REGIONALE BELASTINGEN
REGIONALE BELASTINGEN Thierry Lauwers Advocaat-vennoot Lauwers & Seutin Fiscale Advocaten Docent
Dit boek is een eerbetoon aan mijn ouders, die mij de mooie normen en waarden van het leven hebben meegegeven. Merci!
Uitgeverij Academia Press Ampla House Coupure Rechts 88 9000 Gent BelgiÍ www.academiapress.be Uitgeverij Academia Press maakt deel uit van Lannoo Uitgeverij, de boeken- en multimediadivisie van Uitgeverij Lannoo nv. ISBN 9789401461313 D/2019/45/241 NUR 826 Thierry Lauwers Handboek regionale belastingen Gent, Academia Press, 2019, 426 p. Derde editie, 2019 Tweede editie, 2016 Eerste editie, 2013 Vormgeving cover: Studio Lannoo Vormgeving binnenwerk: Studio Lannoo Zetwerk binnenwerk: Crius Group Š Thierry Lauwers & Uitgeverij Lannoo nv, Tielt Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
INHOUD
INLEIDING 13 DEEL I BELASTINGEN IN DE VLAAMSE CODEX FISCALITEIT (VCF) 17 Algemeen 17 Structuur VCF
19
Hoofdstuk 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9
De onroerende voorheffing Algemeen Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag Tarieven Verminderingen Vrijstellingen Wijze van heffing Inning en invordering
22 22 22 22 26 27 28 32 41 41
Hoofdstuk 2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9
De verkeersbelasting Algemeen Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag Tarief Verminderingen Vrijstellingen Wijze van heffing Inning en invordering
42 42 42 43 44 45 46 47 49 49
Hoofdstuk 3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 3.8
Belasting op inverkeerstelling Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag Tarief Verminderingen Vrijstellingen Wijze van heffing Inning en invordering
50 50 50 52 53 56 57
Hoofdstuk 4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9
De kilometerheffing Algemeen Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag Tarieven Verminderingen Vrijstellingen Wijze van heffing Inning en invordering
59 59 62 66 67 67 68 68 69 69
58 58
Hoofdstuk 5 De gewestelijke heffing ongeschikte en onbewoonbare woningen en belasting op leegstaande en verwaarloosde bedrijfsruimten 71 5.1 Algemeen 71 5.2 De gewestelijke heffing ongeschikte en onbewoonbare woningen 73 5.3 De gewestelijke belasting op leegstaande en/of verwaarloosde bedrijfsruimten 84 Hoofdstuk 6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8 6.9
De erfbelasting Inleiding Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag Tarieven Verminderingen Vrijstellingen Wijze van heffing Inning en invordering
Hoofdstuk 7 Registratiebelasting: algemeen 7.1 Lokalisatiecriteria
100 100 102 114 114 124 133 136 138 139 140 142
Hoofdstuk 8 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6 8.7
De schenkbelasting Belastbaar voorwerp Belastingplichtigen Belastbare grondslag Tarieven Vrijstellingen Hoe schenken Wijze van heffing
144 144 144 144 148 158 164
Hoofdstuk 9 9.1 9.2 9.3 9.4 9.5
Het verkooprecht Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag Tarieven Verminderingen wegens meeneembaarheid van het voorheen verschuldigde verkooprecht Vrijstellingen Wijze van heffing Inning en invordering
166 166 170 171 174
9.6 9.7 9.8
165
188 194 200 201
Hoofdstuk 10 Het verdeelrecht 10.1 Belastbaar voorwerp 10.2 Belastingplichtige 10.3 Belastbare grondslag 10.4 Tarieven 10.5 Verminderingen 10.6 Vrijstellingen 10.7 Wijze van heffing 10.8 Uitonverdeeldheidtreding tussen vennootschap en vennoot
202 202 204 204 206 207 207 208 209
Hoofdstuk 11 11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 11.6 11.7
210 210 211 212 212 212 212 215
Het recht op hypotheekvestiging Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag Tarieven Verminderingen Vrijstellingen Wijze van heffing
Hoofdstuk 12 12.1 12.2 12.3 12.4 12.5 12.6 12.7 12.8 12.9 12.10
Belasting op de spelen en weddenschappen Algemeen Begrippen Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag Tarieven Verminderingen Vrijstellingen Wijze van heffing Inning en invordering
217 217 218 218 219 221 222
Hoofdstuk 13 13.1 13.2 13.3 13.4 13.5 13.6 13.7 13.8 13.9
Belasting op de automatische ontspanningstoestellen Algemeen Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag Tarieven Verminderingen Vrijstellingen Wijze van heffing Inning en invordering
227 227 227 228 228 231 231 232 233 234
Hoofdstuk 14 14.1 14.2 14.3 14.4 14.5 14.6 14.7 14.8 14.9 14.10 14.11 14.12 14.13 14.14 14.15 14.16
Procedure (inning en invordering) Inleiding Inkohiering Aanslagprocedure Betaling Bezwaar Ambtshalve ontheffing Nietigverklaring Gerechtelijk beroep Interesten Invordering Zekerheden Verplichtingen van derden Onderzoek en controle Verjaring Strafrechtelijke sancties Administratieve sancties
236 236 236 238 251 254 259 264 266 267 270 278 278 279 282 284 284
223 224 225 225
14.17 14.18 14.19 14.20
Bewijsmiddelen Belastingverhogingen en administratieve geldboetes Beroepsgeheim Voorafgaande beslissingen over de materies en bepalingen vervat in de Vlaamse Codex Fiscaliteit
285 290 298 299
DEEL II BESPREKING DIVERSE REGIONALE BELASTINGEN EN REGELGEVINGEN 305 Hoofdstuk 1 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6
De Vlaamse planbatenheffing Algemeen Belastingplichtige Belastbaar voorwerp, belastbare grondslag en tarieven Vrijstellingen Opschorting van betaling Formeel fiscaal recht
306 306 306 307 311 314 316
Hoofdstuk 2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7
De Vlaamse belasting op de afvalstoffen Algemeen Belastingplichtige Belastbaar voorwerp Belastbare grondslag en tarieven Vrijstellingen Opcentiemen Formeel fiscaal recht
320 320 320 321 321 326 327 327
Hoofdstuk 3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6
De Vlaamse belasting op de waterverontreiniging Algemeen Belastingplichtige Belastbaar voorwerp Vrijstellingen Belastbare grondslag en tarieven Formeel fiscaal recht
333 333 334 336 338 339 349
Hoofdstuk 4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
De Brusselse belasting op de niet-uitgebate bedrijfsruimten Algemeen Begrippen Belastingplichtige Inventarisatie Belastbaar voorwerp
358 358 358 359 360 361
4.6 4.7 4.8
Belastbare grondslag en tarief Opschorting en vrijstelling van de heffing Formeel fiscaal recht
Hoofdstuk 5 De Brusselse belasting op de bezetter van bebouwde eigendommen en houders van een zakelijk recht op niet voor bewoning bestemde gebouwen 5.1 Algemeen 5.2 Belastingplichtige en belastbaar voorwerp 5.3 Vrijstellingen 5.4 Belastbare grondslag en tarief 5.5 Formeel fiscaal recht
362 362 364
366 366 367 368 369 370
Hoofdstuk 6 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6 6.7 6.8
De Brusselse fiscale procedure Algemeen De aangifte De vestiging van de belasting De betaling van de belasting Invordering Bewijsmiddelen en onderzoeksbevoegdheden Sancties Betwisting van de belastingplichtige
371 371 374 378 380 382 385 389 389
Hoofdstuk 7 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8
De Waalse belasting op de afgedankte bedrijfsruimten (SAED’s) Algemeen Begrippen Belastbaar voorwerp Belastingplichtige Belastbare grondslag en tarief Inventarisatie Opschorting van de eisbaarheid en vrijstelling van de heffing Formeel fiscaal recht
395 395 395 396 397 397 398 398 400
Hoofdstuk 8 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 8.6
Het Waals proceduredecreet Algemeen Aangifte van belasting Onderzoeken en controles Bewijsmiddelen van het bestuur Aanslagprocedure Inning
402 402 403 403 405 407 409
8.7 8.8 8.9 8.10 8.11
Rechtsmiddelen 416 Bijkomende aanvragen tot teruggave 418 Interest 419 Invordering 420 Administratieve straffen 423
OVER DE AUTEUR
425
INLEIDING1
Dit handboek heeft als doel een handleiding en handig hulpmiddel te zijn voor de belastingplichtige in zijn zoektocht doorheen de regionale belastingen. Het is tevens een praktische commentaar van de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF). Na een uitvoerige bespreking van de voornaamste Vlaamse belastingen, worden bepaalde Brusselse en Waalse belastingen onder de loep genomen. Ook de procedure komt aan bod. Bij elke belasting wordt afzonderlijk besproken hoe deze kan worden aangevochten. De gefaseerde uitbreiding van de regionale fiscale bevoegdheden heeft ertoe geleid dat het fiscale landschap tot voor kort kon worden beschouwd als een amalgaam van naast elkaar bestaande teksten. Vooreerst zijn er de zogenaamde oneigenlijke gewestbelastingen (art. 3 bijzondere financieringswet van 16 januari 1989), waaronder de onroerende voorheffing, de registratie- en successierechten en de groep van verkeersbelastingen zijn. Daarnaast heeft de decreetgever ook van zijn autonome fiscale bevoegdheden (art. 170 § 2 Grondwet) gebruik gemaakt om eigen belastingen in te voeren, dit zijn de eigenlijke gewestbelastingen. De bekendste zijn de belasting op de afvalstoffen, de belasting ter bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging, de heffing op leegstaande en/of verwaarloosde bedrijfsruimten, de heffing ter bestrijding van de verkrotting van gebouwen en woningen en de planbatenheffing. De roep naar transparantie, eenvormigheid en vereenvoudiging van de Vlaamse fiscale regelgeving werd dan ook steeds groter. Om hieraan tegemoet te komen werd in Vlaanderen de Vlaamse Codex Fiscaliteit (VCF) in het leven geroepen. De VCF is gericht op een efficiënte, effectieve en klantgerichte inning en invordering van de Vlaamse belastingen. Ingevolge de VCF kunnen de Vlaamse belastingplichtigen de regelgeving in verband met belastingen geïnd door de Vlaamse Belastingdienst in één codex terugvinden, met uitzondering van de regelgeving inzake planbatenheffing. De fiscale codificatie heeft ook een aantal
1
Met dank aan de kantoorgenoten voor de medewerking bij de totstandkoming van dit boek.
14
regionale belastingen
onvermijdelijke effecten. Zo zullen op het gebied van de verkrottingsheffingen de bepalingen rond inventarisatie en de heffing zelf niet langer in ĂŠĂŠn decreet te vinden zijn aangezien het inventarisatieproces op zich niet thuishoort in een fiscale codex. Anderzijds is de VCF ook veel meer dan een loutere codificatie. Uit nazicht blijkt dat er naast de procedurele hervormingen ook allerhande materieelrechtelijke wijzigingen kunnen worden waargenomen. Deel I van huidig handboek wordt volledig toegespitst op de VCF en alle hierin opgenomen belastingen, met inbegrip van de procedure. De indeling loopt ook volledig conform de VCF. Iedere belasting, evenals de te volgen stappen, wordt op een bevattelijke manier weergegeven. Waar nodig wordt er ook dieper ingegaan op de materie. Zo wordt er veelvuldig verwezen naar overwegingen uit de rechtspraak, worden administratieve standpunten weergegeven en besproken, wordt er melding gemaakt van de kritische bedenkingen in gezaghebbende rechtsleer en dergelijke meer. In het eerste stuk van Deel II worden de overige Vlaamse belastingen behandeld: de belasting op de afvalstoffen, de belasting ter bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging en de planbatenheffing. In het tweede en derde onderdeel van Deel II komen respectievelijk geselecteerde belastingen uit het Brussels Hoofdstedelijk Gewest en het Waalse Gewest aan bod. Dit telkens met inbegrip van de te bewandelen procedure. Huidig handboek komt tegemoet aan de vraag van de studenten van de Hogeschool Gent. Door het verwerken van recente rechtspraak en standpunten van onder andere de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) vormt het werk ook een leidraad voor al wie beroepsmatig met regionale belastingen geconfronteerd wordt. Het werd dan ook voor de praktijk geschreven. Huidig handboek is reeds aan zijn derde editie toe.
Deel I
BELASTINGEN IN DE VLAAMSE CODEX FISCALITEIT (VCF)
ALGEMEEN De gewesten zijn al langer bevoegd voor heel wat fiscale materies. Geleidelijk aan zijn ze hun bevoegdheid ook gaan gebruiken en hebben ze meer en meer regels ingevoerd die afwijken van de federale regels. Zo bevatte bijvoorbeeld het Wetboek der Successierechten heel veel verschillende bepalingen: van elk artikel moesten naast de federale tekst ook de Vlaamse, Waalse en Brusselse tekst worden opgenomen. Al deze Vlaamse fiscale bepalingen werden bij het Vlaams Decreet van 13 december 20132 samengebracht in de Vlaamse Codex Fiscaliteit (hierna “VCF”). De VCF bevat naast de materiële regels ook uniforme procedureregels. De VCF was aanvankelijk bedoeld als samenbundeling van de verschillende Vlaamse belastingregels. De praktijk leert evenwel dat er verder werd gegaan dan een loutere codificatie. De systematische en gefaseerde uitbreiding van de regionale fiscale bevoegdheden heeft ertoe geleid dat de Vlaamse fiscale wetgeving bestond uit diverse naast elkaar bestaande wetteksten en decreten. Ook de procedurele bepalingen verschilden van belasting tot belasting. Om tegemoet te komen aan de noodzaak tot uniformisering, transparantie en duidelijkheid, werd de VCF in het leven geroepen. Door middel van de VCF wordt alle regelgeving van de Vlaamse belastingen in één codex gegoten. De doelstellingen van de VCF zijn de verhoging van transparantie, zowel voor niet-professionele als voor professionele gebruikers, de vergroting van de consistentie van de regelgeving, het op elkaar
2
Vlaams Decreet van 13 december 2013 houdende de Vlaamse Codex Fiscaliteit, BS 23 december 2013; Besluit van de Vlaamse Regering van 20 december 2013 houdende de uitvoering van de Vlaamse Codex Fiscaliteit van 13 december 2013, BS 31 december 2013 (voortaan “Besluit VCF”).
18
regionale belastingen
afstemmen van regelgeving en administratieve praktijk en de modernisering van de regelgeving. De VCF trad in werking op 1 januari 2014. Zowel de onroerende voorheffing als de jaarlijkse verkeersbelasting, de belasting op de inverkeerstelling (BIV), de kilometerheffing (opvolger van het vroegere eurovignet), de verkrottingsheffing woningen, de leegstandsheffing bedrijfsruimten, de registratiebelasting en de erfbelasting maken thans deel uit van de VCF. Concreet betekent dit dat de belastingplichtige, die op zoek is naar de modaliteiten, vrijstellingen of verminderingen inzake één van voormelde heffingen, de desbetreffende bepalingen van de VCF moet raadplegen. De planbatenheffing is echter nog niet opgenomen in de VCF en maakt op dit ogenblik nog altijd deel uit van de Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening. De bepalingen inzake erf- en registratiebelasting zijn pas sinds begin 2015 in de VCF opgenomen. Sinds 1 januari 2015 int de Vlaamse Belastingdienst (Vlabel) trouwens ook zelf deze belastingen. Van de incorporatie van de regels in de VCF is eveneens gebruik gemaakt om nieuwe termen te introduceren. Zo worden het successierecht en het recht van overgang bij overlijden (successierecht op nalatenschap van niet-inwoners) voortaan aangeduid met de overkoepelende term “erfbelasting”.
belastingen in de vlaamse codex fiscaliteit (vcf)
19
STRUCTUUR VCF De VCF heeft een doelbewust gekozen structuur, die uit zeven titels bestaat. Titel 1 bevat inleidende bepalingen, waarin de definities zijn opgenomen die essentieel zijn voor de toepassing van de overige titels van de codex. Titel 2 heeft een repetitieve structuur, gaat over de belastingheffing zelf en bestaat verder uit de materieelrechtelijke bepalingen. Deze titel is onderverdeeld in elf hoofdstukken: – – – – – – – – – – –
Hoofdstuk 1: onroerende voorheffing Hoofdstuk 2: verkeersbelasting Hoofdstuk 3: belasting op inverkeerstelling Hoofdstuk 4: Eurovignet Hoofdstuk 5: verkrottingsheffing woningen en gebouwen Hoofdstuk 6: leegstandsheffing bedrijfsgebouwen Hoofdstuk 7: erfbelasting (vroegere successierechten) Hoofdstuk 8: schenkbelasting (registratierecht op schenkingen) Hoofdstuk 9: verkooprecht (registratierecht op verkoop onroerende goederen) Hoofdstuk 10: verdeelrecht (registratierecht op verdelingen) Hoofdstuk 11: recht op hypotheekvestiging
Voor elke soort belasting werd een vaste structuur gerespecteerd in de VCF: het belastbaar voorwerp, de belastingplichtigen, de belastbare grondslag, de tarieven, de verminderingen, de vrijstellingen en de wijze van heffing. Voor de bespreking van elke belasting in huidige bijdrage, werd deze indeling van de VCF ook gevolgd. Titel 3 heeft een eerder sequentiële structuur en regelt de procedure. Hierin wordt onder meer een antwoord gegeven op de vraag hoe de belasting geheven wordt, wanneer de belastingplichtige de belasting moet betalen en hoe de betwisting moet gebeuren. Er wordt ook voorzien in een uniforme regeling voor de verplichte bepalingen op het aanslagbiljet, de gedwongen invordering, de notificatie van schulden en de strafrechtelijke vervolging. Er wordt zo weinig mogelijk onderscheid gemaakt tussen de verschillende belastingen en er werd getracht de bepalingen zo veel mogelijk te harmoniseren.
20
regionale belastingen
Aangezien elke belasting die in de VCF werd opgenomen, voordien over eigen procedurebepalingen beschikte, vormt titel 3 veel meer dan een loutere coördinatie en codificatie van de bestaande regels. De onderlinge procedureverschillen werden weggewerkt en ingeruild voor een algemeen procedureel kader. Titel 4 bevat wijzigingsbepalingen. Titel 5 maakt melding van de opheffingsbepalingen en overgangsmaatregelen. Titel 6 regelt de citeerwijze van de codex en Titel 7 tot slot bevat alle bepalingen rond de inwerkingtreding van de VCF. Als bijlage bij de VCF werd er een concordantietabel toegevoegd. Zo kan er worden nagegaan welk nieuw artikelnummer een oude bekende bepaling heeft gekregen, of andersom. Wie de VCF raadpleegt, kan niet naast de gehanteerde nummering van de codex kijken. De structuur van de nummering bestaat uit vijf cijfers en wordt door velen als ‘onleesbaar’ en ‘gecompliceerd’ bestempeld. Men mag echter niet uit het oog verliezen dat deze nummering niet ‘willekeurig’ is: de volgorde van elke cijfer in de nummering heeft zijn eigen betekenis. Eens de lezer de gebruikte filosofie achter de nummering onder de knie heeft, weet hij onmiddellijk waarover een welbepaald artikel gaat.
wijze van heffing
vrijstellingen
verminderingen
tarief
belastbare grondslag
belastingplichtigen
belastbaar voorwerp
De nummerlogica voor bijvoorbeeld titel 2 ziet er als volgt uit:
erfbelasting
2.7.1.x.x
2.7.2.x.x
2.7.3.x.x
2.7.4.x.x
2.7.5.x.x
2.7.6.x.x
2.7.7.x.x
schenkbelasting
2.8.1.x.x
2.8.2.x.x
2.8.3.x.x
2.8.4.x.x
2.8.5.x.x
2.8.6.x.x
2.8.7.x.x
verkooprecht
2.9.1.x.x
2.9.2.x.x
2.9.3.x.x
2.9.4.x.x
2.9.5.x.x
2.9.6.x.x
2.9.7.x.x
verdeelrecht
2.10.1.x.x
2.10.2.x.x
2.10.3.x.x
2.10.4.x.x
2.10.5.x.x
2.10.6.x.x 2.10.7.x.x
recht op hypotheekvestiging
2.11.1.x.x
2.11.2.x.x
2.11.3.x.x
2.11.4.x.x
2.11.5.x.x
2.11.6.x.x
Hierna volgen enkele voorbeelden: – Ik zoek het tarief van de erfbelasting: • Eerste stap: ik moet in titel 2 zijn • Tweede stap: ik moet in hoofdstuk 7 zijn • Derde stap: ik moet in afdeling 4 zijn • Dus ik zoek naar de artikelen die beginnen met 2.7.4.x.x
2.11.7.x.x