9789401460071

SOS schrijven: een helder, vlot en foutloos verslag volgens de BETER-methode

Leen Pollefliet

eCampusLearn Surf naar www.ecampuslearn.com Geef de volgende unieke code in: Veel succes!

Uitgeverij Academia Press Coupure Rechts 88 9000 Gent BelgiÍ www.academiapress.be Uitgeverij Academia Press maakt deel uit van Lannoo Uitgeverij, de boeken- en multimediadivisie van Uitgeverij Lannoo nv. ISBN 9789401460071 D/2019/45/117 NUR 110 Leen Pollefliet SOS schrijven: een helder, vlot en foutloos verslag volgens de BETER-methode Gent, Academia Press, 2020, 128 p. Eerste druk, 2020 Vormgeving: Davine Peleman Coverillustratie: Djanlissa Pringels Š Leen Pollefliet & Uitgeverij Lannoo nv, Tielt Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

4

Woord vooraf Recentelijk droomde ik ervan om een eenvoudige schrijfgids te ontwikkelen voor studenten en leerlingen, die op het einde van hun studies een eindwerkstuk maken en schrijven. Eerder schreef ik een omvangrijker handboek, Schrijven: van verslag tot eindwerk – do’s & don’ts, dat al duizenden studenten heeft geholpen om hun droom – dat afstudeerwerk in het hoger onderwijs – correct te schrijven en zo met glans af te studeren. Nu wilde ik een boek opstellen met simpele tips, dat nog meer jongeren zou bereiken, op alle onderwijsniveaus. Je kan dromen op je eentje verwezenlijken, maar in vele gevallen komen er personen op je weg die je helpen. Die personen wil ik van harte bedanken. Eerst en vooral richt ik mijn oprechte dank aan Lies, Freya en Astrid van de uitgeverij Academia Press. Ze gaven mij niet enkel de kans om een nieuw boek uit te geven, maar ook kreeg ik van hen veel inhoudelijke steun tijdens het volledige boekenproces. Daarnaast wil ik ook de tientallen leerkrachten van verschillende onderwijsinstellingen en -niveaus bedanken, die een enquête invulden over de problemen die hun studenten en leerlingen ondervinden als zij een eindwerkstuk op het einde van hun studies schrijven. Hun antwoorden waren zeer waardevol, want zo wist ik waar leerkrachten en leerlingen echt nood aan hebben. Mijn goede vriendin, Annick Thienpont, directrice van SFI Melle, ben ik dankbaar, omdat ze een interessant brainstormmoment organiseerde met haar leerkrachten en met mij over het nut van een beknopte schrijfgids. Bedankt, Jan Van Aken (OLV Pullhof Berchem), Anne-Marie Renier en Marc Kerkhof (VTI Roeselare). Jullie bezorgden mij vele eindwerken, die mij inspireerden om niet alleen concrete voorbeelden op te nemen in de gids maar ook om inzicht te krijgen in de vaak voorkomende schrijffouten. 5

In het bijzonder Marc ben ik zeer dankbaar, omdat hij bereid was om steeds op mijn vragen te antwoorden en om mijn proefteksten kritisch na te lezen. Mijn vele vossenvriendinnen (GO! Atheneum Voskenslaan) bleven mij onvoorwaardelijk steunen in mijn schrijfopzet, omdat ook voor hen allen het onderwijs, het woord en de taal zeer dierbaar zijn. Dank, straffe foxies! Vervolgens verdient mijn echtgenoot Rudi een warm woord van dank. Zijn opbouwende kritiek over de opmaak van SOS was zeer waardevol. Daarbij deel ik met hem vele dromen, onder andere de droom van een wereld waarin niemand de taal geweld aandoet. Ten slotte richt ik een speciaal dankwoord aan mijn twee dochters. De creatieve Djanlissa ontwierp en tekende de bijzondere cover voor mijn tweede boek en de taalminnende Lou-Lou keek steeds met een kritisch oog mee. Zo is mijn tweede boek een echt dochterboek geworden, na het eerste, het moederboek. Leen Pollefliet Oostende, juni 2020

6

Lijst met enkele paniekmomenten

Help! Herken je de volgende wanhopige vragen? Bewust kijken Hoe moet ik beginnen aan mijn onderzoek?.................................. p. 15

Efficiënt voorbereiden Waar vind ik de juiste informatie?....................................................p. 36 Mag ik Wikipedia gebruiken?........................................................... p. 37 Hoe moet ik op het internet zoeken?..............................................p. 38 Hoe moet ik een bron vermelden in de tekst zelf?........................ p. 46 Hoe moet ik een bron in de referentielijst vermelden?................... p. 51

Tekstschema tekenen Hoe breng ik orde aan in mijn ideeën?...........................................p. 61

Effectief schrijven Welk deel moet ik eerst schrijven?...................................................p. 73 Hoe krijg ik mijn eerste letter op papier?........................................p. 74 In welke persoon moet ik schrijven: ik of wij of …?........................ p. 79 Welke soort taal is de beste taal voor een verslag?.........................p. 82 Hoe vermijd ik een dt-fout?............................................................. p. 92 Hoe vorm ik goede zinnen?............................................................ p. 86 Waar vind ik spellinghulp?...............................................................p. 91 In welke opmaak giet ik mijn tekst zodat mijn tekst er aantrekkelijk uitziet en goed leesbaar is?.................................. p. 105

Rustig herlezen Waarop moet ik letten vooraleer ik mijn tekst indien?...................p. 111

7

SOS op eCampusLearn: Jouw reddingsboei online

In ĂŠĂŠn overzichtelijke online leeromgeving vind je alles wat je nodig hebt om nog beter en vlotter te schrijven. Ga naar www.ecampuslearn.com en activeer je boek met de unieke code bovenaan bladzijde 4. Je vindt er: o je eigen e-boek; o foute verslagen met correctie en uitleg; o minigids over bronnen met betrouwbare websites; o korte videolessen, ingesproken door de auteur zelf; o SOS-checklist uit de schrijfgids; o en nog veel meer, ook voor leerkrachten en begeleiders!

8

Inhoud

Inhoud Woord vooraf 5 Help! Herken je de volgende wanhopige vragen? 7 Inhoud 9 Inleiding 11 Een verslag schrijven en afwerken in vijf stappen en zes tips 13

Stap 1 - Bewust kijken 15 1 2 3 4 5 6

Onderwerp van mijn eindwerkstuk Doel van mijn onderzoek Lezer van mijn verslag Eisen van mijn opdracht 4.1 Vragenlijst over het eindverslag 4.2 Vragenlijst over de eindpresentatie Duidelijke planning voor mijn eindverslag Hulplijnen

15 15 16 16 16 17 19 20

Stap 2 - Efficiënt voorbereiden 23 1 De juiste informatie vinden 1.1 Enquête 1.2 Interview 1.3 Observatie 1.4 Proeven 1.5 Bronnen 1.5.1 Objectieve informatie in boeken, artikelen en websites 1.5.2 Bronnen zoeken: Digitaal – Niet-digitaal 1.5.3 Ideeën van een auteur neerschrijven

23 24 27 31 34 35 35 36 41

Plagiaat – Citeren, parafraseren, parafraseren met citaat, refereren Plaats referentie

1.5.4 Bronnen vermelden

45

Bron in tekst – Bronnen in referentielijst (APA): Bron met auteur – zonder auteur – persoonlijke communicatie – sociale media

2 De resultaten verzamelen en selecteren 3 Een eindconclusie formuleren

57 58

Stap 3 - Tekstschema tekenen 61 1 Belang van structuur en overzicht 2 Structuur in mijn verslag 2.1 Onderdelen vóór de hoofdtekst 2.1.1 Woord vooraf 2.1.2 Inhoud

61 62 63 63 64 9

2.2 2.3

2.1.3 Lijst met afkortingen 2.1.4 Lijst met figuren 2.1.5 Lijst met tabellen 2.1.6 Verklarende woordenlijst 2.1.7 Inleiding Hoofdtekst van mijn verslag Onderdelen na de hoofdtekst 2.3.1 Besluit 2.3.2 Referentielijst 2.3.3 Bijlagen

64 65 65 65 66 68 68 68 70 70

Stap 4 - Effectief schrijven 73 1 Drie schrijfrondes 2 Een duidelijke, passende, foutloze en aantrekkelijke tekst schrijven 2.1 Samenhang en structuur in het verslag 2.1.1 Hoofdtekst 2.1.2 Volledige tekst 2.2 Schrijfstijl van mijn verslag 2.2.1 Zakelijke en onpersoonlijke schrijfstijl 2.2.2 Hedendaags taalgebruik 2.2.3 Concrete taal 2.2.4 Correcte zinsbouw 2.3 Taal van mijn verslag 2.3.1 Spel- en tikfouten 2.3.2 Werkwoordsvormen: d-t-dt … 2.3.3 Losschrijfziekte 2.3.4 Verwijswoorden 2.3.5 Leestekens – de komma en het punt 2.4 Opmaak van mijn verslag 2.4.1 Een eerste, aantrekkelijke indruk 2.4.2 Opmaaktips voor een goed leesbaar verslag

73 75 75 76 76 79 79 83 84 86 88 89 92 97 98 100 102 102 105

Stap 5 - Rustig herlezen 111 Besluit 113 Een helder, vlot en foutloos verslag 114 SOS-checklist 117 Bijlage 1: Foute tekst en verbeterde tekst 120 Bijlage 2: Juiste zakelijke e-mails schrijven 122

10

Inleiding

Inleiding Begin je al te bibberen als je een tekst moet schrijven? Vind je het moeilijk om de eerste letters op papier – of op het scherm – te plaatsen? Weet je niet hoe je de informatie die je leest in een artikel, een boek of op een website moet verwerken in een tekst? Twijfel je over de gepaste schrijfstijl van een zakelijk verslag? Heb je moeite om bepaalde woorden correct te schrijven? Twijfel je steeds over de uitgang -d of -dt? Wil je graag weten welke opmaak jouw tekst beter leesbaar maakt? Met andere woorden … slaak je stiekem een hulpkreet uit als je een verslag moet schrijven? Hoop je dat iemand jouw SOS hoort? Geen nood, deze korte schrijfgids zal je redden! Hij zal je helpen als je op het einde van je opleiding een belangrijke tekst schrijft, namelijk een werkstuk1 om je studies af te sluiten. In dat werkstuk breng je inhouden uit verschillende vakken van jouw opleiding samen. Daarnaast vorm je je op basis van enquêtes, interviews, proeven en observaties. Auteurs van kranten, boeken, websites, blogs en sociale media informeren jou, maar die informatie moet je zo kritisch mogelijk evalueren. Alle verkregen informatie gebruik je om ‘iets’ te maken … Dat ‘iets’ kan een product, een voorwerp of een idee of … zijn, maar in elk geval is het origineel en enkel van jou. Het eindwerkstuk bestaat soms uit een praktisch deel én een schriftelijk deel, of soms enkel uit een schriftelijk deel. Vast en zeker zal je er een verslag over moeten schrijven. Dat verslag beschrijft hoe je tot dat eindresultaat – eindconclusie of eindproduct – kwam: welke

1

Dat werkstuk heeft verschillende benamingen. In België heet het in de humaniora een eindwerk, een geïntegreerde proef (gip of GIP), een onderzoekscompetentie (OC) of een vakoverschrijdend project; in het hoger onderwijs een bachelorproef. In Nederland is het in het middelbaar onderwijs een profielwerkstuk (pws) of, in het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (wmbo), een sectorwerkstuk (sws); in het hoger onderwijs een scriptie.

11

stappen je hebt ondernomen, waar je je informatie gehaald hebt en welke resultaten je hebt geboekt. Schrijven doe je echter niet zomaar. Je gaat niet meteen achter je pc zitten en je begint niet alles neer te schrijven wat je op dat moment denkt. Neen, schrijven doe je volgens de BETER-methode in verschillende stappen, in vijf2 om precies te zijn. Je begint met b ewust te kijken, je een duidelijk beeld te vormen van wat de leerkracht van jou verwacht. Daarna bereid je je e fficiënt inhoudelijk voor. Dan orden je de ideeën in een t ekstschema. Vervolgens begin je de ideeën e ffectief uit te schrijven. Het is dus duidelijk dat je de eerste letters van jouw verslag pas in de vierde stap schrijft of tikt. Ten slotte herlees je het volledige verslag r ustig en kritisch. Misschien wijzig je nog een zin of een woord. De vijf verschillende schrijfstappen vormen de hoofdstukken in deze schrijfgids. Dit boek is dus een gids die je begeleidt op je wandeling tot het eindpunt: jouw degelijk, eerlijk, duidelijk, gepast, foutloos en vlot leesbaar verslag. De vele voorbeelden uit eindwerkstukken verduidelijken de theoretische uitleg. Deze bondige schrijfgids stelt voor hoe je moet schrijven, moet verwijzen naar informatiebronnen en een tekst moet schrijven en opmaken, maar uiteindelijk is het je begeleider, je leerkracht die bepaalt wat mag, wat niet mag en wat moet. De ene leerkracht stelt niet dezelfde eisen als de andere. Het ene eindwerkstuk vraagt wel persoonlijke inbreng, het andere niet. Vergeet niet de bundel, de handleiding van de school of van de leerkracht grondig door te nemen en op te volgen. Dit is zeker: deze gids zal je reddingsboei zijn tijdens de volledige periode van je eindwerkstuk. Als je de BETER-richtlijnen consequent volgt, dan zal je een degelijk en overtuigend eindverslag afwerken, waarop je trots zal zijn. Bewijs dit de wereld en jezelf maar!

2

12

Je zal hier misschien de OVTUR-methode in herkennen. OVTUR staat voor Oriënteren, Voorbereiden, Tekstschema opstellen, Uitvoeren en Reflecteren.

Een verslag schrijven en afwerken in vijf stappen en zes tips Stap 1 - Bewust kijken Informeer je over thema, doel, eisen en deadline.

Stap 2 - EfficiĂŤnt voorbereiden Verzamel de juiste informatie (via enquĂŞtes, interviews, observaties, proeven of bronnen).

Stap 3 - Tekstschema tekenen Orden de onderdelen van de hoofdtekst (de hoofdstukken) en plaats ze in een overzichtelijk schema.

Stap 4 - Effectief schrijven Schrijf eerst de onderdelen van de hoofdtekst en daarna de delen voor en die na de hoofdtekst. Let steeds op schrijfstijl, taal en opmaak.

Ruststap - Laat de tekst rusten. Stap 5 - Rustig herlezen Lees de tekst na, laat nalezen en stuur eventueel nog bij.

Tip 1 - Inhoud is juist, degelijk en diepgaand. Tip 2 - Bronvermelding is correct en consequent. Tip 3 - Structuur is duidelijk. Tip 4 - Schrijfstijl is gepast. Tip 5 - Taal is foutloos. Tip 6 - Opmaak is leesbaar en aantrekkelijk. 13

Bewust kijken

Stap 1 - Bewust kijken

Stap 1 - Bewust kijken Informeer je over thema, doel, eisen en deadline.

Tip!

Inhoud is juist, degelijk en diepgaand. o Bespreek de inhoud met de leerkracht/begeleider. o Informeer je grondig over de eisen van de opdracht. o Lees de handleiding van de school na.

1 Onderwerp van mijn eindwerkstuk Het onderwerp van je werkstuk hangt af van je vakgebied. Misschien heb je geen keuze en moet je er een uitkiezen uit een lijst. Misschien ben je vrij om een onderwerp voor te stellen. Een werkstuk over o make-up in de oudheid o een zitmeubel dat je moet ontwerpen o een fiets die je moet voorzien van een elektrische motor o een les om 80-plussers met de pc te leren werken o het belang van sprookjes in onze maatschappij o het grootste windmolenpark in België

2 Doel van mijn onderzoek Misschien wil je de lezer3 over een onderwerp informatie geven of wil je hem iets uitleggen of wil je hem over iets overtuigen of ... Je moet op voorhand weten wat je wil bereiken, want op basis daarvan zal je je informatie verzamelen. In de meeste gevallen zal je de lezer willen informeren.

3

SOS kiest voor de ‘algemene, mannelijke’ vorm, bijvoorbeeld ‘de lezer … hij' en niet 'de lezer/lezeres ... hij/zij'. Op die manier zijn de zinnen niet onnodig zwaar.

15

o onderzoeken of in de oudheid (het oude Egypte, Griekenland, China) make-up werd gebruikt en welke technieken er toen populair waren o een zitmeubel ontwerpen, dat gemakkelijk zit voor een ouder publiek, dat tijdloze elegantie uitstraalt, dat gemaakt is uit duurzame materialen en dat volgens een duurzame productietechniek is vervaardigd

3 Lezer van mijn verslag Probeer op voorhand te weten te komen wie je verslag zal lezen en wie je product zal beoordelen. Weet de lezer veel van jouw thema of moet je bepaalde theorieën, termen of afkortingen uitleggen omdat de lezer die niet kent? o je begeleider van de klas o je stagebegeleider

4 Eisen van mijn opdracht Probeer antwoord te krijgen op volgende vragen. Pas als je de antwoorden kent, kan je je goed voorbereiden. De antwoorden op die vragen vind je in de handleiding die je school/begeleider/leerkracht heeft opgesteld met alle eisen van het eindwerkstuk.

4.1 Vragenlijst over het eindverslag

16

 Is er een handleiding/een vademecum van de leerkracht/de opleiding die ik moet volgen?

ja/neen

 Hoeveel pagina’s/woorden moet ik indienen?

minimaal maximaal