Issuu

NOORDWEST-ITALIÃ‹

van reizigers voor reizigers

TTER

NOORDWEST-ITALIÃ‹

4 De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:

trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt

Uitgeverij Terra Lannoo Postbus 97 NL-3990 DB Houten

e - mail: trotter @ lannoo.be www.trotterclub.com

De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. vertaling Petra van Caneghem; 2019 Imago Mediabuilders reisinformatie vlaanderen en nederland Wegwijzer, Brugge omslagontwerp Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ontwerp binnenwerk Imago Mediabuilders omslagfoto StevanZZ / Shutterstock oorspronkelijke titel Le Routard – Italie du Nord oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur van de reeks en auteur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval adjunct- redacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Alain Pallier en Fiona Debrabander

D/2019/45/226 - ISBN 978 94 014 5830 6 - NUR 512 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? Op deze pagina’s zetten we de toeristische highlights voor je op een rijtje – stuk voor stuk zijn het met recht topervaringen die je niet mag missen!

20 TOPERVARINGEN 14

VALLE D’AOSTA blz. 109

Sacro Monte

Aosta

1 FRANKRIJK

Lago d’Iseo

12 13 14

Lago di Garda

15 16 17

Parco nazionale del Gran Paradiso

Milaan

Vicenza

Verona

LOMBARDIJE blz. 351

Padua

Museo Egizio

2 3 Pinacoteca Agnelli Turijn

Venetië

Padua

Pavia

Mantua

Po Po

Sabbioneta Sabbioneta

18 PIËMONT blz. 141

Barbaresco Barolo

De Langhe

7 5

6 Cervo

van

Bologna

Kade van Camogli

Golf Genua

Parma

A D R I AT I S C H E ZEE

Modena

LIGURIË blz. 253

Finalborgo

Alpi Liguri

Delta del Po

Ferrara

Parma Parma

Genua

Bologna

Rochetta Nervina

Ravenna

10 Cinque Terre 0

Porto Venere

GA WANDELEN IN HET NATIONAAL PARK GRAN PARADISO

BEZOEK IN TURIJN BESLIST HET MUSEO EGIZIO

Het is 70.000 ha groot en ligt tussen de Valle d’Aosta en Piëmont. Het is het oudste park van Italië en een van de mooiste van Europa. Adem er de schone lucht in en observeer de steenbokken, lammergieren, marmotten en vossen. Een ideaal speelterrein voor jong en oud, met weilanden, bossen van larken en sparren en puntige rotsen. Blz. 118

Het mooiste museum met Egyptische kunst, op dat van Caïro na. Unieke stukken in een geslaagde museuminrichting (nadat het museum volledig is gerenoveerd). Het opende de deuren in de 19de eeuw en was aanvankelijk gewijd aan vondsten van Europese egyptologen als Champollion en Ernesto Schiaparelli. Blz. 172

50 km

In het hoofdstuk ‘Mens, maatschappij, natuur en cultuur’ gaan we dieper in op onder andere de geschiedenis, het cultureel erfgoed en de geografie van het land of gebied dat je bezoekt. Een ideale selectie om alvast thuis of tijdens de heenreis door te nemen.

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR Beroemde personen Bevolking Cultureel erfgoed Drank Economie Film Geografie Geschiedenis Keuken Literatuur Media Pasta Restaurants en bars Werelderfgoed Zeden en gewoonten

26 31 31 34 37 39 41 42 54 60 62 63 64 65 67

de druiven voor de barolo komen vooral uit de wijngaarden rond la morra .

In het hoofdstuk ‘Praktisch’ vind je alle nuttige informatie over de bestemming. Lees er alles wat je moet weten over bijvoorbeeld verkeer en vervoer, geldzaken, taal en gebruiken.

NOORDWEST-ITALIË PRAKTISCH

ABC VAN ITALIË - 302.000 km². Op dit grondgebied bevinden zich ook twee onafhankelijke staatjes: Vaticaanstad en San Marino. - Rome. - 60.905.976 inwoners. - Italiaans. - parlementaire republiek. president - Sergio Mattarella, sinds 3 februari 2015. index van menselijke ontwikkeling - 0,887 (26ste op de wereldranglijst) oppervlakte

hoofdstad bevolking

officiële taal staatsvorm

ALVORENS TE VERTREKKEN In Italië

Nuttige adressen

ambassade van belgië

In België

NOORDWEST-ITALIË PRAKTISCH

italiaanse dienst voor toerisme

Emile Clausstraat 28, 1050 Brussel T (02) 647 11 54. Fax: (02) 640 56 03 : brussels@ enit.it o brussels.enit.it en o italia.it. ambassade van italië - Emile Clausstraat 28, 1050 Brussel T (02) 643 38 50. Fax: (02) 648 54 85 : ambbruxelles@esteri.it o ambbruxelles.esteri.it. istituto italiano di cultura - Livornostraat 38, 1000 Brussel T (02) 533 27 20. Fax: (02) 534 62 92 : iicbruxelles@esteri.it o iicbruxelles.esteri.it. wegwijzer reisinfo - Beenhouwersstraat 9, 8000 Brugge T (050) 33 75 88 : info@ wegwijzer.be o wegwijzer.be. Onafhankelijk reisinformatiecentrum met leeszaal (reisgidsen, tijdschriften, kaarten, reisverslagen). Uitgever van het magazine Reiskrant. Organisator van Reismarkt (reizigers informeren reizigers) en andere evenementen. In Nederland italiaanse

o italia.it

dienst

voor

toerisme

van italië - Alexanderstraat 12, 2514 JL Den Haag T (070) 302 10 30 Fax: (070) 361 49 32 : denhaag. embitaly@esteri.it o amblaja.esteri.it. - Keizersgracht 564, 1017 EM Amsterdam T (020) 626 39 87. Fax: (020) 638 35 96 : iicamsterdam@esteri.it o iicamsterdam.esteri.it.

ambassade

istituto italiano di cultura

- Via Giuseppe

de Notaris 6, 00197 Rome T 360 95 11 : rome@diplobel.fed.be o diplomatie.belgium.be/italy.

ambassade van nederland

VOOR DE ZEKERHEID … Het is een goed idee om scans te maken van je paspoort, visa, bankpas, vliegticket(s), verzekeringspolis en hotelvouchers. stuur ze vervolgens als een pdf-bijlage in een mail naar jezelf. In geval van verlies of diefstal kun je die documenten dan heel gemakkelijk in een internetcafé weer (laten) afdrukken en zul je het probleem sneller kunnen oplossen bij de autoriteiten.

- Via Mi-

chele Mercati 8, 00197 Rome T 3228 6001 : rom@minbuza.nl o netherlandsworld-

Goed om te weten

wide.nl/countries/italy. Als je met de auto naar Italië reist, volstaat een nationaal rijbewijs. Je hebt een internationale verzekeringspolis nodig. Wanneer je niet met je eigen auto reist, vraag In België dan een schriftelijke machtiging aan de eigenaar van de auto. Een identiteitskaart volstaat. Kinderen ondoor een continentaal klimaat kan het der de 12 jaar moeten in het bezit zijn van begin april . een eigen identiteitsbewijs in metpiëmont foto, ver- sneeuwen tot Internationale krijgbaar bij de gemeentediensten van je studentenkaart woonplaats. Reist het kind met een van de Deze kaart is in de hele wereld het bewijs ouders, dan is het wenselijk dat de ouder dat je student bent. Hiermee kun je prodie het kind niet vergezelt een schriftelijke fiteren van verschillende voordelen, toestemming opmaakt (in het Engels) en diensten en studententarieven (op verdie laat legaliseren door het gemeentebevoer, overnachtingen, cultuur enzostuur. voort). Met de kaart heb je ook diverse speciale voordelen tijdens het reizen In Nederland (korting op vliegtickets, hotels en jeugdherbergen, verzekeringen, simkaarten, Een Europese identiteitskaart of geldig autoverhuur). paspoort volstaat. Dat geldt ook voor kinderen. Reist het kind met een van de ouDe kaart kost € 15. Je kunt deze verkrijders, dan is het wenselijk dat de ouder die gen op vertoon van je identiteitskaart, je het kind niet vergezelt een schriftelijke studentenkaart en een foto bij: toestemming opmaakt (in het Engels) en In België die laat legaliseren door het gemeentebestuur. connections - Connections Travel Shops Ben je onder de 18 jaar en reis je alleen in Aalst, Antwerpen, Brasschaat, Brugge, of met een persoon die niet een van de ouBrussel Centrum, Brussel Elsene VUB,

Formaliteiten

In Nederland

kilroy travels netherlands - Singel 413, 1012 WP Amsterdam T (020) 524 51 00 o kilroytravels.nl. Er zijn ook kantoren in Den Haag, Utrecht en Groningen. joho - : info@joho.nl o joho.nl. Er zijn kantoren in Den Haag (hoofdkantoor), Amsterdam, Leiden, Groningen en Utrecht. Via o isicnederland.nl.

Internationale jeugdherbergkaart De jeugdherbergkaart is te gebruiken in meer dan negentig landen en opent de deuren van de vierduizend hostels van de keten Hostelling International. De openingstijden verschillen per land en per hostel. De kaart is vaak verplicht bij een verblijf in een jeugdherberg, dus we raden je aan er voor vertrek een aan te vragen. • Voor een verblijf in een jeugdherberg geldt geen leeftijdsgrens, lid worden volstaat. • De kaart geeft je de mogelijkheid online te reserveren, dankzij het internationale reserveringssysteem op o hihostels.com. Je kunt tot een jaar van tevoren reserveren in meer dan 1600 hostels over de hele wereld. Bovendien kun je in een keer meerdere hostels boeken. • Het systeem maakt het mogelijk informatie te verkrijgen over de hostels, de beschikbaarheid te checken, te reserveren en online te betalen. • Met deze kaart heb je ook recht op kortingen op vervoer, musea en toeristische

Alvorens te vertrekken

De gedeeltes die in twee kolommen zijn gezet, bevatten nuttige informatie, zoals adresgegevens van instanties en webadressen ter voorbereiding op de reis.

ders is, dan is de schriftelijke toestemming Brussel Schuman, Brussel Toison d’Or, van beide ouders vereist (in het Engels). Brussels Airport, Ukkel, Gent, Gent Expo, Het bewijs moet worden gelegaliseerd. Hasselt, Kortrijk, Kraainem, Leuven, LomHeb je niet de Belgische of Nederland- mel, Mechelen, Mortsel, Oostende, Roesese nationaliteit, neem dan contact op met lare, Sint-Niklaas, Turnhout, Vilvoorde. de ambassade van Italië in België of Ne- Callcenter T (070) 23 33 13 o connecderland. tions.be. Via o isic.be.

NOORDWEST-ITALIË PRAKTISCH

ABC vAn ItAlIë

enit

ABC van Italië Alvorens te vertrekken Budget Feesten en feestdagen Fooien Geldzaken Gezondheid Internetadressen Klimaat Mensen met een beperking Noodgevallen Openingstijden Overnachten Post Reisliteratuur Risico’s en ergernissen Roken Taal Telecommunicatie Vervoer Winkelen

78 78 80 81 83 83 84 85 85 86 87 87 87 89 90 90 91 91 93 94 103

geving. als een s! Vern, brede ijen, de de duoMuseum ofelijke dste na n hebt, e paleiupinigi, of casaal Weal van

ke stad de zee nog de er weer barokke ad met ontwor-

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? Turijn

REISPLANNER

pen door Renzo Piano en herbergt een interessant Museum van de Zee naast een van de grootste aquaria van Europa! • Dag 5 en 6: Milaan (4): Gelukkig is het historische centrum van Milaan vrij klein. Als je het goed voorbereidt, krijg je de belangrijkste monumenten ruimschoots te zien. Van het Duomoplein heb je toegang tot de kerk en het paleis. Ga daarna naar de Pinoteca de Brera, een museum dat je in deze streek niet mag missen. Slenter dan eens de (heel) chique Via Monte NaDoor langs deze beknopte inhoudspoleone (niet toeopgave per deel voor van deelke gids portemonnee te gebruiken hoef niet telkens gankelijk), ofjelangs de bescheidener boeterug te bladeren naar de tiekjes de Duomo. algehelerond inhoudsopgave voor •in het Dag 7: Mantua (5) is een heerlijke stad boek. die lekker luiert aan de oevers van het meer. De stad is trots op haar afkomst en barst van de elegante, fraaie aristocratische paleizen, waaronder het opmerkelijke palazzo Ducale en het palazzo Te. Trek genoeg tijd uit voor een boottochtje, vooral in de zomer als de lotusbloemen bloeien. Op het kleine kaartje linksboven zie je in een oogopslag welk deel van het land of de regio het betreffende hoofdstuk beschrijft. Op de eerste pagina van elk nieuw deel zijn de niet te missen bezienswaardigheden al in kaart gebracht met een paginaverwijzing voor wie ze direct wil raadplegen.

105

Palazzi reali

ZW I TS ER L A N D

De Reisplanner stelt uitgewerkte reisprogramma’s voor om Noordwest-Italië op de beste manier te ontdekken.

104

Tussenstop

Reisroute 1 week Plaatsen opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco

Milaan 4

Turijn

Mantua 5

Palazzi reali Palazzo Reale in Turijn

EEN WEEK

•

Dag 1 en 2: Turijn (1) en omgeving. Stel je je het industriële Turijn voor als een stuurse, saaie stad? Helemaal mis! Verwacht prachtige barokke gebouwen, brede straten en 18 kilometer aan galerijen, de piazza Castello, het palazzo Reale, de duomo en natuurlijk het schitterende Museum van de Automobiel en het ongelofelijke Egyptische Museum, het uitgebreidste na dat van Caïro! En als je daar zin in hebt, bezoek je ook nog de koninklijke paleizen (palazzina di Caccia de Stupinigi, castello di Rivoli, Veneria Reale of castello di Racconigi … ; 2), allemaal Werelderfgoed en binnen een straal van 20 km rond Turijn. • Dag 3 en 4: Genua (3). Een rijke stad met een verleden dat vooral rond de zee draait. Van de weelde van toen zijn nog de prachtige paleizen over, die ook hier weer Werelderfgoed zijn, schitterende barokke kerken en een oude charmante stad met restaurantjes. De haven is volledig ontwor-

Genua

Golf van Genua

FR A N KR I JK

Palazzo Te in Mantua

FRA NKRI JK

108

EN ALS JE …

•

Houdt van cultuur: de grote steden, zoals Turijn (met het Egyptisch Museum, het koninklijk paleis, het Museum van de Automobiel en in de omgeving het fraaie museum voor hedendaagse kunst in Castello di Rivoli), Genua natuurlijk, voor de historische stadskern (met palazzi, musea en kerken), maar ook kleinere, maar even aantrekkelijke stadjes: in Piëmont de architecturale pareltjes, die getuigen van het historische en religieuze verleden van de streek (Santuario di Oropa of Di Vicoforte, Sacra di San Michele …), in Lombardije de leuke stadjes Pavia, Mantua en Cremona). • Graag reist met het gezin: het Parco Nazionale del Gran Paradiso, tussen de Valle d’Aosta en Piëmont, Genua met een aquarium dat leuk is voor groot en klein, Levanto voor een paar dagen strand en wandelen in de Cinque Terre. • Met z’n tweetjes bent: Turijn voor wie houdt van de stad, en de Langhe voor de dorpjes waar je lekker kunt eten. Ze liggen meestal ook prachtig in het groen. In Ligurië zet je de Cinque Terre en de Ligurische Alpen op je lijstje, naast romantische dorpjes als Camogli, Portofino en Porto Venere. • Graag lekker eet: de magische driehoek Turijn-Barolo-Asti, de wijnregio (barolo, barbaresco, nebbiolo, dolcetto, moscati

Aquarium in Genua

VALLE D’AOSTA COURMAYEUR . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 IL PARCO NAZIONALE DEL GRAN PARADISO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 VALSAVARENCHE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 COGNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 AOSTA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 d’Asti …), de witte truffel, het slowfood en de vele andere geneugten. Graag sport: Levanto om te surfen, Sestri Levante om te watersporten. Ga je liever wandelen, dan weet je niet wat als eerste te kiezen: het nationaal park Cinque Terre, Porto Venere, Portofino, de Ligurische Alpen en de hele Valle d’Aosta en Piëmont in de winter om te skiën.

VALLE DI GRAN SAN BERNARDO. . . . . . . . . . . . . . . . . . 132

•

VALTOURNENCHE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 BREUIL-CERVINIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 DE KASTELENROUTE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 FORTE DI BARD. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139

het nationaal park gran paradisio strekt zich uit over 70.000 ha .

LIECH.

OOSTENRIJK

ZWITSERLAND

Aosta

VALLE D’AOSTA

FRANKRIJK MIDDELLANDSE ZEE

VALLE D’AOSTA XXX

Kasteel van Issogne Fort en musea

138 140

Deze vallei wordt doorkruist door de Dora Baltea (zijrivier van de Po) en telt een veertigtal toppen van meer dan 4000 m. Over een afstand van bijna honderd kilometer liggen dorpjes en kastelen verspreid. Mooie landschappen, rijk erfgoed, gastvrije inwoners … maken deze valleistreek heel aantrekkelijk. Alpinisme, trektochten, skiën, sneeuwschoenwandelen en wildwatersporten, wie van de weidse natuur houdt, komt hier zeker aan zijn trekken. Vergeet niet de natuur van het parco Nazionale del Gran Paradiso te bewonderen en de lokale gastronomie te ontdekken, in het bijzonder de wijn (Morgex, op 1200 m, de hoogstgelegen wijngaarden van Europa). De vallei was lang afgesneden van de rest van de wereld, maar is nu van alle kanten bereikbaar. In het noorden leidt de Grote Sint-Bernardtunnel naar Zwitserland, in het westen de Mont Blanctunnel naar Frankrijk. Zodra de sneeuw begint te smelten kun je de Valle d’Aosta ook bereiken via de toppen van de Grote Sint-Bernardpas (vanuit Zwitserland) en de Kleine Sint-Bernardpas (vanuit Frankrijk), zonder tol te betalen. De vallei heeft sinds 1948 een apart statuut: het is een autonome regio met twee officiële talen, Italiaans en Frans.

122

123

WAT IS ER TE ZIEN EN TE DOEN?

In het gehucht terre, vlak na Plan de la Pesse en zijn camping, kun je trektochten maken naar de berghut van Chabod (2750 m). Vertrek vanaf het parkeerterrein, ga over de brug. Reken op een voettocht van 2½ uur. Vanaf de schuilhut kun je in de zomer naar de Gran Paradiso (4061 m) of de Piccolo Paradiso (3900 m). Dit tweede gedeelte bevindt zich in het hooggebergte; daar is een gids dus noodzakelijk. Alleen in de zomer; in de winter is de beklimming alleen mogelijk met toerski’s met zeehondenvel.

NUTTIGE ADRESSEN EN INFORMATIE

: cogne@turismo.vda.it.

Dag. geopend 9.0013.00 u en 15.00-18.00 u (tot 19.00 in het hoogseizoen). Gesloten di. mei-half juni, sept.-okt. Veel informatie over de streek en de wandelingen. Je kunt hier een visvergunning aanvragen.

Consorzio operatori turistici Valle di Cogne: via Bourgeois 34 (zelfde gebouw als het Bureau voor Toerisme) T 0165 74 835 o cogneturismo.it. Zelfde openingstijden. Hier kun je informatie krijgen over overnachtingen en een natuur- of berggids aanvragen. Skischool. Inlichtingen over het natuurpark Gran Paradiso.

COGNE POSTCODE 11012 | 1500 INWONERS

Eeuwenlang was de Val de Cogne een zeer afgesloten vallei. Van de Romeinse tijd tot in de jaren 1970 leefde men van de ontginning van de ijzermijnen. Nu komen er het hele jaar door toeristen. Je ontdekt er een traditionele architectuur met kleine huizen gemaakt uit hout en steen met leistenen daken en balkonnetjes vol bloemen; je ziet er ambachtslieden en kantwerksters. Deze vallei, die de echte toegangspoort tot Gran Paradiso vormt, is niet groot maar biedt een ongeziene waaier aan landschappen en kleuren. Cogne is een van de meest geprezen gemeenten van Valle d’Aosta. Niet verwonderlijk dus dat het er ’s zomers erg druk is …

SLAPEN, ETEN EN IETS DRINKEN

Buiten het centrum, in de richting van Lillaz. Dag. geopend (behalve ma.avond en di., dag. in aug.). Gesloten 3 weken in juni en nov. Tweepersoonskamer € 75-100, ontbijt inbegrepen. Maaltijd à la carte circa € 40. Mooi adresje in een geel chalet, bovenaan de rivier. In 2016 viert het huis zijn 50ste verjaardag. De specialiteit van het huis is de seuppetta cogneinse, een risotto met broodcroutons en fontinakaas die je maag goed vult. Verder kun je ook lekkere, gegrilde gerechten eten. Op zaterdagavond kun je dansen in de taverna, in de kelderverdieping. Op de bovenste verdieping zijn vijf tweepersoonskamers voor wie een glaasje te veel (plaatselijke brandewijn) opheeft.

Résidence Château Royal: via Dr GrapH pein 52 0165 751 912 chateauroyal@

Hotel Bouton d’or: viale Cavagnet 15 T 0165 742 68 o hotelboutondor.it. Aan de rand van Cogne, aan de linkerkant. Gesloten mei-juni en okt.-nov. Tweepersoonskamer € 100-170. Halfpension (verplicht in het hoogseizoen) € 65-110 per persoon. Restaurant op vraag. Deze grote, gezellige en comfortabele berghut wordt al sinds 1975 door dezelfde familie gerund. De vijftien kamers zijn met hout afgewerkt en hebben een balkonnetje dat uitkijkt op de weg en de weide of op een voormalige mijn. In de kelder sauna, stoombad, jacuzzi en een leuk zwembadje. Zeer goede ontvangst.

2 studio’s met kleine tuin, € 50-115 per nacht voor 2 personen. Op de begane grond is een bar met mogelijkheid tot ontbijt (€ 5) en diner. Wasruimte. Parkeren € 7 per dag. Zwembad. Oorspronkelijk was dit de verblijfplaats van de koningen van Italië wanneer zij op steenbokken kwamen jagen. Het gebouw is opgedeeld in twaalf appartementen, die elk de naam dragen van een bergtop in de omgeving. Op de bovenste verdieping heb je een prachtig zicht op de daken van Cogne en op de bergen. Er is ook een

la Madonnina del gran Paradiso: rue Laydetré 7 T 0165 740 78 : hotel@lamadonnina.com o lamadonnina.com V Naast de kabelbaan. Gesloten in april-mei en nov.-half dec. Tweepersoonskamer € 85-110. Parkeergarage tegen betaling. Hotel zonder verrassingen, typisch voor skioord. Mooie, knusse kamers met balkon en vrij uitzicht (mijd die op de begane grond). Gezellige eetruimte waar je geniet van een lekkere keuken, en niet alleen van de klassieke streekspecialiteiten. Spa ter beschikking van de gasten.

De Val de Cogne vormt de toegangspoort tot het parco nazionale del Gran Paradiso.

Résidence Château Royal

Voor een herkenbare structuur en meer opzoekgemak is de volgorde van onderwerpen per stad of regio telkens hetzelfde: praktische informatie - informatie over verblijf: slapen, eten, iets drinken, uitgaan - informatie over de bezienswaardigheden.

klein fitnesscentrum met sauna en jacuzzi. Huiselijk adresje.

Bureau voor toerisme: via Bourgeois 34, HRD lou Ressignon: rue des Mines I tegenover het gemeentehuis 0165 740 40 22 0165 740 34 info@louressignon.it.

tiscali.it o hotelcogne.com V Gesloten in nov. Appartementen (2-8 personen) waaronder

SLAPEN, ETEN EN IETS DRINKEN

Valle d’aosta

Twee schilderachtige middeleeuwse dorpen zijn een omweg waard: nex en tignet, die met elkaar verbonden zijn. Oude houten boerderijen met stenen daken, een kapelletje (in Tignet) en een majestueus panorama staan je daar te wachten. Met wat geluk krijg je er steenbokken te zien, die tot bij de woningen komen.

Cogne

Aan de rand van de pagina’s zorgen een duimgreep en een kopregel ervoor dat je direct ziet welke informatie er op de betreffende pagina wordt geboden.

WIST JE DIT? Let op deze kaders voor interessante weetjes.

AANDUIDING TROTTERTIPS

trottertip

interessant

XXX

niet te missen

VERKLARING VAN DE SYMBOLEN

A algemeen q autoverhuur s bank O busstation D café, bar C camping p consulaat E dansen c duiklocatie W internetcafé f fietsen te huur F haven h honden toegestaan Y ijssalon

I informatie d kindvriendelijk i koffie- of theehuis M livemuziek, concert L luchthaven e metrostation N ontbijt P parkeren Q patisserie B postkantoor R restaurant a roken verboden H slapen b skistation

g snackbar Z strand U taxi J theater S treinstation V voorzieningen voor rolstoelgebruikers

j wandelen k winkelen m Unesco-werelderfgoed r zwemgelegenheid T telefoonnummer o website : e-mailadres

INHOUD INLEIDING ��11 VEELGESTELDE VRAGEN ��12 TOPERVARINGEN ��14 MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR ��29 Beroemde personen 30 Bevolking 35 Cultureel erfgoed 35 Drank 38 Economie 41 Film 43 Geografie 45 Geschiedenis 46 Keuken 58 Literatuur 64 Media 66 Pasta 67 Restaurants en bars 68 Werelderfgoed 69 Zeden en gewoonten 71

Noodgevallen 87 Openingstijden 87 Overnachten 87 Post 89 Reisliteratuur 90 Risico’s en ergernissen 90 Roken 91 Taal 91 Telecommunicatie 93 Vervoer 94 Winkelen 103 REISPLANNER �� 104

VALLE D’AOSTA

REIZEN NAAR NOORDWEST-ITALIË ��71 NOORDWEST-ITALIË PRAKTISCH ��77 ABC van Italië 78 Alvorens te vertrekken 78 Budget 80 Feesten en feestdagen 81 Fooien 83 Geldzaken 83 Gezondheid 84 Internetadressen 85 Klimaat 85 Mensen met een beperking 86

VAN COURMAYEUR NAAR COGNE: DE VALLEIEN AAN DE VOET VAN DE MONT BLANC ��114 Courmayeur ��114 Il Parco Nazionale del Gran Paradiso ��118 Valsavarenche ��120 Cogne ��122 AOSTA EN OMGEVING ��127 Aosta ��127 Valle di Gran San Bernardo ��132

VALTOURNENCHE EN DE VALLEI VAN DE MATTERHORN ��133 Valtournenche ��133 Breuil-Cervinia ��134

DE LANGHE ��218 Barolo ��218 La Morra ��222 Alba ��224

DE ZUIDELIJKE VALLE D’AOSTA ��136 De kastelenroute ��136 Forte di Bard ��139

ASTI EN DE MONFERRATO ��231 Canelli ��231 Asti ��234 Cocconato ��240

PIËMONT (PIEMONTE)

VERCELLI EN VALSESIA ��242 Vercelli ��242 Varallo ��246 Alagna ��250

LIGURIË (LIGURIA)

Turijn (Torino) ��145 TEN WESTEN VAN TURIJN ��188 Avigliana ��188 Susa ��191 Via Lattea ��194 TEN NOORDEN VAN TURIJN ��196 Biella ��196 Ivrea ��200 CUNEO EN OMGEVING ��203 Saluzzo ��203 Cuneo ��209 Mondovì ��212

RIVIERA DI PONENTE ��259 Ventimiglia ��259 Bordighera ��261 San Remo ��262 Ligurische Alpen ��265 Imperia ��269 Cervo ��272 Finale Ligure ��273 Savona ��278 Genua (Genova) ��280

RIVIERA DI LEVANTE ��307 Camogli ��307 Santa Margherita Ligure ��310 Portofino ��312 Rapallo ��314 Sestri Levante ��316 Varese Ligure ��320 Levanto ��320 De Cinque Terre ��324 La Spezia ��337 Porto Venere ��345 Tellaro ��347 Sarzana ��349

LOMBARDIJE

Milaan (Milano) ��356 Pavia ��440 Lodi ��454 Cremona ��458 Sabbioneta ��468 Mantua (Mantova) ��473 REGISTER

491

LIECH.

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

OOSTENRIJK

ZWITSERLAND

Noordwest-Italië

MIDDENLANDSE

Afstanden tussen de steden �� 100 Cinque Terre, overzichtskaart �� 326-327 Cremona �� 460-461 Genua �� 282-283 Genua, detailkaart �� 285 La Spezia �� 338-339 Levanto �� 321 Lombardije, overzichtskaart �� 354-355 Ligurië, overzichtskaart �� 256-257 Mantua �� 474-475 Milaan, metro �� 357 Milaan, plattegrond I �� 360-361 Milaan, plattegrond II �� 362-363 Milaan, plattegrond III �� 364-365

ZEE

Milaan, plattegrond IV �� 366-367 Milaan, detailkaart �� 370-371 Noordwest-Italië, overzichtskaart �� 74-75 Palazzo Ducale �� 481 Pavia �� 442-443 Piëmont, overzichtskaart �� 144 Reisplanner �� 105, 107 Sabbioneta �� 469 Sestri Levante �� 317 Spoorwegnetwerk van Italië �� 95 Topervaringen �� 18-19 Turijn �� 147 Turijn, detailkaart �� 150-151 Valle d’Aosta, overzichtskaart �� 113

INLEIDING ITALIË, LAND NAAR ONS HART!

et noordwesten van Italië is de geknipte bestemming voor wie het niet al te ver wil zoeken maar er toch graag even tussenuit knijpt! De regio’s zijn zowel in de zomer als in het tussenseizoen erg aangenaam. Noordwest-Italië is zowel op economisch als op cultureel vlak erg rijk. Pierre Desproges zei het zo: ‘Er zijn twee soorten Italianen: de Italianen uit het noorden die in het noorden wonen en de Italianen uit het zuiden die in het zuiden sterven.’ En dat klopt, het noorden van Italië heeft een industrieel verleden en legendarische ondernemingen zoals Lavazza, Ferrari, maar er is ook de gastronomie die over de hele wereld uitgevoerd wordt. Toch houdt de regio vast aan authenticiteit, haar eenvoudige manier van

leven en delen en een schilderachtige en vaak nog ongerepte natuur. Dankzij haar diversiteit trekt ze heel wat verschillende soorten toeristen aan (natuur, bergen, steden, far niente, iedereen komt hier aan zijn trekken!). Elke regio heeft haar eigen troeven. Piëmont gooit de Alpen (als je houdt van trektochten, moet je hier zijn) en haar schitterende hoofdstad in de strijd: Turijn, het industriële hart van Italië. Ligurië is dan weer de Italiaanse Rivièra, de inspiratiebron voor moderne schrijvers en antieke dichters, met een vleugje zee en wat bergen, Lombardije pronkt met zijn charmante dorpjes en middeleeuwse basilieken. Of je hier nu komt voor de kust, voor de antieke en middeleeuwse architectuur of de straatjes en de romantische sfeer, er is altijd genoeg te zien en te beleven. En je smaakpapillen? Die worden verwend door parmigiano, mozzarella, pomodori, pancetta … Riomaggiore

VEELGESTELDE VRAGEN WELKE DOCUMENTEN HEB JE NODIG OM NAAR NOORDWEST- ITALIË TE REIZEN?

Inwoners van de Europese Unie hebben alleen een identiteitskaart of een geldig paspoort nodig. Minderjarigen die alleen reizen (zonder hun ouders), moeten een eigen identiteitsbewijs hebben en een door de ouders ondertekende toestemming om het grondgebied te verlaten. Meer informatie bij je gemeentebestuur. WAT IS HET BESTE SEIZOEN OM NOORDWEST-ITALIË TE BEZOEKEN?

Het tussenseizoen (mei-juni en septemberoktober) is een aangename p eriode. In de zomer (en vooral in augustus) zijn de steden vaak verlaten, maar zien de stranden in Ligurië zwart van het volk.

Piëmontese wijnen vormen een uitstekend souvenir. IS ER EEN TIJDSVERSCHIL?

IS HET LEVEN ER DUUR?

Je geeft het meeste geld uit aan overnachtingen en bezienswaardigheden. Steden hebben steeds vaker interessante passen om musea en monumenten te bezoeken. Buiten het seizoen krijg je kortingen op overnachtingsgelegenheden. KUN JE JE IN NOORDWEST-ITALIË GEMAKKELIJK VERPLAATSEN ZONDER AUTO?

Ja, combineer de trein en de bus en aan de kust zelfs de boot. In het centrum van de belangrijkste steden van Noordwest-Italië is de auto zo goed als verboden of is parkeren er een helse (en peperdure) klus. Wanneer je alleen steden bezoekt, ben je dus beter af met het openbaar vervoer. Buiten de steden rijden er weinig taxi’s. Toch is een auto aan te raden als je het platteland wilt verkennen.

Nee, zowel in de zomer als in de winter is het in Italië, België en Nederland even laat. We gaan allemaal op dezelfde dag over van de wintertijd naar de zomertijd en omgekeerd. WAT IS DE BESTE MANIER OM NAAR HET LAND TE REIZEN?

Het vliegtuig is ongetwijfeld de snelste oplossing, vooral voor een kort verblijf. De luchtvaartmaatschappijen bieden vluchten aan tegen heel scherpe prijzen. De autorit duurt wat langer, maar je bent dan wel zelfstandiger. De trein is praktisch om de kuststeden van Ligurië te ontdekken. MOET JE GEZONDHEIDSVOOR SCHRIFTEN IN ACHT NEMEN?

Nee, eigenlijk niet. Dit is Europa, dus neem je Europese zorgverzekeringspas mee.

X ZIJN KINDEREN WELKOM?

Italianen houden van kinderen! Maar het rijke erfgoed van het land kan je engeltjes ook wel gaan vervelen. Wissel wandelingen af met museumbezoeken. En het eten? Dat is top: pizza’s, pasta, ijsjes … Zoek bij de adresjes naar ons symbool d .

IS HET IN NOORDWEST-ITALIË KOUDER DAN IN DE REST VAN HET LAND?

De munteenheid in Italië is de euro. Je vindt er voldoende geldautomaten en je kunt bijna overal met je bankkaart betalen, op een paar kleine restaurants of bars na.

Dit deel van Italië komt niet overeen met het clichébeeld dat je misschien van het land hebt (dat van een land onder een verpletterende zon). De streek ligt op dezelfde breedtegraad als Zuid-Frankrijk en heeft een vergelijkbaar klimaat. In de steden die meer in het binnenland liggen, kan het in de zomer erg warm zijn. De noordelijke streken, dicht bij de Alpen, kennen echte winters.

MOET JE ITALIAANS SPREKEN OM JEZELF VERSTAANBAAR TE MAKEN?

WAT KUN JE UIT NOORDWEST- ITALIË MEE NAAR HUIS NEMEN?

Het is mooi meegenomen als je een paar woordjes Italiaans spreekt. Italianen begrijpen goed Frans, vooral in het noorden van het land (met name in de Valle d’Aosta, waar Frans naast het Italiaans een van de officiële talen is). Er wordt ook steeds vaker Engels gesproken.

Italië is de gastronomische bestemming bij uitstek: Genuese pesto, lekkere Piëmontese wijnen zoals barolo of barbaresco, chocolade uit T urijn, nougat, heel wat soorten pasta … Je kunt ook kleren kopen in de outlets rondom de grote steden. Hier vind je kleding tegen interessante prijzen.

HOE BETAAL JE TER PLAATSE?

De trein is praktisch om de kuststeden van Ligurië te ontdekken.

20 TOPERVARINGEN 14

VALLE D’AOSTA blz. 109

Sacro Monte

Aosta

1 FRANKRIJK

Lago d’Iseo

12 13 14 15 16 17

Parco nazionale del Gran Paradiso

Milaan

LOMBARDIJE blz. 351

Padua

2 3 Pinacoteca Agnelli

Museo Egizio

Pavia

Turijn

PIËMONT blz. 141

Barbaresco Barolo

De Langhe

LIGURIË blz. 253 Genua

Bologna

7 5 Rochetta Nervina

Finalborgo

Alpi Liguri

Parma

6 Cervo

Kade van Camogli

Golf van Genua

10 Cinque Terre Porto Venere

GA WANDELEN IN HET NATIONAAL PARK GRAN PARADISO

Lago di Garda

Vicenza

Verona

Venetië

Padua

19 Mantua Po

Sabbioneta

Delta del Po

Ferrara

Parma

A D R I AT I S C H E ZEE

Modena

Bologna

Ravenna

50 km

BEZOEK IN TURIJN BESLIST HET MUSEO EGIZIO

20 TOPERVARINGEN

BEWONDER DE ZEER MOOIE PRIVÉVER ZAMELING SCHILDERIJEN VAN DE FAMILIE AGNELLI

LAAT DE KRACHTIGE EN FIJNE GEUREN VAN DE BAROLO OF DE BARBARESCO OP JE AFKOMEN

Je vindt de verzameling op de bovenste verdieping van de Fiatfabriek (Lingotto) in Turijn. Misschien kun je snel even een rondje maken op de testpiste. Maar dan wel te voet! Vrij uitzicht op de Alpen. Blz. 180

Geniet van een wijnproeverij in een van de enoteche regionale van de gezellige wijndorpen in de Piëmontese regio de Langhe. De streek is een schatkamer vol lekkere vleeswaren, kazen en de beroemde Alba-truffel natuurlijk. Geen toeval dus dat Unesco de wijnstreek uitgeroepen heeft tot Werelderfgoed! Blz. 218

SPETTER IN DE ZOMER IN DE NATUURLIJKE KOLKGATEN MET HET KRISTALHELDERE WATER VAN DE RIO BARBAIRA

Trek hiervoor naar het kleine dorpje Rocchet ta Nervina, dat pal in het midden van de Alpi Liguri ligt. De ongerepte bergstreek is uitstekend om te wandelen, canyoning uit te proberen, te raften, je misschien eens aan paragliding te wagen of door de pittoreske en authentieke dorpjes te struinen, ver weg van de blingbling van de Italiaanse Rivièra. Blz. 266

SLENTER DOOR DE ROMANTISCHE STRAATJES VAN CERVO

Cervo is een aangenaam middeleeuws dorpje hoog boven de zee. Tegenwoordig is het een van de ‘mooiste dorpen van Italië’ en een oase van oude stenen tussen het groen. Tot het einde van de 18de eeuw werd hier op koraal gevist, met de opbrengst werd de weelderige barokke kerk neergezet. In de jaren 1960 was het dorpje een ‘paradijs voor schilders’, maar nu richt Cervo zich vooral op muziek. Hoogtepunt is het Internationaal Festival van de Kamermuziek in juli-augustus. Blz. 272

VOLG JE NEUS DOOR DE STRAATJES VAN FINALBORGO

Een gezellig gehucht dat in de 12de eeuw werd gesticht, weg van de kust. De walmuren dateren uit de 15de eeuw. Finalborgo is ‘het mooiste dorp van Italië’ en echt een pareltje, met onder meer een van de interessantste archeologische musea van Ligurië. Maar het wemelt er ook van de kunstgalerieën en nijverheidswinkeltjes. In de bergen kun je mountainbiken, wandelen, klimmen, paragliden en nog veel meer. De stad is namelijk ook ‘de hoofdstad van de buitensporten!’ Blz. 275

20 TOPERVARINGEN

VAL VOOR DE CHARME VAN DE OUDE STAD GENUA

De donkere, smalle, kronkelende steegjes met prachtige paleizen van de lokale aristocratie uit de 16de-17de eeuw zijn Werelderfgoed. De architectuur van de weelderige palazzi aan de strada Nuove – omgevormd tot rijke musea – getuigt van een uitzonderlijke verfijning en het prestigieuze verleden van de republiek Genua. Blz. 280 8

KUIER OVER DE HEERLIJKE KADE VAN CAMOGLI

Lik aan een ijsje en kijk naar de boten die terugkeren van de visvangst en bewonder de huisjes bedekt met muurschilderingen. Blz. 307

houdt! Geen auto’s te bespeuren! Op de bergen in de omgeving – die in terrassen zijn aangelegd – wordt een degelijke wijn met herkomstbenaming geproduceerd. Blz. 324

10 PAADJES VAN HET

BEWONDER DE ARCHITECTUUR VAN HET OUDE VERSTERKTE DORPJE PORTO VENERE

Verken de vijf middeleeuwse dorpjes die langs de helling beneden in zee storten, dit zie je nergens anders ter wereld! Te voet bereikbaar via de ezelspaden bij de dorpjes of neem de moeilijke weg over zee. De Cinque Terre zijn aan het begin van de 20ste eeuw uit hun isolement gekomen, toen hier een spoorlijn werd gebouwd. De dorpjes zijn Werelderfgoed en zijn een paradijsje voor wie van wandelen … en van witte wijn

Het ligt te blinken aan het eind van een rotsige uitloper, aan de prachtige, romantische golf van de dichters. In de kleine haven liggen kleurrijke huisjes tegen de rotsen, romaanse kerken en versterkingen in de schaduw van een kasteel. Een pracht van een bestemming, die met zijn satellieteilandjes Tino, Tinetto en Palmaria Werelderfgoed is. Al dit moois ligt in een natuurgebied naast Cinque Terre en je kunt er fraaie wandelingen maken of met de boot gaan varen. Blz. 345

LOOP LANGS DE STEILE

NATIONAAL PARK CINQUE TERRE