Skip to main content

9789401449595

Page 1

ROEMENIË


van reizigers voor reizigers

TR

TTER

ROEMENIË


4 De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:

trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt

Uitgeverij Terra Lannoo Postbus 97 NL-3990 DB Houten

e - mail: trotter @ lannoo.be www.trotterclub.com

De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. vertaling Mireille Peeters; 2018 Imago Mediabuilders reisinformatie vlaanderen en nederland Wegwijzer, Brugge omslagontwerp Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ontwerp binnenwerk Imago Mediabuilders omslagfoto Shutterstock / emperorcosar oorspronkelijke titel Le Routard – Roumanie oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur van de reeks en auteur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval adjunct- redacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Alain Pallier en Fiona Debrabander

© Hachette (alle rechten voor vertaling, reproductie en bewerking gereserveerd voor alle landen), Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2018 © Cartografie Hachette Tourisme www.lannoo.com

D/2018/45/478 - ISBN 978 94 014 4959 5 - NUR 512 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.


5

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? Op deze pagina’s zetten we de toeristische highlights voor je op een rijtje – stuk voor stuk zijn het met recht topervaringen die je niet mag missen!

X

18 TOPERVARINGEN 16

LAAT JE OP DOORTOCHT 1 DOOR BOEKAREST VERLEIDEN DOOR DE ONVERWACHTE CHARME VAN DEZE HOOFDSTAD Neem plaats op de grote binnenplaatsen of in de tuinen van bars en restaurants, vlij je neer in een van die gezellige theesalons die zijn ondergebracht in door de tijd verweerde oude woningen, weggezonken in het groen. En vier ’s avonds feest in een van de vele hippe bars van de stad. Blz. 109

BRENG IN BOEKAREST 2 EEN BEZOEK AAN DE PRIVÉWONING VAN NICOLAE CEAUŞESCU, EN ERVAAR HOE DIEP DE KLOOF WAS TUSSEN DE COMMUNISTISCHE DICTATOR EN ZIJN VOLK

van de grote hal (waar een tapijt hangt dat Charles de Gaulle aan de familie heeft geschonken) tot de bioscoopzaal (Ceauşescu was gek op westerns), zonder daarbij het verwarmde zwembad, de thalassozaal en de enorme kledinguitstalling van Elena (zijn vrouw) te vergeten. Blz. 140 Goed om te weten: je kunt je bezoek het beste (in het Roemeens of het Engels, soms ook in het Frans) van tevoren reserveren.

In deze woning met tachtig kamers, gelegen in het noordelijke deel van de stad, heeft Nicolae gewoond van 1965 tot zijn dood in 1989. Binnen niets dan pracht en praal,

Săpînța

10

7

Sighişoara

8

Sibiu

Kasteel Corvin

9

MOLDAVIË blz. 289

5

ROEMENIË

Vişcri

4

Zărnești Galaţi

Kasteel Peleș Pele Transfăgărășan Sinaia

3

18 DOBROGEA blz. 337

6

BOEKAREST EN WALACHIJE blz. 109

SERVIË

MOLDAVIË AVIË AVIË

17

Cluj-Napoca

Salina Turda

11

TRANSSYLVANIË blz. 165

OEKRAÏNE

VINA BOEKO

15

12

13

Apusenigebergte

Timişoara Timişoa

De grootste architecten en kunstenaars van het einde van de 19de eeuw werden gemobiliseerd om dit pareltje te realiseren. Het was de zomerverblijfplaats van de eerste koning van Roemenië. Hij droomde van een sprookjeskasteel dat kon wedijveren met dat van Lode-

Sighetu Marmației

UREŞ MARAM

MARAMUREŞ blz. 263

Oradea adea

LAAT JE IN SINAIA 3 OVERWELDIGEN DOOR DE PRACHT VAN HET KASTEEL PELEŞ, HET MEEST GRANDIOZE VAN HET HELE LAND

14

16

HONGARIJE

17

Boekarest 1 2

Constanţa Cons

BULGARIJE ZWARTE ZEE

100 km

1

In het hoofdstuk ‘Mens, maatschappij, natuur en cultuur’ gaan we dieper in op onder andere de geschiedenis, het cultureel erfgoed en de geografie van het land of gebied dat je bezoekt. Een ideale selectie om alvast thuis of tijdens de heenreis door te nemen.

30

X

31

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR Beroemde Roemenen Bevolking Cultureel erfgoed Drank Economie Film Geschiedenis Godsdienst en geloof Keuken Media Mensenrechten Milieu Muziek Roken Sport en ontspanning Werelderfgoed van Unesco Zeden en gewoonten

32 35 38 39 41 43 44 55 56 59 60 61 63 65 65 66 67

het klooster van horazu , werelderfgoed sinds 1993 , is in opdracht van prins constantin brancovan gebouwd .

In het hoofdstuk ‘Praktisch’ vind je alle nuttige informatie over de bestemming. Lees er alles wat je moet weten over bijvoorbeeld verkeer en vervoer, geldzaken, taal en gebruiken.

72

X

73

ROEMENIË PRAKTISCH

74

75

ABC VAN ROEMENIË - Boekarest (Bucureşti). - 238.390 km². - 19,7 miljoen inwoners. - 83 inwoners per km². - 45%. - 72 jaar voor mannen, 79 jaar voor vrouwen. munteenheid - de leu (meervoud: lei; afkorting: RON). taal - Roemeens (85%). status - unitaire republiek met meerpartijenstelsel. staatsvorm - parlementaire democratie. Semipresidentiële republiek met een presihoofdstad

oppervlakte bevolking

bevolkingsdichtheid

plattelandsbevolking levensverwachting

dent, een minister-president en een parlement dat bestaat uit een Kamer van Volksvertegenwoordigers (in Nederland komt dit overeen met de Tweede Kamer der StatenGeneraal) en een Senaat. staatshoofd - Klaus Iohannis (liberaal), sinds 21 december 2014.

In België

ambassade van nederland - Boulevard Dimitrie Pompeiu 5­7, Hermes Business Campus, Gebouw B, 8ste verdieping, sector 2,

- Gabrielle­ 020335 Boekarest T 40 21 208 60 30. Fax: straat 105, 1180 Brussel T (02) 345 26 80. 40 21 230 76 20 : bkr@minbuza.nl Fax: (02) 346 23 45 : bruxelles@mae.ro. o nederlandwereldwijd.nl/landen/roemenie. traditioneel handwerk o bruxelles.mae.ro/fr. ambassade van roemenië

- Beenhouwersstraat 9,

Identiteitsbewijzen pijler

VOOR DE ZEKERHEID … Het is een goed idee om scans te maken van je paspoort, visa, bankpas, vliegticket(s), verzekeringspolis en hotelvouchers. stuur ze vervolgens als een pdf-bijlage in een mail naar jezelf. in geval van verlies of diefstal kun je die documenten dan heel gemakkelijk in een internetcafé weer (laten) afdrukken en zul je het probleem sneller kunnen oplossen bij de autoriteiten.

Een Europees paspoort kan handig zijn!

De Europese Unie heeft een systeem van

wederzijdse consulaire bijstand ontwikvormt een belangrijke

voor onderdanen van de van het roemeensekeld culturele erfgoed . EU die in moeilijkheden verkeren in het buitenland. 8000 Brugge T (050) 33 75 88 : info@ wegwijzer.be o wegwijzer.be. Onafhanke- In België Je kunt op deze bijstand een beroep lijk reisinformatiecentrum met leeszaal Een identiteitskaart volstaat. Kinderen ondoen als België of Nederland niet over een (reisgidsen, tijdschriften, kaarten, reisver- der de twaalf jaar moeten in het bezit zijn vertegenwoordiging beschikt in het land slagen). Uitgever van het magazine Reis­ van een eigen identiteitsbewijs met foto, waar je je bevindt. Concreet houdt dit in dat krant. Organisator van Reismarkt en an- verkrijgbaar bij de gemeentediensten van je de hulp kunt inroepen van de ambassade dere evenementen (reizigers informeren je woonplaats. Reist het kind met één van of het consulaat (geen ereconsulaat) van om reizigers). Ledenorganisatie. het even welke lidstaat van de EU. Deze de ouders, dan is het wenselijk dat de ouder diensten zullen je zelf rechtstreeks helpen of die het niet vergezelt een schriftelijke toeIn Nederland je zeggen wat je precies moet doen. stemming opmaakt (in het Engels) en die laat legaliseren door het gemeentebestuur. ambassade van roemenië - Catsheuvel 55, De dienstverlening geldt uiteraard 2517 KA Den Haag T (070) 354 37 96. Fax: uitsluitend voor noodsituaties, zoals In Nederland overlijden, ongevallen met verwondingen (070) 354 15 87 o haga.mae.ro/en. of letsels, ernstige ziekte, repatriëring om Een Europese identiteitskaart of paspoort In Roemenië medische redenen, arrestatie of gevangenvolstaat. Dat geldt ook voor kinderen. schap. In geval van verlies of diefstal van Reist het kind met één van de ouders, dan ambassade van belgië - Boulevard Dacia, je paspoort kun je bij deze diensten te58 Sector II, 020061 Boekarest T 40 21 212 is het wenselijk dat de ouder die het niet recht voor een voorlopig reisdocument. 36 80. Fax: 40 21 210 28 03 : bucharest@ vergezelt een schriftelijke toestemming Bij deze consulaire bijstand tussen de diplobel.fed.be o romania.diplomatie.bel­ opmaakt (in het Engels) en die laat legaliEuropese lidstaten zul je uiteraard niet alseren door het gemeentebestuur. gium.be. tijd in je eigen landstaal worden geholpen. wegwijzer reisinfo

Meestal zal dat gebeuren in een van de courante Europese talen.

Internationale studentenkaart Deze kaart is in de hele wereld het bewijs dat je student bent. Hiermee kun je profiteren van verschillende voordelen, diensten en studententarieven (op vervoer, overnachtingen, cultuur enzovoort). Met de kaart heb je ook diverse speciale voordelen tijdens het reizen (korting op vliegtickets, hotels en jeugdherbergen, verzekeringen, simkaarten, autoverhuur). De kaart kost € 15. Je kunt deze verkrijgen op vertoon van je identiteitskaart, je studentenkaart en een foto bij: In België - Connections Travel Shops in Aalst, Antwerpen, Brasschaat, Brugge, Brussel Centrum, Brussel Elsene VUB, Brussel Schuman, Brussel Toison d’Or, Brussels Airport, Ukkel, Gent, Gent Expo, Hasselt, Kortrijk, Kraainem, Leuven, Lom­ mel, Mechelen, Mortsel, Oostende, Roese­ lare, Sint­Niklaas, Turnhout, Vilvoorde. Callcenter T (070) 23 33 13 o connec­ tions.be. Via o isic.be.

connections

In Nederland

`

kilroy travels netherlands - Singel 413, 1012 WP Amsterdam T (020) 524 51 00 o kilroytravels.nl. Er zijn ook kantoren in Den Haag, Utrecht en Groningen. joho - : info@joho.nl o joho.nl. Er zijn kantoren in Den Haag (hoofdkantoor), Amsterdam, Leiden, Groningen en Utrecht. Via o isicnederland.nl.

Internationale jeugdherbergkaart De jeugdherbergkaart is te gebruiken in meer dan negentig landen en opent de deuren van de vierduizend hostels van de

Alvorens te vertrekken

ROEMENIË PRAKTISCH

Nuttige adressen

Ben je onder de 18 jaar en reis je alleen of met een persoon die niet één van de ouders is, dan is de schriftelijke toestemming van beide ouders vereist (in het Engels). Het bewijs moet worden gelegaliseerd. Heb je niet de Belgische of Nederlandse nationaliteit, neem dan contact op met de ambassade van Roemenië in België of Nederland.

ROEMENIË PRAKTISCH

ABC vAn roemenië

ALVORENS TE VERTREKKEN

De gedeeltes die in twee kolommen zijn gezet, bevatten nuttige informatie, zoals adresgegevens van instanties en webadressen ter voorbereiding op de reis.

ABC van Roemenië Alvorens te vertrekken Budget Feesten en feestdagen Geldzaken Gezondheid Internetadressen Klimaat Noodgevallen Overnachten Reisliteratuur Risico’s en ergernissen Taal Telecommunicatie Tijdsverschil Vervoer Winkelen

74 74 76 77 78 80 81 81 84 84 88 89 90 94 95 95 100


6

HOE GEBRUIK JE DEZE GIDS? X

102

103

de oude stad râşnov nestelt

zich aan de voet van een heuvel .

REISPLANNER De beste manier om Roemenië te verkennen is ter plaatse een auto huren (of met de eigen auto ernaartoe rijden), want met bus en trein kun je niet overal komen.

De Reisplanner stelt uitgewerkte reisprogramma’s voor om Roemenië op de beste manier te ontdekken.

1 WEEK Lus met vertrek in Boekarest

Braşov (2), het land van de Saksische weerkerken met onder meer Vişcri (3), Sighişoara (3) en Sibiu (4). Excursie naar de dorpen van Mărginimea-Sibiului (5) en vervolgens terug naar Boekarest via het klooster van Curtea de Argeş (6).

Boekarest (1), dan Sinaia voor het opmerkelijke kasteel Peleș (2), vervolgens een rondritje in Transsylvanië met haltes in Braşov (3), Râşnov (4) en het kasteel van Bran (5) en als afsluiter Curtea de Argeş (6), necropolis van de koningen.

Maramureş-Boekovina

Steden van Transsylvanië

Een idyllische week op het platteland. Drie Van Boekarest rijd je onmiddellijk naar de dagen op de uitgestrekte velden van Karpaten met een eerste halte in Sinaia (1) Maramureş en vier dagen in en rond de voor het kasteel Peleș. Dan gaat het richting kloosters van Boekovina.

M

on ts Ap use ni

Cluj-Napoca MOLDAVIË Sighişoara

3

Viscri

ROEMENIË

OEKRAÏNE

MărginimeaSibiului

5

Făgăraş-

Sibiu gebergte 4 Râşnov 4

Curtea de Argeş 6 6 1

Braşov 3 2

Galaţi

Kasteel Peleş Sinaia Kasteel 5 van Bran 2 1

Stopplaatsen Lus met vertrek in Boekarest Steden van Transsylvanië Donaudelta

Letea 3 2 Mila 23 Sulina Tulcea Crişan 4 1 2 Histria 5

1 BOEKAREST

Donaudelta

Constanţa

ZWARTE ZEE BULGARIJE

Plaatsen opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco

50 km

146

Boekarest en omgeving

WIST JE DIT?

Door deze beknopte inhoudsopgave per deel van de gids te gebruiken hoef je niet telkens terug te bladeren naar de algehele inhoudsopgave voor in het boek.

DE CAMERA LOOPT | Aan de rand van het meer bevindt zich een van de belangrijkste Europese filmstudio’s, Castel Film. Talloze films zijn hier geheel of gedeeltelijk gedraaid, waaronder Cold Mountain en Borat. Ook verschillende draculafilms zijn opgenomen in deze studio’s, op enkele meters van het vermoedelijke graf van de voormalige Roemeense graaf.

meer bouwen. Het is het grootste niet-godsdienstige gebouw in de stijl die wij Brancovanstijl noemen (die ook de stijl is van de Stavropoleoskerk in het oude Boekarest en het Horezuklooster in Oltenië). Ramen met klavervormige boogjes, loggia’s met gedraaide zuilen, bewerkte balustrades. De wisselende weerkaatsingen van de zon op de roze baksteen, een aanlegsteiger op het zoet kabbelende meer. Mogoşoaia is echt een ommetje waard. In het museum tref je de persoonlijke collectie van Dan Nasta, een filmregisseur en acteur. Sommige van de oorspronkelijke voorwerpen in het paleis bleven bewaard, zoals het prachtige met de hand geweven wandtapijt. In de kelder een verzameling grafstenen in Brancovanstijl. Werp na je bezoek aan het paleis ook even een blik op Lenin en Peter Groza (minister-president van de eerste Roemeense communistische regering): zij staan wat verloren in het groen van het aangrenzende terrein, achter de noordelijke muur. XX Mănăstirea Căldăruşani (Klooster van Caldaruşani): een dertigtal kilometers ten noorden van Boekarest via de weg naar Buzău. Woiwodaal klooster uit de 17de eeuw. Het herbergde een school voor muziek, schilderkunst en beeldhouwkunst. Schilder Nicolae Grigorescu volgde hier in de tweede helft van de 19de eeuw les. Aan de ingang vind je een folder waarin de geschiedenis van het klooster wordt beschreven. Tegenwoordig is in het klooster een klein museum van schilderkunst en religieuze gewaden ondergebracht. XX Lacul şi mănăstirea Snagov (Meer en klooster van Snagov): 35 km ten noorden van Boekarest, via de weg naar Ploïeşti. Met de auto afslaan in Ciolpani en de borden langs de noordelijke oever volgen tot aan de voetgangersbrug. Je kunt er met de boot naartoe vanaf de zuidelijke oever van het meer (informeer bij het hotel van het recreatiedomein), maar dat kost meer en duurt langer. Geen vaste openingstijden: je wordt ontvangen door boeren die ter plaatse wonen. Toegangsprijs: 15 leu. Het meer is een tiental kilometers lang en is omringd door eiken- en beukenbossen. Het klooster bevindt zich op een eilandje in het uiterste noorden ervan en is via een voetgangersbrug verbonden met het ‘vasteland’. De kerk (1517) is binnen helemaal bedekt met schitterende (gerestaureerde) fresco’s die diverse christelijke heiligen en profeten voorstellen. Achter het koor ligt een mysterieuze grafsteen. Het verhaal wil dat hier de beruchte Vlad Ţepeş begraven zou liggen, de figuur die Bram Stoker inspireerde tot het schrijven van zijn legendarische werk Dracula. Je kunt in de buurt van het meer leuk wandelen en dan ook vaststellen dat luxueuze vakantiewoningen zich geleidelijk vermengen met de oude, krakkemikkige huisjes van de oorspronkelijke inwoners.

WALACHIJE VALLEI VAN DE PRAHOVA (VALEA PRAHOVEI) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 CURTEA DE ARGEŞ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 SINAIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 NOORD-OLTENIË (OLTENIA DE NORD) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155

`

STREEK VAN DE IJZEREN POORT (PORŢILE DE FIER). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160

`

Op de eerste pagina van elk nieuw deel zijn de niet te missen bezienswaardigheden al in kaart gebracht met een paginaverwijzing voor wie ze direct wil raadplegen.

WALACHIJE XXX

Castelul Peleş Mănăstirea Hurezi

152 158

VALLEI VAN DE PRAHOVA (VALEA PRAHOVEI) De belangrijke verkeersader DN1 (E60), ten zuiden van Braşov, loopt via het bovendal van de Timiş naar de bergpas van Predeal (1060 m), de symbolische grens tussen Transsylvanië en Walachije, en bereikt dan de vallei van de Prahova. Deze weg is toeristisch gezien de drukst bezochte van het land, samen met de weg langs de Zwarte Zeekust. Hij verbindt trouwens ook Braşov met de petroleumvelden (tussen Câmpina en Ploïeşti) en de hoofdstad (170 km). XX Slănic Prahova: badplaats die 105 km ten noorden van de hoofdstad ligt, langs de weg naar Braşov die over Vălenii de Munte loopt. Je kunt hier op twee manieren kennismaken met de wondere wereld van het zout. Enerzijds ondergronds met de zoutmijn Unirea (T 0244 240 994; in principe geopend di.-zo. 9.00-15.00 u; toegangsprijs: 20 leu, 10 leu tot 25 jaar en gratis tot 3 jaar) langs de hoofdweg, enkele honderden meters van het station. En anderzijds met de zoutwaterbaden Baciului (Baia Baciului), die een kleine kilometer van het station liggen, in een beschermd geologisch en natuurgebied: 1 april-15 okt. dag. geopend 9.0019.00 u. Toegangsprijs: 20 leu; halve prijs voor kinderen. • Zoutmuseum: Strada 23 August 19 T 0244 240 961. Geopend di.-zo. 9.00-17.00 u. Toegangsprijs: 3 leu; kinderen 2 leu. In het 18de-eeuwse Casa Cămărăşiei dat in 2003 volledig werd opgeknapt. Documenten, werktuigen, mooie collectie zoutkristallen om de geschiedenis van de zoutwinning in deze streek aanschouwelijk te maken. `

de bouw van het kasteel peleş duurde 39 jaar .


7

150

151

CURTEA DE ARGEŞ 32.000 INWONERS

Wat tegenwoordig een rustig stadje is, was ooit de tweede hoofdstad van de feodale staat Walachije. Het is zeker een bezoek waard op je doortocht van Walachije naar Trans­ sylvanië, want het herbergt twee belangrijke historische gebouwen: de zeer mooie St.­Nicolaaskerk, het oudste nog bewaarde monument van Walachije, en het klooster met de kerk waar zich de necropolis van de Roemeense koningen bevindt.

`

`

WAT IS ER TE ZIEN?

XX Curtea si biserica domnească Sfăntul nicolae (Prinselijk Hof en St.-nicolaaskerk):

T 248 721 446. Geopend di.-zo. 10.00-18.00 u.

Voor een herkenbare structuur en meer opzoekgemak is de volgorde van onderwerpen per stad of regio telkens hetzelfde: praktische informatie - informatie over verblijf: slapen, eten, iets drinken, uitgaan - informatie over de bezienswaardigheden.

Toegangsprijs: 5 leu; kinderen 3 leu. Plus 50 leu voor de gids als je met een groep bent, en dat is niet te veel. De kerk was voorbestemd om necropool van de prinsen te worden en staat dan ook in het midden van (wat nog rest van) het vroegere hof van de staat Walachije: enkele ruïnes van stadsmuren en gebouwen. De kerk zelf echter, gebouwd in 1352, verkeert nog in een opmerkelijk goede staat. De rode bakstenen en witte keien `

van de buitenmuren passen erg mooi bij elkaar, maar vooral de fresco’s binnen zijn waardevol. Het zijn de oudste nog bewaarde in hun soort in heel Roemenië; ze dateren uit de periode 1364-1366. een enthousiaste en bezielende lokale gids wijst je op elk detail ervan, zoals de zeldzame afbeelding van een zwangere Maria en de kruisweg van Jezus in het gezelschap van twee goede dieven. X Mănăstirea (Klooster): dag. geopend 8.0020.00 u. Toegangsprijs: 4 leu. Het klooster werd gesticht door neagoe Besarab, prins van Walachije, tussen 1512 en 1517. De bouw, door meester Manole, leverde twee mooie maar treurige legendes op. Voor de eerste, zie het kader. De tweede legende is al even tragisch. De prins was zo tevreden over het resultaat en zo jaloers dat er elders ooit een even mooi exemplaar zou kunnen komen, dat hij de steigers waarmee Manole op het dak was gekomen, liet weghalen. Die vond er niets beters op dan een paar houten vleugels in elkaar te knutselen, maar die konden hem niet dragen: hij stortte te pletter en ter plekke ontsprong er een bron, waar tegenwoordig een waterput is. De vreemde architectuur van de kerk en de decoratie aan de buitenzijde zijn overduidelijk oosters geïnspireerd. let op de schrifttabletten rondom het portaal. De oorspronkelijke fresco’s, van de hand van de schilder Dobromir, werden na een `

WiST JE DiT? GEVANGENE VAN DE KERK | Volgens de eerste legende stortten elke nacht de pas gebouwde muren van de St.-Nicolaaskerk op onverklaarbare wijze weer in. Op een nacht droomde Manole dat hij het werk pas zou kunnen afmaken als hij de eerste vrouw die de volgende ochtend de kerk bezocht, zou offeren. Dat bleek, hoe kan het ook anders, zijn bloedeigen vrouw, die hij dan maar levend liet inmetselen om zijn werk te kunnen voltooien.

en van de Roemeense vorsten Carol I en elisabeth, Ferdinand en Marie, Michaël I (gestorven eind 2017). De stoffelijke resten van koning Carol II die na een avontuurlijk leven in 1953 in ballingschap (portugal) stierf, werden in 2003 gerepatrieerd.

SINAIA 12.500 INWONERS

Dit stadje stond in de gunst van koning Carol I die er aan het einde van de 19de eeuw zijn zomerverblijf liet optrekken (het schitterende kasteel Peleş). Sinaia heeft heel wat van zijn charme behouden. Zo vind je er enkele oude paleizen en een casino dat uitkijkt over het park, een fraai station van 1913 (dat de Oriënt-Express heeft zien voorbijrijden) en op de hellingen rond de stad chalets en villa’s van waaruit je een prachtig uitzicht hebt. Al deze onwaarschijnlijke huizen werden aan het einde van de 19de eeuw gebouwd en behoorden toe aan de naasten van de koning. De grote weg is echter heel wat minder aantrekkelijk, met een opeenvolging van hotels en moderne constructies zonder karak­ ter. Desalniettemin is Sinaia een goede uitvalsbasis voor tochten in de bergen van Bu­ cegi en een bezoek aan het kasteel is een absolute must. NUTTIGE ADRESSEN EN INFORMATIE

I Bureau voor Toerisme (plattegrond B3): Bulevardul Carol I 47 o info_sinaia.ro. Dag. ge-

opend 9.00-17.00 u. Detailinformatie over de tochten in deze omgeving. Vraag naar paul popa, hij is zeer bekwaam en spreekt perfect engels. S Treinstation (plattegrond B3-4): heel centraal gelegen, langs de DN1 (E60), aan de rand van de stad als je van Braşov komt. Veel treinen naar Braşov en Boekarest. • Opgelet: op maandag is bijna alles gesloten in Sinaia. `

`

voor hout terug in de aangename, centraal liggende zithoek die door glas-in-loodramen wordt verlicht en waar je je heerlijk kunt neervlijen om een boek te lezen. De 23 kamers zijn allemaal verschillend. Wel overal parket, een inrichting zoals vroeger en een goed niveau van comfort (bedden van 160 breed). Sommige hebben een balkon en genieten dan ook van een prachtig uitzicht op de andere villa’s en het gebergte dat er vlak achter ligt. HR Hotel Caraiman (plattegrond B3, 11): Bulevardul Carol I 4 T 0244 313 551 of 0244 311 542 o palacesinaia.ro/caraiman. Tweepersoonskamer 205 leu, ontbijt inbegrepen. een van de drie luxehotels van Sinaia (1884). Het heeft wel wat van zijn sierlijkheid verloren. Ruime kamers waarvan de meeste uitkijken over het mooie park met prachtige bomen. `

SLAPEN

DOORSnEEPRIJS TOT LUXUEUS

H Villa Camelia (plattegrond B3, 10): Strada Spatar Mihail Cantacuzino 52 T 0244 312 381 o villacamelia.ro. Tweepersoonskamer 240 leu, ontbijt inbegrepen. Dit karaktervolle pension boven in het stadscentrum werd ontworpen door de architect van het kasteel peleş. Het is al drie generaties lang eigendom van dezelfde familie. Vroeger behoorde het toe aan de advocaat van de koning. Het interieur is minder hoogdravend, maar je vindt wel de voorliefde `

HEEL LUXUEUS

HR La Tunuri – Vila Economat (plattegrond a2, 12): binnen de ommuring van het kasteel Peleş T 0244 310 700 o caferegalpeles.ro. Van tevoren reserveren aangeraden. Tweepersoonskamer € 75-120. Schitterende ligging voor dit hotelcomplex op het terrein `

WIST JE DIT? Let op deze kaders voor interessante weetjes.

AANDUIDING TROTTERTIPS

X

trottertip

XX

interessant

XXX

niet te missen

VERKLARING VAN DE SYMBOLEN

A algemeen q autoverhuur s bank O busstation D café, bar C camping p consulaat E dansen c duiklocatie W internetcafé f fietsen te huur F haven h honden toegestaan Y ijssalon

I informatie d kindvriendelijk i koffie- of theehuis M livemuziek, concert L luchthaven e metrostation N ontbijt P parkeren Q patisserie B postkantoor R restaurant a roken verboden H slapen b skistation

g snackbar Z strand U taxi J theater S treinstation V voorzieningen voor rolstoelgebruikers

j wandelen k winkelen m Unesco-werelderfgoed r zwemgelegenheid T telefoonnummer o website : e-mailadres

Slapen

Walachije

SLAPEN, ETEN

H Hotel Posada: Bulevardul Basarabilor 2729 (hoofdstraat van de stad, halverwege tussen beide bezienswaardigheden) T 0248 721 451 o posada.ro. Tweepersoonskamer met badkamer 160 leu. Meer dan honderd kamers verdeeld in vijftien categorieën. Modern en heel netjes, maar wel vrij onpersoonlijk. Beperkt ontbijt. R Crama Basarabilor: Strada Barasabilor 106. Gesloten op ma. Maaltijd circa 20 leu. Gezellig restaurant met houten inrichting. Buiten staat een grote barbecue, omringd door aantrekkelijke tafels en overdekte banken. Goede lokale keuken, maar de bediening kan beter.

aardbeving in de 19de eeuw vervangen; slechts een paar ervan zijn nog te bewonderen in het nationaal kunstmuseum van Boekarest. De nieuwe muurschilderingen zijn overdadig verguld. Het voorportaal (pronaos) van de kerk herbergt de graftombes van de stichter neagoe Basarab

Sinaia

Aan de rand van de pagina’s zorgen een duimgreep en een kopregel ervoor dat je direct ziet welke informatie er op de betreffende pagina wordt geboden.


8

INHOUD INLEIDING ���������������������������������12 VEELGESTELDE VRAGEN ����������14 TOPERVARINGEN ����������������������16 MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR ��������������31 Beroemde Roemenen 32 Bevolking 35 Cultureel erfgoed 38 Drank 39 Economie 41 Film 43 Geschiedenis 44 Godsdienst en geloof 55 Keuken 56 Media 59 Mensenrechten 60 Milieu 61 Muziek 63 Roken 65 Sport en ontspanning 65 Werelderfgoed van Unesco 66 Zeden en gewoonten 67

Taal 90 Telecommunicatie 94 Tijdsverschil 95 Vervoer 95 Winkelen 100 REISPLANNER ������������������������ 102

BOEKAREST EN OMGEVING

Boekarest (Bucureşti) ��������������������������������������109

WALACHIJE

REIZEN NAAR ROEMENIË ���������68 ROEMENIË PRAKTISCH ������������73 ABC van Roemenië 74 Alvorens te vertrekken 74 Budget 76 Feesten en feestdagen 77 Geldzaken 78 Gezondheid 80 Internetadressen 81 Klimaat 81 Noodgevallen 84 Overnachten 84 Reisliteratuur 88 Risico’s en ergernissen 89

Vallei van de Prahova (Valea Prahovei) �����������149 Curtea de Argeş ����������������������������������������������150 Sinaia ��������������������������������������������������������������151 Noord-Oltenië (Oltenia de Nord) ���������������������155 Streek van de IJzeren Poort (Porţile de Fier) ���160


X ZUIDTRANSSYLVANIË

Braşov �������������������������������������������������������������166 LAND VAN DE SAKSISCHE WEERKERKEN 179 Vişcri (Weisskirch) �������������������������������������������183 Făgăraş en de Transfăgărăşan ������������������������188 Sighişoara �������������������������������������������������������188 Biertan �������������������������������������������������������������195 Praid ����������������������������������������������������������������198 Sibiu ����������������������������������������������������������������198 Mărginimea Sibiului ���������������������������������������210 Van Sibiu naar Cluj ������������������������������������������211 Van Sibiu naar Timişoara ��������������������������������212 APUSENIGEBERGTE (MUNŢII APUSENI) 213 Vallei van Beiuş (Valea Beiuşului) �������������������214 Land van de Moţi (Ţara Moţilor) ���������������������215 Van het Apusenigebergte naar Cluj-Napoca ���������������������������������������������������220

9

BANAAT EN CRIŞANA

Timişoara ���������������������������������������������������������224 Arad �����������������������������������������������������������������234 Oradea �������������������������������������������������������������239 Van Oradea naar Cluj-Napoca ������������������������244

CENTRAAL- EN NOORDTRANSSYLVANIË

Cluj-Napoca ����������������������������������������������������247 Van Cluj-Napoca naar Maramureş of Boekovina ������������������������������������������������������259


10

MARAMUREŞ

Sighetu Marmaţiei (Sighet) ����������������������������267 Valleien van de Mara en de Coşău (Văile Marei Şi Cosăului) �������������������������������276 Vallei van de Iza (Valea Izei) ����������������������������279 Van de Vallei van de Iza naar Boekovina ��������285

MOLDAVIË OF HET ‘BENEDENLAND’ (ŢARA DE JOS) 319 Iaşi �������������������������������������������������������������������319 Kloosters van Neamţ (Mănăstirile Din Judeţul Neamţ) ������������������324 Van Târgu Neamţ naar Braşov ������������������������329 Tazlău ��������������������������������������������������������������330 Soreşti-Blăjani ������������������������������������������������331 Galaţi ���������������������������������������������������������������332

DOBROGEA

MOLDAVIË (MOLDOVA) Constanţa ��������������������������������������������������������339 Badplaatsen langs de kust, van Mamaia tot Vama Veche ������������������������346

DONAUDELTA (DELTA DUNĂRII) BOEKOVINA (BUCOVINA) OF HET ‘BOVENLAND’ (ŢARA DE SUS) 290 Câmpulung Moldovenesc �������������������������������291 Kloosters van Boekovina (Mănăstirile Din Bucovina) ����������������������������295 Rădăuţi ������������������������������������������������������������311 Pătrăuţi en het klooster van Dragomirna ��������312 Suceava �����������������������������������������������������������315

Tulcea ��������������������������������������������������������������355 Belangrijkste bezienswaardigheden van de delta ����������������������������������������������������������357 REGISTER

363


KAARTEN EN PLATTEGRONDEN SLOWAKIJE

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

11

OEKRAÏNE

MOLDAVIË HONGARIJE

ROEMENIË

Boekarest

SERVIË

Donau

ZWARTE

BULGARIJE

Afstanden tussen de steden �������������������������� 97 Apusenigebergte, overzichtskaart ��������������� 214 Arad �������������������������������������������������������������� 235 Boekarest ����������������������������������������������������� 113 Boekarest, detailkaart ���������������������������������� 115 Boekarest, metro van ����������������������������������� 119 Boekovina, overzichtskaart ������������������� 290-291 Braşov ���������������������������������������������������������� 167 Cluj-Napoca ������������������������������������������ 250-251 Constanţa ����������������������������������������������������� 341 Iaşi ���������������������������������������������������������������� 321 Oltenië, Noord-, overzichtskaart ����������� 156-157 Oradea ���������������������������������������������������������� 241 Maramureş, overzichtskaart ������������������������ 265

ZEE

Reisplanner ������������������������������������������ 102, 105 Roemenië, overzichtskaart ������������������������ 70-71 Streek van de IJzeren Poort, overzichtskaart ������������������������������������������� 161 Saksische weerkerken, Land van de overzichtskaart ������������������������������������ 180-181 Sibiu ������������������������������������������������������������� 199 Sighetu Marmaţiei ��������������������������������������� 269 Sighişoara ���������������������������������������������������� 189 Sinaia ����������������������������������������������������������� 153 Suceava �������������������������������������������������������� 317 Topervaringen ������������������������������������������������� 17 Timişoara ����������������������������������������������� 226-227 Zwarte Zeekust, overzichtskaart ������������������ 339


12

INLEIDING

R

oemenië – kruispunt van westerse, Byzantijnse, Slavische en oosterse invloeden – is een fantastische reis- en culturele bestemming (staat samen met Bulgarije bovenaan de lijst van landen met de laagste kosten van levensonderhoud binnen Europa). Een boeiend land dat hard heeft moeten strijden om zich te bevrijden van een gekke dictator. Vervolgens moest het vechten voor zijn plaats in de Europese Unie. Ten slotte bokst Roemenië tegenwoordig nog op tegen vooroordelen die mijlenver van de werkelijkheid verwijderd zijn. Natuurlijk zie je hier en daar nog duidelijke littekens van het communisme, maar Roemenië heeft zoveel troeven om te bekoren: een weelderige natuur waarin je heerlijk

kunt wandelen en vogels observeren (het grootste Europese natuurreservaat voor pelikanen bevindt zich in de Donaudelta), een authentiek platteland waar het werk op het veld nog op traditionele wijze wordt gedaan, onaangetaste dorpen waar de inwoners je met open armen ontvangen in gezellige en pittoreske pensionnetjes. De Roe­menen leggen gemakkelijk contact en die gastvrijheid is een van de grote aantrekkingskrachten van het land. Wie van cultuur en oude stenen houdt, komt er niet bedrogen uit. Je hebt er sierlijke, middeleeuwse steden (Trans­syl­va­ nië), sprookjeskastelen, houten kerken (Ma­ra­mureş) en kloosters met fresco’s (Mol­ da­vië). Stuk voor stuk uniek Werelderfgoed. Helemaal niet ver van Nederland en België, maar toch compleet anders.

Traditionele klederdracht

Făgăraşgebergte


X Pelikanen in de Donaudelta

13


14

VEELGESTELDE VRAGEN WELKE DOCUMENTEN HEB JE NODIG?

EU-burgers hebben geen visum nodig voor een verblijf korter dan drie maanden. Een identiteitskaart of paspoort volstaat. Ook je gewone rijbewijs is voldoende. WANNEER REIS JE HET BESTE NAAR ROEMENIË?

De aangenaamste reisperiode is van mei tot half juli, en in september. In augustus is het er soms benauwd, ga dan bij voorkeur naar Maramureş of Boekovina. Ook de winter heeft zo zijn leuke kanten als je het gebergte bezoekt (een droge kou en vooral veel sneeuw), bijvoorbeeld in Transsylvanië. WELK BUDGET MOET JE VOORZIEN?

Roemenië is het goedkoopste land van Europa (samen met Bulgarije). Als je op het platteland bij particulieren gaat logeren, kun je zeker zijn van een uitstekende verhouding prijs-kwaliteit-authenticiteit. In de steden vind je steeds meer privéjeugdherbergen van de nieuwe generatie, heel gezellig en heel betaalbaar. En je kunt bijna overal goed eten voor weinig geld. WAT IS HET GEMAKKELIJKSTE ­VERVOERMIDDEL OM DOOR HET LAND TE REIZEN?

Een auto is absoluut noodzakelijk als je de platgetreden paden wilt verlaten en ten volle wilt genieten van de charmes van het land, want met de bus of de trein kom je immers niet overal. Eigen vervoer is soms zelfs de enige manier om de omgeving van een stad te verkennen of het platteland te doorkruisen.

IS ROEMENIË EEN GEVAARLIJK LAND?

Niet echt, maar zoals overal moet je je ook hier houden aan bepaalde regels van het gezonde verstand. In Roemenië schuilt het echte gevaar eigenlijk op de weg: de secundaire wegen zijn soms in erbarmelijke staat en de Roemeense chauffeurs hebben lak aan de verkeersregels. Wees dus extra voorzichtig. IS ER EEN TIJDSVERSCHIL?

Als de klok bij ons 7.00 u aangeeft, is het in Boekarest 8.00 u. Een uur extra dus.


X WELKE VOORZORGSMAATREGELEN ZIJN NODIG WAT BETREFT DE GEZONDHEID?

Zorg ervoor dat je in orde bent met de universele inentingen. Als je gaat rondtrekken op het platteland, let dan op voor teken en controleer elkaar elke dag om te vermijden dat die venijnige beestjes zich gaan innestelen. KUN JE ER MET KINDEREN NAARTOE?

Ja, natuurlijk. De prijzen zijn heel aanvaardbaar en het aanbod is zeer gevarieerd. De streek van Transsylvanië (met haar kastelen en mythes) is een ideale vakantiebestemming voor gezinnen.

15

je kunt er dikwijls ook met euro’s betalen. Betaalkaarten worden nog niet overal geaccepteerd (dit is een probleem op het platteland), maar je vindt wel in alle steden (ook de kleine) pinautomaten, banken en wisselkantoren. WELKE TAAL WORDT ER GESPROKEN?

Het Roemeens is een Romaanse taal die sterk verwant is aan het Italiaans. Daarnaast kunnen de meeste Roemenen zich verstaanbaar maken in het Engels en het Frans, wat toch wel handig is. In Transsylvanië kun je je ook behelpen met Duits. HEEFT DRACULA ECHT BESTAAN?

WAT IS DE WISSELKOERS EN HOE MOET JE TER PLAATSE BETALEN?

Roemenië maakt deel uit van de Europese Unie, maar behoort niet tot de eurozone. De lokale munt is de leu (in het meervoud lei), of RON. In 2018 is € 1 gelijk aan 4,60 leu. Ter plaatse, en dan vooral in de hotels en andere slaapgelegenheden, worden de prijzen zowel in leu als in euro aangegeven en

De romanfiguur van de Ierse schrijver Bram Stoker toont weinig overeenkomsten met de echte Dracula Vlad Ţepeş, een 15de-eeuwse verzetsleider die tegen de Ottomanen vocht. Het moet wel gezegd dat hij de naam had een wreed man te zijn. Dat leverde hem de bijnaam Dracul (draak of duivel in het Oud-Roemeens) op. Hij werd onthoofd.

de roemeense munteenheid is de leu .


18 TOPERVARINGEN 16

LAAT JE OP DOORTOCHT DOOR BOEKAREST VERLEIDEN DOOR DE ONVERWACHTE CHARME VAN DEZE HOOFDSTAD

BRENG IN BOEKAREST EEN BEZOEK AAN DE PRIVÉWONING VAN NICOLAE CEAUŞESCU, EN ERVAAR HOE DIEP Neem plaats op de grote binnenplaatsen of in DE KLOOF WAS TUSSEN de tuinen van bars en restaurants, vlij je neer DE COMMUNISTI­SCHE in een van die gezellige theesalons die zijn DICTATOR EN ZIJN VOLK

1

ondergebracht in door de tijd verweerde oude woningen, weggezonken in het groen. En vier ’s avonds feest in een van de vele hippe bars van de stad. Blz. 109

2

In deze woning met tachtig kamers, gelegen in het noordelijke deel van de stad, heeft Nicolae gewoond van 1965 tot zijn dood in 1989. Binnen niets dan pracht en praal,

1


X van de grote hal (waar een tapijt hangt dat Charles de Gaulle aan de familie heeft geschonken) tot de bioscoopzaal (Ceauşescu was gek op westerns), zonder daarbij het verwarmde zwembad, de thalassozaal en de enorme kledinguitstalling van Elena (zijn vrouw) te vergeten. Blz. 140 Goed om te weten: je kunt je bezoek het beste (in het Roemeens of het Engels, soms ook in het Frans) van tevoren reserveren.

HONGARIJE

Săpînța

Oradea adea

Apusenigebergte

7

Sighişoara

8

Kasteel Corvin

TRANSSYLVANIË blz. 163

SERVIË

9

MOLDAVIË AVIË AVIË

17

MOLDAVIË blz. 287

Cluj-Napoca

Sibiu

Timişoara Timişoa

VINA BOEKO

12

Salina Turda

11

Sighetu Marmației

15

13

10

De grootste architecten en kunstenaars van het einde van de 19de eeuw werden gemobiliseerd om dit pareltje te realiseren. Het was de zomerverblijfplaats van de eerste koning van Roemenië. Hij droomde van een sprookjeskasteel dat kon wedijveren met dat van Lode-

OEKRAÏNE

UREŞ MARAM

MARAMUREŞ blz. 261

LAAT JE IN SINAIA OVERWELDIGEN DOOR DE PRACHT VAN HET KASTEEL PELEŞ, HET MEEST GRANDIOZE VAN HET HELE LAND

3

14

16

17

5

ROEMENIË

Vişcri

4

Zărnești Galaţi

Kasteel Peleș Pele Transfăgărășan Sinaia

3

6

BOEKAREST EN WALACHIJE blz. 107

18 DOBROGEA blz. 335

Boekarest 1 2

Constanţa Cons

BULGARIJE ZWARTE ZEE

100 km


18

3

4


18 TOPERVARINGEN

19

5

wijk II van Beieren. Opdracht geslaagd. Hier lopen alle stijlen harmonieus in elkaar over: Duitse renaissance, Engelse tudor, Franse rococo, Spaans-Moorse elementen. Blz. 152 Goed om te weten: liefhebbers van art nouveau moeten ook een bezoek brengen aan het nabijgelegen kasteel Pelişor (het zogenaamde ‘kleine Peleş’). Dat is veel intiemer en werd door koningin Marie zelf ingericht.

GA IN ZĂRNEȘTI NAAR HET GROOTSTE RESERVAAT VAN BRUINE BEREN TER WERELD EN LAAT JE ONTROEREN

4

Het Libearty Bear Sanctuary is een reservaat van 70 ha dat onderdak biedt aan gevangen gehouden en slecht behandelde bruine beren

die niet meer in staat zijn om te overleven in de vrije natuur. Dit heeft niets te maken met een dierentuin: de beren worden hier nog steeds als wilde dieren beschouwd en de rondleidingen zijn vrij beperkt en goed omkaderd om ze zo weinig mogelijk stress te bezorgen. Een 100% ethische excursie. Blz. 177

MAAK EEN REIS NAAR HET VERLEDEN EN HER­ONTDEK HET PLATTELAND VAN WELEER IN VIŞCRI

5

Dit Saksische dorpje dat verborgen ligt op de beboste heuvels is een van de meest opmerkelijke plekjes van Transsylvanië. Een lange straat van aangestampte grond met aan beide zijden stevige huizen en boerderijen met dikke muren en helemaal aan het einde, op een


20

hoogte, de versterkte kerk. Een heel bijzonder voorbeeld van middeleeuwse stadsplanning, waardoor Vişcri op de Werelderfgoedlijst prijkt. Blz. 183 Goed om te weten: prins Charles, fan van Roemenië, bezit een eigendom in Vişcri dat hij als gastenverblijf verhuurt als hij er niet is. Tegen betaalbare prijzen.

Goed om te weten: de Transfăgărășan, alleen toegankelijk van half juni tot begin oktober (anders ondergesneeuwd), begint een dertigtal kilometers ten westen van Făgăraş en kronkelt helemaal tot Curtea de Argeş.

dan 2000 m, en dat prachtige uitkijkjes biedt op de Karpaten. Spitse bergen, woeste watervallen, een gletsjermeer, viaducten. Je draait, draait en draait door landschappen die zo uit een fantasiefilm kunnen komen. Blz. 188

Het oude Romeinse castrum Sighişoara is Werelderfgoed. Het werd in de 13de eeuw gekoloniseerd door de Saksen en is de best bewaarde en meest tot de verbeelding sprekende feodale stad van Transsylvanië. Als je door

SLENTER DOOR DE STEEGJES VAN HET MIDDELEEUWSE CENTRUM VOLG DE MYTHISCHE VAN SIGHIŞOARA WAAR 6 WEG TRANSFĂGĂRĂȘAN, DE UREN EN DAGEN ELKAAR EEN VAN DE MOOISTE VAN LANGZAAM OPVOLGEN. EUROPA OP DE KLOKKENTOREN Een bochtig parcours dat over een honderd- STAAN DE 7 DAGEN ALS tal kilometers loopt, op een hoogte van meer PERSONAGES AFGEBEELD.

7


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
9789401449595 by Uitgeverij Lannoo - Issuu