MIDDEN-SPANJE
Starcevic/iStock
Een oud straatje in Toledo
Madrid, Castilië, Extremadura
De regio’s van deze gids (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Madrid ∑ Autonome regio Madrid ± Provincies Ávila en Salamanca ∏ Provincies Zamora, León en Palencia ∫ Provincies Burgos en Soria æ Provincies Segovia en Valladolid ø Castilië-La Mancha √ Extremadura
blz. 117 blz. 197 blz. 227 blz. 275 blz. 317 blz. 353 blz. 395 blz. 459
INHOUD Muziek......................................................50 Film............................................................ 51 M. RamÃrez/age fotostock
NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes....6
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN De mooiste reisherinneringen.........10
REISPLANNER Een keuze uit de mooiste routes....18
MEER WETEN OVER MIDDEN-SPANJE MIDDEN-SPANJE VANDAAG
Land van feesten en tradities..........54 Gastronomie..........................................55 Stierenvechten......................................58 Sport.........................................................58 Bedevaart naar Compostela............60 Bevolking................................................62 Politiek en overheid............................63 Economie................................................64 Milieu........................................................66 CULTUUR
DE REIS VOORBEREIDEN Reistips.....................................................24 NAAR MIDDEN-SPANJE
Met het vliegtuig..................................25 Met de auto............................................26 Met de trein............................................26 Met de bus..............................................26 VOOR HET VERTREK
Klimaat.....................................................27 Nuttige adressen..................................27 Formaliteiten.........................................29 Museumbezoek....................................30 Bellen naar Spanje............................... 31 Overnachten.......................................... 31 Uit eten....................................................33 MIDDEN-SPANJE VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde...............35
Literatuur................................................68 Muziek......................................................71 Film............................................................72 Podiumkunsten.................................... 74 KUNST EN ARCHITECTUUR
Van de prehistorie tot de Moren....75 Invloed van de Moorse kunst (8ste tot 15de eeuw)....................... 76 Romaanse kunst (11de tot 12de eeuw)......................77 Gotische kunst (13de tot 15de eeuw).....................78 Renaissance (16de eeuw)..................79 Barok (17de en 18de eeuw).............. 81 De kunst van de Bourbons...............83 De 20ste eeuw.......................................85 Hedendaagse architectuur..............86 ABC van de architectuur....................88 Enkele kunsttermen............................93 NATUUR EN LANDSCHAP
Activiteiten en bezienswaardigheden..................44
Spanje in een notendop....................96 De waterstromen.................................96 Midden-Spanje: de Meseta..............97 Klimaat.....................................................98 Flora en fauna van de Meseta.........99
MEMO
GESCHIEDENIS
Evenementen........................................46 Leestips....................................................49
Het begin..............................................102 Van Romeinen tot Visigoten..........103
MET HET GEZIN
5
Het Moorse Al-Andalus....................103 Reconquista.........................................105 Habsburgers en Gouden Eeuw.....108
Spanje onder de Bourbons............109 Val van de monarchie....................... 110 Spanje vandaag.................................. 113
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n MADRID
Madrid....................................................124 Oud-Madrid.........................................138 Rondom het koninklijk paleis........146 Barrio de las Letras............................151 Gran Vía - Malasaña - Chueca........155 Paseo del Prado en de musea.......162 Salamanca en Castellana................178 Wijken in het zuiden.........................185 Moncloa - Casa de Campo..............188 Omgeving van Madrid.....................193 ∑ AUTONOME REGIO MADRID
Monasterio de El Escorial................198 Sierra de Guadarrama..................... 205 Alcalá de Henares..............................210 Aranjuez................................................218 ± PROVINCIES ÁVILA EN SALAMANCA
Ávila........................................................ 228 Sierra de Gredos................................ 238 Salamanca.............................................242 Ciudad Rodrigo...................................263 La Alberca.............................................270 ∏ PROVINCIES ZAMORA, LEÓN EN PALENCIA
Zamora...................................................276 Puebla de Sanabria........................... 283 León....................................................... 286 Astorga...................................................297 Villafranca del Bierzo........................301 Palencia................................................. 304 Aguilar de Campoo........................... 311 ∫ PROVINCIES BURGOS EN SORIA
Burgos....................................................318 Covarrubias..........................................331 Monasterio de Santo Domingo de Silos............ 334 Soria........................................................337 Monasterio de Santa
María de Huerta............................ 343 El Burgo de Osma.............................. 346 Peñaranda de Duero.........................350 æ PROVINCIES SEGOVIA EN VALLADOLID
Segovia................................................. 354 Palacio de La Granja de San Ildefonso........367 Pedraza..................................................370 Valladolid..............................................373 Castillo de Coca..................................387 Peñafiel................................................. 390 ø CASTILIË-LA MANCHA
Toledo.................................................... 398 De route van Don Quichot.............418 Almagro.................................................424 Albacete.................................................430 Alarcón.................................................. 434 Cuenca...................................................436 Guadalajara......................................... 449 Sigüenza................................................452 √ EXTREMADURA
Plasencia............................................... 460 Parque Nacional de Monfragüe.. 464 Cáceres.................................................. 467 Trujillo.....................................................476 Guadalupe........................................... 481 Mérida................................................... 485 Olivenza.................................................492 Badajoz..................................................495 Zafra........................................................497 Register...............................................500 Kaarten en plattegronden......... 513 Woordenlijst...................... achterflap
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
NIET TE MISSEN aaa De reis waard
aa Een omweg waard
a Interessant
aaa
L. Giraudou/hemis.fr
Madrid
aa
Cuenca
Freeartist/iStock
In de gezellig drukke hoofdstad van Spanje valt altijd iets te beleven. Er zijn bijzondere, dynamische musea en pittoreske oude wijken, maar ook ontelbare winkels en restaurants, variërend van traditioneel tot trendy. Zie blz. 124.
In deze stad, die gracieus op de kliffen balanceert, gaan middeleeuwse architectuur en hedendaagse kunst hand in hand. Het eeuwenoude, schilderachtige centrum heeft ’s nachts een sprookjesachtige sfeer. Zie blz. 436.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE PLEKJES
7
aaa
Toledo Deze bijzondere stad op een heuvel in een bocht van de Taag is een labyrint van kronkelende straatjes en werd gevormd door eeuwen christelijke, Arabische en joodse geschiedenis. Zie blz. 398.
aa
B. Gardel/hemis.fr
Parque de Monfragüe Voor liefhebbers van schitterende landschappen en roofvogels, maar ook voor romantici die wegdromen bij een eindeloze sterrenhemel. Zie blz. 464.
Bloack/iStock
aaa
L. Castaneda/AGF Foto/Photononstop
Monasterio de El Escorial Achter de ontzagwekkende gevel liggen unieke galerijen vol schilderingen en het interessante Pantheon der Koningen. Zie blz. 198.
JoseIgnacioSoto/iStock
De Heilige Week in Valladolid
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
DE MOOISTE REISHERINNERINGEN
TOP TOP55Xxxxxxx Kastelen 1. Xxxxx 1. Coca (blz. 387) (p. xx) 2. Xxxxx 2. Peñafiel (p. xx) (blz. 390) 3. Xxxxx 3. Belmonte (p. xx)(blz. 421) 4. Xxxxx 4. Castillo (p. xx) de la Mota (blz. 384) 5. Xxxxx 5. Alcázar (p. xx) de Segovia (blz. 360)
Castillo de Coca M. Ramírez/age fotostock
ÞÞ Ervaar de indrukwekkende stilte in de straten van Valladolid tijdens de ontroerende religieuze processies voor de Heilige Week. Het enige geluid dat de stilte doorbreekt, is het schallen van de trompetten en het geroffel van de trommels als de duizenden boetelingen schuifelend langstrekken. Zie blz. 386.
ÞÞ Ga kanoën in het Parque
J. Moreno/Arco Images/age fotostock
Het Parque Natural de las Hoces del Duratón
Natural de las Hoces del Duratón en observeer de vale gieren die boven uw hoofd cirkelen. Het rustige water stroomt aan de voet van imposante kliffen, die hier en daar wel 100 m hoog zijn. Zie blz. 371.
ÞÞ Wandel als een vorst
door de paleistuinen van Aranjuez, een eiland van groen in de Meseta Castellana. Tussen weelderige planten en hoge bomen, charmante fonteinen en standbeelden stappen koninklijke pauwen en fazanten rond. Zie blz. 218.
ÞÞ Geniet van een chocolate con churros in de
Chocolatería San Ginés, de oudste chocolaterie van Madrid. U hoeft niet op de tijd te letten, want de zaak is 24 uur per dag open. Zie blz. 145.
ÞÞ Bezoek het immense Castillo de Coca, een zeer goed
bewaard gebleven bakstenen kasteel annex fort. Zie blz. 387.
11
REISPLANNER Het noorden van Castilië
james63/iStock
4 dagen
Route: 580 km langs de mooiste religieuze architectuur
åå Dag 1 Burgos Bekijk eerst de kathedraal en het klooster van Burgos (blz. 318) en ga dan op weg naar Aguilar de Campoo (blz. 311). Bezoek onderweg de romaanse kerken van Palencia.
åå Dag 2 La Olmeda Rijd zuidwaarts om de kerken langs de Camino de Santiago te bekijken (blz. 307) – Frómista, Villalcázar
de Sirga – en de Romeinse stad La Olmeda (blz. 309). Overnacht in León (blz. 286).
åå Dag 3 León Bewonder de imposante kathedraal en de romaanse fresco’s in de San Isidoro. Rijd naar San Miguel de Escalada (blz. 294), voor de romaansVisigotische kerk, en breng de nacht door in Valladolid (blz. 373).
åå Dag 4 Valladolid Bekijk in deze provinciehoofdstad in elk geval de gevel van de San Pablo en ga naar het interessante Museo Nacional de Escultura. Breng op de terugweg naar Burgos nog een bezoek aan de mooie Visigotische kerk van Baños de Cerrato (blz. 307).
De Iglesia San Pablo in Valladolid, detail van de gevel JoseIgnacioSoto/iStock
Tips: ’s winters kan het koud zijn in de kerken, neem dus warme kleding mee. Proef onderweg de morcilla (bloedworst) van Burgos en de cecina (gedroogd vlees) van León.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE ROUTES
De omgeving van Madrid
<Geen D. Miranda/age kruisende fotostock koppeling>
4 dagen
Route: 560 km in het teken van historische steden
åå Dag 1 Segovia Verlaat de hoofdstad en volg de slingerende weg naar het nationale park van de Sierra de Guadarrama (blz. 205). Bezoek ‘s middags het Palacio de La Granja de San Ildefonso (blz. 367) en de tuinen. Overnacht in Segovia (blz. 354).
åå Dag 2 Ávila Rijd eerst naar de mooie vestingstad Ávila (blz. 228) en daarna, via een omweg door de Sierra de Gredos om de Grutas del Águila te bezoeken (blz. 239), naar Toledo (blz. 398), waar u overnacht.
Rijd via Alcalá de Henares (blz. 210) terug naar Madrid. Tips: maak deze tocht bij voorkeur in de lente of herfst (vooral voor de sierra’s en de tuinen). Neem gemakkelijke schoenen mee (onder meer voor de ongelijke straten van Toledo). Proef de yemas de Santa Teresa (gebakjes op basis van eigeel) van Ávila en neem uit Toledo de verrukkelijke marsepein mee.
åå Dag 3 Toledo Neem de ochtend om deze unieke stad te bekijken en vertrek ‘s middags naar Aranjuez (blz. 218), waar u door de prachtige tuinen kunt wandelen.
åå Dag 4 Aranjuez Bezoek eerst het Palacio Real en ga dan lunchen in Chinchón (blz. 222).
Het Palacio de La Granja de San Ildefonso, met de fraaie tuinen F. González/age fotostock
19
34
DE REIS VOORBEREIDEN
TAPASBARS
Tapasbars vindt u overal in Spanje, talloze restaurants zijn ook tapasbars. In de meeste kunt u voor een klein prijsje de tapas proeven. Spanjaarden spreken op borreluur in een bar af en gaan dan samen verscheidene bars langs. Dit wordt ir de tapeo genoemd, ‘van tapas naar tapas gaan’. Tapas worden vaak op de bar aangeboden in een glazen vitrine (reken op € 3-4). Het zijn borrelhapjes, maar als u een ración bestelt of een media ración (een portie of een halve portie) heeft u voldoende voor een maaltijd. Zowel koude (allerlei soorten vlees, kaas en dergelijke) als warme tapas (croquetas, albóndigas enzovoort) smaken het best bij una caña (een pilsje) of een glas wijn. Reken op € 8 tot € 12 voor een ración (tot meer dan € 20 als u er Iberische ham bij bestelt). Over het algemeen zijn de prijzen aan tafel en op het terras wat hoger dan aan de toog.
desserts. Soms kunt u kiezen uit een paar gastronomische menu’s. Pas op: de gerechten worden opgediend zonder groenten. Als u een media ración kaas of ham bestelt, is dat ook echt het enige wat u krijgt. Wees erop voorbereid dat het mandje brood in rekening wordt gebracht (ongeveer € 1,50), tenzij u het meteen weigert. Ook voor water moet u soms betalen. De desserts (postres) zijn in alle restaurants ongeveer hetzelfde, behalve als stad of streek een culinaire specialiteit heeft. Vaak wordt flan aangeboden (gekaramelliseerde pudding die in Spanje veel wordt gegeten), rijstebrij (arroz con leche) of ijs. Hoe luxer het restaurant, hoe meer keus u heeft. De restaurants gaan vaak om 13.00 u open voor de lunch en pas om 20.00 u of 21.00 u voor het diner. w Kijk voor de namen van gerechten in de woordenlijst op de omslag van deze gids.
RESTAURANTS
Buitenlands eten
De meeste kleine restaurants hebben een dagmenu (menú del día, alleen als lunch en vaak alleen maandag tot vrijdag) dat bestaat uit voorgerecht, hoofdgerecht, dessert of koffie en soms één glas bier, mineraalwater of wijn. Voor niet veel geld (€ 10-12) krijgt u zo toch een volledige maaltijd. De overige restaurants hebben meestal een klassieke kaart met voorgerechten, hoofdgerechten en
In Midden-Spanje komt u niet veel buitenlandse restaurants tegen, behalve in Madrid dat, zoals iedere grote stad, restaurants uit alle windstreken herbergt, en zeker uit alle delen van Spanje zelf. Daarbuiten vindt u alleen hier en daar een Italiaanse trattoria en Aziatische restaurants. Gastronomische maaltijden bestaan vaak uit een mix van gerechten uit de regionale keuken en de internationale keuken of een Aziatische fusion.
MIDDEN-SPANJE VAN A TOT Z
Midden-Spanje van A tot Z ALARMNUMMERS
t 112 – met dit algemene alarmnummer kunt u de hulp inroepen van politie, brandweer, ambulance. AMBASSADES EN CONSULATEN
T Voor diplomatieke vertegenwoordigingen van Spanje in Nederland en België, zie blz. 28. Ambassade van Nederland – Paseo de la Castellana 259 - 28046 Madrid t 913 537 500 www.nederlandwereldwijd.nl. Ambassade van België – Paseo de la Castellana 18 - 28046 Madrid t 915 776 300 - www.spain. diplomatie.belgium.be. AUTORIJDEN
T Zie ook ‘Rijbewijs’ blz. 29.
Autohuur Reist u in het toeristische hoogseizoen? Reserveer dan een auto vanuit Nederland of België. U kunt dan een aantrekkelijke korting krijgen op de gewone huurprijs. Let op: hoewel de wettelijke minimumleeftijd voor autorijden ook in Spanje 18 jaar is, verhuren de bedrijven meestal niet aan jongeren onder de 21 jaar. Autoescape – t 902 014 411 www.autoescape.com. Avis – t 902 248 824 - www.avis.be, www.avis.nl. Budget – t 02 7 306 211 (in België), 088 2 847 500 (in Nederland) - www. budget.be, www.budget.nl. Enterprise – t 020 740 1950 (in Nederland) - www.enterprise.nl.
Europcar – t 02 7 097 115 (in België), 088 900 55 10 (in Nederland), www. europcar.be - www.europcar. nl. Hertz – t 02 7 173 207 (in België), 020 2 013 764 (in Nederland) www.hertz.be, www.hertz.nl.
Snelheidsbeperkingen In Spanje gelden de volgende maximumsnelheden: 50 km/uur binnen de bebouwde kom, 100 km/uur op provinciale wegen en 120 km/uur op autowegen en autosnelwegen.
Alcoholpromillage Het maximaal toegestane alcohol gehalte bedraagt, net als in Nederland, 0,5 promille per liter bloed of 220 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht. Voor beginnende automobilisten (die minder dan twee jaar hun rijbewijs hebben) is 0,3 promille of 150 microgram alcohol per liter uitgeademde lucht nog toegestaan. In Spanje zijn de straffen van rijden onder invloed hoog.
Verkeersborden De verkeersborden zijn grotendeels dezelfde als in Nederland en België. Waar niet mag worden geparkeerd (no aparcar) is dat met gele strepen aangegeven. In de auto is alleen handsfree mobiel bellen toegestaan. Het gebruik van radardetectoren is verboden. Spanjaarden zijn bijzonder strikt als het gaat om oversteekplaatsen voor voetgangers – stop nog voor de voetganger begint over te steken. Dat geldt overigens ook voor het
35
GUARDA
DU ER
N2
21
0
8
204
40 km
CÁCERES
EX 3 70
EX 205
Embalse de Gabriel y Galán
EX
2
17
CL 5
0 11
EX 203
Baños de Montemayor
Candelario
Béjar
2
A6
4
Sie
El Arenal
AV 941
50
0
N
2 50
Mombeltrán
Puerto del Pico
Grutas del Águila
C A S T ILL A-L A MA NC H A
AP 6
TOLEDO
7
R.
Alb
Si
er
ra
AP
61
M 50
2 1
e A5
M 507
Safari Madrid
CO MU NIDAD DE MADR I D
h erc
Pantano de San Juan Toros de Guisando
40 3
CL 50 1
Gred
N
51
5 05
AP
6
San Juan
La Alberca
CL
De reis waard Een omweg waard
Interessant Andere plaats Plaats van vertrek Ten zuiden van Ávila Zuidkant Noordkant De versterkte grensplaatsen Sierra de Béjar en Sierra de Candelario
Almeida
SALAMANCA
Ávila
os
07
CL 5
Embalse del Burguillo
Ávila
AV 1 1
A
Arenas de San Pedro
de
CL 605
de
Parador de Gredos
10
N1
Candeleda
rra
Laguna Grande
El Barco de Ávila
Embalse de Sta Teresa
5
Sierra
Alba de Tormes
SA 11
SALAMANCA
E X TRE MA D UR A
N
Hervás
La Alberca
Miranda del Castañar
S. Martín Y LE Ó N del Castañar Villa de Mogarraz
Carretera de Las Batuecas Las Hurdes
Peña de Francia
Ciudad Rodrigo
Siega Verde
A6
C A S TI LL A
R. Torm es
4
A 66
PROVINCIES ÁVILA EN SALAMANCA
N 33 2
Castelo Mendo
A 62
Aldea del Obispo Almeida
Castelo Bom
17
5 CL
San Felices de los Gallegos
Parque Natural Arribes del Duero
R ÍO
315
SA
N 220
Embalse de Almendra
ZA
6
0
Aldeadávila O de la Ribera
10 SA
VALLADOLID
N 40
3
PO RTUG AL
5
6
21
52
0
CL
CL 51
66
0
30
21
SA
VALLADOLID
MADRID
A
05
324
AV 1
11 N
3 N3 2 12
eda M5
gu R. Á
SA
ua
SA
G
A 66
de
ma
5
ra
60
da r
CL N 403
A6
R. Gu ad ar r ama
ZAMORA
226
CASTILIË EN LEÓN
TOLEDO
227
Provincies Ávila en Salamanca ± Michelinkaart 575 en 576 – autonome regio Castilië en León provincies Ávila en Salamanca 115 km ten noordwesten van Madrid en 105 km ten zuidoosten van Salamanca:
Ñ ÁVILAaa EN RONDRIT
228
Ñ SIERRA DE GREDOSaa EN RONDRIT 238 105 km ten noordwesten van Ávila:
Ñ SALAMANCAaaa 242 95 km ten zuidwesten van Salamanca:
Ñ CIUDAD RODRIGOaa EN RONDRIT 263 Ñ LA ALBERCAa EN RONDRIT 270
228
CASTILIË EN LEÓN
Ávila aa 58.149 inwoners – provincie Ávila Ávila, op de Werelderfgoedlijst van Unesco, dankt zijn vermaardheid vooral aan de schitterende vestingmuur uit de 11de eeuw die om de hele stad heen loopt. Ávila ligt op de Meseta, de Spaanse Hoogvlakte, aan de Adaja op 1131 m hoogte en is de hoogst gelegen provinciehoofdstad van Spanje. In de winter ligt er een wit sneeuwdek over de stad en de muur, waardoor de plek een tijdloze sfeer krijgt. Deze historische stad bezit een sobere schoonheid en staat vol kerken en kloosters en andere prachtige pareltjes die u kunt bezoeken.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 236
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN
Centro de Recepción de Visitantes – Av. de Madrid 39 t 920 354 000/045 (kantoor 370) www.avilaturismo.com - 9.0020.00 u (18.00 u ’s winters). Toeristenbureau – Casa de las Carnicerías, San Segundo 17 - t 920 211 387. Ñ LIGGING Regiokaart C2 (blz. 226) – Ten noordwesten van Madrid (115 km via de AP6 en AP51) en ten zuidoosten van Sala manca (105 km via de A50 of N501). õ PARKEREN De straatjes van het stadscentrum zijn te nauw voor auto’s. Langs de
vestingmuren zijn twee parkeerplaatsen aangelegd: een onder de Plaza de Santa Tereza, de andere – goedkopere – in het Parque del Rastro. w AANRADERS Een wandeling over de stadsmuur in de avondschemering biedt schitterende vergezichten op en over de stad, met ooievaarsnesten op de daken. > PLANNING Reken op ruim een dag. / MET KINDEREN De weergang (de gang die over de vestingmuur loopt) en het stuwmeer van San Juan.
Wandelen Plattegrond (blz. 230) DE VERSTERKTE STAD
Ñ Wandeling in groen aangegeven op de stadsplattegrond (blz. 230). Reken op een halve dag.
aa Kathedraal BC2 t 920 211 641 - catedralavila.es -j - juli-aug.: ma-vr 10.00-21.00, za 10.00-22.00, zo 11.45-22.00 u; sept.-okt.: ma-vr 10.00-20.00, za 10.00-21.00, zo 11.45-19.30 u; nov.-maart.: ma-vr 10.00-18.00, za 10.00-19.00, zo 10.00-17.30 u; april-juni: mavr 10.00-20.00, za 10.00-21.00, zo 11.45-19.00 u; 24 en 31 dec.: 10.00-15.00 u - gesl. 1 jan., 25 dec. - € 6 (tot 12 jaar gratis). De kathedraal van Ávila is een mooi voorbeeld van tegelijkertijd religieuze en
229
XXXXXXXXXXX
De middeleeuwse stadsmuur MissVacation/iStock
militaire architectuur. Met de bouw werd begonnen in de tweede helft van de 12de eeuw. De koorsluiting die uit de vestingmuur springt, vormt een ronde toren met dubbele kantelenkrans. Het gebruik van grijs graniet en de functie als verdedigingswerk verlenen het uiterlijk een strengheid die niet wordt verzacht door het patroon van de vulstenen, de balvormige versiering die in de bovenste delen de ribben van de toren onderstreept, de steunberen en de pinakels, en ook niet door het beeldhouwwerk van de portalen. Opmerkelijk is het Frans-gotische decor van het noordportaal (14de eeuw), dat uitgehouwen is in een steen die niet bestand was tegen de tand des tijds. Het bevond zich aan de westkant, maar het werd in de 15de eeuw verplaatst door Juan Guas, die een nieuwe westgevel ontwierp. De huidige gevel dankt zijn vorm aan een verandering uit de 18de eeuw, waardoor hij eerder bij een paleis lijkt te horen. Het interieur is verrassend door de gotische beuken, de kleur van de steen van het koor (zandsteen met gele en rode vlekken) en de vele kunstwerkenaa. Het bezoek begint bij de gotische kloostergang uit de 14de eeuw, waarvan de bovengalerij in plateresco-stijl in de 16de eeuw werd toegevoegd. Via de zuidkant van de hoofdbeuk biedt hij toegang tot de kerk. Links van de ingang valt de trascoro (1531) op, een kunstwerk van Lucas Giraldo en Juan Rodríguez met uitbundig, zeer gedetailleerd en harmonieus beeldhouwwerk in plateresco-stijl; van links naar rechts: de Opdracht van Jezus in de tempel, de Aanbidding der wijzen en de Kindermoord in Bethlehem. Loop verder met de trascoro rechts van u en ga terug naar het koor via de dubbele kooromgang van roodgevlekt zandsteen – de kleur is veroorzaakt door hoge concentraties ijzeroxide – afkomstig uit het nabijgelegen dorpje La Colilla. Het buitenste deel van de kooromgang loopt langs vier kleine zijkapellen en komt dan uit in het koor, met romaanse vensters (de bouw van de kathedraal heeft geduurd van 1135 tot in de 14de eeuw). Achter aan in de koornis staat een groot retabel (1503) van Pedro Berruguete, die stierf voordat het klaar was. Een van zijn leerlingen, de meester van Santa Cruz, zette het werk voort maar stierf op zijn beurt, met het penseel in de hand. Juan de Borgoña heeft
3
1
da Baja
100 m
del
ués Marq
Losa
Av.
C.
Río Ad
C. de B
co ar
de
de l
PARQUE DEL RASTRO
ho n
rg
o
de
Brie va
C. rada d
de
aja
ila Áv
los
BajadaRastro del Peregrino
Plaza de Santiago
Plaza Casa del Pueblo
4
on C Ge . d e ró n im o
Palacio de Valderrábanos
r
Ajates
.
Vicent e
Pl. de S. Andrés
Plaza S. Francisco
Za m o Sanch ra C. de S. o Pedro de Alcántara
C. de
Puerta del Alcázar
de
C
D e an
C Fonti. de veros
CapitC. del án Pe ñas
PARQUE DE S. ROQUE
REAL MONASTERIO DE SANTO TOMÁS
Cast or Robled o
C. de Gabriel y Galán
San Pedro
C Jua n Jose. M artin C. de C. de Candeleda e Isaac Peral d ue q Du
del Convento C. de San José (Las Madres)
Santo Tomé el Viejo
Plaza Palacio de de Italia
los Serrano
3
S. Vicente
Av. de Mad rid Av. l de M d e ro adrid C . de a P l o rtug m il a Parque de Hu Av. l e d San Vicente ctor Flemi n g Do PARQUE Museo C. DEL RECREO de Ávila
10 7 Catedral
1
Palacio de los Verdugo Mansión de los Velada
Palacio de los Dávila Paseo d el
B
de
Av. d e Madrid C. de la Ronda Vieja
C.
e C.de Santan d
Tordesill as C
Prado
C
ás
SAN MARTÍN DE VALDEIGLESIAS
7
Torreón de los Guzmanes
l n B en Ma av rq i t e ué s s Plaza del Mercado Chico
R am ó
C.
Plaza S. Martín
ad r id
de
Av. d eM
C.
osa
eñ
Ca rd
de
d m To
TOLEDO
Tes o de l H do os pit c é o Jos C. d al an éS e Em Vie o pe jo l e aro ís Bu C C rg . d oh e on do
C.
10
Plaza de la Santa
Centro de Interpretación del Misticismo
Palacio de Núñez Vela (Palacio de Justicia)
Bu
C. del O
Don
Domingo
ta
C. de las M orad as
C. de
Travesía Tordesill de as
C.
o se Pa
to an eS
A
Conde
Santo
qu i
la R on d a Vieja
Puerta del Carmen
de
M ad rid
C. d e Vallespí n Palacio de Polentinos C Po .
de
S
C.
ez Me z
Sa n C . d e o to D Palacio de los omin Superunda go los CT. de elare Convento de s Sta Teresa
FerC. de na l M nd éd o T ico om é
C.
C.
de
de
MURAL LA
Madrid
Av. de
Ló p
Castilla de
C.
0
del l cil
2
SALAMANCA
Vallad olid
ÁVILA
Travesía de S. Esteban
de
B
eS .
C.
R amón C. deCajal y
C. Jimen a Blázquez
la PC. de a rr illa
C. de
C. Bracamdoe nte
la C. d
de
de de
D
PLASENCIA
1
2
MADRID, VALLADOLID
C. d Alí
C.
C. Mol i no del Ca rril C. d e Va de Q uiro sco ga
Pa C. d len e cia lPadre Bal bino de
a
C. de ción a la Encarn Pa s aje de Car m ona
C. de Solís Al b
A
UIT ETEN Las Cancelas . . . . . . . . . . . . . ¤ Mesón del Rastro . . . . . . . . § Siglo Doce . . . . . . . . . . . . . . . ª
OVERNACHTEN Hotel Arco San Vicente . . . ¡ Palacio de los Velada . . . . . § Parador de Ávila . . . . . . . . . ª Puerta del Alcázar . . . . . . . . £
230
CASTILIË EN LEÓN
C.
231
ÁVILA
het ten slotte voltooid. Op de vergulde houten omlijsting w isselen elementen in isabellastijl en pilasters uit de Italiaanse renaissance elkaar af. Vijf gebeeldhouwde panelen van Vasco de la Zarza sieren het hoofdaltaar: de vier zijpanelen zijn gewijd aan de heilige ridders (Hubertus, Georgius, Martinus en Jakobus) met de medaillons van de evangelisten, het centrale paneel toont de graftombeaa van de theoloog en bisschop van Ávila, Alonso de Madrigal, bijgenaamd El Tostado. Let op de fijne versiering van zijn kazuifel. In het coro (1536-1540) staan 76 gebeeldhouwde koorstoelen verdeeld over twee lagen van Lucas Giraldo en Juan Rodríguez tussen twee zeer fijn uitgewerkte, smeedijzeren preekstoelen, de ene in renaissancestijl, de andere gotisch. Voordat u naar de sacristie en het museum gaat, moet u even kijken naar de 15de-eeuwse glas-in-loodramen van de kapel tegenover het coro en in het koor, toegeschreven aan Alberto en Nicolás de Holanda, en naar het retabel van San Miguel (16de eeuw) in de Asunción-kapel. Sacristie en museum – Eerst komt u door de antesacristie, een kleine gotische kapel uit de 13de eeuw met een opmerkelijke toegangsdeur van Vasco de la Zarza, en een kast uit de 15de eeuw met op de deuren de geschiedenis van de apostel Petrus die door een engel uit de gevangenis wordt bevrijd. De sacristieaa dateert uit dezelfde tijd. Opmerkelijk zijn de koepel met acht boogribben, het grote albasten retabel (16de eeuw) en, op de plaats van de vensters, vier in hout uitgesneden taferelen uit het lijdensverhaal. Het museum is ondergebracht in de gotische Capilla del Cardenal, waar eerder de bibliotheek was. De ruimte is in tweeën gedeeld door een hek van Juan Francés uit 1500. Op een van de deuren van het tabernakel heeft Morales een Christushoofd geschilderd. Verder vinden we hier een portret van El Greco, een antifonarium (handschrift waarin antifonen, beurtzangen, zijn opgetekend, einde 15de eeuw) en een 1,70 m hoge monstrans van Juan de Arfe uit 1571.
DE MYSTIEKE ROEPING
De H. Theresia van Ávila (1515-1582), die door haar extases grote indruk maakte op haar tijdgenoten, is een van de grootste mystica’s uit de katholieke wereld. In een tijd waarin de Reformatie in Europa terrein won en de kloosters de voorrang gaven aan hun tijdelijke macht en geleidelijk hun strikte regels loslieten, slaagde Theresia erin de strenge orde der karmelieten nieuw leven in te blazen, roepingen op te wekken en nieuwe kloosters te stichten. Zij schreef gedichten en tal van brieven aan de H. Johannes van het Kruis, haar spirituele leider, zelf een groot mysticus en auteur van onder andere Donkere nacht. Theresia schreef onder meer het Boek van mijn leven, een autobiografie waarin zij haar spirituele ontwikkeling beschrijft, de Weg der Volmaaktheid en Het kasteel van de ziel. In 1622 werd ze heilig verklaard en in 1970 uitgeroepen tot kerkleraar. Ze is niet in Ávila bijgezet, maar in Alba de Tormes. In de stad – Op verschillende plaatsen leeft de herinnering aan Theresia voort: het Convento de Santa Teresa, gebouwd op de plaats van haar geboortehuis, met een reliekschrijn en het museum Santa Teresa, dat aan haar is gewijd; de kerk van San Juan waar ze is gedoopt; het Convento de Nuestra Señora de Gracia (1510), waar haar religieuze opleiding begon; het Convento de la Encarnación (15de eeuw), waar ze 27 jaar verbleef voordat ze de regel van de karmelieten herinvoerde; en het Convento de San José (las Madres), het eerste door haar gestichte klooster.
3
232
CASTILIË EN LEÓN
Plaza de la Catedral BC2
Aan de noordzijde van het voorplein van de kathedraal staat het Palacio de Valderrábanos, een gebouw uit de 15de eeuw dat dienstdoet als hotel en dat opvalt door zijn monumentale portaal met daarboven een mooi blazoenmotief. De Mansión de los Velada in renaissancestijl is ook omgebouwd tot hotel en ligt aan de noordkant van het plein; opmerkelijk zijn het sierlijke portaal en de grote patio met zuilen met geschilderde wapenschilden. Loop door de Calle del Tostado naar beneden tot de hoek van het Mansión de los Velada, ga links de Calle Lopez Núñez in.
Palacio de los Verdugo B1
De brede plateresco-gevel van het paleis wordt aan beide kanten afgesloten door een stevige, vierkante toren en is verfraaid met een wapenschild en een venster met balvormige versiering. Iets verder in de straat staan het Mansión de los Águila met renaissancevoorgevel van grijs graniet, geflankeerd door twee zuilen uit een stuk, en de laatgotische Capilla de Mosén Rubí, een kapel die vroeger deel uitmaakte van een dominicanerklooster. Loop links om de kapel heen door de Calle Marqués de Benavites. In het oude Palacio de Benavites, een groot gebouw uit de 16de eeuw dat in de 19de eeuw grondig is gewijzigd, is een parador gevestigd.
Puerta del Carmen B1
Dit is een van de drie toegangspoorten tot de weergang (zie hiernaast), van waar men een mooi uitzichta heeft op de vestingmuur. Loop omhoog door de Calle Ramón y Cajal, tegenover de parador.
Palacio de Polentinos B2 Paleis met portaal en patio in fijne renaissancestijl, nu in gebruik door het leger. Wandel verder door de Calle Jimena Blázquez en de Calle Marcelino Santiago. Torre de Guzmán B2
Het paleis van Oñate aan de Plaza Corral de Campanas bezit een machtige, vierkante hoektoren met kantelen uit het begin van de 16de eeuw.
Palacio de los Superunda B2
Pl. Corral de las Campanas 3 - t 920 354 000 - april-okt.: dag. beh. ma 10.00-20.00 u; nov.-maart: 10.00-18.00 u - € 3 - gratis di 14.00-16.00 u beh. feestd. en avond voor de feestd. Dit paleis in renaissancestijl is gebouwd in 1580 en werd in de 20ste eeuw opgekocht door de Italiaanse schilder Guido Caprotti. Tegenwoordig is het gebouw van één verdieping met daarop twee torens in het bezit van de stad Ávila. Binnen wordt de schilderkunst van de voormalige eigenaar tentoongesteld. Loop rechts naar beneden door de Calle Madre Soledad.
Plaza de la Santa AB2
Palacio de Núñez Vela – Dit oude renaissancepaleis van de onderkoning van Peru bezit een mooie patio en grote vensters, omgeven door zuilen met wapenschilden. Het is nu in gebruik als paleis van justitie. Convento de Santa Teresa B2 – Pl. de la Santa 2 - t 920 211 030 - 9.30-13.00, 15.30-19.30 u - gratis. De kerk werd in 1636 gebouwd op de plaats van het ouderlijk huis van de H. Theresia. De kamer waar ze in 1515 werd geboren, is nu een kleine, overdadig versierde barokke kapel. Het reliquiarium naast de kerk bevat diverse o bjecten van de heilige, evenals haar vinger met ring drijvend in formaline: een waardevolle
233
ÁVILA
relikwie die generaal Franco naar verluidt vele jaren bewaarde op zijn nachtkastje. Museo Teresiano – Aizpuru - april-okt. dag. beh. ma 10.00-14.00, 16.00-19.00 u; nov.-maart: dag. beh. ma 10.00-13.30, 15.30-17.30 u - € 2. Dit kleine museum in de crypte van het klooster (toegang via de straat ernaast) is volledig gewijd aan de H. Theresia, met facsimile’s van brieven naast boeken, schilderijen, gravures en zelfs een reconstructie van haar cel in het Monasterio de la Incarnación. Verlaat de versterkte stad via de Puerta de Santa Teresa en ga langs de Paseo del Rastro, vanwaar u uitzicht heeft over de omliggende vlakte.
Centro de Interpretación del Misticismo B2
Paseo del Rastro - t 920 354 000 - dag. beh. ma 10.00-13.30, 16.00-17.30 u - € 3. Dit museum is gewijd aan de mystiek en verkent geloof, religie en zelfkennis in vier verschillende tentoonstellingszalen. Keer opnieuw terug naar de versterkte stad via de Puerta del Rastro of de Puerta de la Estrella. Ga terug naar de Torre de Guzmán en loop door de Calle Cepedas naar beneden.
Palacio de los Dávila B2
Dit paleis bestaat uit woningen van edelen: twee gotische gebouwen uit de 14de eeuw met wapenschilden staan aan de Plaza Pedro Dávila, twee andere, die deel uitmaken van het bisschoppelijk paleis, aan de Plaza Rastro.
aaa LAS MURALLAS ABC1-2 t 920 350 000 - w ww.muralladeavila.es - 23 maart-21 okt.: dag. 10.00-20.00 u (21.00 u juli-aug.); 29 okt.-22 maart: dag. beh. ma 10.00-18.00 u - toegang tot 45 min. voor sluiting - € 5 (kind € 3,50), gratis di 14.00-16.00 u beh. feestd. en de dag ervoor. / Na de herovering van de stad door Alfons VI in 1085 gaf Raimundo de Bor goña de opdracht voor de bouw van deze ommuring met kantelenaa van de stad, die rust op resten van de Romeinse en Arabische vestingwerken. De 12 m hoge en 3 m dikke muur met een omtrek van ruim 2500 m dateert grotendeels uit de 11de eeuw en vertoont een grote eenheid van stijl, ondanks aanpassingen in de 14de eeuw. Met zijn 88 uitspringende en dicht bij elkaar staande torens, negen poorten en talrijke sluippoortjes behoort hij tot de mooiste voorbeelden van middeleeuwse vestingbouw in Europa. De indrukwekkendste poorten staan aan de westkant: de Puerta del Alcázar en de Puerta de San Vicente, ieder geflankeerd door twee torens van zo’n 20 m hoog. Tussen deze poorten naast de Puerta del Peso de la Harina bevindt zich de achterkant van de kathedraal: het koor maakt deel uit van de vestingmuur. Twee stukken van de weergang zijn geopend voor het publiek: de Puerta del Alcázar geeft toegang tot het eerste, de Puerta del Peso de la Harina en de Puerta del Carmen tot het tweede deel; ze bieden een prachtig uitzicht op de stad en alle daken met ooievaarsnesten. Cuatre Postes, de resten van een kapel op een verhoging aan de weg naar Salamanca, is de beste plaats om de vestingmuren aan de buitenkant te bekijken.
Wat is er nog meer te zien? Plattegrond (blz. 230) aa Basílica de San Vicente C1
Plaza de San Vicente 6, t 920 255 230 - www.basilicasanvicente.es - april-okt.: 10.00-18.30, zo 16.00-18.00 u; nov.-maart: dag. beh. zo 10.00-14.00, 16.00-18.30 u (geen bezichtiging tijdens de mis) - € 2,30 (gratis tot 12 jaar). De basiliek zou zijn gebouwd op de plek waar in de 4de eeuw de H. Vincentius en zijn zussen Sabina en Cristeta door de Romeinen werden vermoord. De
3
234
CASTILIË EN LEÓN
bouw van dit romaanse kerkgebouw duurde van de 12de tot de 14de eeuw, wat de spitsbogen verklaart. De zuidelijke buitengalerij (14de eeuw) met groepjes zuilen die door ringen bij elkaar worden gehouden, de uitgesneden kroonlijst langs de hoofdbeuk, het hoge portaal aan de westkant en de twee onafgewerkte torens vormen een harmonieus silhouet. Het hoofdportaalaa is heel bijzonder. Onder de kroonlijst en de rijkversierde boogrondingen lijkt het alsof de zuilenbeelden met elkaar praten, zo natuurlijk en gevarieerd zijn hun houdingen. De ‘natte’ plooien van hun kleren doen denken aan het beeldhouwwerk van Vézelay in Frankrijk. Binnen, onder de lantaarntorena (14de eeuw), ligt het Graf van de Martelarenaa, een meesterwerk dat dateert uit de late 12de eeuw en wordt bekroond door een speciale en wijd uitlopende, gotische baldakijn (15de eeuw); het martelaarschap van de H. Vincentius en zijn zussen wordt hier op zo’n verfijnde en levendige manier voorgesteld dat het wordt toegeschreven aan de beeldhouwer van het hoofdportaal. Opmerkelijk zijn de taferelen waar de martelaren onder de muren van Ávila worden gevangen, uitgekleed en gefolterd. In het Parque de San Vicente tussen de kerk en de muur ligt een Romeinse necropool. Loop langs de muur tot het Casa de las Carnicerías (16de eeuw), dat in de muur is opgenomen, en de Puerta del Peso de la Harina, en loop links de Calle Leales in.
Museo de Ávila C2
Pl. de Nalvillos 3 - t 920 211 003 - dag. beh. ma 10.00-14.00, 16.00-19.00 u (17.0020.00 u ’s zomers), zo 10.00-14.00 u - € 1, gratis za, zo. Dit museum is ondergebracht in het Casa de los Deanes, een 16de-eeuws renaissancegebouw, en bestaat uit drie delen: traditie (objecten, kleding en meubilair), archeologie (prehistorische, Romeinse en Visigotische opgravingen uit de regio) en schone kunsten (in zaal VII: mooi triptiek van de school van Hans Memling en de Vlaamse primitieven).
Iglesia de Santo Tomé el Viejo C2
Pl. de Italia - t 920 211 003 - toegang met kaartje van het Museo de Ávila. Deze romaanse kerk uit de 13de eeuw, in de jaren twintig van de vorige eeuw garage en benzinestation, doet nu dienst als opslagplaats voor het naastgelegen museum. In de hoofdbeuk staan rekken met archeologisch materiaal, vooral uit de oudheid. Opmerkelijk is de mooie Romeinse mozaïek bij de ingang.
Palacio de los Serrano C2
Pl. de Italia - t 920 212 223 - tijden afhankelijk van de tentoonstelling - gratis. Dit gerestaureerde paleis uit de 16de eeuw biedt plaats aan een kunstopleiding; ook worden er tentoonstellingen van hedendaagse kunst gehouden. Neem de Calle Estrada.
Iglesia de San Pedro C2
Pl. Santa Teresa - do-vr 18.00-20.00, za 11.00-14.00, 16.00-18.00 u - gesl. ma-wo en zo - € 1,50 - bezichtiging niet mogelijk tijdens de mis. In deze mooie romaanse kerk aan de grote Plaza Santa Teresa zijn al gotische invloeden zichtbaar, zoals de spitsbogen en vooral het fijne roosvenster dat de gevel oplicht. Een lantaarntoren brengt licht in het dwarsschip. Loop rechts om de kerk en ga door de Calle Gabriel y Galán en de Paseo de Santo Tomás naar beneden.
aa Real Monasterio de Santo Tomás Bij C2
Pl. de Granada 1 - t 920 352 237 - www.monasteriosantotomas.com - juli-aug. 10.30-21.00 u; sept.-juni 10.30-14.00, 15.30-19.30 u - € 4 (incl. audiogids).
Vertaling Rob de Ridder, Karin Snoep Eindredactie Karin Evers, Frans van der Heijden Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto Frank Fischbach/Shutterstock.com Oorspronkelijke titel Espagne du centre Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Matilde Miñón Eindredactie Redactie María Gutiérrez Alonso, Martin Angel, Christine Barrély, Marion Liautaud, Matilde Miñón, Sarah Sergent, Magali Triano Grafisch ontwerp Christelle Le Déan, Sandro Borel Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Iulia-Elena Costache Cartografie Stadsplattegronden: © MICHELIN en © 2006-2017 TomTom. All rights reserved. Met dank aan Cristian Catona, Hervé Dubois, Maria Gaspar, Bogdan Gheorghiu, Pascal Grougon, Andreea Karina Gruia, Sophie Roques, Marie Simonet © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2019 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Postbus 23202 1100 DS Amsterdam Zuidoost info@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2019/45/526 - NUR 512 ISBN 978 94 014 5727 9 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.