21 M/Dave Derbis, P. 21 M/Horst Engler, P. 23 M/Andreas Vitting, P. 24-25 G/Daniel Schoenen, P. 26-27 G/Dobromir Varbanov, P. 27 G/ Thomas Heitz, P. 28 Look/Brigitte Merz, P. 28 Look/ Brigitte Merz, P. 31 M/Markus Lange, P. 31 M/Rene Mattes, P. 31 M/Daniel Schoenen, P. 32 M/Volker Preusser, P. 32-33 M/Maria Breuer, P. 34 M/Bahnmueller, P. 35 M/Markus Lange, P. 35 Look/Brigitte Merz, P. 37 G/Yair Karelic, P. 38-39 G/Achim Thomae, P. 40-41 M/ Markus Lange, P. 41 G/Miguel Villagran, P. 42 M/Katja Kreder, P. 42 Look/Heinz Wohner, P. 45 M/Ralf Gerard, P. 45 M/Uta und Horst Kolley, P. 46-47 M/Stefan Arendt, P. 48 M/Uta und Horst Kolley, P. 48 M/Günter Gräfenhain, P. 49 M/Martin Siepmann, P. 50 M/Katja Kreder, P. 5253 Binge Eliasson, P. 54-55 H. & D. Zielske, P. 55 G/ Manuel Martin, P. 56 M/Stefan Schurr, P. 56 M/ClickAlps, P. 57 G/Walter Zerla, P. 58 M/Werner Dieterich, P. 58 M/P. Kaczynski, P. 61 G/Tobias Theiler, P. 61 M/ Westend61, P. 64-65 G/Raul Rocamora Gallardo, P. 6667 M/Kerstin Bittner, P. 67 M/Gerth Roland, P. 68 M/ Bildbaendiger, P. 68 M/Enricocacciafotografie, P. 70 M/ Günter Gräfenhain, P. 70-71 M/Stefan Schurr, P. 74- 75 M/Francesco Meroni, P. 76 M/Imagebroker, P. 76- 77 M/Stefan Arendt, P. 78 Look/age, P. 78 M/ Roland Gerth , P. 8-81 G/Hans Georg Eiben, P. 81 M/Bernd Römmelt, P. 84-85 M/Martin Siepmann, P. 86-87 C/ Grand Tour Collection, P. 87 G/Ken Scicluna, P. 88 M/ Martin Siepmann, P. 88 G/Henryk Sadura, P. 88 Look/ Travel Collection, P. 91 G/Eric Meola, P. 91 M/Stefan Obermeier, P. 91 G/Gerhard Trumler, P. 91 M/Rainer Mirau, P. 9495 M/Jose Fuste Raga, P. 96-97 C/Douglas Pearson, P. 97 G/Dieter Meyrl, P. 98-99 G/FooTToo, P. 101 Look/ Helmuth Rier, P. 101 Look/Andreas Strauß, P. 101 M/ Van der Meer Rene, P. 102 M/Rudolf Pigneter, P. 104105 G/Magobert, P. 106-107 G/Andreas Strauss, P. 106 Look/Andreas Strauß, P. 107 M/Martin Siepmann, P. 108 G/Martin Siepmann, P. 108 Stephan Fennel, P. 110 G/Dieter Meyrl, P. 110 M/Martin Siepmann, P. 110 M/
Katja Kreder, P. 113 G/Borchee, P. 113 G/Westend61, P. 116-117 G/Martin Ruegner, P. 118- 119 G/Slow Images, P. 119 Look/age, P. 120 M/CuboImages, P. 120 Look/Andreas Strauß, P. 122-123 G/Atlantide Phototravel, P. 125 M/Martin Braito, P. 125 C/ Allesfoto, P. 125 G/Helmuth Rier, P. 125 G/Christopher Thomas, P. 127 G/Eloy Rodriguez, P. 128-129 M/ClickAlps, P. 130-131 M/ClickAlps, P. 131 M/ClickAlps, P. 132 G/ Matt Ried, P. 132 M/Carlo Borlenghi, P. 135 M/ age, P. 135 M/P. Kaczynski, P. 135 G/Olaf Protze, P. 135 M/P. Kaczynski, P. 138-139 C/Fabio Muzzi, P. 140- 141 Look/ Juergen Richter, P. 141 Look/Rainer Martini, P. 143 G/ Mandy, P. 143 G/Philip Lee Harvey, P. 144 C/ Massimo Borchi, P. 144 Look/age, P. 144 G/Glenn van der Knijff, P. 148-149 G/Camille Moirenc, P. 150 G/Rowena Forrest, P. 151 M/Alamy, P. 152 M/Alamy, P. 152 Stephan Fennel , P. 154 M/ClickAlps, P. 154-155 M/ Jochen Schlenker, P. 157 M/Bruno Kickner, P. 157 G/ Laura Grier, P. 160161 M/Alamy, P. 162-163 G/Julian Elliott, P. 163 M/ Alamy, P. 164 Stephan Fennel, P. 164 M/Chromorange, P. 166 M/Alessandra Sarti, P. 167 M/ Alamy, P. 170-171 Thomas Krämer, P. 172 A/Jupiter Images, P. 172-173 G/Hiroshi Higuchi, P. 175 Look/Brigitte Merz, P. 175 M/ Alamy, P. 176 G/Nikada, P. 176 G/Franck Guiziou, P. 176 G/Pascal Millot, P. 180-181 G/Andrea Comi, P. 182 G/ Xavier Bienzobas, P. 182-183 G/Henryk Sadura, P. 185 G/Luis Castaneda, P. 185 M/ Alamy, P. 186 M/Alamy, P. 186 G/Andrea Comi, P. 190- 191 G/Albert Engeln, P. 192 M/Alamy, P. 192-193 G/ Will Selarep, P. 195 C/ Stuart Black, P. 195 G/Xavi Gomez, P. 195 G/Flickr, P. 195 G/Domingo Leiva, P. 196 G/Domingo Leiva, P. 196 G/Moelyn Photos, P. 200-201 Look/Sabine Lubenow, P. 202-203 G/Guy Vanderelst, P. 203 Thomas Krämer, P. 205 G/Sérgio Luís Silva, P. 205 G/Andrea Pistolesi, P. 206 G/Richard Maschmeyer, P. 206 G/J.M.F. Almeida, P. 210-211 M/ClickAlps, P. 212-213 M/Alamy, P. 213 M/United Archives, P. 214- 215 M/Ingo Boelter, P. 215 M/Ingo Boelter, P. 217 M/ Van der Meer Rene, P. 217 M/Ronald Wittek, P. 220- 221 G/George Pachantouris, P. 222-223 M/H.-D. Falkenstein, P. 223 M/Gaby Wojciech, P. 225 M/Hans-Peter Merten, P. 225 M/HeinzDieter Falkenstein, P. 226 M/Alamy, P. 226 G/GAPS, P. 226 M/Alamy, P. 228 G/ Classen Rafael, P. 230-231 Snežana Šimičić, P. 232 M/ Chris Seba, P. 233 M/Barbara Boensch, P. 234 M/Alamy, P. 234 G/Davide Seddio, P. 237 M/Alamy, P. 237 M/Westend61, P. 237 G/Laurence Marx, P. 240-241 C/ Doug Pearson, P. 242 C/Doug Pearson, P. 242-243 G/ Geir Kristiansen, P. 244-245 G/ Karsten Bidstrup, P. 245 Snežana Šimičić, P. 246 M/ Jochen Schlenker, P. 246 G/ Svein Nordrum, P. 248 M/ Rainer Mirau, P. 250-251 G/ Doug Pearson, P. 252-253
M/ClickAlps, P. 253 Look/ age, P. 254 G/Coolbiere photograph, P. 254 G/Hanneke Luijting, P. 254 G/Lena Hope, P. 255 G/Richard Cummins, P. 257 Look/Jan Greune, P. 257 Thomas Krämer, P. 258 G/AakeroyPhotography, P. 258 M/Günter Grüner, P. 262-263 Look/ Olaf Meinhardt, P. 264-265 G/ Johner Images, P. 265 G/Johner Images, P. 267 G/Johan Klovsjö, P. 267 Look/ Hauke Dressler, P. 268 G/ Fuchs-photography, P. 268269 Thomas Krämer, P. 270 M/Stuart Black, P. 270 M/ Harry Laub, P. 274-275 C/ Adam Burton, P. 276-277 G/ David Townsend, P. 277 G/Alex Robinson, P. 278 G/ Thomas Faull, P. 278 G/Slawek Staszczuk, P. 280 G/Clive Nichols, P. 280 M/Olaf Protze, P. 280 Look/age, P. 284285 M/Alamy, P. 286 M/Alex Robinson, P. 286-287 G/ Joe Daniel Price, P. 288 G/Michael Roberts, P. 288 G/ Loop Images, P. 291 G/ Lloyd Horgan, P. 291 G/Massimo Borchi, P. 291 M/Steve Vidler, P. 291 M/Alamy, P. 292 G/Angel Villalba, P. 294-295 C/Jim Richardson, P. 296 M/Alamy, P. 296- 297 C/Kirk Norbury, P. 298 M/Alamy, P. 298 M/Alamy, P. 301 C/Alan Copson, P. 301 G/Simon Butterworth, P. 301 C/Adam Burton, P. 301 G/Mathew Roberts, P. 304-305 Binge Eliasson , P. 306 M/Alamy, P. 306-307 G/Ed Freeman, P. 309 G/Maurizio Rellini, P. 310-311 G/Chris Hill, P. 311 Binge Eliasson, P. 312 M/ Alamy, P. 314-315 M/Christian Handl, P. 316-317 M/ Alamy, P. 317 Snežana Šimičić, P. 319 G/Martin Brent, P. 319 G/ IIC/ Axiom, P. 320 G/IIC/ Axiom, P. 320 G/IIC/ Axiom, P. 322 G/IIC/ Axiom, P. 324-325 Thomas Krämer, P. 326-327 M/Franz Waldhäusl, P. 327 C/Michele Falzone, P. 328 M/Steven Ruiter, P. 328 Thomas Krämer, P. 330 M/Konrad Zelazowski, P. 330-331 M/Egmont Strigl, P. 333 G/Jiri Hubatka, P. 333 M/Michael Kraushaar, P. 336-337 G/Guy Edwardes, P. 338-339 G/Mitja Kobal, P. 339 G/Luka Esenko, P. 341 M/Bernd Römmelt, P. 341 M/Alamy, P. 341 M/Menno Boermans, P. 342-343 M/ Rose Andreas, P. 344 M/ClickAlps, P. 346-347 G/ Rainer Mirau, P. 348-349 M/ClickAlps, P. 349 M/ClickAlps, P. 350 M/Kevin Prönnecke, P. 350 G/Miha Pavlin, P. 350 M/Alamy, P. 353 M/Alamy, P. 353 G/Anna Gorin, P. 356357 G/Tuul & Bruno Morandi, P. 358-359 M/Alamy, P. 359 G/Channed Images, P. 360-361 G/ Rusm, P. 362 G/Transworldadventure, P. 362 M/Alamy, P. 362 M/ Alamy, P. 363 M/Alamy, P. 364 G/Alan Copson, P. 366367 G/LianeM, P. 368-369 M/Alamy, P. 369 Look/ Photononstop, P. 370 M/Günter Lenz, P. 370 M/ Alamy, P. 370 M/Alamy, P. 371 Moritz Mahler, P. 372 G/Jorg Greuel, P. 373 Look/age, P. 374 G/Alan Copson, P. 374 G/Paul Photography, P. 378-379 G/Flocu, P. 380-381 G/ Xbrchx, P. 381 G/Xbrchx, P. 382 G/Chaiyun Damkaew, P. 382 G/Xbrchx, P. 385 G/Philippe Giraud, P. 385 M/ Alamy, P. 386 G/Xbrchx
www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Als u opmerkingen of vragen heeft, dan kunt u contact opnemen met onze redactie: redactie.toerisme@lannoo.com. Vertaling: Erik Ros Opmaak en cover: Peter De Bock Oorspronkelijke titel: Abgefahren – Die schönsten Bikertouren in Europa © Kunth Verlag GmbH & Co. KG, München, Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2019 © Cartografie: Kunth Verlag GmbH & Co. KG D/2019/45/566 – NUR 512 ISBN 978 94 014 6269 3 Deze uitgave werd met de meeste zorg samengesteld. De juistheid van de gegevens is mede afhankelijk van informatie die ons werd verstrekt door derden. Indien die informatie onjuistheden bevat, kan Lannoo daarvoor geen aansprakelijkheid aanvaarden. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
392
IMPRESSUM