J. Arnold/hemis.fr
De markt van Mirepoix
Pyreneeën Toulouse Gers
De regio’s in deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Toulouse en omgeving ∑ De streek Gers ± De Hautes-Pyrénées - Bigorre ∏ Volvestre en het Pays de Comminges ∫ De Ariège æ Het vorstendom Andorra
blz. 89 blz. 160 blz. 241 blz. 335 blz. 375 blz. 435
INHOUD
J.Larrea/age fotostock
NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes 6
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN De mooiste reisherinneringen........10
REISPLANNER Een keuze uit de mooiste routes....18
DE REIS VOORBEREIDEN Reistips.....................................................28 NAAR DE PYRENEEËN
Met de auto............................................29 Met de trein............................................29 Met het vliegtuig..................................29 VOOR HET VERTREK
Klimaat.....................................................30 Nuttige adressen..................................30 Overnachten.......................................... 31 Uit eten....................................................32 PYRENEEËN VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde...............33 MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten...................................38 MEMO
Evenementen........................................40 Leestips....................................................42 Filmtips....................................................43
MEER WETEN OVER DE PYRENEEËN DE PYRENEEËN VANDAAG
Regio en bewoners.............................46 Een gulle keuken..................................48 Tradities, feesten en sport................52 LANDSCHAP EN NATUUR
Landschappen......................................55 Flora en fauna van de Pyreneeën....58 Het milieu................................................ 61 GESCHIEDENIS
De eerste mensen................................62 Pax Gallo-Romana...............................64 Pelgrimsroute naar Compostela....65 De katharen............................................66 Frans-Engelse vijandelijkheden.....67 Godsdienstoorlogen..........................68 Van pyreneïsme naar toerisme.......69 Vanaf de 19de eeuw............................70 Beroemde personen...........................70 KUNST EN CULTUUR
De vroegste kunst................................72 Militaire architectuur..........................73 Romaanse kunst................................... 74 De gotiek van Toulouse.....................75 Bastides.................................................... 76 Traditionele huizen.............................78 ABC van de architectuur....................79 Het Occitaans........................................83 Kunstenaars, schrijvers en musici............................................85
5
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n TOULOUSE EN OMGEVING
Toulouse..................................................90 Toulouse, stad met toekomst..........92 Van de ‘lijn’ tot de Airbus................ 115 Saint-Félix-Lauragais........................135 De pastelkleur...................................138 Canal du Midi.......................................140 Een megaproject..............................142 Canal de Garonne..............................152 ∑ DE STREEK GERS
Auch........................................................162 Marciac...................................................178 Nogaro...................................................188 Eauze.......................................................193 Armagnac..........................................194 Condom.................................................199 Lectoure................................................214 Beaumont-de-Lomagne..................227 Lombez..................................................233 L’Isle-Jourdain......................................237 ± D E HAUTES-PYRÉNÉES BIGORRE
Tarbes.................................................... 244 Lourdes..................................................251 Geboorte van een heiligdom........254 Argelès-Gazost....................................262 Cauterets...............................................271 De bronnen van Cauterets.............276 Parc National des Pyrénées............279 De Pyrenese natuur beschermen..283 Luz-Saint-Sauveur............................. 285 Cirque de Gavarnie........................... 295
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
Pic du Midi de Bigorre..................... 300 Bagnères-de-Bigorre....................... 303 Arreau.....................................................315 Saint-Lary-Soulan...............................323 Massif du Néouvielle........................328 ∏ VOLVESTRE EN HET PAYS DE COMMINGES
Rieux-Volvestre...................................338 Aurignac................................................342 Saint-Gaudens.................................... 348 Montmaurin.........................................351 Saint-Bertrand- de-Comminges....354 Bagnères-de-Luchon....................... 366 ∫ DE ARIÈGE
Foix..........................................................378 Aan het hof van de graven............ 380 Montségur............................................391 Mirepoix............................................... 394 Tarascon-sur-Ariège......................... 398 Grotte de Niaux................................. 408 Ax-les-Thermes...................................410 Saint-Lizier............................................418 Vallées du Haut-Couserans............422 De rijkdom van de Couserans.......425 Grotte du Mas-d’Azil.........................430 æ HET VORSTENDOM ANDORRA
Het vorstendom Andorra................436 Een dwergstaat in de bergen.........437 Andorre la Vella................................. 440 Ordino................................................... 447 Romaanse kunst in Andorra..........451 Pas de la Casa..................................... 454 Woordenlijst..................................... 456 Register............................................... 468 Kaarten en plattegronden..........477
NIET TE MISSEN aaa De reis waard
aa Een omweg waard
a Interessant
aa
Kathedraal Sainte-Marie in Auch
J-M.Barrere/hemis.fr
Hoog in de oude stad staat een areltje van architectuur, met unieke p koorbanken en flamboyant gekleurde glas-in-loodramen uit de renaissance. Zie blz. 164.
aaa
Massif du Néouvielle
J-P.Azam/hemis.fr
Dit natuurreservaat, met zijn scherpe pieken en turquoise meren, is een paradijs voor wandelaars en natuurliefhebbers. Zie blz. 328.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE PLEKJES
7
aaa
Pic du Midi de Bigorre Deze berg (2877 m) is een Réserve Internationale de Ciel Étoilé, een erkend gebied zonder lichtvervuiling. Overdag een onvergetelijk panorama en ’s nachts een eindeloze sterren hemel. Zie blz. 300.
C.Lehenaff/Photononstop
aa
Grotte de Niaux Een van de mooiste vindplaatsen van rotskunst, met tekeningen die meer dan 12.000 jaar geleden zijn g emaakt. Zie blz. 408.
A.Spani/hemis.fr
a
Canal du Midi
T. et B.Morandi/hemis.fr
Een kunstwerk van ongekende omvang, waar de tijd heeft stil gestaan. Ontdek het te voet, op de fiets of met een bootje. Zie blz. 140.
T.Grun/age fotostock
en hoe de romaanse klokkentorens en neoklassieke gevels van kleur veranderen. Beste uitzicht: de kaden en loopbrug langs de Garonne en de Port Viguerie. Zie blz. 118.
Het vroegere gasthuis van Lectoure
ÞÞ Kijk hoe de zon ondergaat boven de roze stad
D.Schneider/Photononstop
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
Zonsondergang boven Toulouse, de roze stad
12
ÞÞ Snuffel onder de bogen, in de kapel, op de
binnenplaats en in de zalen van het vroegere gasthuis van Lectoure (18de eeuw), waar de handelaren in curiosa hun koopwaar hebben uitgestald. Zie blz. 217.
DE MOOISTE REISHERINNERINGEN
TOP 5 en TOP 5 Pieken Xxxxxxx panorama’s
1. Xxxxx (p. xx) 1. Pic du Midi de Bigorre (blz. 300) 2. Xxxxx (p. xx) 2. Cirque de Gavarnie (blz. 295) 3. Xxxxx (p. xx) 3. Col d’Aspin (blz. 312) 4. Xxxxx (p. xx) 4. Pic des Tentes (blz. 298) 5. Xxxxx (p. xx) 5. Kasteel van Montségur (blz. 391)
ÞÞ Sta versteld van de
Cirque de Garvanie P.Clément/Arterra Picture Library/age fotostock
meesterwerken van de
collectie Simonow, met schilderijen van Picasso, Cézanne en Renoir, en beelden van Dalí en Rodin, tegen het magnifieke, spirituele decor van de Abbaye de Flaran. Zie blz. 207.
ÞÞ Ga met het hele gezin skiën in Saint-Lary-Soulan en ontdek de charme van dit typisch Pyrenese stadje, met zijn mooie huizen van natuur- en leisteen. Zie blz. 323.
ÞÞ Beleef het epos van Roland, de neef van Karel de Grote: na zijn nederlaag in de Slag bij Roncesvalles gooide hij zijn zwaard Durandal zo woedend weg dat hij een bres in de berg sloeg. De 40 m lange en 100 m diepe Brèche de Roland biedt nu een magnifiek uitzicht op het Cirque de Gavarnie in de diepte. Zie blz. 297.
ÞÞ Maak een circus voorstelling mee onder de Dôme de Gascogne en blijf daar na afloop om samen met de clowns en acrobaten een hapje te eten. Of om een rondleiding te volgen door de voormalige Caserne Espagne, waar alles in het teken van het hedendaagse circus staat. Zie blz. 168.
Het skigebied bij Saint-Lary J-M.Barrere/hemis.fr
13
REISPLANNER
Langs de kelders van de Armagnac
4 dagen
A.Spani/hemis.fr
22
Route: 220 km door het westelijk deel van de Gers.
åå Dag 1 Condom en de wijnstreek Ténarèze
åå Dag 3 Nogaro en Madiran
Bezoek Condom (blz. 199): de kelders van Maison Ryst-Dupeyron, het Musée de l’Armagnac, de oude stad en de haven. Maak ‘s middags een rondrit door de wijnstreek Ténarèze: de kapittelkerk van Romieu (blz. 205) en de kastelen van Monluc (blz. 206) en Cassaigne (blz. 209). Eindpunt: het Musée Autrefois en Gascogne (blz. 210) in Mouchan, met een grote collectie oude machines en gereedschappen uit de wijnbouw.
Bezoek de vroegere kapittelkerk van Nogaro (blz. 188) en maak een ritje met de Vélorail de l’Armagnac door de wijngaarden (blz. 191). Sluit uw dag af in de wijngaard van Madiran (blz. 184).
åå Dag 2 Eauze Bezoek de abdij van Flaran (blz. 207) en de kelders van het beroemde Maison Delord (blz. 198) in Lannepax. Rijd daarna naar Eauze (blz. 193), de officiële hoofdstad van de eau de vie Armagnac. Bezoek het archeologisch museum, het Domus de Cieutat (blz. 196) en tot slot het Musée du Paysan Gascon in Toujouse (blz. 191).
åå Dag 4 Van Bassoues naar Auch Beklim de donjon van Bassoues (blz. 181) en bezoek de Basilique Saint-Fris, voordat u wijn gaat proeven op het Domaine de Bilé (blz. 186). Breng de middag en avond door in Auch (blz. 162) en beklim daar de monumentale middeleeuwse trap, die omzoomd wordt door wijnstokken van historische druivenrassen. Tip: de wijnstreek is het hele jaar de moeite waard, maar van nov. tot jan. staat de Armagnac geheel in het teken van de Flamme de l’Armagnac en de ambachtelijke distillatie.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE ROUTES
In de voetsporen van de pyreneïsten
<Geen kruisende koppeling> J-P.Azam/hemis.fr
6 dagen
Route: 190 km door het Parc National des Pyrénées.
åå Dag 1 Lourdes Breng de eerste dag door in Lourdes (blz. 251), met bezoekjes aan de grot en de burcht.
åå Dag 2 Argelès-Gazost Ga wandelen in het Réserve Naturelle Régionale du Massif du PibesteAoulhet (blz. 264). Rijd dan naar Argelès-Gazost en relax in de Jardin des Bains (blz. 263).
åå Dag 3 Cauterets Rond Cauterets (blz. 271): maak een wandeling in de Vallée de Lutour en klim naar de Pont d’Espagne (blz. 274). Hebt u een goede conditie, loop dan door naar het Lac de Gaube (blz. 274), neem anders de stoeltjeslift.
åå Dag 4 Luz-St-Sauveur Bezoek in Luz-St-Sauveur (blz. 285) de versterkte kerk Saint-André en het kasteel. Ga ‘s middags naar Gavarnie (blz. 296) voor een wandeling naar het keteldal.
åå Dag 5 Pic du Midi de Bigorre Ga terug naar Luz-St-Sauveur en rijd via de Col du Tourmalet (blz. 292) naar de Pic du Midi de Bigorre (blz. 300): maak een wandeling van 4.30 uur naar boven, naar het bezoekerscentrum. Rijd door naar Arreau (blz. 315) of St-Lary-Soulan (blz. 323). Of overnacht in het observatorium: onvergetelijk!
åå Dag 6 Massif du Néouvielle Ga wandelen in het Massif du Néouvielle (blz. 328): steek de Col d’Aspin over en loop via St-LarySoulan naar het Lac d’Orédon, het Lac d’Aumar en de Col d’Aubert – een rondwandeling van in totaal 4.30 uur (blz. 332). Tips: zorg voor een goede wandel uitrusting. Als u op één dag wilt wan delen en een kuuroord wilt bezoeken, leg dan een tweede set kleding in de auto. Houd rekening met verkeers drukte bij Lourdes.
23
32
DE REIS VOORBEREIDEN
door de Assemblée Permanente des Chambres d’Agriculture (online en in de boekwinkel): boerderijherbergen, kamperen bij de boer, boerderijen met B&B en recreatiemogelijkheden, per regio en per departement.
Logies voor trekkers
Gids ‘Gîtes d’Étape et Refuges’ – Voor trekkers zijn er de website www.gites-refuges.com en de gids Gîtes d’Étape et Refuges van A. en S. Mouraret (te downloaden via de website). Site en gids, met 4000 overnachtingsplekken in Frankrijk en de grensgebieden, richten zich op wandelaars en liefhebbers van bergsport, bergbeklimmen, skiën, fietsen, kanoën en kajakken. JEUGDHERBERGEN
Ligue Française des Auberges de Jeunesse (LFAJ) – 67 r. Vergniaud 75013 Parijs - t 01 44 16 78 78 www.auberges-de-jeunesse.com. LFAJ-kaart: € 7 (jongeren tot 26 jaar), € 11 (volwassenen) of € 20 (gezinnen) per jaar. Fédération Unie des Auberges de Jeunesse (FUAJ) – Centre National 27 r. Pajol - 75018 Parijs - t 01 44 89 87 27 - www.fuaj.org. FUAJ-kaart: € 7 (jongeren tot 26 jaar), € 11 (volwassenen) of € 20 (gezinnen) per jaar. HOTELKETENS
B&B – t 0 892 782 929 (€ 0,34/min.) www.hotel-bb.com. Ibis Hôtel, Ibis Styles Hôtel en Ibis Budget Hôtel – www.ibis.com. Campanile – t 0 892 234 812 (€ 0,34/min.) - www.campanile.com. Kyriad – t 0 892 234 813 (€ 0,34/ min.) - www.kyriad.com.
Uit eten U vindt onze selectie van eetgelegenheden in de ‘Adresboekjes’ bij alle beschrijvingen in het deel ‘Steden en bezienswaardigheden’.
De restaurants zijn ingedeeld in vier prijscategorieën, van ‘goedkoop’ tot ‘pure verwennerij’. Raadpleeg ook de Rode Michelin gids Frankrijk en de gids die wordt uitgegeven door de departementale afdeling van Bienvenue à la Ferme, op te vragen bij de Chambre d’Agriculture des Hautes-Pyrénées – 22 Place du Foirail - 65000 Tarbes t 05 62 34 66 74. LABELS
Cuisineries Françaises – t 05 63 56 06 58 - www.cuisineries francaises.com. De restaurants die bij deze organisatie zijn aangesloten, zetten zich in voor het culinaire erfgoed en hebben daarom mooie streekgerechten op het menu. De chefs bereiden hun gerechten met ten minste 70% verse lokale productenen bieden menu’s uit de regionale keuken aan. Slowfood – www.slowfood.fr. Slowfood is een levenskunst die duurzaamheid combineert met lekker eten. Vier producten dragen het regionale keurmerk: het schaap van Barèges-Gavarnie, het zwarte varkenvan Bigorre, de Gasconse kip en het Mirandais-rund uit Gascogne. LOKALE SMAKEN
Route des Cassoulets – t 04 68 71 09 53 - www.academie -du-cassoulet.com. Van Toulouse tot Narbonne, ontdek en proef de beste cassoulets van het zuiden. Route du Foie Gras du Gers – t 05 62 61 77 40 - www. routedufoiegrasdugers-igp.org. Een selectie van producenten, fokkers en winkels. Escapades en Armagnac – www.armagnac.fr. Een netwerk in het teken van de armagnac, met 120 professionals die hun kelders openstellen voor publiek. Evenementen, exposities en diverse activiteiten.
PYRENEEËN VAN A TOT Z
Pyreneeën van A tot Z Uitgebreide documentatie vindt u bij de Comités Départementaux en het Comité Régional du Tourisme Occitanie (blz. 30). BERGBEKLIMMEN
De Pyreneeën vormen een waar paradijs voor bergbeklimmers. Liefhebbers kunnen een beroep doen op een gids of een door de staat erkende klimmer. Fédération Française de la Montagne et de l’Escalade – 8-10 quai de la Marne - 75019 Parijs - t 01 40 18 75 50 www.ffme.fr. Alle klimlocaties in Frankrijk zijn terug te vinden op de site van de FFME. Comité Départemental de Montagne et d’Escalade – CD FFME 65 - 9 r. André-Fourcade 65000 Tarbes - www.ffme-65.fr. BERGSPORT
Organisaties van berggidsen bieden allerlei activiteiten en begeleiding: Montagne Passion – 9110 Mérensles-Vals - t 06 87 12 64 01 www.montagnepassion.com. Bureau des Guides de Luchon – 66 allées d’Étigny - 31110 Luchon t 05 61 89 56 08 - www.bureau -guides-luchon.com. Bureau des Guides de la Vallée de Cauterets – 2 r. de la Raillère BP 43 - 65110 Cauterets - t 06 42 06 33 82 - www.guides-cauterets.com. Bureau des Guides de la Vallée de Luz – BP 6 - pl. du 8-Mai - 65120 LuzSt-Sauveur - t 05 62 92 87 28 of t 06 59 04 65 47 - www.guides-luz. com.
Bureau des Guides de GavarnieGèdre – 65120 Gavarnie - t 05 62 92 49 10 - www.ete.gavarnie.com. Bureau des Guides de la Haute-Bigorre – 5 pl. Lafayette 65200 Bagnères-de-Bigorre t 06 32 71 07 96 www.vertigedeladour.com. Bureau des Guides de St-Lary – 2 rte de Cap-de-Long - 65170 StLary-Soulan - t 05 62 40 02 58 www.guides-saintlary.com. De Bulletins Neige et Avalanche (BNA, sneeuwtoestand), die u bij elk vertrekpunt vindt, dienen vóór elke tocht te worden geraadpleegd. Météo France – t 32 50 of t 0 892 68 00 + het nummer van het departement (beide nummers € 2,99 + gesprekskosten). Zie ook www.meteorage.fr. CAMPERS
Op de kaarten van de Comités Départementaux de Tourisme vindt u diverse routes langs de toeristischeattracties. Deze zijn ook terug te vinden op hun websites (zie ‘Nuttige adressen’ op blz. 30). CANYONING
De wilde stromen in de Pyreneeën zijn ideaal voor canyoning, rafting en hydrospeed (wildwater zwemmen). Een begeleider die de stroomversnellingen en weersomstandigheden kent, is daarbij onmisbaar. Fédération Communautaire des Accompagnateurs en Montagne des Pyrénées – Passeurs des Pyrénées - Place de la Mairie -
33
240
LA BIGORRE
241
De HautesPyrénées Bigorre ± Michelinkaart 342 – Hautes-Pyrénées (65)
Ñ TARBES 244 Ñ LOURDESa 251 Ñ ARGELÈS-GAZOST EN RONDRITTEN 262 Ñ CAUTERETSa EN RONDRIT 271 Ñ PARC NATIONAL DES PYRÉNÉESaaa 279 Ñ LUZ-SAINT-SAUVEUR EN RONDRITTEN 285 Ñ CIRQUE DE GAVARNIEaaa 295 Ñ PIC DU MIDI DE BIGORREaaa 300 Ñ BAGNÈRES-DE-BIGORRE EN RONDRITTEN 303 Ñ ARREAU EN RONDRITTEN 315 Ñ SAINT-LARY-SOULAN 323 Ñ MASSIF DU NÉOUVIELLEaaa EN RONDRIT 328
Het kasteel van Mauvezin en de Pic du Midi de Bigorre J.-P. Azam/hemis.fr
AT L ANTI Q UE S
e de Gav
D9
38
40
Le Béout 791
D 937
Pau
Pic du Jer
D
26
St-Severde-Rustan
Le Bédat
Pouzac
8 93
LE S BA R O NNI E S
D 81
Tournay
L’Escaladieu
D 938
D 14
Bagnères-de-Bigorre
D
PYRÉ N É E S
HAU TE S -
N 21
Tarbes
35
1349
Lourdes
948
Ibos
A 64
3
D9
0
4 km
D
8
93
D8
17
Capvern-les-Bains
64
Mauvezin
A
2
DE HAUTES-PYRÉNÉES BIGORRE
9
D 934
D 93
Vic-en-Bigorre
D9
MASSIF DU PIBESTE-AOULHET
Bétharram
Heiligdommen van Bétharram
St-Péde-Bigorre
Zie de detailkaart van de rondrit
PYRÉ NÉE S -
CIRQUE DE GAVARNIE
D 817
D7
20
AUCH
0
Plaats van vertrek
Ado u r Adou
1
4
82
D1
D
21
N
Route du Hautacam Haute vallée d’Arrens De Gave de Pau Vallée de Cauterets Vallée de Gavarnie-Gèdre Route du Tourmalet Van Saint-Lary naar de meren Les Baronnies Haute vallée de l’Adour Vallée d’Aure Vallée du Louron
BAYONNE
D9
D
D
80
D1
D6
D9
29
D 935 935
D
r
GV_PYRENEES TOULOUSE GERS_Microrégion3_HAUTES-PYRENEES LA BIGORRE_FRA34067FRA01-02_172 X102+102
242
DE HAUTES-PYRÉNÉES - BIGORRE
TOULOUSE
D 929
A
D 14
2303
Cirque du Lys
Interessant
Andere plaats
Lourdes
Tournay
Een omweg waard
2322
CIRQUE DE GAVARNIE
Pic des Tentes
2
92
N.-D. de Héas
PiauEngaly
D9
S
P
CIRQUE DE GAVARNIE
A
N
J
E
Cirque de Troumouse Cirque d’Estaubé
Gavarnie
Mgne de Coumély
2031
D
PYRÉNÉES
DES
ge
Lac d’Orédon
Lac d’Aumar
Col d’Aubert
29 D9
D 918
Labastide
1489
Arreau
St-LarySoulan
Vielle-Aure
Génos
VielleLouron
4
Jézeau
Pont du Prat
Loudenvielle
Azet
Ancizan
12
D1
Sarrancolin
COL D'ASPIN
LLEIDA / LÉRIDA
Aragnouet
B de 29 Cap-de-Long Chapelle des Templiers
Lac d’Aubert
2498
8
Cascade du Garet
91
Espiadet
Ste-Mariede-Campan
Gouffre d’Esparros
du Rio
Lac Bleu
De reis waard
Gavarnie
de
Gèdre
varnie Ga
Vallée
Route
alet du Tourm
2115
MASSIF DU NÉOUVIELLE
8
D 91
PARC NATIONAL
Pragnères
Pont Napoléon
21
Vallée de Lutour
Barèges
2877 D
Vallée de Campan
93 5
Campan D
PIC DU MIDI DE BIGORRE
es p eL
e
Asté
La Col du Tourmalet Mongie
Lac Bleu
Luz-St-Sauveur
D9
e Vallé
COL D'ASPIN
Val de Jéret
Cade de Lutour
Ga v e d e
Vallée du Marcadau
D
LuzArdiden
Lac de Gaube
Cascades
Cauterets
Gorges de Luz
Beaucens Pierrefitte-Nestalas
Artalens
921
PONT D'ESPAGNE
PARC NATIONAL DES PYRÉNÉES
Porte du Parc National des Pyrénées
Lac d’Estaing
St-Savin
Chlle de Piétat
18
Estaing
D9
ne
Médous Beaudéan
on
Va llé e de Ad ou Les p rd
n
on
Argelès-Gazost
Monument des Géodésiens
ArrensD 918 Marsous Pouey-Laün s en
rr
d’A
Va llé e
5
10
D
Caute rets
Ga ve d e
D9
20
Route du Hautacam
8
21
Neste d’Aure D 61
D9
Peyragudes
D 618
Mont
Louron de
73
13
D
9
D9
u e Pa ve d Ga te Nes
D1
29 A
D 92
1349
243
D 19
uma jou
A 13 8
244
DE HAUTES-PYRÉNÉES - BIGORRE
Tarbes 42.888 inwoners – Hautes-Pyrénées (65) Tarbes, de hoofdstad van Bigorre, is sinds de 19de eeuw vooral bekend om zijn paarden en huzaren. Deze reputatie wordt in stand gehouden door de aanwezigheid van twee belangrijke kazernes voor p arachutisten, die bij conflicten over de hele wereld nuttig werk doen. De andere ster van de stad is natuurlijk de haricot, een grote boon, die een hoofdrol speelt in het recept voor cassoulet en waarvan de productie sinds de jaren 1980 enorm is gegroeid. Het dynamische Tarbes ligt in de buurt van de wintersportcentra van de Pyreneeën en is de geboorteplaats van maarschalk Foch (1851) en Théophile Gautier (1811), de schrijver van Capitaine Fracasse.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 249
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Toeristenbureau – 3 cours Gambetta - 65000 Tarbes - t 05 62 51 30 31 - www.tarbes-tourisme.fr - meisept.: 9.30-12.30, 14.00-18.00 u; rest v.h. jaar: dag. beh. za 9.30-12.30, 14.0018.00 u - gesl. zo, feestd. Ñ LIGGING Regiokaart B1 (blz. 242). 150 km van Toulouse via de A64, 45 km van Pau. õ PARKEREN Parkeren kunt u op de Place de Verdun, in parkeergarage Brauhau
ban naast het toeristenbureau en op de Place Marcadieu (niet op donderdag, want dan is er markt). w AANRADERS Jardin Massey; diverse zomerfestivals. PLANNING
Trek een dag uit om de stad en zijn omgeving te verkennen. Let op: de stoeterij is alleen doordeweeks geopend (vijf rondleidingen per dag). / MET KINDEREN De stoeterij – Maison du Cheval; een ritje met de koets; de Jardin Massey.
Wandelen Plattegrond (blz. 246) a Jardin Massey AB1 Rue Massey - t 05 62 44 38 38 - j - half juni-half aug.: 7.00-21.00 u; begin aprilhalf juni en half aug.-eind sept.: 8.00-20.00 u; maart en okt.: 8.00-19.00 u; rest v.h. jaar: 8.00-18.00 u. / Dit mooie Engelse park (een ‘Jardin Remarquable’) met zijn weelderige en zeer diverse begroeiing en tal van exotische planten, ligt in het centrum van Tarbes, rond het Musée Massey. Het werd aangelegd door de eigenaar, Placide Massey, natuurkenner en getalenteerd landschapsarchitect, die de tuin na zijn dood in 1853 aan de stad schonk. Placide Massey woonde midden in het park in een neo-Byzantijns gebouw, met een observatietoren in Moorse stijl. Naar verluidt is dit door de plaatselijke architect Jean-Jacques Latour ontworpen bouwwerk een kopie van een paleis in Caïro. Het biedt nu onderdak aan het Musée des Hussards en het Musée des Beaux-Arts. De oranjerie met haar metalen constructie werd een paar jaar later toegevoegd en herbergt tegenwoordig een collectie cactussen, vetplanten en klimplanten. In het park, dat bevolkt wordt door vele pauwen en eenden, staan ook enkele bankjes. Het is er heerlijk w andelen en uitrusten. Jardin Massey is ook van historische waarde, omdat het onderdak biedt aan de kloostergang van de abdij
245
XXXXXXXXXXX
Tarbes, Jardin Massey Ch. Lehenaff/Photononstop
Saint-Sever-de-Rustan. Let hier vooral op de kapitelen (zie blz. 248). Verder bevat het park een kinderspeelplaats. De Carmel, tegenover de tuin, is nu een expositieruimte voor tijdelijke tentoonstellingen (schilderkunst, fotografie).
Musée Massey A1 Rue Achille-Jubinal - t 05 62 44 36 95 - www.musee-massey.com - j - half aprilhalf okt.: 10.00-12.30, 13.30-19.00 u; rest v.h. jaar: 10.00-12.00, 14.00-17.00 u - gesl. di, 1 jan., 1 mei, 25 dec. - € 5 - € 5 gezinspas - gratis wo (volwassene + kind). Het Musée Massey omvat twee musea. Musée International des Hussards – Dit museum toont uniformen, uitrusting en wapens van eenheden uit achttien landen die de geschiedenis illustreren van de huzaren vanaf de oprichting tot de dag van vandaag. Musée des Beaux-Arts – In mooie zalen met in levendige kleuren geschilderde muren hangen schilderijen uit de Italiaanse, de Vlaamse en de Franse school van de 16de-19de eeuw: onder meer een triptiek van Cock getiteld De Maagd, het Kind, de heilige Johannes en de heilige Hiëronymus (15de eeuw), een Heilige Familie (Italiaanse school, 16de eeuw), de Geboeide Christus van Pontormo (Italiaanse school, 16de eeuw), een Jacht op het everzwijn (17de eeuw, Vlaamse school) en een Markt in Bigorre, een werk van de regionale schilder Henri Borde (18881958). In tijdelijke exposities worden de overige werken uit de depots getoond. Verbonden aan het Musée des Beaux-Arts bewaart de Collection Bigorre Quatre Vallées bijna 6000 objecten die het leven van de bewoners van de Bigorre en de naburige dalen illustreren.
Maison Natale du Maréchal Foch A1 2 r. de la Victoire - t 05 62 93 19 02 - w ww.tarbes-tourisme.fr - rondleidingen (45 min.) 9.30-12.15, 14.00-17.15 u - gesl. di, 1 jan., 1 mei, 1 nov., 25 dec. - gratis - er is ook een winkeltje. In dit huis werd Ferdinand Foch op 2 oktober 1851 geboren. In de ruimte op de begane grond zijn portretten, foto’s en beelden van de held verzameld. Op de eerste verdieping staat, tussen de meubels uit zijn appartement aan de Rue de Grenelle in Parijs, de stoel waarin hij stierf. Een ander vertrek geeft een
3
246
DE HAUTES-PYRÉNÉES - BIGORRE
Forges
Deville
e ch
R.
R.
a ndn
R. Voltaire
Fould
Av .H o
Soult
R.
d ia n
de Bigorre
Av. du Ré gt.
Br id e ist Ar
R. Auguste Lamousse
André Fourca de
R.
R. André Breyer
R. des Cultivateurs R. G a ston Dre yt
Bd M o J e an ulin
Av .
urie
ncis R. Frames Jam
sca
Clair Ch.
De R.
B UIT ETEN L’Épicerie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . © Le Fil à la Patte. . . . . . . . . . . . . . «
Le Petit Gourmand . . . . . . . . . ® Trait Blanc . . . . . . . . . . . . . . . . . . °
beeld van zijn loopbaan: lyceum, technische hogeschool, Eerste Wereldoorlog, de h oogste o nderscheidingen (hij was ook maarschalk van Groot-Brittannië en Polen) en de Académie Française (vlak bij de soldatenuniformen is het beroemde groene gewaad te zien). Ook is er een ruimte met aandenkens, waaronder tal van eretitels en blijken van erkenning uit Frankrijk en het buitenland.
Cathédrale N.-D.-de-la-Sède
Pl. Charles-de-Gaulle. Deze van oorsprong romaanse kathedraal werd van de 13de tot de 19de eeuw ingrijpend verbouwd, waardoor van de middeleeuwse oorsprong nog maar weinig te zien is. Het interessantste deel is de koorsluiting met metselwerk van natuur- en baksteen; in het bovenste deel wisselen lagen stenen en keien elkaar af.
a Haras National - Maison du Cheval A2
70 ch. de Mauhourat - t 05 62 56 30 80 - w ww.ifce.fr - j - rondleidingen (1 uur) ma-di 10.30, 14.00, 15.00, 16.00 u (en 17.00 u in juli-aug.) - € 7 (tot 12 jaar gratis) € 9,50 (tot 18 jaar € 6,50) - wo activiteiten met paarden om 17.00 u.
A 64, TOULOUSE
-C liot
OVERNACHTEN Hôtel Foch . . . . . . . . . . . . . . . . . ¦ Le Rex Hôtel. . . . . . . . . . . . . . . . ¬
s Daléaarol Fig
Jo
au l'Orme
A
Pl. Germain Ra o Claverie
pau R. Lu y Po u e on R. Lé olle de Pay M aquis
de
R. J e ta Ro s
4m2
n Jea l Bd l Pau u R. Clai r
u R. d
4 Septembre
R.
N 21, LOURDES, A 64, PAU, BAYONNE
Pl. du Foirail
N 21, AUCH,
Pl. Marcadieu
Halle
r l'Ado u Q. de
Pl. au Bois
R. d u Maison du PN des Pyrénées ne n taig R. M o
de
n R. Wallo
nse R. Alp ho Meillon
Pl. de la . Courte Boule Av
e M a rn de la 4m2 Av.
Lamar tine rrey R. La
Ch.
R. Camille Saint-Saëns
ar tin R. Mich elet et
R. R.
ourat
ic d es u P u ie Av. tors R. d ontaig iler M Cas Tu d u ale la m ne de Vig R. os bi z G a du ur
R.
Desaix
auh
3.5 e elm n s og é A R. Fr
STE-THÉRÈSE Pl. Montaut
R. Larrey
1
o Ad
ST-JEAN
or s
R.
M
Pl. de 6 Verdun
R. Larrey
Ténot
200 m
du R.
R.
R.
Ch. d uM
Jean Larcher Le Carmel Eugène
R.
Cours Reffyede 12
Haras
Av. d es
du
HÔTEL DU DÉPARTEMENT
3m1
h
Musée Jardin R. Emile Pereire B Massey Massey d dolphe d'Eich tal R. A Kloostergang R. Orangerie Du p o n t
Maison Natale du Maréchal Foch
9
Josep
Saint-J ean
N.-D.-dela-Sède
re Barè
2
R. Léon Dalloz
11
R.
0
R.
16
Musée de la Résistance
ra n d B er t
14
Clarac
de
3m9
TARBES R. des Ardits
Av.
1
R.
Av. des Forges
Nelli
Joffre
Massey
Destarac
Maréchal
du
Av.
R. de la Chaudronnerie
R obert
Cast Av. des
R.
B
D 935, BORDEAUX
Av. Alsace-Lorraine
D 817, PAU
A
2
247
TARBES
DE HUZAREN
De huzaren waren behendige Hongaarse ruiters (het woord ‘huzaar’ betekent ‘groep van twintig ruiters’, de voorloper van het peloton in de moderne cavalerie), die aan het einde van de 17de eeuw hun opwachting maakten in de West-Europese legers. Daar boezemden ze ontzag in met hun exotische uniformen en de handigheid waarmee ze ‘oorlogje speelden’. Maar hun ongedisciplineerde, brutale gedrag en het gemak waarmee ze deserteerden, moesten met ijzeren hand worden onderdrukt. In Frankrijk werd het eerste echte huzarenregiment in 1720 opgericht door Ignace Stanislas de Bercheny, een Hongaarse edelman. De eerste huzarenparachutisten, die sinds 1963 in Tarbes zijn gelegerd, zijn directe erfgenamen van dit regiment. Omdat elke militaire bevelhebber huzaren in zijn leger wilde hebben, waren de ‘echte’ al snel niet meer beschikbaar, waarop men noodgedwongen een beroep moest doen op Turken, Polen en Duitsers. Het enige wat nog aan de herkomst van deze cavalerie herinnert, is het uniform, dat in 34 landen werd gebruikt. Ook het lef en de vakkennis zijn gebleven; de huzaren stapelden overwinning op overwinning en ze brachten enkele opmerkelijke militairen voort, zoals de maarschalken Ney, Kellerman, Blücher en Lyautey.
/ De lage, lichtgekleurde paviljoenen in het 8 ha grote park staan in de schaduw van prachtige ceders en magnolia’s, en voeren u terug naar de tijd van het Eerste Keizerrijk. In deze stallen kwam in de 19de eeuw het beroemde ‘tarbaispaard’, de anglo-arabier van de huzaren en jagers te paard, ter wereld. Na een bezoek aan de bijgebouwen (stallen, smederij, zadelmakerij, fokkerij) komt u bij de oude manege, die is getransformeerd tot Maison du Cheval: een expositieruimte die gewijd is aan het beeld van het paard in de zuidelijke Pyreneeën. Musée Commémoratif de la Déportation et de la Résistance A1 63 r. Georges-Lassalle - t 05 62 51 11 60 - w ww.tarbes.fr - j - 9.00-12.00, 14.0017.30 u - gesl. za, zo, feestd. - rondleidingen op afspraak (45 min.) - gratis. Het kleine museum (twee schoollokalen) zet de wereldwijde en plaatselijke gebeurtenissen van 1939 tot 1945 op een rij, van de oproepen tot deportatie tot de vluchtelingen en het verzet in deze streek (door het Corps-Franc Pommiès en het Regiment de Bigorre). Maison du Parc National des Pyrénées AB2
2 r. du 4-Septembre - t 05 62 54 16 40 - w ww.pyrenees-parcnational.fr/fr - j 9.00-12.00, 13.30-17.00 u - gesl. za-ma, feestd. Het informatiecentrum bevat tentoonstellingen over de fauna en flora van het park, een mediatheek en een auditorium. Het centrum staat in de tuin van de Villa Fould, de administratieve zetel van het nationale park. Dit landhuis was ooit eigendom van Achille Fould (zie kader op de volgende bladzijde).
In de omgeving Regiokaart (blz. 242-243) Ibos B1 Ñ 7 km. Verlaat Tarbes via de D817 richting Pau. De huizen van dit ooit versterkte stadje drommen samen rond de oude kapittelkerk, die later de Église Saint-Laurent werd. Met zijn vierkante donjon en zware, meerhoekige koorafsluiting lijkt de kerk (14de en 15de eeuw) meer op
3
248
DE HAUTES-PYRÉNÉES - BIGORRE
ACHILLE FOULD, BANKIER EN PAARDENLIEFHEBBER
De Parijse bankier Achille Fould (1800-1847) leerde deze regio kennen door zijn liefde voor paarden. In 1847 kocht hij een stuk grond waarop hij een groot huis in chaletstijl liet bouwen. Hier ontving hij in 1859 Napoleon III en keizerin Eugénie, die een nieuwe spoorlijn kwamen openen. Fould maakte carrière in de politiek: in 1847 werd hij afgevaardigde en later voorzitter van de Algemene Raad, een functie die hij tot zijn dood in 1867 zou blijven vervullen. Net als de vijf volgende generaties van de familie, die de achternaam Achille-Fould aannamen, leverde Achille een grote bijdrage aan het departement Hautes-Pyrénées. Zo dankt Tarbes aan hem het lyceum, het arsenaal en de tabaksteelt. een fort. Het schip, geflankeerd door kapellen die tussen zware steunberen zijn geplaatst, is gebouwd in de gotische stijl van de Languedoc. Binnen ziet u een Spaans houten beeld van de heilige Laurentius en een preekstoel uit de 17de-18de eeuw.
Vic-en-Bigorre B1 Ñ 17 km. Verlaat Tarbes via de D935 in de richting van Mont-de-Marsan. Het hart van dit dorp, op de laagvlakte tussen de Adour en de Echez, wordt gevormd door de Église Saint-Martin. Binnen staat een verguld houten retabel uit de 17de eeuw van de hand van Simon Boysson. In de markthal, die in de 19de eeuw werd gebouwd naar het voorbeeld van de centrale hallen in Parijs, is nog elke zaterdagochtend markt. In de winter verkoopt men hier onder meer foie gras. Abbaye de St-Sever-de-Rustan C1 Ñ 22 km. Verlaat Tarbes via de N21 richting Rabastens. Neem bij het begin van Escondeaux rechts de D27 (bewegwijzerd). t 05 62 96 54 51 - w ww.rabastens-tourisme.com - rondleidingen (45 min.) junisept.: 14.00-18.00 u - € 3,50 (tot 18 jaar € 2,50). Deze benedictijnenabdij, die uit de 10de eeuw dateert, werd gerestaureerd door de mauristen, een hervormingscongregatie van de orde der benedictij nen die zich ten doel stelde de monastieke architectuur met classicistische elementen op te waarderen. Het Pavillon des Hôtes draagt daar duidelijk de sporen van. In de grotendeels romaanse kerk zijn de vier groepen kapitelen (1 m hoog) van de travee onder de koepel interessant: arenden, leeuwen, de erfzonde en het straffen van de slechte rijke man, de arrestatie van Christus en Christus-Koning. De lambrisering met cartouches van rotssteen in de sacristie vormt een fraai voorbeeld van verfijnd houtsnijwerk (18de eeuw). Aan weerszijden van het hoofdaltaar ziet u bas-reliëfs: de heilige Severus geeft sap aan een verdroogde mispelboom, en de ‘PAX’ van de benedictijnen. Ertegenover staat een gerestaureerde zonnewijzer. De kloostergang in het noordelijke deel van de abdij herbergt het Musée de la Cime (Chronologie Illustrée de la Musique Européenne): acht eeuwen muziekgeschiedenis worden met portretten en geluidsfragmenten tot leven gebracht op de muren van de lange gang. De romaanse kloostergang van de abdij staat tegenwoordig in de Jardin Massey in Tarbes. Als u de D14 richting Villecomtal-sur-Arros neemt, komt u vanzelf op de N21 die, in de richting Auch, omhoogvoert naar Puntous de Laguian, met, bij helder weer, een 150 km breed panoramaaa over de Pyreneeën.
249
TARBES
y TARBES: ADRESBOEKJE TIPS
/ Tochtjes per koets –
t 06 83 09 11 03 - vanaf het buffet in de Jardin Massey - 2 routes: een ritje door de Jardin Massey (10 min.) en een verkenning van Tarbes in het ritme van een koppel paarden (30 min.). De prijs is afhankelijk van de route. Informeer naar de juiste vertrektijden. OVERNACHTEN DOORSNEEPRIJZEN
Hôtel Foch – A1 - 18 pl. de Verdun t 05 62 93 71 58 - www.hotel-foch. eu - 30 kamers € 65/130 - : € 8,50. Dit hotel in het centrum ligt aan een druk plein, maar het is goed geïsoleerd voor geluid. Ruime designkamers, sommige met eenbalkon. WAT MEER LUXE
Le Rex Hôtel – A2 - 10 cours Gambetta - t 05 62 54 44 44 www.lerexhotel.com - f - õ € 15 85 kamers, suites € 99/340 - : € 18 12 studio’s € 39/99. De voorgevel van dit gedurfde glazen bouwwerk vormt ‘s nachts een veelkleurig geheel. De ultramoderne kamers zijn ingericht met designvoorwerpen van Philip Starck en Panton.
In de omgeving GOEDKOOP
Chambre d’hôte Relais du Barboutou – 15 Cami-DethBarboutou - 65190 Oueilloux t 05 62 35 07 66 - ; õ - 3 kamers € 50 :. De kamers van deze chambre d’hôte zijn eenvoudig maar fraai ingericht en bevinden zich in een gerestaureerde schuur naast de boerderij van de eigenaars. ‘s Winters brandt in de met authentieke meubels ingerichte eetkamer een open haard.
DOORSNEEPRIJZEN
Hôtel La Chaumière du Bois – 4 r. de l’Allée - 65420 Ibos -t 05 62 90 03 51 - w ww.chaumieredubois.com f õ Ô - 22 kamers € 72/82 - : € 10 - rest. gesl. zo-avond en ma lunchmenu € 15 beh. zo, feestd. € 22/34. Het rieten dak en de eenvoudige kamers met uitzicht op de tuin vol palmen en parasoldennen zorgen voor een landelijke sfeer. Ronde eetzaal met balkenplafond en een terras onder de bomen. UIT ETEN DOORSNEEPRIJZEN
L’Épicerie – A1 - 1 r. de la Victoire t 05 62 34 20 98 - w ww. bistrotlepicerie.com - gesl. zo € 17,50/27,50. In deze bistro vlak bij de kathedraal wordt u gastvrij ontvangen. Terras met bomen en muzikale avonden (jazz). Le Fil à la Patte – A1 - 30 r. G.Lassalle - t 05 62 93 39 23 - gesl. 1829 aug., zo-ma - lunchmenu € 13,40 € 20,40. Vaste klanten waarderen de eenvoud. Zij aan zij genieten zij van de hartelijke sfeer en de smaakvolle, verse streekgerechten. Le Petit Gourmand – A1 - 62 av. B.Barère - t 05 62 34 26 86 - w ww. le-petit-gourmand.com - gesl. zamiddag, zo-avond en ma - € 20/37. Vriendelijke bediening en inrichting in chique bistrostijl. Dagelijks wisselende gerechten op basis van verse producten. Goede wijnkaart uit de Languedoc-Roussillon. WAT MEER LUXE
Trait Blanc – A1 - 9 r. Victor-Hugo t 05 62 38 11 87 - gesl. zo-avond en ma - lunchmenu € 24 - avond: € 32/46. Een lange, smalle en spierwitte eetzaal: dat is de Trait Blanc. Twee jeugdvrienden serveren hier kleurrijke gerechten op basis van verse ingrediënten!
3
250
DE HAUTES-PYRÉNÉES - BIGORRE
In de omgeving
La Vieille Auberge – 51 rte de Pau 65420 Ibos - aan de kant van Gers, onverharde weg - t 05 62 31 51 54 www.vieille-auberge.com - gesl. zo-avond en ma - j õ - € 22/37. Deze mooie, gerenoveerde stenen herberg staat aan de weg naar Pau. Alle gerechten worden bereid met verse ingrediënten. EEN TUSSENDOORTJE
Nectar – 19 pl. Marcadieu t 05 62 44 19 44 - www.nectar-65. com - 9.00-19.00, do 8.00-18.45, za 9.00-12.00, 14.30-18.30 u - gesl. zoma. In dit theehuis direct tegenover de Marcadieu-markt wordt de koffie ter plekke gebrand. U kunt er ook kiezen uit een selectie van circa zeventig soorten thee en enkele overheerlijke chocolade dranken. Het sfeervolle interieur is verfraaid met antieke voorwerpen. Le Pic Bigourdan – 2 r. du Moulin 65360 Momères - t 05 62 45 31 28 www.lepicbigourdan.com - 8.0012.00, 14.00-18.30, za 14.00-18.30, ma 8.00-12.00, 14.00-17.00 u - gesl. zo. In dit familiebedrijf, dat is ondergebracht in een gerestaureerde boerderij, kunt u alles leren over de ambachtelijke bereiding van ‘gebak aan het spit’, beter bekend als Rocher des Pyrénées. Bereiding boven houtvuur. Proef vooral ook de heerlijke macarons. WINKELEN
Markten
Halle Marcadieu – t 05 62 51 30 31 - do 7.00-14.00 u. Grootste markt voor streekproducten (food/ non-food) in en rond de hal.
Halle Brahauban – 7.00-20.00, zo 7.00-13.30 u. Levensmiddelenmarkt. UITGAAN
Le Monocle – 1 av. BertrandBarère - t 05 62 34 29 29 - 8.3015.00, 19.00-0.00 u - gesl. zo, feestd. Deze elegante bar annex restaurant biedt een keur aan bieren, whisky’s en ijscoupes. Op zaterdag en zondag worden er loungeavonden georganiseerd. EVENEMENTEN
Tarba en Canta – Begin juni - w ww. tarbes-tourisme.fr. Zanggroepen uit diverse landen in Zuid-Europa brengen meerstemmige, regionale liederen (concerten, canteras). Equestria, Festival International de la Création Équestre – 6 dagen eind juli-begin aug. - www. festivalequestria.com. Meer dan 50.000 bezoekers komen naar het fraaie terrein van de Haras de Tarbes. Paardenvoorstellingen, zoals La Nuit des Créations (zeven uitvoeringen in een tent) en amusement op vier pistes (circus, voltige, ponyritjes, races). Paardencabaret, kunstnijverheid, streekproducten en themarestaurants in het dorp (10.30-1.00 u). Tarbes en Tango – 3de week aug. t 05 62 51 30 31 - w ww. tarbesentango.fr. Een week lang is Tarbes de Europese hoofdstad van de Argentijnse dans, muziek en cultuur. Terro’Art – Laatste za, zo van sept. www.tarbes.fr. Festival van erkende streekproducten in de Halle Marcadieu, met porc noir uit de Bigorre, haricot Tarbais, lamsvlees uit Barèges.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Postbus 23202 1100 DS Amsterdam Zuidoost info@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2019/45/252 - NUR 512 ISBN 978 94 014 5714 9 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Vertaling
Sylvia Birnie, Henriëtte Gorthuis, Alexander van Kesteren, Marieke van Ommeren, Michèle Schedler, Eric Strijbos Eindredactie Frans van der Heijden Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto Anibal Trejo/Shutterstock.com Oorspronkelijke titel Pyrénées Toulouse Gers Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Matilde Miñón, Aude Gandiol Eindredactie Redactie Luc Decoudin, Anne Duquénoy, Sophie Fréret, Arnaud Goumand, Serge Guillot, Irène Lainey, Alice Lay, Florent Leclercq, Emmanuelle Maisonneuve, Laurence Michel, Matilde Miñón Grafisch ontwerp Christelle Le Déan, Sandro Borel Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Iulia-Elena Costache, Leonard Pandrea, Cartografie Thierry Lemasson Stadsplattegronden: © MICHELIN en © 2006-2016 TomTom. All rights reserved. Met dank aan Véronique Aissani, Hervé Dubois, Yan Evano, Delphine Coutant, Marion Desvignes-Canonne, Hélène Wang Mélissa Butelli (Office du Tourisme de Toulouse), Mado Goncalves (Agence de Développement Touristique d’Ariège Pyrénées), Nathalie Lacomme (CDT de HauteGaronne), Raphaëlle Lequai (Comité Départemental du Tourisme et des Loisirs du Gers en Gascogne) © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2019 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.