9789401449618 by Uitgeverij Lannoo

SICILIÃ‹

van reizigers voor reizigers

TTER

SICILIÃ‹

4 De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:

trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt

Uitgeverij Terra Lannoo Postbus 97 NL-3990 DB Houten

e - mail: trotter @ lannoo.be www.trotterclub.com

De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. vertaling Petra van Caneghem; 2018 Imago Mediabuilders reisinformatie vlaanderen en nederland Wegwijzer, Brugge omslagontwerp Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ontwerp binnenwerk Imago Mediabuilders omslagfoto Shutterstock / Romas_Photo; beelden achterkant cover: beelden uit de gids (zie hiervoor

fotoverantwoording achteraan), behalve onderaan 2de beeld van links: Shutterstock/Marco Ossino oorspronkelijke titel Le Routard – Sicile oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur van de reeks en auteur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval adjunct- redacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Alain Pallier en Fiona Debrabander

D/2018/45/560 - ISBN 978 94 014 4961 8 - NUR 512 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? Op deze pagina’s zetten we de toeristische highlights voor je op een rijtje – stuk voor stuk zijn het met recht topervaringen die je niet mag missen!

20 TOPERVARINGEN 16

Stromboli

TYRREENSE ZEE

Salina Vulcano

1 2 3 6 7

PALERMO Monreale

Cefalù

Bagheria

Randazzo

Riserva naturale dello Zingaro

De Etna

Egadische eilanden

Catania

Agrigento

Villa romana del Casale

14 10

MIDDELLANDSE ZEE Plaatsen opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco

BEWONDER DE 1 PALATIJNSE KAPEL IN PALERMO, VERSCHOLEN IN HET PALEIS VAN DE NORMANDIËRS In 2015 werd de kapel, samen met acht monumenten in dezelfde stijl, Werelderfgoed. De kapel is het onbetwiste meesterwerk van de kunst van Arabieren en Normandiërs: schitterende Byzantijnse mozaïeken op een gouden achtergrond en muqarnas die typisch zijn voor de islamitische architectuur. Na de 9de eeuw werd de kapel herhaaldelijk omgebouwd en vergroot, vandaag de dag is het paleis het hoofdkantoor van het Siciliaanse parlement. Blz. 136

In het hoofdstuk ‘Mens, maatschappij, natuur en cultuur’ gaan we dieper in op onder andere de geschiedenis, het cultureel erfgoed en de geografie van het land of gebied dat je bezoekt. Een ideale selectie om alvast thuis of tijdens de heenreis door te nemen.

Syracuse Ragusa

Noto

10 km

VAL IN ZWIJM BIJ 2 HET VELE GOUD EN DE INTENSE KLEUREN VAN DE MOZAÏEKEN VAN LA MARTORANA, ZONDER TWIJFEL DE MOOISTE VAN HET HELE EILAND De orthodoxe kerk van Palermo dateert uit de 12de eeuw en is voorzien van een fraaie campanile. Ondanks de vele plunderingen bewonder je hier nog steeds een uitzonderlijke cyclus van Byzantijnse mozaïeken, met name in de koepel. Een van onze lievelingsplekjes! Blz. 132 Goed om te weten: La Martorana is nog steeds een orthodoxe kerk, interessant om hier op zondagochtend de misviering bij te wonen.

Caltagirone

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR Beroemde Sicilianen Bevolking Cultureel erfgoed Drank Economie Film Geografie Geschiedenis Godsdienst en geloof Immigratie Keuken Literatuur Maffia Marionettentheater (pupi) Media Milieu Muziek Werelderfgoed van Unesco Zeden en gewoonten

32 33 34 38 40 42 45 47 53 53 55 61 62 65 66 67 67 68 68

de smalle steegjes van palermo vormen een doolhof .

In het hoofdstuk ‘Praktisch’ vind je alle nuttige informatie over de bestemming. Lees er alles wat je moet weten over bijvoorbeeld verkeer en vervoer, geldzaken, taal en gebruiken.

SICILIË PRAKTISCH

ABC VAN SICILIË

In Nederland

- 25.711 km². - 5.050.00 inwoners. - 196,4 inwoners per km². - autonome regio sinds 1946, eigen regionaal

oppervlakte bevolking

bevolkingsdichtheid

statuut in de italiaanse republiek

parlement. hoofdstad

- Palermo.

- negen provincies (Agrigento, Caltanissetta, Catania, Enna, Messina, Palermo, Ragusa, Syracuse, Trapani). - de officiële taal is het Italiaans, maar het Siciliaanse dialect wordt nog veel gebruikt in gesprekken onder vrienden en familieleden. - 0,873 (27ste op de wereldranglijst).

administratieve verdeling

taal

index van de bevolkingsgroei

ALVORENS TE VERTREKKEN

In België enit

- italiaanse dienst voor toeris - Emile Clausstraat 28, 1050 Brussel

T (02) 647 11 54. Fax: (02) 640 56 : brussels@enit.it o brussels.enit.it

03 en

istituto italiano di cultura

In Nederland italiaanse

o italia.it.

dienst

voor

toerisme

ambassade van italië - Alexanderstraat 12, 2514 JL Den Haag T (070) 302 10 30.

Fax: (070) 361 49 32 : denhaag.embita ly@esteri.it o amblaja.esteri.it. istituto italiano di cultura - Keizers gracht 564, 1017 EM Amsterdam T (020) 626 39 87. Fax: (020) 638 35 96 : iicam sterdam@esteri.it o iicamsterdam.esteri.it .

of letsels, ernstige ziekte, repatriëring om medische redenen, arrestatie of gevangenschap. In geval van verlies of diefstal van je paspoort kun je bij deze diensten terecht voor een voorlopig reisdocument. Bij deze consulaire bijstand tussen de Europese lidstaten zul je uiteraard niet altijd in je eigen landstaal worden geholpen. Meestal zal dat gebeuren in een van de courante Europese talen.

Internationale studentenkaart Deze kaart is in de hele wereld het bewijs dat je student bent. Hiermee kun je profiteren van verschillende voordelen, diensten en studententarieven (op vervoer, overnachtingen, cultuur enzovoort). Met

VOOR DE ZEKERHEID … de kaart heb je ook diverse speciale voordelen tijdens het reizen (korting op vliegHet is een goed idee om scans te maken van tickets, hotels en jeugdherbergen, verzekeje paspoort, visa, bankpas, vliegticket(s), verringen, simkaarten, autoverhuur). zekeringspolis en hotelvouchers. stuur ze verDe kaart kost € 15. Je kunt deze verkrijvolgens als een pdf-bijlage in een mail naar gen op vertoon van je identiteitskaart, je jezelf. in geval van verlies of diefstal kun je studentenkaart en een foto bij: die documenten dan heel gemakkelijk in een In Italië internetcafé weer (laten) afdrukken en zul je In België het probleem sneller kunnen oplossen bij de ambassade van belgië - Via Giuseppe in catania vindt de grootste en levendigste vismarkt van sicilië plaats . autoriteiten. de Notaris 6, 00197 Rome T 360 95 11 connections - Connections Travel Shops `

: rome@diplobel.fed.be o italy.diploma tie.belgium.be. - Via Mi chele Mercati 8, 00197 Rome T 3228 6001 : Rom@minbuza.nl o netherlandsworld wide.nl/countries/italy. `

ambassade van nederland

Identiteitsbewijzen In België

Een identiteitskaart volstaat. Kinderen onder de 12 jaar moeten in het bezit zijn van een eigen identiteitsbewijs met een foto, verkrijgbaar bij de gemeentediensten van je woonplaats. Reist het kind met een van de ouders, dan is het wenselijk dat de ouder die het niet vergezelt een schriftelijke toestemming opmaakt (in het Engels) en die laat legaliseren door het gemeentebestuur.

Een Europees paspoort kan handig zijn!

De Europese Unie heeft een systeem van wederzijdse consulaire bijstand ontwikkeld voor onderdanen van de EU die in moeilijkheden verkeren in het buitenland. Je kunt op deze bijstand een beroep doen als België of Nederland niet over een vertegenwoordiging beschikt in het land waar je je bevindt. Concreet houdt dit in dat je de hulp kunt inroepen van de ambassade of het consulaat (geen ereconsulaat) van om het even welke lidstaat van de EU. Deze diensten zullen je zelf rechtstreeks helpen of je zeggen wat je precies moet doen. De dienstverlening geldt uiteraard uitsluitend voor noodsituaties, zoals overlijden, ongevallen met verwondingen

in Aalst, Antwerpen, Brasschaat, Brugge, Brussel Centrum, Brussel Elsene VUB, Brussel Schuman, Brussel Toison d’Or, Brussels Airport, Ukkel, Gent, Gent Expo, Hasselt, Kortrijk, Kraainem, Leuven, Lom mel, Mechelen, Mortsel, Oostende, Roese lare, SintNiklaas, Turnhout, Vilvoorde. Callcenter T (070) 23 33 13 o connec tions.be. Via o isic.be. In Nederland

kilroy travels netherlands - Singel 413, 1012 WP Amsterdam T (020) 524 51 00 o kilroytravels.nl. Er zijn ook kantoren in Den Haag, Utrecht en Groningen. joho - : info@joho.nl o joho.nl. Er zijn kantoren in Den Haag (hoofdkantoor), Amsterdam, Leiden, Groningen en Utrecht. Via o isicnederland.nl.

Alvorens te vertrekken

italia.it. - Emile Claus straat 28, 1050 Brussel T (02) 643 38 50. Fax: (02) 648 54 85 : ambbruxelles@es teri.it o ambbruxelles.esteri.it. - Livorno straat 38, 1000 Brussel T (02) 533 27 20. Fax: (02) 534 62 92 : iicbruxelles@esteri.it o iicbruxelles.esteri.it. wegwijzer reisinfo - Beenhouwers straat 9, 8000 Brugge T (050) 33 75 88 : info@wegwijzer.be o wegwijzer.be. Onafhankelijk reisinformatiecentrum met leeszaal (reisgidsen, tijdschriften, kaarten, reisverslagen). Uitgever van het magazine Reiskrant. Organisator van Reismarkt (reizigers informeren reizigers), workshops en andere activiteiten. Jeugddienst en ledenvereniging. ambassade van italië

Een Europese identiteitskaart of paspoort volstaat. Dat geldt ook voor kinderen. Reist het kind met een van de ouders, dan is het wenselijk dat de ouder die het niet vergezelt een schriftelijke toestemming opmaakt (in het Engels) en die laat legaliseren door het gemeentebestuur. Ben je onder de 18 jaar en reis je alleen of met een persoon die niet één van de ouders is, dan is de schriftelijke toestemming van beide ouders vereist (in het Engels). Het bewijs moet worden gelegaliseerd. Heb je niet de Belgische of Nederlandse nationaliteit, neem dan contact op met de ambassade van Italië in België of Nederland.

SICILIË PRAKTISCH

De gedeeltes die in twee kolommen zijn gezet bevatten nuttige informatie, zoals adresgegevens van instanties en webadressen ter voorbereiding op de reis.

SICILIË PRAKTISCH ABC vAn siCilië

Nuttige adressen

ABC van Sicilië Alvorens te vertrekken Budget Elektriciteit Feesten en feestdagen Gehandicapten Geldzaken Gezondheid Internetadressen Klimaat Noodgevallen Openingstijden Overnachten Post Reisliteratuur Risico’s en ergernissen Roken Stranden Taal en woordenschat Telecommunicatie Vervoer Winkelen

76 76 78 80 80 83 83 84 85 85 87 88 88 91 91 92 93 93 93 95 97 103

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? X

104

REISPLANNER 1 WEEK IN AFRIKAANS SICILIË

•

Palermo (1; 3 dagen) met de wijken Quattro Canti en San Giovanni degli Eremiti. Wat mag je niet missen: de Piazza Pretoria, de kerk van La Martorana, de Palatijnse kapel en de kathedraal, de huiskapelletjes in het Quartiere della Loggia. De volgende dag slenter je over de markt en door de straatjes van het volkse Palermo en maak je een ommetje naar de haven. Daar bezoek je de Galleria regionale della Sicilia. De laatste dag staat in het teken van Monreale (2), in de omgeving van Palermo. Hier staat de kathedraal met de schitterende Byzantijnse mozaïeken en de kloostergang op het programma.

De Reisplanner stelt uitgewerkte reisprogramma’s voor om Sicilië op de beste manier te ontdekken.

•

Segesta (3): de vierde dag laat je Palermo achter je en trek je naar het uitnodigende platteland en laat je je betoveren door de magie van oude stenen. Op dag 5 zet je koers richting Erice (4), waar je een wandelingetje maakt door de middeleeuwse straatjes. ’s Avonds trek je naar Trapani (5), waar je overnacht. • De zesde dag verdwaal je in de steegjes van de kasba van Mazara (6), daarna verken je de antieke vindplaats Selinunte (7). • Dag 7: Agrigento en de Tempelvallei (8). De Griekse tempels van Agrigento zijn de mooiste van het hele eiland. Het historische centrum rond de kathedraal is heel

•

Stromboli

TYRREENSE ZEE

Lipari

11 Alicudi

Erice Trapani 5

Monreale

4 3

PALERMO 1

Mazara del Vallo

Vulcano

Castiglione

Kloof van

5 de Alcantara De Etna

Segesta

Salina Panarea

Filicudi

3 1

105

charmant met zijn wirwar van straatjes en middagje strand in de buurt van Eraclea talloze trappen. Verwen jezelf met een Minoa (9) en ga dan terug naar Palermo.

2 WEKEN IN DE VOETSPOREN VAN ODYSSEUS

•

Catania (1; 2 dagen) met de grootste en levendigste vismarkt van Sicilië, het Palazzo Biscari, de Piazza del Duomo, de Via Etnea en de Via Crociferi omzoomd met fraaie burgerwoningen. Dag 3: de Etna (2). Trek een hele dag uit voor de beklimming van een van de actiefste vulkanen van de planeet! Bereid je voor op een tocht naar de buik van de aarde, natuurlijk onder begeleiding van een gids vulkanoloog … • De volgende dag, op dag 4, gaat het richting het heerlijk barokke Acireale (3). Hier kom je vooral voor de baden met zwavelhoudend water, maar de stad is ook bekend om de citroenen en de cassata (typisch Siciliaans gebak).

•

• Taormina (4; 2 dagen): dag 5 en 6. Een charmant, terrasvormig aangelegd dorpje boven het ruime sop, met straatjes met oude huizen. Heel veel sfeer. Als het te warm is, neem je de kabellift en neem je een frisse duik op het schitterende strand van Isola Bella. Natuurliefhebbers maken een uitstapje naar de kloof van de Alcantara (5) en de Castiglione di Sicilia (6). • Voor het tweede deel van je reis voorzie je 7-8 dagen op de Eolische eilanden en keer je terug via Catania of Palermo. Ontdek een parelsnoer van eilandjes, puur genieten voor wie houdt van natuur, zee en legendes. Lipari (7) zal je verbazen met zijn kasteel-acropolis, zijn rijke archeolo-

Taormina

Acireale

Catania

Selinunte

Eraclea Minoa

Agrigento

MIDDELLANDSE ZEE Stopplaatsen 1 Afrikaans Sicilië

In de voetsporen van Odysseus

Plaatsen opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco

10 km

het grieks theater in taormina biedt een grandioos uitzicht .

152

R Trattoria Temptation: Via Torretta 94 T 091 691 11 04 : temptationsas@libero.it.

Geopend vr.-wo. voor de lunch en het avondmaal. Do. gesloten (behalve juni-aug.). Gesloten 2 weken in nov. Vast menu € 29 (inclusief drank-

PALERMO EN OMGEVING

Door deze beknopte inhoudsopgave per deel van de gids te gebruiken hoef je niet telkens terug te bladeren naar de algehele inhoudsopgave voor in het boek.

je). Vóór de drie pastagerechten en twee met vis heb je recht op een tiental hors d’oeuvres. De baas beweert dat iedereen die niet lekker gegeten heeft, niet hoeft te betalen. We hebben het niet durven tegenspreken. `

AFRIKAANS SICILIË

Isola delle Femmine (postcode 90040)

X 16 km van Palermo ligt nog een badplaats, met als extra een eilandje met dezelfde

naam, 600 m in zee. Je kunt per boot naar het eiland (een rots waar je veel verschillende soorten vogels ziet) gaan, niet om er vrouwen te bewonderen, want het is onbewoond, maar oude vestingen. De naam die ze tegenwoordig draagt, komt van het Arabische woord foum, dat ‘mondstuk’ betekent. • Vanuit Palermo: bus 101, Via Roma, eindhalte (Stadio), overstappen op bus 616, met AMAT (T 848 80 08 17 o amat.pa.it). KAMPEREN

C Camping La Playa: Viale Marino 55 T 091 867 70 01 : info@campinglaplaya.it o laplayacamping.it. 500 m van de halte van

de bussen naar Palermo. Geopend 21 maart15 okt. Afhankelijk van het seizoen € 21-31 voor twee personen met tent en auto. Stacaravans 4-5 personen € 45-120. Deze camping heeft onze voorkeur ten opzichte van de andere cam`

pings in de buurt van Palermo. Beplant met olijfbomen, aan zee (zandstrand op 500 m, maar vrij vies). Schaduwrijk en goed uitgerust (wasserette, spelletjes voor kinderen, in het seizoen een minisupermarkt en zelfs een jeu-de-boulesterrein!). Hartelijke ontvangst. Rustig en goed onderhouden. Kleine supermarkt. Uitstekend adres met alles om je verblijf te veraangenamen Discotheek (luidruchtig) in juli en augustus.

Ustica (postcode 90010, 1360 inwoners)

XX Dit eiland, 60 km ten noordwesten van Palermo, wordt dat terecht ‘de parel van de Middellandse Zee’ genoemd, want het is met zijn magnifieke zeeschatten het paradijs voor duikers. Een deel van de kust is tot beschermd natuurgebied verklaard, wat geen belemmering is voor de (te) snelle ontwikkeling van het toerisme. • Hoe kom je er: vertrek van het stazione marittima (plattegrond C-D1), haven van Palermo. In de zomer 3-4 boten per dag met Siremar (T 094 749 33 15 o siremar.it). Reisduur: 1-1½ uur.

SEGESTA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 CASTELLAMMARE DEL GOLFO. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 SCOPELLO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 RISERVA NATURALE DELLO ZINGARO . . . . . . . . 161 SAN VITO LO CAPO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 ERICE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 TRAPANI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 DE EGADISCHE EILANDEN . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 MARSALA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 MAZARA DEL VALLO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 SELINUNTE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 PORTO PALO DI MENFI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 SCIACCA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 ERACLEA MINOA. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 AGRIGENTO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 DE KUST . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241

Op het kleine kaartje linksboven zie je in een oogopslag welk deel van het land of de regio het betreffende hoofdstuk beschrijft.

TYRREENSE

ZEE

Scopello Marsala Agrigente

MIDDELLANDSE

ZEE

AFRIKAANS SICILIË

Op de eerste pagina van elk nieuw deel zijn de niet te missen bezienswaardigheden al in kaart gebracht met een paginaverwijzing voor wie ze direct wil raadplegen.

XXX

Archeologische vindplaats in Segesta Museo regionale Agostino Pepoli Marettimo Acht grotten Chiesa di San Francesco Museo di Arte sacra en Museo della Mafia Parco archeologico di Selinunte Parco archeologio Valle dei Templi Tempio di Concordia Museo archeologico regionale (Agrigento)

de tempio dei dioscuri maakt deel uit van het parco archeologico valle dei templi .

157 183 194 196 212 213 216 235 236 238

Afrikaans is dit stukje Sicilië, de ogen gericht op Tunesië en Libië, in ieder geval. Marsala heette lang voor er sprake was van de wijn mars-el-Allah, de ‘haven van God’. Er is ook het Sicilië waar je inscheept naar Lampedusa, een mythisch eiland voor liefhebbers van Italiaanse literatuur en film: Giuseppe Tomasi, auteur van het schitterende De Tijgerkat – dat Visconti in een gelijknamige film met Alain Delon, Burt Lancaster en een schitterende Claudia Cardinale verwerkte – was hertog van Palma en prins van Lampedusa. Vandaag de dag spoelen hier bootvluchtelingen aan. Couscous en pasta gaan er hand in hand in de lokale gastronomie. De Normandiërs (maar ook anderen) veegden er alles wat aan de Arabieren herinnerde, weg, maar in Mazara del Vallo zijn nog een paar straatjes van een oude kasba te zien en op het eiland Favignana proef je nog het oriëntalisme. Prachtig bewaarde Griekse tempels en theaters ook in Selinonte, Segesta en vooral Agrigento laten ons niet vergeten dat de gekartelde zuil hier al stond lang voor onze booggewelven hun opwachting maakten. Deze drie zwaargewichten uit de oudheid mogen niet ontbreken op je lijstje, naast het middeleeuwse Erice, de boeiende Egadische eilanden, het levendige Trapani, de schitterende zoutpannen van Ettore e Infersa, de kelders van Marsala en een paar fraaie stranden rond Eraclea Minoa … ’s Avonds kom je bij van de hitte overdag en duik je in de passeggiate die ieder dorp en elke stad opvrolijken.

192

193

Levanzo (200 inwoners)

AFRIKAANS SICILIË

XX Het eerste wat je te zien krijgt, is een haventje en witte, tegen een berg geplakte huizen. Je komt er gemakkelijk vanuit Favignana (4 km) of Trapani, en op een excursie is vooral de Grotta del Genovese de moeite waard. Je kunt er ook enkele mooie wandelingen langs de rotskust maken, met zicht op de zee die soms donkerblauw, soms turquoise lijkt. Het is het kleinste eiland van de Egadische eilanden en daardoor nog ongerept. Geen auto’s op dit eiland. Het dorpje, met zijn transparante zoutwanden, wordt bij de aankomst van de boot wakker, om daarna meteen weer in te dommelen. Alleen de zeemeeuwen gaan door met schreeuwen. Wees niet gekwetst. NUTTIGE ADRESSEN

A Bootmaatschappijen: Siremar en Liberty Lines zijn present in de haven. De loketten zijn geopend bij aankomst en vertrek van de boten. SLAPEN

DOORSNeePRIJS TOT LUXUeUS

H B&B Le Finestre sul Mare: Via Pietre Varate 1 T 339 733 01 42 : info@lefinestresulmare.com o lefinestresulmare.com. Aan het eind van het dorp aan de linkerkant als je van de aanlegsteiger komt. Geopend maart-okt. Tweepersoonskamer € 110-130. Wifi . Vier heel

Voor een herkenbare structuur en meer opzoekgemak is de volgorde van onderwerpen per stad of regio telkens hetzelfde: praktische informatie - informatie over verblijf: slapen, eten, iets drinken, uitgaan - informatie over de bezienswaardigheden.

mooie kamers: twee met een groot bed en twee met twee eenpersoonsbedden (alleen te huur samen met een kamer voor twee). Niet goedkoop, maar wel brandschoon en gezellig. Lichte kleuren en vooral een vrij uitzicht op de haven (aan de voet van de B&B) en de zee! Ontbijt in een gezellige salon van het huis, alweer met uitzicht op het ruime sop. Heel romantisch! H Residence La Plaza: Via Salita Poste T 092 3194 15 26 of 335 671 83 08 : info@ levanzoresidence.com o levanzoresidence. com. Aan de Lungomare, 10 m over een trap rechts naast het kantoortje van de Grotta del Genovese. Appartement 2-4 personen € 60-220

per dag (minstens 2 nachten), afhankelijk van het seizoen en het aantal gasten. Wifi (tegen betaling) . Een residentie die acht comfortabele, schone appartementen biedt, met een klein keukentje om te kokkerellen. Eenvoudige, maar vrolijke inrichting. Een goede basis van waaruit je het eiland kunt ontdekken. `

ETEN, EEN IJSJE ETEN, IETS DRINKEN

UIT heT VUISTJe

Ng Pannetteria La Chicca: Lungomare 23, boven de haven. In de zomer dag. geopend 8.30-13.30 u en 18.00-20.00 u. Buiten het seizoen ma.-za. ’s ochtends . Sandwiches, pizzapunten en diverse broodjes van goede kwaliteit. Proef de cabbucio, een in de houtoven gebakken en daarna belegd broodje. `

DOORSNeePRIJS

RgDY Bar Romano: Via Calvario 5 T 092 392 40 01. 100 m van de aanlegsteiger, links. Geopend mei-okt. Gerechten € 8-25 . Barijssalon met een bovenverdieping en restaurant beneden. Gezellig terras bij het water en de bootjes in de verte. Ideaal om een glas te drinken of aan een ijsje te likken terwijl je wacht op de boot. Je kunt er ook eten: lekkere marktkeuken en dagverse vis. Ook schotels (wisselend): gegratineerde mosselen, pasta met tonijn en aubergineroom, gastronomische couscous en nog meer. Echt smullen! Ook aanlokkelijke pizza’s. Heel attente ontvangst. `

WAT IS ER TE ZIEN EN TE DOEN?

XX grotta del genovese: Lungomare 27 (informatie en reservering) T 092 392 40 32 of 339 741 88 00 o grottadelgenovese.it. Bureau boven de haven, gevel met blauwe keramiek. Juli-aug. toegang tot de grot dag. 10.30-13.00 u en 14.3018.00 u. De rest van het jaar alleen ‘s ochtends. Toegangsprijs: € 10, kortingen mogelijk. Excursie met boot of terreinwagen € 23 (inclusief transport en entree), 2 uur in totaal. Vertrek 10.30 u (juliaug. ook 14.30 u); reserveren verplicht 1 dag van

het haventje van levanzo wordt geflankeerd door witte huizen .

tevoren . De belangrijkste attractie van het eiland is bereikbaar te voet (2 uur lopen vanaf het dorp) of met de terreinwagen. In de zomermaanden kun je er, als de zee kalm genoeg is, met de boot heen gaan. De laatste meters moeten in elk geval te voet afgelegd worden, via een kronkelend pad op de helling van de kliffen. De muurschilderingen en inkervingen zijn relatief goed bewaard gebleven. Vergelijkbaar met de ontdekkingen in Lascaux of het Spaanse Altamira. De meeste dateren uit de paleolithische tijd (toen zat Levanzo nog vast aan land) tot de neolithische periode. Veel afbeeldingen van dieren; de tonijn is al prominent aanwezig, maar je ziet er ook geiten, herten … De rest moet je zelf maar gaan ontdekken! Fotograferen is verboden. XXj Wandelingen: er zijn meerdere mogelijkheden om het rotsachtige landschap te ontdekken. De langste wandeling loopt tot aan Capo Grosso in het noorden van het eiland. Reken 1 tot 1½ uur wandelen heen, en evenveel terug. De route loopt door een landelijke omgeving met uitzicht op de Cala Tramontana. Wie op het eiland overnacht, moet ’s avonds zeker de zonsondergang gaan bewonderen op Il Faraglione, 15 min van het dorp (volg de weg links van de haven in oostelijke richting). Als je minstens een dag in Levanzo doorbrengt, ga dan picknicken op de Cala Minnola, 20 min van de haven. In het pijnboombos staan enkele tafels en banken op je te wachten. Volg vanaf de haven de weg rechts van het dorp. Voorbij Cala Fredda kom je bij Cala Minnola. Vervolgens kun je verder gaan in de richting van de Cala Calcara via de Torre Saracena (een vervallen toren). 20 min wandelen. Als je niets van al dat moois wilt missen, neem je contact op met Levanzotrek T 366 295 45 96 : levanzotrek@ gmail.com, vanaf € 8 per persoon. XX Boottochtje rond het eiland: mogelijk (en aan te raden!) met Franco e Alida e la Viola (T 339 679 16 45 of 349 602 16 94 : francoealida@gmail.com) en Levanzo in Barca (T 092 392 40 28 of 339 736 77 85 o levanzoinbarca.it). c Duiken: met Atmosphere Blu (T 337 37 78 80 o atmosphereblu.it), in de haven. Snorkelen, introductieduik, lessen en verkenning met flessen. Een kleine duikclub die actief is in het heldere water van het eiland. `

WIST JE DIT? Let op deze kaders voor interessante weetjes.

AANDUIDING TROTTERTIPS

trottertip

interessant

XXX

niet te missen

VERKLARING VAN DE SYMBOLEN

A algemeen q autoverhuur s bank O busstation D café, bar C camping p consulaat E dansen c duiklocatie W internetcafé f fietsen te huur F haven h honden toegestaan Y ijssalon

I informatie d kindvriendelijk i koffie- of theehuis M livemuziek, concert L luchthaven e metrostation N ontbijt P parkeren Q patisserie B postkantoor R restaurant a roken verboden H slapen b skistation

g snackbar Z strand U taxi J theater S treinstation V voorzieningen voor rolstoelgebruikers

j wandelen k winkelen m Unesco-werelderfgoed r zwemgelegenheid T telefoonnummer o website : e-mailadres

De egADISChe eILANDeN LEVANZO

Aan de rand van de pagina’s zorgen een duimgreep en een kopregel ervoor dat je direct ziet welke informatie er op de betreffende pagina wordt geboden.

INHOUD INLEIDING ��13 VEELGESTELDE VRAGEN ��14 TOPERVARINGEN ��16 MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR ��31 Beroemde Sicilianen 32 Bevolking 33 Cultureel erfgoed 34 Drank 38 Economie 40 Film 42 Geografie 45 Geschiedenis 47 Godsdienst en geloof 53 Immigratie 53 Keuken 55 Literatuur 61 Maffia 62 Marionettentheater (pupi) 65 Media 66 Milieu 67 Muziek 67 Werelderfgoed van Unesco 68 Zeden en gewoonten 68

Feesten en feestdagen 80 Gehandicapten 83 Geldzaken 83 Gezondheid 84 Internetadressen 85 Klimaat 85 Noodgevallen 87 Openingstijden 88 Overnachten 88 Post 91 Reisliteratuur 91 Risico’s en ergernissen 92 Roken 93 Stranden 93 Taal en woordenschat 93 Telecommunicatie 95 Vervoer 97 Winkelen 103 REISPLANNER �� 104

PALERMO EN OMGEVING

REIZEN NAAR SICILIË ��70 SICILIË PRAKTISCH ��75 ABC van Sicilië 76 Alvorens te vertrekken 76 Budget 78 Elektriciteit 80

Palermo ��111

X AFRIKAANS SICILIË

Piazza Armerina ��254 Caltagirone ��262

BAROK SICILIË

Segesta ��156 Castellammare del Golfo ��157 Scopello ��160 Riserva naturale dello Zingaro ��161 San Vito lo Capo ��163 Erice ��167 Trapani ��172 De Egadische eilanden ��184 Marsala ��196 Mazara del Vallo ��206 Selinunte ��215 Porto Palo di Menfi ��217 Sciacca ��218 Eraclea Minoa ��225 Agrigento ��226 De kust ��241

Ragusa ��271 Modica ��283 Scicli ��291 Noto ��295 Langs de kust, van Lido di Noto naar Marzamemi ��305 Palazzolo Acreide ��307 Syracuse ��310

IONISCH SICILIË

CENTRAAL-SICILIË

Caltanissetta ��245 Enna ��250

Catania ��331 Acireale ��349 De Etna ��353 De kloof van de Alcantara ��368 Taormina ��371

Castelmola ��382 Op zoek naar het Siciliaanse binnenland ��384 Messina ��387 Milazzo ��396

Filicudi ��470 Alicudi ��475

TYRREENS SICILIË

DE EOLISCHE EILANDEN

Lipari ��413 Vulcano ��432 Salina ��441 Panarea ��452 Stromboli ��458

Nebrodigebergte ��479 Madoniemassief ��488 Cefalù ��497 De kust ten oosten van Cefalù ��507 De kust ten westen van Cefalù ��508 REGISTER 515

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN TYRREENSE

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN Afstanden tussen de steden �� 100 Agrigento �� 228-229 Agrigento, overzichtskaart �� 227 Alicudi, overzichtskaart eiland �� 475 Caltagirone �� 263 Catania �� 334-335 Cefalù �� 499 Egadische eilanden, overzichtskaart �� 185 Eolische eilanden, overzichtskaart �� 408-409 Erice �� 168 Etna en omgeving, overzichtskaart �� 354-355 Favignana �� 187 Filicudi, overzichtskaart eiland �� 471 Lipari, de stad �� 417 Lipari, overzichtskaart eiland �� 415 Marsala �� 199 Mazara del Vallo �� 208-209 Messina �� 389 Milazzo �� 397 Modica �� 285 Noto �� 296-297 Panarea, overzichtskaart eiland en San Pietro, detailkaart �� 455

ZEE

Palermo

MIDDELLANDSE

ZEE

Palermo �� 113 Palermo, detailkaart �� 116-117 Piazza Armerina �� 255 Ragusa �� 272-273 Reisplanner �� 104, 106 Salina, overzichtskaart �� 443 Santa Marina �� 445 San Vito lo Capo �� 164 Sciacca �� 219 Sicilië, overzichtskaart �� 72-73 Sicilië, spoorwegennetwerk �� 98 Stromboli, het dorp �� 463 Stromboli, overzichtskaart eiland �� 461 Syracuse �� 311 Syracuse, detailkaart �� 313 Taormina �� 372-373 Topervaringen �� 17 Trapani �� 174-175 Villa romana del Casale �� 258-259 Vulcano, overzichtskaart �� 433 Vulcano Porto �� 435

INLEIDING

e Grieken noemden haar Trinakria (‘Drie Spitsen’), verbeeld door het embleem: het hoofd van Medusa op drie gebogen benen, een symbool dat al sinds het einde van de 13de eeuw op de vlag van Sicilië staat. Het grootste eiland in de Middellandse Zee, een kruispunt van beschavingen, ontwikkelde zijn eigen kenmerkende uitzicht. Onder een en dezelfde zon liggen schitterende Griekse tempels, kastelen en kathedralen die opgetrokken werden door de Normandiërs (in een stijl die zowel romaans, Byzantijns als Arabisch is), oosterse tuinen die zo uit de duizend-en-één nacht van Aladdin weggelopen lijken en laatbarokke paleizen en kerken in Spaanse stijl. De Siciliaanse kunstenaars verrijkten hun eigen tradities en vakkennis met kunststromingen die van elders overgewaaid kwamen, het resultaat is een volwaardige Siciliaanse kunst. Liefhebbers van archeologische vindplaatsen en barokke kunst zijn hier in de hemel. Maar door de eeuwen heen bouwde Sicilië ook aan zijn eigen culturele identiteit, een relaxte manier van leven en een heel eigen kijk op de wereld om zich heen. Dominique Fernandez omschreef het treffend in zijn Le Radeau de la Gorgone: ‘Sicilië is niet alleen een geografisch eiland, maar ook een historische en culturele monoliet die losstaat van het schiereiland, een natie op zich met haar agaves, haar mafiosi, haar zeden en wetten, met als allerbelangrijkste het behoud van de eigen taal.’

< De duomo in Cefalù Tempio di Concordia in Agrigento >

SICILIAANSE VROUWEN ZIJN GEVAARLIJKER DAN GEWEERVUUR ‘The Godfather’ Francis Ford Coppola De natuur in de regio is ook heel gunstig voor de landbouw, in het bijzonder dankzij de vruchtbare vulkanische bodem en de zon die er bijna altijd schijnt. Het eiland produceert fruit en groente, melkproducten en olie. De kruisbestuiving van culturen is ook te proeven in de gastronomie. Via Sicilië verspreidden oosterse smaken zich in Italië: gevulde groente, pistaches, rozijnen, pijnboompitten, amandelmelk en amandelpasta. En de Italianen danken hun maccheroni, ravioli en cassata aan Sicilië.

VEELGESTELDE VRAGEN WELKE DOCUMENTEN HEB IK NODIG?

Inwoners van de Europese Unie hebben genoeg aan een geldige identiteitskaart of een paspoort. Voor minderjarige kinderen die alleen reizen: zie de rubriek ‘Alvorens te vertrekken’ onder ‘Sicilië praktisch’. WAT IS HET BESTE MOMENT OM ER NAARTOE TE GAAN?

Het hoogseizoen loopt van juni tot september. Tot 15 juli is het minder druk. In de zomer, en vooral in de maand augustus, stijgen de prijzen tegelijk met het kwik.

B&B, deze bieden een goede prijs-kwaliteitverhouding. De Eolische eilanden zijn duurder dan Sicilië. HOE VERPLAATS JE JE OP HET EILAND?

Parkeren kan een nachtmerrie zijn, maar de auto blijft de eenvoudigste manier om rond te reizen als je de platgetreden paden even achter je wil laten. Er rijden niet altijd bussen of treinen naar de kleine dorpjes (of je moet urenlang wachten). Op de Eolische eilanden verplaats je je te voet of met de fiets. IS HET ER WEL VEILIG?

IS HET ER DUUR?

Vooral slaapplaatsen en in mindere mate ook de restaurants zijn duur. Kies voor een

Hoewel Sicilië een mafiose reputatie heeft, is het eiland niet gevaarlijker dan de rest van Italië. Houd echter wel goed je eigen-

in het hoogseizoen kan het behoorlijk druk worden op isola bella .

X dommen in het vizier in bepaalde wijken van Palermo, Syracuse of Catania. Laat niets in je auto achter en laat het kofferzeil open, zodat dieven zien dat daar niets te halen valt.

de etna , een van de drie actieve vulkanen van sicilië

IS ER EEN TIJDVERSCHIL?

Nee, zowel in de winter als in de zomer is het in Italië en de rest van Europa even laat. Ook hier wordt overgestapt op wintertijd en zomertijd. HOE LANG IS HET VLIEGEN?

Reken op 2½ uur vliegen naar Catania en even lang naar Palermo. WELKE GEZONDHEIDSVOORZORGEN NEEM IK?

Je hoeft geen speciale voorzorgen te nemen: zorg voor de traditionele vaccins en neem in de zomer voldoende zonnebrandcrème mee. Op sommige plaatsen kan een muggenmelk ook goed van pas komen. Dit is Europa, neem je Europese ziekteverzekeringskaart mee. ZIJN KINDEREN ER WELKOM?

Uiteraard! Het is echter wel mogelijk dat het Siciliaanse erfgoed je kleintjes uitput. Wissel pittoreske wandelingen en museumbezoek dus af met het strand. Eten is hier natuurlijk top! Pizza, pasta, ijsjes. Zoek naar het symbool d in deze gids. HOE BETAAL IK TER PLAATSE?

De munteenheid is de euro, handig voor Belgen en Nederlanders. Er zijn voldoende geldautomaten, je kunt gemakkelijk geld opnemen en bijna overal kun je terecht met je betaalkaart, op een paar kleine pensions of bars na.

IS HET NODIG OM ITALIAANS TE BEHEERSEN OM JE VERSTAANBAAR TE MAKEN?

We raden je wel aan om een aantal Italiaanse woorden uit het hoofd te leren. Ook al is het Engels hier nog weinig verspreid, de jeugd gebruikt het steeds meer. WELKE VULKANEN ZIJN NOG ACTIEF?

De alom bekende Etna, maar ook de Stromboli en de Vulcano. IS DE HITTE GEVAARLIJK?

Ja, in juli en augustus. De temperaturen lopen er vaak op tot meer dan 40 °C (in Catania bijvoorbeeld). Neem altijd een flesje water en een hoed mee.

20 TOPERVARINGEN 16

BEWONDER DE PALATIJNSE KAPEL IN PALERMO, VERSCHOLEN IN HET PALEIS VAN DE NORMANDIËRS

VAL IN ZWIJM BIJ HET VELE GOUD EN DE INTENSE KLEUREN VAN DE MOZAÏEKEN VAN LA MARTORANA, ZONDER In 2015 werd de kapel, samen met acht mo- TWIJFEL DE MOOISTE numenten in dezelfde stijl, Werelderfgoed. VAN HET HELE EILAND

De kapel is het onbetwiste meesterwerk van de kunst van Arabieren en Normandiërs: schitterende Byzantijnse mozaïeken op een gouden achtergrond en muqarnas die typisch zijn voor de islamitische architectuur. Na de 9de eeuw werd de kapel herhaaldelijk omgebouwd en vergroot, vandaag de dag is het paleis het hoofdkantoor van het Siciliaanse parlement. Blz. 136

De orthodoxe kerk van Palermo dateert uit de 12de eeuw en is voorzien van een fraaie campanile. Ondanks de vele plunderingen bewonder je hier nog steeds een uitzonderlijke cyclus van Byzantijnse mozaïeken, met name in de koepel. Een van onze lievelingsplekjes! Blz. 132 Goed om te weten: La Martorana is nog steeds een orthodoxe kerk, interessant om hier op zondagochtend de misviering bij te wonen.

Stromboli

TYRREENSE ZEE

Salina Vulcano

1 2 3 6 7

PALERMO Monreale

Riserva naturale dello Zingaro

CefalĂš

Bagheria

Randazzo

De Etna

Egadische eilanden

Catania

Agrigento

MIDDELLANDSE ZEE Plaatsen opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco

Villa romana del Casale

14 10

Caltagirone

Syracuse Ragusa

Noto

10 km

20 TOPERVARINGEN

ZET JE TANDEN IN EEN SMAAKVOLLE PANE CA’ MEUSA (EEN BROODJE MET ORGAANVLEES) OF PROEF GESMOORDE MAKREEL OP DE MARKT VAN VUCCIRIA, EEN VAN DE OUDSTE MARKTEN VAN PALERMO

Slenter langs de kraampjes met kruiden, primeurgroenten, langs slagerijen en visventers, zet koers naar de stalletjes met kleding, gadgets, snuisterijen, netjes geschikt per specialiteit. Je waant je zo in een soek. Blz. 141

VERGAAP JE AAN 4 DE VERFIJNDE BYZANTIJNSE MOZAÏEKEN IN DE KATHEDRAAL VAN MONREALE, 7 KM TEN ZUIDWESTEN VAN PALERMO

tijnse icoon ter wereld, links naast het altaar. Het gezicht is bijna 4 m hoog! Blz. 146

STEEK JE TONG UIT NAAR DE GROTESKE Met de rest van het monument werd dit in BEELDEN IN DE VILLA 2015 Werelderfgoed. Een schoolvoorbeeld PALAGONIA, IN BAGHERIA van de school van Venetië. Ze beslaan een gigantische oppervlakte, maar liefst 6340 m², en illustreren episodes uit het Oude Testament. Mis in geen geval de grootste Byzan-

De beelden van tufsteen laten misvormde karikaturen zien die gekke bekken trekken. Het zouden vrienden en kennissen zijn van de prins die de villa in 1715 liet bouwen. Blz. 149

VAAR LANGS DE KUST VAN HET RISERVA NATURALE DELLO ZINGARO, EEN VAN DE MOOISTE VAN SICILIË

Zo nu en dan stop je voor een duik in het kristalheldere water of een wandelingetje langs een pad over de bergen, met beeldschone baaien aan je voeten. Een droom! Blz. 161

LEEF OP HET RUSTIG KABBELENDE RITME VAN DE EGADISCHE EILANDEN, EEN ARCHIPEL MET DRIE EILANDEN DIE DOOR DE TIJD VERGETEN LIJKEN. DE EILANDENGROEP IS EEN BESCHERMD WATERGEBIED

Een schitterend natuurgebied voor wie houdt van uitgestrekte ruimten. Onze lievelingsplek? Marettimo, het meest afgelegen eiland, ongerept bijna met kristalheldere kreekjes, een charmant haventje, duizelingwekkende rotswanden, uitgezette paden en inwoners die je in alle eenvoud ontvangen. Blz. 184

SLENTER IN HET ZACHTE AVONDLICHT LANGS DE GRIEKSE TEMPELS VAN AGRIGENTO

In 1997 werd dit Werelderfgoed. Maak een ommetje door de Tempelvallei met een archeologisch park en een fraaie reeks monumenten met Dorische zuilen. Een unieke ontdekking! Blz. 235

ONTDEK DE SUBLIEME ROMEINSE MOZAÏEKEN IN DE VILLA DEL CASALE, EEN ROMEINSE VILLA UIT DE 4DE EEUW

Een van de belangrijkste bezienswaardigheden van Sicilië! De 3500 m² mozaïeken zijn prachtig bewaard gebleven en laten scènes zien uit het dagelijkse leven van die tijd, met name de