het ultieme sportkookboek
het ultieme sportkookboek VOOR DUUR-, KRACHT-, TEAMSPORT
Stephanie Scheirlynck FOTO'S: HEIKKI VERDURME
INHOUD DEEL 1 Inleiding
8
01- Wat is het belang van sportvoeding 10 en voor wie is dit boek bedoeld? 02- Gewicht en lichaamssamenstelling: 14 hoe zie jij eruit? 03- Energieverbruik van een sporter 22 Wat is een hongerklop, of de man met de hamer?
26
04- De belangrijkste voedingsstoffen 28 voor een sporter
4
Koolhydraten Suikers Vezels Vetten Eiwitten Vitaminen en mineralen
32 35 35 36 38 41
05- De juiste timing: voor, tijdens en na het sporten Voor Voeding Vocht Tijdens Voeding Vocht Na Wedstrijdvoeding
42 44 45 46 47 47 51 52 54
DEEL 2 01- Het voedingspatroon van een sporter Evenwicht Variatie Alles met mate
64 61 62 62
02- De verschillende trainingsdagen
66
En rustige trainingsdag
68
ONTBIJT
Toast met avocado en zalm Ontbijtcake met frambozen Wentelteefjes met banaan Mango-ananas smoothie bowl Ovenpannenkoek met appeltjes Blauwebessencrumble TUSSENDOORTJE
Pecannotentaart Kokos-rijstcake Bananensushi Wortelmuffins LUNCH
Soep van geroosterde tomaten met lomo Griekse pita Grapefruit-krabsalade Pizza met broccolibodem Caesar salad Scampisalade met groene asperges en tomaatjes Sushi hand roll Kipsalade met avocado en peer Gevulde omelet Met ei gevulde zoete aardappel DINER
Ovenschotel met worstjes Kalfslapjes met crumble-stamppot Gemarineerde steak met koolsla Wok met scampi’s en rijstnoedels Butternutspaghetti met cashewsaus en geitenkaas Courgettebootjes Gevulde aardappel met cheddar Roodbaars met groentjes in de oven Lasagne met spinazie en tomaat Hachis parmentier met zoete aardappel
H E T U LT I E M E S P O R T K O O K B O E K
70 72 74 76 78 80 82 84 86 88 90 92 94 96 98 100 102 104 106 108 110 112 114 116 118 120 122 124 126 128
Een intensieve trainingsdag ONTBIJT
Havermoutpannenkoeken met aardbeien Wafels met mango en aardbei Dadelpannenkoeken met peer Bananenmuffins met walnoten Verloren brood met blauwe bessen Havermout uit de oven met banaan TUSSENDOORTJE
Peperkoek Bananenkoekjes met chocolade Abrikozengalette Cranberry-notenballetjes
130
Een dag met krachttraining
132 134 136 138 140 142
Gebakken aardappeltjes met bacon en ei Overnight havermout met gekaramelliseerde pecannoten Maanzaadpannenkoekjes met frambozen Yoghurt met appelcrumble Volkorentoast met roerei Bowl met yoghurt, coulis en pindakaas
144 146 148 150
LUNCH
Zoeteaardappelwafels met slaatje Toast champignons met spiegeleitje Pasta Alfredo met erwtjes en ham Pasta met avocadopesto Tortellinisoep Zuurdesemboterham met roomkaas en tomatentapenade Taco’s met steak Wrap met kikkererwten Quinoaslaatje met mozzarella Falafel met citrus-venkelslaatje
152 154 156 158 160 162 164 166 168
DINER
Parelcouscous met spruitjes en kippengehaktballetjes Quinoa-citrussalade met kip Bloemkoolcouscous met gehakt Italiaanse kip met orzo Salade van geroosterde pompoen met tagliata van rund Ovenschotel met bloemkool Spaghetti carbonara met zalm en courgette Gevulde aubergines Zalm met pistachekorst Visburger met frietjes van zoete aardappel
172 174 176 178 180 182 184 186 188 190
192
ONTBIJT
TUSSENDOORTJE
Yoghurtcake met appeltjes Smoothie met aardbei, appel en karnemelk Frozen yogurt met frambozen en bessen Yoghurtrepen met rode vruchten LUNCH
Frittatawafels Kip-cranberry-quesadilla Scampislaatje met broccoli en edamame Eiwraps Bloemkoolcroques Kalkoenwrap Eiermuffins Ovenpotjes met quinoa Courgettespaghetti uit de oven Buddha Bowl DINER
194 196 198 200 202 204 206 208 210 212 214 216 218 220 222 224 226 228 230 232
Ratatouille met kippendij Linguine met butternutsaus Parmezaankip met groene groentjes Pasta met gehaktballetjes Heilbot met knolselderijstamppot Lasagne met geroosterde groenten Curry van kip Stoofpotje van staartvis Groene quiche met geitenkaas Kip met cashewnoten uit de wok
234 236 238 240 242 244 246 248 250 252
Bio Stephanie Scheirlynck
254
H E T U LT I E M E S P O R T K O O K B O E K
5
01
HFDST
01
WAT IS HET BELANG VAN SPORTVOEDING EN VOOR WIE IS DIT BOEK BEDOELD?
01 Wat is het belang van sportvoeding en voor wie is dit boek bedoeld?
:
VOEDING IS WETENSCHAP EN ER IS EEN OVERLOAD AAN INFORMATIE BESCHIKBAAR. VAAK WETEN SPORTERS NIET MEER WAAR ZE MOETEN BEGINNEN OF PROBEREN ZE ALLERLEI VERSCHILLENDE STRATEGIEEN UIT. JE TRAININGSPROGRAMMA IS ELKE DAG ANDERS, DUS JE VOEDING ZOU ER OOK ELKE DAG ANDERS MOETEN UITZIEN. MEESTAL IS HET NIET ZWART-WIT: KOOLHYDRATEN ZIJN NIET PER SE SLECHT, VETTEN ZIJN NIET PER SE GOED EN EIWITTEN ALS BRANDSTOF ZIEN LEVERT NIET HET EFFECT OP DAT JE WILT. ELKE VOEDINGSSTOF HEEFT EEN ANDERE FUNCTIE. DUS MOETEN ALLE VOEDINGSSTOFFEN OP HET JUISTE MOMENT EN IN DE JUISTE HOEVEELHEID WORDEN INGEZET. DAAROM HOUDEN DE RECEPTEN UIT DE REEKS HET SPORTKOOKBOEK STEEDS REKENING MET WELK TYPE DAG JE VOOR DE BOEG HEBT. EEN IDEALE ONDERSTEUNING DUS VOOR HEEL VERSCHEIDEN TYPES SPORTERS.
8
Het merendeel van de duursporters - zoals afstandslopers, wielrenners, triatleten, (snel) wandelaars, skiërs, zeilers en veldrijders - blijkt in de praktijk (vrij) goed voorbereid te zijn als het gaat om voeding op de dag van de wedstrijd of het evenement. Alleen vergeten ze vaak dat ze hun voeding ook tijdens de aanloop naar deze wedstrijddag beter zouden aanpassen. Ze hebben dan meer energie bij het trainen, lopen minder snel blessures op, zijn minder vaak ziek en herstellen bovendien sneller. Dit alles draagt bij tot het uiteindelijke resultaat en het is dus minstens even belangrijk om ook hier aandacht aan te besteden. Krachtsporters - zoals zwemmers (sprint), atleten (sprinters, springers en werpers), schaatsers (sprint), baanwielrenners, gymnasten, gewichtheffers, bodybuilders en crossfitters - trainen veelal op een bepaalde manier om de spiermassa te vergroten of om de coördinatie van de spieren te verbeteren en op die manier sneller kracht te ontwikkelen. Het is namelijk niet altijd een voordeel om extra spiermassa te moeten meedragen. Denk bijvoorbeeld aan hoog- en verspringers en turners. Gevechtssporten zoals boksen en judo zijn ook krachtsporten, maar
H E T U LT I E M E S P O R T K O O K B O E K
zullen vanwege de gewichtsklassen vaak anders benaderd worden. Kwalitatief goede trainingen zijn voor een krachtsporter essentieel en veel belangrijker dan kwantiteit van de trainingen. Voor de aanvang van het wedstrijdseizoen zullen krachtsporters wel een soort opbouwperiode doormaken waarin ze een algemene basis leggen om de vele trainingen en wedstrijden aan te kunnen. Daarna worden de trainingen specifieker met veel techniekoefeningen, weerstandstrainingen, plyometrie, explosieve krachttraining en andere vormen van krachttraining om spierkracht en eventueel spiermassa verder te ontwikkelen. Uit dit alles blijkt dat een krachtsporter via zijn voeding voldoende energie zal moeten innemen, en ook voldoende bouwstoffen om de spieren – die het vaak zwaar te verduren krijgen – optimaal te laten herstellen Ên verder te ontwikkelen. In vergelijking met een team- of duursporter vervullen eiwitten (bouwstoffen) een centrale rol in het voedingspatroon van een krachtsporter. Vooral de timing, de hoeveelheid en de bron van eiwitten zijn erg belangrijk.
In teamsport wordt voeding pas de laatste jaren erkend als prestatieverhogende factor. Het is immers moeilijk te meten wat het effect van voeding is op de prestatie bij teamsport. Terwijl je bij een loper of wielrenner duidelijk vergelijkende metingen kunt doen, is dat bij spelers met verschillende posities op het veld iets lastiger. Bovendien kun je als speler een slechte dag hebben en toch de wedstrijd winnen omdat je teamgenoten wel fit waren. Dat geldt niet voor een individuele sporter. Bij hem of haar zal meteen duidelijk zijn dat er iets mis is. Intussen is er wel onderzoek gevoerd naar teamsporters waaruit blijkt dat een goed voorbereidings- en herstelplan voor het hele team de prestaties aanzienlijk verbetert, en dat een individuele benadering dit effect nog zal vergroten. Het is dus duidelijk dat je als sporter aandacht moet besteden aan je voeding met het oog op je training van die dag en je wedstrijdprogramma. Alleen zo zorg je voor voldoende energie, een gezond gewicht, een goed vetpercentage en een optimaal herstel. Je sportprestaties zullen het bewijzen!
VOCHT DRINK VOLDOENDE VOOR DE TRAINING. JE KUNT GEDURENDE DE DAG DE KLEUR VAN JE URINE IN DE GATEN HOUDEN.
10
Gebruik de figuur op deze pagina om in te schatten hoe goed of slecht gehydrateerd je bent. Als je al te weinig drinkt vóór de inspanning, dan loop je veel kans op spierkrampen en eventuele blessures. Drink bij voorkeur water, thee of verse soep. Je hebt vocht nodig en dus geen gesuikerde dranken. Geïnfuseerd water kan je stimuleren om extra te drinken.
zeer goed gehydrateerd
zeer slecht gehydrateerd
H E T U LT I E M E S P O R T K O O K B O E K
2/ TIJDENS VOEDING VAAK VOLSTAAT EEN SPORTDRANK TIJDENS DE TRAININGEN. IN DE TABEL OP DE VOLGENDE BLADZIJDE KUN JE ZIEN IN WELKE OMSTANDIGHEDEN JE OOK VASTE VOEDING MOET ETEN. Tijdens trainingen van maximaal 2 uur kun je voor voldoende koolhydraten zorgen via een isotone sportdrank (500 ml per uur = 30 g kh per uur). Wat een isotone sportdrank is en welke drank je best wanneer kunt drinken, vind je op www.hetsportkookboek.com/ultiem. In de video die je hier vindt, wordt duidelijk het verschil uitgelegd tussen een hypotone, isotone en hypertone sportdrank. Als je langer traint, moet je meer koolhydraten nemen. Denk eraan dat je met een volle brandstoftank maar voldoende hebt voor een inspanning van 90 tot 120 minuten. Misschien denk je dat je het best zo veel mogelijk kunt eten, maar je maag moet het natuurlijk kunnen verwerken.
Recepten rustige trainingsdag
ONTBIJT
MANGO-ANANAS SMOOTHIE BOWL BEREIDINGSTIJD: 10 MINUTEN VOOR 1 PERSOON VOEDINGSWAARDE PER PERSOON: 465 KCAL 6GE 78 G KH 17G V 12
Ingrediënten: 1 banaan, in schijfjes 1 kop mangoblokjes + 2 el extra voor de afwerking 1 kop ananasblokjes 1 tl chiazaad 1 el kokosschilfers 1 kiwi, geschild en in schijfjes
Bereiding: Mix de banaan, de mango en de ananas in de blender tot een smeuïg mengsel. Giet de smoothie in een kom. Werk af met de overige mangoblokjes, het chiazaad, de kokosschilfers en de kiwischijfjes.
TIP Je kunt de mango en ananasblokjes ook eerst invriezen, zo krijg je net fruitijs.
H E T U LT I E M E S P O R T K O O K B O E K
Recepten rustige trainingsdag
ONTBIJT
BLAUWEBESSENCRUMBLE BEREIDINGSTIJD: 30 MINUTEN VOOR 4 PERSONEN VOEDINGSWAARDE PER PERSOON: 420 KCAL 7GE 50 G KH 20 G V
14
Ingrediënten: 200 g havermoutvlokken 50 g kokosschilfers 2 el agavesiroop 1 tl bakpoeder snufje zout 2el gesmolten kokosolie 400 g blauwe bessen 125 g rood fruit voor de afwerking (rode bessen, braambessen...) + wat extra kokosschilfers
Bereiding: Verwarm de oven voor op 180 °C. Meng de havervlokken, kokosschilfers, agavesiroop, het bakpoeder, zout en de kokosolie tot een crumble. Giet de bessen in een ovenschaal en bedek met de laag crumble. Zet de schaal gedurende 20 à 25 minuten in de oven tot de crumble goudbruin en knapperig is. Versier met rood fruit.
TIP Serveer met Griekse yoghurt. Als je graag alles warm hebt, kun je het rood fruit ook laten meebakken.
H E T U LT I E M E S P O R T K O O K B O E K
Recepten rustige trainingsdag
LUNCH
SCAMPISALADE MET GROENE ASPERGES EN TOMAATJES 16
BEREIDINGSTIJD: 30 MINUTEN VOOR 1 PERSOON VOEDINGSWAARDE PER PERSOON: 540 KCAL 28 G E 42 G KH 30 G V Ingrediënten: 250 g groene asperges 100 g waterkers 8 scampi’s 1 teentje knoflook, in fijne plakjes 1 koffielepel olijfolie snufje paprikapoeder peper en zout 100 g kerstomaten, gehalveerd 1 el olijfolie 1 el balsamicoazijn rasp en sap van 1 citroen 2 el parmezaanschilfers 2 lente-uien, diagonaal in stukjes gesneden 1 el pijnboompitten, geroosterd 1 handvol basilicumblaadjes 2 sneden volkorenbrood
Bereiding: Blancheer de groene asperges en laat ze schrikken onder ijskoud water. Laat ze uitlekken en snijd ze in stukken als ze te groot zijn. Spoel de waterkers en dep voorzichtig droog. Bak de scampi’s samen met de knoflookplakjes in de olijfolie. Kruid met paprikapoeder, peper en zout. Maak de salade met de waterkers, de asperges, de tomaatjes en de scampi’s. Bereid vervolgens de vinaigrette door de azijn en de rasp en het sap van de citroen met de olie te mengen. Werk af met parmezaanschilfers, lente-ui, pijnboompitten en basilicum. Serveer met de vinaigrette. Rooster het brood en serveer het bij de salade.
H E T U LT I E M E S P O R T K O O K B O E K
Recepten rustige trainingsdag
LUNCH
KIPSALADE MET AVOCADO EN PEER BEREIDINGSTIJD: 30 MINUTEN VOOR 1 PERSOON VOEDINGSWAARDE PER PERSOON: 505 KCAL 35 G E 30 G KH 33 G V 18
Ingrediënten: 1 kippenborst 1 el olijfolie peper en zout 1 el Provençaalse kruiden 100 g gemengde salade ½ peer, in schijfjes gesneden ¼ avocado, geschild en ontpit, in schijfjes 1 lente-uitje, diagonaal in stukjes gesneden 1 el notenolie 1 el appelazijn 1 tl mosterd 4 pecannoten, geroosterd en fijngehakt 1 eetlepel gedroogde cranberry’s
Bereiding: Bak de kippenborst in de olijfolie en kruid met peper, zout en Provençaalse kruiden. Snijd het vlees in schijfjes. Bereid de salade met de peer, de avocado, de lente-ui en de schijfjes kip. Maak de vinaigrette: meng de notenolie met de appelazijn en de mosterd. Meng de salade met de vinaigrette en werk af met de pecannoten en de cranberry’s.
H E T U LT I E M E S P O R T K O O K B O E K
www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Tekst: Stephanie Scheirlynck Recepturen en food styling: Katrien Van De Steene i.s.m. Stephanie Scheirlynck Fotografie: Heikki Verdurme en Shutterstock Vormgeving: Katrien Van De Steene - Whitespray Juwelen: Diamanti per Tutti Kleding: Mirà - www.mirashop.be Sportkleding: Sweatability Als u opmerkingen of vragen hebt, dan kunt u contact opnemen met onze redactie: redactielifestyle@lannoo.com. Š Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2018 D/2018/45/259 - NUR 440-488 ISBN: 9789401453394 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.