WERKBOEK NEDERLANDS
WERKBOEK NEDERLANDS Mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid
— Danielle De Smet Liesbet De Vuyst
Uitgeverij Academia Press Ampla House Coupure Rechts 88 9000 Gent BelgiĂŤ info@academiapress.be www.academiapress.be Uitgeverij Academia Press maakt deel uit van Lannoo Uitgeverij, de boeken- en multimediadivisie van Uitgeverij Lannoo nv.
Vormgeving binnenwerk: Studio Lannoo & Karakters, Gent Vormgeving cover: Studio Lannoo & Keppie en Keppie
Danielle De Smet & Liesbet De Vuyst Werkboek Nederlands. Mondelinge en schriftelijke taalvaardigheid Gent, Academia Press, 2018, 268 pp.
ISBN 978 94Â 014 5260 1 D/2018/45/185 NUR 624
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgeverij.
INHOUD
DEEL 1 GRAMMATICA 1 Woordsoorten 2 Zinsdelen DEEL 2 SPELLING 1 Werkwoorden 2 Aaneenschrijven 3 Liggend streepje 4 Trema 5 Tussenklank –n 6 Tussenklank –s 7 Accenttekens 8 Apostrof 9 Vreemde woorden of leenwoorden 10 Meervoud 11 Verkleinwoorden 12 Hoofdletters 13 Afkortingen, letter- en initiaalwoorden 14 Splitsen in lettergrepen 15 Leestekens 16 Extra oefeningen DEEL 3 TAALZUIVERING 1 Woordkeuze 2 Contaminatie 3 Pleonasme en tautologie 4 Dubbele ontkenningen 5 Verwijswoorden 6 Verbuiging van adjectieven 7 Vreemde woorden 8 Niet verwarren 9 Beknopte en betrekkelijke bijzin 10 Discongruentie 11 Samentrekkingen 12 Tangconstructies 13 Werkwoordelijke eindgroep
7 9 16 23 25 31 33 37 45 47 49 51 53 56 58 60 63 65 68 69 95 97 99 102 104 106 110 112 116 119 121 125 127 129
6
14 Foutieve inversie 15 Voorzetsels 16 Oude naamvalsvormen 17 Herhalingsoefeningen DEEL 4 STIJL 1 Naamwoordstijl 2 Lange zinnen 3 Passieve zinnen 4 Voorzetselketens 5 ArchaĂŻsmen 6 Opeenvolging van gelijkluidende woorden DEEL 5 WOORDENSCHAT 1 Academisch Nederlands 2 Nederlands en algemene taalkunde 3 Journalistiek en media 4 Marketing en reclame 5 Politiek 6 De financieel-economische wereld en de arbeidsmarkt 7 Politie en justitie 8 Oorlog 9 Wetenschappen 10 Sport 11 Mythologie en oudheid 12 Religie 13 Kunst 14 Maatschappij en lifestyle 15 Latijnse en Griekse invloed 16 Engelse, Franse en Duitse invloed 17 Invloed uit andere talen 18 Algemene woordenschat
INHOUDďťż
131 133 136 138 155 157 159 161 163 165 167 171 177 180 184 190 193 200 206 210 213 218 224 227 231 236 240 244 252 257
BRONNENLIJST 267
DEEL 1
GRAMMATICA
DEEL 1 GRAMMATICA 1 Woordsoorten 2 Zinsdelen DEEL 2 SPELLING DEEL 3 TAALZUIVERING DEEL 4 STIJL DEEL 5 WOORDENSCHAT
grammatica
9
1 WOORDSOORTEN
1.1 Tot welke woordsoort behoren de onderstreepte woorden in de volgende zinnen? 1. Zodra je klaar bent met je examen, mag je het indienen. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
2. Als eerste minister kon hij die kritiek moeilijk verkroppen. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
3. De fandag was een geweldig succes. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
4. Wie niet ingeschreven is, kan de workshop niet bijwonen. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
5. Ik denk dat u zich vergist! …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
6. Het is nog altijd niet duidelijk wie de verkiezingen gewonnen heeft. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
7. Sinds vorige week beantwoordt hij zijn mails weer. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
8. Door de overvloedige regen liepen verschillende kelders onder water. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
10
grammatica
9. Het concert dat ik gisteren bijwoonde, was geen succes. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
10. Dat hij gisteren nog zou langskomen, had ik nooit verwacht. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
11. Het huis waarin mijn vader opgegroeid is, staat te koop. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
12. Wie heb je allemaal uitgenodigd voor zijn verjaardagsfeest? …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
13. Het hevige onweer zorgde ervoor dat het hele plein leeg was in een mum van tijd. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
14. Er zijn vandaag twee studenten afwezig, maar ze hebben de lector wel tijdig verwittigd. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
15. Morgen verkoopt de bibliotheek meer dan duizend boeken voor het goede doel. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
16. Als het waar is wat de manager zei, hoefde niemand zich zorgen te maken over een mogelijke herstructurering van het bedrijf. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
grammatica
11
17. Door de hevige bosbrand is het eiland een van zijn belangrijkste natuurlijke troeven kwijt. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
18. Ik weet niet aan wie ik dat het beste kan vragen. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
19. Tijdens de zomervakantie gaan wij altijd enkele weken op reis. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
20. Door de belastingen te verhogen, worden de mensen met een laag inkomen steeds armer. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
1.2 Multiple choice. Benoem de onderstreepte woorden 1. De hotelprijzen zijn er sterk gedaald door de felle onlusten. a. b. c. d.
hulpwerkwoord zelfstandig werkwoord koppelwerkwoord bijwoord
2. Die vergadering vindt morgen plaats achter gesloten deuren. a. b. c. d.
zelfstandig naamwoord zelfstandig werkwoord bijvoeglijk naamwoord bijwoord
3. De leerkracht vergaf de cursisten hun onwetendheid. a. b. c. d.
voorzetsel bezittelijk voornaamwoord persoonlijk voornaamwoord aanwijzend voornaamwoord
12
grammatica
4. Toen hij het alarm hoorde, zette hij het op een lopen. a. b. c. d.
voorzetsel lidwoord voegwoord telwoord
5. Doe hem de groeten van mij. a. b. c. d.
persoonlijk voornaamwoord bezittelijk voornaamwoord wederkerig voornaamwoord aanwijzend voornaamwoord
6. De twee zussen hebben elkaar al weken niet meer gezien. a. b. c. d.
voorzetsel wederkerend voornaamwoord bezittelijk voornaamwoord wederkerig voornaamwoord
7. Het heeft geen zin om daarover te discussiĂŤren. a. b. c. d.
onbepaald voornaamwoord telwoord bijvoeglijk naamwoord bijwoord
8. Hij liep de trap op en verstopte zich snel in een van de slaapkamers. a. b. c. d.
voorzetsel achterzetsel bijwoord voegwoord
9. Deze soep smaakt echt nergens naar! a. b. c. d.
bezittelijk voornaamwoord aanwijzend voornaamwoord betrekkelijk voornaamwoord onbepaald voornaamwoord
grammatica
13
10. Of ze dat berichtje op haar voicemail tijdig gehoord heeft, weet ik niet. a. b. c. d.
voegwoord voorzetsel bijwoord lidwoord
1.3 Benoem de onderstreepte woorden zo nauwkeurig mogelijk 1. Kom je nog of blijf je daar staan? …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
2. Het nieuwe vaccin tegen griep wordt sterk aanbevolen aan ouderen en verzwakten. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
3. De raad van bestuur heeft geen enkel bezwaar tegen het nieuwe plan. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
4. Zo’n jurk heb ik altijd al willen hebben. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
5. Doordat hij minderjarig is, kan hij niet worden vervolgd. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
6. Het interesseert me niet of hij morgen komt. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
7. Dat kan nog boeiend worden. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
14
grammatica
8. Reinout belde haar midden in de nacht op, omdat hij haar stem wilde horen. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
9. Nederland heeft sinds vorige week een nieuwe regering. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
10. Ze heeft hun niet verteld dat ze zwanger is. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
1.4 Geef bij elk woord de specifieke woordsoort en vermeld bij werkwoorden of het om een zelfstandig werkwoord, hulpwerkwoord of koppelwerkwoord gaat 1. Wat(1) heb(2) je(3) je(4) in(5) je(6) hoofd(7) gehaald(8)? 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 2. T homas(1) is(2) overspannen(3) doordat(4) de(5) sfeer(6) in(7) het(8) team(9) zo(10) slecht(11) is(12). 1. 2. 3.
grammatica
15
4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11 12. 3. D ie(1) broer(2) van(3) jou(4) beweert(5) dat(6) mijn (7) buurmeisje(8) zijn(9) eerste(10) vriendin(11) was(12). 1. 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11 12.
16
grammatica
2 ZINSDELEN
2.1 Bijzinnen: duid de juiste bewering aan 1. Ik hoop dat je morgen komt. a. b. c. d.
hoofdzin volwaardige bijzin beknopte bijzin betrekkelijke bijzin
2. Het wordt mooi weer vandaag en het is weekend, dus we gaan naar zee. a. b. c. d.
hoofdzin volwaardige bijzin beknopte bijzin betrekkelijke bijzin
3. Het sportvliegtuigje had motorpech en moest een noodlanding maken in een weiland. a. b. c. d.
hoofdzin volwaardige bijzin beknopte bijzin betrekkelijke bijzin
4. Dat meisje op wie hij heimelijk verliefd is, heet Kimberly. a. b. c. d.
hoofdzin volwaardige bijzin beknopte bijzin betrekkelijke bijzin
5. Luid snikkend verliet ze het examenlokaal. a. b. c. d.
hoofdzin volwaardige bijzin beknopte bijzin betrekkelijke bijzin
grammatica
17
2.2 Benoem de onderstreepte zinsdelen zo correct mogelijk 1. Dat is niet om te lachen. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
2. Spelling onderwijzen blijkt bedroevend moeilijk. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
3. Heb je onlangs nog iets van je moeder gehoord? …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
4. Hij zint op wraak. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
5. De kleuter wordt door zijn grootmoeder naar school gebracht. …………………………………………………………………………………………….…….……………………………………………………………………………………………………………….…….…….….…
2.3 Welke functie heeft het onderstreepte zinsdeel? 1. Alles wat ook maar een beetje naar avontuur ruikt, is hem een gruwel. a. b. c. d.
onderwerp lijdend voorwerp meewerkend voorwerp naamwoordelijk deel
2. Deze winter wordt ze vijftig. a. b. c. d.
lijdend voorwerp bijwoordelijke bepaling meewerkend voorwerp naamwoordelijk deel
18
grammatica
3. De reden van zijn ontslag heb ik niet kunnen achterhalen. a. b. c. d.
persoonsvorm naamwoordelijk gezegde werkwoordelijk gezegde naamwoordelijk deel
4. Mijn neef Willem trouwt volgende week met Saartje. a. b. c. d.
voorzetselvoorwerp lijdend voorwerp meewerkend voorwerp naamwoordelijk deel
5. Uw elektronische aangifte moet uiterlijk op het einde van de maand binnen zijn. a. b. c. d.
onderwerp lijdend voorwerp meewerkend voorwerp handelend voorwerp
2.4 Ontleed de volgende zinnen volledig 1. Mij / is / vroeger / geleerd / dat Brasilia de hoofdstad van Brazilië is.// Mij: is geleerd: vroeger: dat Brasilia de hoofdstad van Brazilië is:
2. Is / uw kind / te dik?// Is … te dik: te dik: uw kind:
grammatica
19
3. We / hadden / voor een uitstap van een halve dag / gekozen, / omdat we ook nog een ballonvaart wilden maken.// We: hadden ‌ gekozen: voor een uitstap van een halve dag: omdat we ook nog een ballonvaart wilden maken:
4. Tot mijn ontzetting / had / ik / het verkeerde examen / geleerd.// Tot mijn ontzetting: had ‌ geleerd: ik: het verkeerde examen:
5. Sinds wanneer / ben / jij / allergisch / voor graspollen?// Sinds wanneer: ben: jij: allergisch: voor graspollen:
6. Aan de receptie / kun / je / een kaartje voor de openingsvoorstelling / kopen.// Aan de receptie: kun: je: een kaartje voor de openingsvoorstelling: kopen:
20
grammatica
7. Wie naar het buitenland vliegt, / mag / geen vloeistoffen / in zijn handbagage / meenemen.// Wie naar het buitenland vliegt: mag: geen vloeistoffen: in zijn handbagage: meenemen:
8. De personeelschef / zei / in zijn speech / dat hij zulke acties niet kon appreciĂŤren.// De personeelschef: zei: in zijn speech: dat hij zulke acties niet kon appreciĂŤren:
9. Toen ik vorige week naar zee wou gaan, / staakten / de chauffeurs van de kusttrams.// Toen ik vorige week naar zee wou gaan: staakten: de chauffeurs van de kusttrams:
10. De studenten / wordt gevraagd / een woordenboek mee te brengen naar het examen.// De studenten: wordt gevraagd: een woordenboek mee te brengen naar het examen: