J. Wlodarczyk/age fotostock
Het kasteel Niedzica in het Nationaal Park van de Pieniny
Polen
De regio’s van deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Warschau, Mazovië en de Hoogvlakte van Lublin blz. 125 ∑ Warmië, Mazurië en Podlachië blz. 213 ± Krakau en omgeving blz. 261 ∏ Klein-Polen en de Karpaten blz. 335 ∫ Silezië en de Sudeten blz. 403 æ Groot-Polen blz. 445 ø Pommeren blz. 479
INHOUD Bydgoszcz Archeologische vindplaats Biskupin Warthe
Gniezno
Poznań
Oder
Jawor
Wrocław
Świdnica Kłodzko
ewg3D/iStock
NIET TE MISSEN
Ts j e ch ië
Gliwice Berengrot
Katowice
Ostrava
Rondleidingen - Sigaretten - Skiën Souvenirs - Taxi - Telefoon Toeristenbureaus - Veiligheid Vervoer in Polen - Vervoer in Polen: auto - Vissen - Winkelen - IJszeilen
Een keuze uit de mooiste plekjes....6
MEMO
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
Evenementen........................................46 Leestips �������������������������������������������������� 47 Filmtips.................................................... 51
De mooiste reisherinneringen........10
REISPLANNER Een keuze uit de mooiste routes....18
DE REIS VOORBEREIDEN Reistips ����������������������������������������� 26 NAAR POLEN
Profiel van Polen..................................28 Met het vliegtuig..................................28 Met een reisorganisatie.....................28 Met de bus..............................................29 Met de trein............................................29 Met de auto............................................29 VOOR HET VERTREK
De beste tijd...........................................30 Nuttige adressen..................................30 Formaliteiten......................................... 31 Geld...........................................................32 Tijdsverschil...........................................32 Telefoneren naar Polen......................32 Budget �����������������������������������������������������32 Overnachten..........................................33 Uit eten....................................................34 POLEN VAN A TOT Z............... 36-45
Arrensleewedstrijden - Elektriciteit Feestdagen - Fooi - Geldzaken Gezondheid - Internet - Kuren Musea en monumenten Natuurparken - Noodnummers Openbare toiletten - Post -
MEER WETEN OVER POLEN POLEN VANDAAG
Naar een krimpende bevolking...........................................54 De overgang naar democratie........54 Polen binnen Europa ��..................... 58 TRADITIES EN LEVENSKUNST
Blijvende tradities................................ 61 Religieuze vieringen en festivals.........................................62 Kunstnijverheid....................................64 De Poolse keuken ...............................66 NATUUR EN LANDSCHAP
Geografische ligging..........................69 Landschappen......................................69 Spreiding van de bevolking.............73 Het weer in Polen................................. 74 Flora.......................................................... 74 Fauna........................................................75 GESCHIEDENIS
Van de prehistorie tot het koninkrijk............................ 77 Buitenlandse bemoeienis................. 81 Een moeizame onafhankelijkheid...........................84 Zwarte bladzijde: de nazibezetting ............................85 Communistische tijd ..........................87 Solidarność-effect ..............................92 Jaartallen ................................................92
5
KUNST EN ARCHITECTUUR
CULTUUR
Stijlen .......................................................94 Traditionele architectuur................102 Schilderkunst en grafische kunsten .........................102
Literatuur en toneel ......................... 110 De Poolse film...................................... 115 Muziek ................................................... 118
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n WARSCHAU, MAZOVIË EN HET HOOGLAND VAN LUBLIN
Warschau...............................................126 Łódź.........................................................178 Kazimierz Dolny..................................189 Lublin......................................................195 Zamość.................................................. 205 ∑ WARMIË, MAZURIË EN PODLACHIË
Oerbos van Białowieża....................216 Białystok................................................221 Nationaal Park Biebrza.....................224 Suwałki.................................................. 228 Mazurische meren.............................232 Kętrzyn...................................................243 Lidzbark Warmiński...........................247 Olsztyn.................................................. 248 Ostróda-Elbląg-kanaal.................... 254 Frombork............................................. 256 ± KRAKAU EN OMGEVING
Krakau....................................................262 Concentratiekamp Auschwitz.......320 Poolse Jura............................................325 Częstochowa.......................................331 ∏ KLEIN-POLEN EN DE KARPATEN
Bochnia..................................................338 Tarnów...................................................341 Kielce..................................................... 345 Sandomierz..........................................351 Kasteel Łańcut.....................................355
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
Przemyśl................................................357 De Bieszczady......................................361 Krynica en de Beskiden...................372 Zakopane..............................................378 De Tatra................................................. 388 De West-Beskiden............................. 398 ∫ SILEZIË EN DE SUDETEN
Pszczyna............................................... 404 Opole..................................................... 407 Wrocław.................................................410 Kłodzko en omgeving......................427 Legnica...................................................435 Kerken van Świdnica en Jawor......437 Jelenia Góra ........................................438 Nationaal Park Karkonosze.............441 æ GROOT-POLEN
Kalisz...................................................... 446 Poznań................................................... 449 Gniezno................................................. 462 Biskupin................................................ 465 Toruń...................................................... 468 ø POMMEREN
Gdańsk.................................................. 480 Nationaal Park Słowiński.................520 Kasteel Malbork..................................524 Register............................................... 508 Kaarten en plattegronden..........519 Woordenlijst........................ achterflap
NIET TE MISSEN aaa De reis waard
aa Een omweg waard
a Interessant
aaa
EunikaSopotnicka/iStock
Wieliczka
aaa
De Tatra In het zuiden van het land vormt deze hoogste Karpatenketen de natuurlijke grens tussen Polen en Slowakije. Een schitterend gebied voor wintersport en wandeltochten. Zie blz. 388. ewg3D/iStock
Deze zoutmijn, die belangrijk is geweest voor de bloei van Krakau, wordt al sinds de 11de eeuw geëxploiteerd en bestaat uit een doolhof van honderden kilometers ondergrondse gangen, met daarin prachtige beelden, een kapel en een kuuroord. Zie blz. 302.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE PLEKJES
7
aaa
Krakau Deze elegante voormalige koninklijke hoofdstad van Polen is een cultureel en wetenschappelijk centrum dat de Tweede Wereldoorlog vrijwel ongeschonden is doorgekomen. Zie blz. 262.
EJW/Westend61 RM/Photononstop
aaa
Nationaal Park van de Pieniny Dit berggebied in de Tatra, met een rijke flora en fauna, wordt doorsneden door de Dunajec, die kan worden bevaren op een vlot. Zie blz. 394.
ewg3D/iStock
aaa
J. Warburton Lee/hemis.fr
Gdańsk De voormalige Hanzestad Danzig is na 1944 grotendeels herbouwd, maar er zijn nog steeds prachtige middeleeuwse overblijfselen te bewonderen, waaronder een 14de-eeuwse scheepskraan. Zie blz. 480.
ÜÜ Volg Copernicus in Frombork, aan de grens met Rusland, waar de astronoom een groot deel van zijn leven doorbracht en waar hij ook begraven ligt. Zie blz. 256.
ÜÜ Geniet van de oscypek
in Zakopane. Dit kaasje van schapenmelk is de trots van de streek. U kunt ze laten vacumeren en zo gemakkelijk mee naar huis nemen. Zie blz. 382.
ÜÜ Ga naar een voorstelling in het Shakespeare-
theater in Gdańsk. Het is het enige Elizabethaanse theater buiten GrootBrittannië. De sfeer is nog steeds dezelfde als in de 16de eeuw, maar er is tegenwoordig wel meer comfort. Zie blz. 499.
De oscypek, specialiteit van Zakopane K. Zelazowski/age fotostock
castenoid/Fotosearch LBRF/age fotostock
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
De kathedraal van Frombork en het standbeeld van Copernicus
14
DE MOOISTE REISHERINNERINGEN
TOP 5 Natuur Xxxxxxx 1. Xxxxx (p. xx) 1. Oerbos van Białowieża (blz. 216) 2. Xxxxx 2. De Bieszczady (p. xx) (blz. 361) 3. Xxxxx 3. De Tatra (p. xx) (blz. 388) 4. Xxxxx 4. Nationaal (p. xx) Park Słowiński (blz. 520) 5. Xxxxx 5. Mazurische (p. xx)meren (blz. 232)
In het oerbos van Białowieża P. Eekelder/Buiten-Beeld/age fotostock
ÜÜ Wandel door Mariensztat, een vredig wijkje in
de Poolse hoofdstad, gelegen op de oevers van de Wisła, waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Zie blz. 146.
ÜÜ Bewonder de middeleeuwse fresco’s
waarmee de muren van de Kapel van de Heilige Drie-eenheid in het kasteel van Lublin zijn bedekt. Zie blz. 197.
De Russisch-Byzantijnse fresco’s in de Kapel van de Heilige Drie-eenheid in Lublin J.-D. Sudres/hemis.fr
15
REISPLANNER Warschau en omgeving 8 dagen Warschau
Radom Kazimierz Dolny
Lublin
Kielce
Zamość
Route: 675 km met vertrek in Warschau Tip: deze route kan ook per trein worden afgelegd. U moet eerst terug naar Warschau om in Łódź te komen, maar de reis duurt slechts 1.30 uur.
åå Dag 1 & 2 Warschau Bezoek vooral het Museum van Warschau (blz. 135), het Museum van de Geschiedenis van de Poolse Joden POLIN (blz. 151) en het Paleis van Cultuur en Wetenschappen (blz. 147), en slenter langs de boulevards van de Wisła (blz. 145).
åå Dag 3 Kazimierz Dolny Dit mooie middeleeuwse stadje aan de Wisła is door talrijke Poolse schilders vereeuwigd (blz. 189).
åå Dag 4 & 5 Lublin Zowel op artistiek als op cultureel gebied heeft Lublin veel te bieden, onder andere de geheel met fresco’s bedekte kapel (blz. 197). Sporen van de belangrijke vooroorlogse Joodse gemeenschap zijn bijna verdwenen (blz. 200). Het concentratiekamp Majdanek (blz. 201) ligt vlakbij.
åå Dag 6 Zamość Het op de renaissance geïnspireerde stadje, het ‘Padua van het noorden’, staat op de Werelderfgoedlijst van Unesco (blz. 205).
åå Dag 7 & 8 Łódź In het ‘Poolse Manchester’ (blz. 178) veranderen steeds meer fabrieken in musea en culturele centra. Een ontdekking! Onder de arcades van de Rynek van Zamość G. Lenz/ARCO/Arco Images/age fotostock
EunikaSopotnicka/iStock
ła Wis
Lódź
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE ROUTES
19
Het westen: Silezië en Groot-Polen 8 dagen Bydgoszcz Archeologische vindplaats Biskupin Warthe
Gniezno
J. Wlodarczyk/age fotostock
Poznań
Ode
r
Jawor
Wrocław
Świdnica
Route: 800 km met vertrek in Wrocław
åå Dag 1 & 2 Wrocław Het vroegere Duitse Breslau, gelegen aan de Oder (blz. 410), het ‘Poolse Venetië’, heeft een schitterende Rynek en talrijke nieuwe musea.
åå Dag 3 & 4 Rond Kłodzko Het gebied (blz. 427) telt talrijke warmwaterbronnen en grotten, waaronder de Berengrot (blz. 431).
Kłodzko Tsjechië
Gliwice Berengrot
Katowice
Ostrava
van de Poolse staat (blz. 462), is een goede uitvalsbasis voor een bezoek aan Biskupin (blz. 465), het Poolse Pompeï. Tip: u kunt terugkeren naar Wrocław of doorrijden naar Warschau (blz. 126) en een bezoek brengen aan de hoofdstad van het land.
åå Dag 5 Świdnica en Jawor De twee vakwerkkerken staan op de Werelderfgoedlijst van Unesco (blz. 437).
åå Dag 6 & 7 Poznań Poznań heeft een menselijke maat en een rijk middeleeuws verleden (blz. 449). Net als de bosrijke omgeving is het zeker een bezoek waard, al was het maar om de prachtige Rynek.
åå Dag 8 Gniezno en Biskupin Het vredige Gniezno, de bakermat
Reconstructie van de prehistorische stad van Biskupin Akivi/iStock
36
DE REIS VOORBEREIDEN
Polen van A tot Z ARRENSLEEWEDSTRIJDEN
Deze traditionele Poolse wedstrij den worden gewoonlijk rond car naval gehouden in de Tatra en de Beskiden, maar is ook elders popu lair. Zodra de eerste sneeuw valt, kunt u overal sleeën door het land schap zien glijden die door paarden worden voortgetrokken. ELEKTRICITEIT
De Poolse stopcontacten, die lijken op die bij ons, leveren elektriciteit met een spanning van 220 V en een frequentie van 50 Hz. FEESTDAGEN
1 januari: Nieuwjaarsdag 6 januari: Driekoningen Pasen: zondag en maandag 1 mei: Dag van de Arbeid 3 mei: Dag van de Grondwet (nationale feestdag) Sacramentsdag: donderdag (datum varieert) 15 augustus: Maria-Hemelvaart 1 november: Allerheiligen 11 november: Onafhankelijkheids dag (nationale feestdag) 25 en 26 december: Kerstmis FOOI
In de restaurants zijn fooien niet in begrepen. Het geldt als beleefd om ongeveer 10 procent van het totaal bedrag achter te laten. GELDZAKEN
Munteenheid
De Poolse munteenheid is de złoty (wat ‘verguld’ betekent). De lokale afkorting is ZŁ en de internationale afkorting is PLN.
Een złoty is verdeeld in 100 groszy. Er zijn biljetten in omloop van 10, 20, 50, 100 en 200 złoty en munten van 1, 2, 5, 10, 20, 50 groszy en van 1, 2 en 5 złoty. Het kan handig zijn om wat klein geld en wat kleine bankbiljetten mee te nemen. Soms wordt de euro geaccepteerd.
Geld wisselen In maart 2016 bedroeg de wissel koers ongeveer PLN 4,2 voor € 1. Zwart wisselen is soms mogelijk, maar in ieder geval verboden, terwijl de kans groot is dat u wordt opge licht. De wisselkoers wordt elke och tend bekendgemaakt op de site van de Poolse Nationale Bank: www.nbp.pl. Overal zijn wisselkantoren (kantor) te vinden: in de winkelstraten, post kantoren, grote hotels en op de vliegvelden. Er wordt alleen contant geld gewisseld, dus geen traveller cheques. Er wordt geen commissie gerekend. De openingstijden zijn over het algemeen van 9.00 u tot 18.00 u door de week, tot 12.00 u op zaterdag, en sommige kantoren zijn 24 uur per dag open.
Banken Banken zijn doorgaans geopend van maandag tot zaterdag, van 8.00 u tot 18.00 u.
Creditcards In het grootste deel van het land worden de belangrijkste kaarten ge accepteerd. De grote hotels en res taurants accepteren probleemloos, maar dat geldt niet voor de kleinere etablissementen. In geval van diefstal of verlies kunt u bellen met t 020 - 6 600 611 (International Card Services).
POLEN VAN A TOT Z
Geldautomaten zijn overal te vin den, in de hoofdstraten in de stads centra, op stations en luchthavens en in winkelcentra. De instructies worden behalve in het Pools ook in het Engels en Duits gegeven. GEZONDHEID
Spoedeisende hulp Poolse artsen zijn bekwaam, waar ze ook werken. De gewone ziekenhui zen hebben duidelijk minder midde len dan de particuliere klinieken. Ze beschikken doorgaans over minder moderne voorzieningen en het aan tal bedden is soms ook beperkt.
Apotheken Er is geen enkel verschil met de apo theken in West-Europa. U vindt er dezelfde medicijnen. Het personeel spreekt doorgaans ook Engels. INTERNET
In Polen zijn veel internetcafés te vinden, zelfs in de kleinere plaatsen, maar daar zijn de tarieven soms wel een stuk hoger. Doorgaans geldt een tarief van on geveer PLN 4 voor een uur verbin ding. Het merendeel van de hotels beschikt over wifi. KUREN
Polen telt een veertigtal thermale centra die het hele jaar geopend zijn. Door de verschillende samen stellingen van het water zijn uiteen lopende aandoeningen te behande len. De meest gangbare kuurvormen zijn hydrominerale baden, modder baden, drinkkuren, inhalatie en hy drotherapie. De kuuroorden bevinden zich voor namelijk in berggebieden of daar dichtbij. In die van de streek van Kłodzko zijn alle behandelingen mogelijk, van aandoeningen aan de luchtwegen tot reumatiek en huidziekten. In de Beskiden worden in Krynica-Zdrój en Ustroń stofwis
selingsproblemen behandeld, zoals zwaarlijvigheid. Aan de voet van de bergen liggen nog andere kuur oorden, waaronder Polańczyk in de Bieszczady, lwonicz Zdrój vlak bij de Karpaten, Rabka-Zdrój, tussen Krakau en Zakopane, en Cieplice Zdrój vlak bij Jelenia Góra in NederSilezië. Ten zuiden van Warschau ligt Konstancin en u kunt ook nog naar Ciechocinek in de buurt van Toruń. De stad Inowrocław heeft een eigen behandelingscentrum. Het sanatorium van Wieliczka, ten zuiden van Krakau, spant echter in originaliteit de kroon. Het maakt gebruik van de infrastructuur van de indrukwek kende zoutmijn waaraan het water zijn bijzondere eigenschappen dankt. T Kamer van Poolse Kuuroorden (‘Uzdrowiska Polskie’ Izba Gospodarcza) – www.sanatoria. com.pl. MUSEA EN MONUMENTEN
De musea zijn gewoonlijk open van 9.00-10.00 tot 16.00-17.00 u (moderne musea in de grote steden later) en laten meestal geen bezoe kers meer toe na 60 tot 30 min. voor sluitingstijd. Musea zijn in principe op maandag gesloten. In de praktijk is men vaak soepe ler, vooral buiten het seizoen en in minder toeristische gebieden. Aarzel niet om aan te kloppen: het kan zijn dat een bewaker voor u opendoet. In sommige musea worden groepen ontvangen op afspraak. Een kaartje kost tussen de PLN 10 en 35 (exclusief audiotour). Bij musea buiten de steden moet ook voor het parkeren worden betaald. Fotograferen is in principe verboden. Sommige musea geven hiervoor wel toestemming tegen betaling van on geveer PLN 20. In het beste geval worden er ook rondleidingen in het Engels en Duits gegeven.
37
212
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN
213
Warmië, Mazurië en Podlachië ∑ Michelinkaart 720 100 km ten zuidoosten van Białystok:
Ñ OERBOS VAN BIAŁOWIEŻAaa 216 195 km ten noordoosten van Warschau:
Ñ BIAŁYSTOKa 221 60 km ten noordwesten van Białystok, tussen Łomża en Augustów:
Ñ NATIONAAL PARK BIEBRZAaa 224 280 km ten noordoosten van Warschau:
Ñ SUWAŁKI
228
240 km ten noorden van Warschau en 65 km ten oosten van Olsztyn:
Ñ MAZURISCHE MERENa 232 250 km ten noorden van Warschau en 92 km ten noordoosten van Olsztyn:
Ñ KĘTRZYN
243
50 km ten noorden van Olsztyn:
Ñ LIDZBARK WARMIŃSKIa 247 200 km ten noorden van Warschau en 180 km ten zuidoosten van Gdańsk:
Ñ OLSZTYNa 248 36 km ten westen van Olsztyn:
Ñ OSTRÓDA-ELBLĄG-KANAALaa 254 94 km ten oosten van Gdańsk en 32 km ten noordoosten van Elbląg
Ñ FROMBORKaa 256 De kathedraal van Frombork, die boven de Baltische Zee uittorent M. Mehlig/Mauritius images/age fotostock
214
WARMIË, MAZURIË EN PODLACHIË
GV_POLOGNE_Warmie Mazurie et Podlachie_micro SOVETSK
KALININGRAD
ny iśla wW
22
2
S2
54
Elbląg
R U S L A N D
J. Drużno
a
Łyn
Lidzbark Warmiński
WA R M I Ë MA Z U R I Ë
J. Mamry 592
51
Reszel J. Blanki
59
-k l
aa
an
Ostróda
542
CHEŁMNO
15
591
16
Mikołajki
Dierenpark Kadzidłowo
Olsztyn J. Kalwa
Wojnowo Ruciane-Nida
51
Openluchtmuseum van Olsztynek
16
Ryn
57
ąg
l lb
J. Ruda Woda
J. Jeziorak
Kętrzyn
5
51
a-E
Morąg
Wolfsschanze
Święta Lipka
J. Luterskie
7
d tró Os
7
Lav a
6
51
Frombork
7
No ga t
GDAŃSK
P
51
e Zal
g
A 195
Ka lin in
O O STZ EE
A 229
Pregol’a
liv j Za sk i d a r
J. Łańskie
Olsztynek
J. N
53
J. Omulew
Grunwald
ew ul
7
542
Om
54
KO E JAV IËP O M MEREN
4
MA ZOV I Ë
10
Wk ra
1
7
60
WI
61
SŁA 62
Frombork Olsztyn Suwałki
Narew 8
Een omweg waard Interessant
WARSCHAU
Andere plaats Plaats van vertrek 2
ŁÓDŹ
RADOM
17
Ten noorden van Giżycko Ten zuiden van Giżycko
7
TORUŃ
53
15
LUBLIN
215
microrégion1 _102+102x172 mm
WARMIË, MAZURIË EN PODLACHIË D
Landschapspark Suwałki
132
8
Węgorzewo Ogonki Pozezdrze
L IT O UW E N
Nationaal Park van Wigry
Suwałki
A4
63
J. Łaźno Bossen van Augustów
16
J. Niegocin Mazurische meren Łukajno-meer
P 42
Giżycko
59
Augustów
16
61
ki
58
HRODNA
J. Rajgrodzkie
M
6
MINSK
J. Śniardwy
VILNIUS
650
ry
20 km
A5
Ang rapa
0
Nationaal Park Biebrza
J. Roś
Sokółka
8
J. Nidzkie
rew
53
Na
64
Biebrz
a
19
Bohoniki
Tykocin
Kruszyniany
Pentowo
61
P 134
Białystok 8
J. Siemianowskie
5
68
Nar ew 60
Tsarenroute
P O DL AC H I Ë
689
Hajnówka
68 5
19
g Bu
Oerbos van Białowieża
693
63
PRUŽANY
Grabarka
Bug
W I TR U S L A N D P8 3
MINSK
U B
ug
19
2
LUBLIN
BREST BIAŁA PODLASKA
216
WARMIË, MAZURIË EN PODLACHIË
Oerbos van Białowieża aa Puszcza Białowieska Provincie Podlachië Onder toezicht van wetenschappers uit de hele wereld is in het oerbos van Białowieża de deur voor bezoekers mondjesmaat op een kier gezet, want drukke tweevoeters zijn niet bepaald welkom in dit uitgestrekte gebied van grote ecologische waarde. Nu is dit het domein van de Europese bizons of wisenten, wolven en bevers. Lange tijd werd er op ze gejaagd door koningen en tsaren, maar nu worden deze dieren − en ook hun habitat − als kostbare edelstenen beschermd en bewaakt.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 220
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Toeristenbureau PTTK – Kolejowa 17, Białowieża - t 85 681 22 95 - www. pttk.bialowieza.pl - 8.00-15.00 of 18.00 u, afhankelijk van het seizoen. In een geel huisje, verborgen op een plein naast hotel Źubrówka. Hier kunt u een gids boeken, en een paard en wagen of fietsen huren. Ñ LIGGING Regiokaart D3 (blz. 214-215) – Kaart van het park (blz. 218) – Michelinkaart 720 D17. T Zie ‘Aankomst/vertrek’ in het ‘Adresboekje’ blz. 220.
w AANRADERS De route die de tsaar nam om naar Białowieża te gaan. > PLANNING Een dag voor het verkennen van de toegankelijke zones van het park. Het oerbos buiten het park is vrij toegankelijk. De route van de tsaar vergt een halve dag. / MET KINDEREN Als u het wisentenreservaat en het Natuurhistorisch Museum bezoekt, heeft u de grootste kans om wisenten te zien. De kinderen zullen onder de indruk zijn.
Wandelen Kaart van het park (blz. 218) aa PARK VAN HET OERBOS VAN BIAŁOWIEŻA
Bezichtiging van het park is alleen mogelijk vanuit het dorp Białowieża, waar u alle nodige inlichtingen kunt krijgen bij het toeristenbureau.
Streng beschermd reservaat Orłówka
Het reservaat van Orłówka geldt als oerbos, omdat het nooit door de mens is ontgonnen. Deze zone is het meest beschermde deel van het park en wordt begrensd door de rivieren de Hwoźna in het noorden en de Narewka in het westen, en door Wit-Rusland in het oosten. Helaas voor de bezoekers is een groot gedeelte (4750 ha) verboden terrein voor het publiek. Bezichtiging – Het reservaat is toegankelijk via het paleispark, in het centrum van Białowieża. Neem de straat links van de bakstenen orthodoxe kerk. z Een erkende gids is verplicht. Het traject van 7 km, ongeveer 3 uur Een wisent in het Oerbos van Białowieża R. Waller/NHPA/age fotostock
217
OERBOS VAN BIAŁOWIEŻA
2
218
WARMIË, MAZURIË EN PODLACHIË
(gemakkelijk) lopen over vlak en soms drassig terrein, biedt een overzicht van de natuurlijke rijkdom van het oerbos met ruim 40 m hoge en 450 jaar oude eiken, en met moeraslanden met sterke en soms omgevallen sparren. Vroeger werden die als bijenkorf gebruikt door bijenhouders die zich niets aantrokken van het verbod van de tsaar om in dit gebied te komen.
Reservaat van Hwoźna
Dit gebied ten westen van de rivier de Narewka en ten noorden van de Hwoźna beslaat een oppervlakte van meer dan 50.000 ha. Omdat het is geëxploiteerd door de mens heeft het zijn karakter van oerbos verloren. Er is geen bijzondere natuur zoals in het reservaat van Orłówka, maar het blijft een mooi gebied voor wandelingen. Het is toegankelijk via het dorp Narewka. Er zijn veel gemarkeerde routes voor wandelaars en fietsers uitgezet, en ’s winters kunt u er langlaufen. Dit zijn de concessies aan het publiek, maar dat moet zich wel houden aan de regels die de natuur beschermen.
Dierenpark en wisentreservaat (Rez Pokazowy Zwierząt)
Als u uit Hajnówka komt, ligt het reservaat links van de route, 2 km voor Białowieża t 85 681 29 01 - www.bpn.com.pl - 9.00-17.00 u; half okt.-half april: 8.00-16.00 u - PLN 9. / Wie van woeste natuur en weidse vlaktes houdt, zal zich ongetwijfeld teleurgesteld voelen. Maar hoe het ook zij, dit reservaat is ongetwijfeld de beste oplossing als u een wisent, een wolf of een hert wilt zien. De kleine Poolse GV_Pologne_Forêt de Bialowieza_POL24609FRA00_95x95mm paarden die tarpans heten, lopen hier ook rond. BIA¥YSTOK
685
Olchówka Przybudki
Grodzisk
Grodzisko Rzepiska
Nw. Masiewo
Narewka
Guszczewina
Str. Masiewo
ƒwimoje
Hwo!na at van erva s e R
Kotówka
Hw o
NATIONAAL PARK
Czyżyki Lipiny
Lutownia Teramiski a ic Pogorzelce
Hajnówka
Reserwat 5
68
Chwiszc
Kr y
n
689
Dierenpark en wisentreservaat Krajobrazowy
Czerlonka
ze
Topiµo
5 km
GRABARKA
Natuurhistorisch Museum Biaµowieża a
a uk ra
L e� n a
Podcerkiew
Dµugi Bród
Reservaat Orµówka
N
j Orzeszkowo
0
na
ż
68
5
Nowosady
wka Nare
TSARENROUTE, BIELSK PODLASKI
Zabµoczyna Skupowo
WIT-RUSLAND
Przewµoka
OERBOS VAN BIAŁOWIEŻA
219
OERBOS VAN BIAŁOWIEŻA
DE EUROPESE BIZON OF DE WISENT
Deze machtige herbivoor, waarvan de mannetjes 500 tot 900 kilo kunnen wegen en een schofthoogte van 1,80 m halen, is het meest imposante dier in Europa. Voor de Poolse koningen en later de tsaren was het een geliefde jachtbuit. Hoewel erop werd gejaagd, was de wisent daarmee ook altijd beschermd. In de 16de eeuw wachtte stropers die op de wisent jaagden de doodstraf. Tot na 1900 bleef het evenwicht tussen jacht en voortplanting bewaard. Tijdens de Eerste Wereldoorlog trokken stropers noch soldaten zich iets aan van die regel, en vanaf 1919 leefde er geen wisent meer in het woud van Białowieża. In de jaren 1920 maakten biologen die de herintroductie van de wisenten in het bos onderzochten, de inventaris op van de natuurlijke rijkdommen van het bos. Het kwam hen voor dat het bosgebied in zijn totaliteit moest worden beschermd, inclusief de waterlopen, de bodem, de flora en fauna. Het oerbos van Białowieża en zijn Wit-Russische tegenhanger zijn op de Werelderfgoedlijst van Unesco opgenomen. Het park, dat een deel van het bos beslaat, is slechts onder zeer strenge voorwaarden toegankelijk. Wetenschappers beheren het en zien toe op de voortplanting van de wisenten. Er zouden in totaal 700 wisenten leven in het Poolse en het WitRussische woud.
aa Natuurhistorisch museum van het park van Białowieża
(Muzeum Przyrodniczo Leśne Białowieskiego Parku Narodowego) Ul. Zamkowa 2 - t 85 681 29 01 - www.bpn.com.pl - mei-sept.: dag. behalve ma 9.00-17.00 u; okt.-april: dag. behalve ma 9.00-16.00 u - gesl. feestdagen - PLN 12. / Dit museum ligt in een 50 ha groot park waarin vroeger een buitenverblijf van tsaar Alexander II stond. Dat is in 1944 verwoest, maar er resteren nog pittoreske houten paviljoens en boerengebouwen die nu worden gebruikt door het parkpersoneel. Het museum is een groot gebouw met een toren. Vanaf de top hebt u uitzicht over het woud. Door middel van opgezette dieren en films kunt u kennismaken met allerlei diersoorten. Ook ziet u hoe de jacht er in het verleden werd beoefend en hoe waardevol het beschermende werk is dat de biologen hebben verricht.
In de omgeving Hajnówka Kaart van het park (hiernaast)
Dit dorpje, dat zijn prille bestaan aan de houtindustrie dankt, markeert de toegang tot het oerbos van Białowieża. Het sterk orthodoxe en Wit-Russische karakter van het dorp blijkt uit de grote kerk met zijn moderne lijnen, die is gebouwd in 1982 (Ul. Ks. A. Dziewiatowskiego). Er is ook een klein museum dat gewijd is aan de Wit-Russische cultuur (Ul. 3 Maja 42 - t 85 682 28 89 - www. muzeumbialoruskie.hajnowka.pl - di-za 8.00-16.00, zo 10.00-18.00 u - PLN 8). Toeristentreintje – t 85 682 26 89 - www.narrowrail.net - juli-sept.: di, vr en za 10.00 u; buiten het seizoen alleen op afspraak - PLN 25. Een spoorlijn verbindt Hajnówka met het houthakkersdorp Topiło. Het station ligt aan de rand van Hajnówka, aan de weg naar Białowieża tegenover de begraafplaats. Volg de borden ‘Kolejki Leśne w Puszczy Białowieskiej’. Met dit treintje krijgt u weer een ander beeld van het bos. Tijdens de route (11 km) stopt u onderweg om het bos en de karakteristieke flora te leren kennen.
2
220
WARMIË, MAZURIË EN PODLACHIË
a Tsarenroute (Carska Droga) Regiokaart D3 (blz. 214-215) Ñ Ongeveer 30 km. De route loopt van Hajnówka naar Bielsk Podlaski via de dorpen Nowe Berezowo, Czyże, Łoknika, Pasynki en Widowo. Het was de weg die de tsaren met hun gasten namen wanneer zij eropuit trokken voor hun indrukwekkende bizonjacht. In alle dorpen waar zij doorheen trokken, moesten de inwoners de weg met fakkels verlichten. Tegenwoordig liggen er, ver van de pracht en praal van de tsaren, kleine dorpjes met orthodoxe kerken, vaak verrassend van vorm en kleur. De route eindigt in Bielsk Podlaski, waar kerken staan die vanwege hun kleuren en iconen zeer beroemd zijn. De iconentraditie is er nog zeer levend dankzij de School voor Iconentechniek, de enige van Polen. Grabarka Regiokaart D3 (blz. 214-215)
Ñ 58 km ten zuidwesten van Hajnówka via de wegen 685 en 693. Grabarka wordt in de volksmond wel ‘het Częstochowa van de orthodoxen’ genoemd; het is al zeven eeuwen een belangrijk bedevaartsoord en een belangrijke religieuze plek voor de orthodoxe gelovigen (meer dan 1 miljoen in Polen). De houten kerk uit de 19de eeuw werd in 1990 verwoest door brand en is vervangen door een nieuwe kerk. Ernaast ligt de spectaculaire Pelgrimsberg, die bedekt is met duizenden kruisen die zijn neergelegd door de gelovigen. Verder staan er een kleine kerk en een orthodox nonnenklooster. Ieder jaar komen er op 19 augustus meer dan honderdduizend pelgrims uit heel Europa naar Grabarka toe voor het feest van de Transfiguratie.
y NATIONAAL PARK BIEBRZA: ADRESBOEKJE AANKOMST EN VERTREK
Voor regionaal vervoer zijn er bussen van Białowieża naar Białystok, Bielsk Podaski en Hajnówka. OVERNACHTEN GOEDKOOP
Pensjonat ‘Sioło Budy’ – Budy 41 Gehucht ‘Budy’ à Białowieża t 85 681 29 78 - www.siolobudy. pl - f - 80 kamers PLN 198 :. Comfortabel adres, en ideaal om van hieruit de woudloper te kunnen spelen. Het gehucht Budy lijkt wel een combinatie van een openluchtmuseum, een padvinderskamp en een buitenhuis. DOORSNEEPRIJZEN
Hotel Żubrówka – Ul. Olgi Gabiec 6 - t 85 682 94 00 - www.hotel
-zubrowka.pl - j f Ôõ - 110 kamers PLN 300 :. Een luxueus hotel dat onderdeel is van de Best Western-keten, voor wie comfort en service wat belangrijker vindt dan de sfeer van het bos. Veel faciliteiten, waaronder fietsverhuur en een spa. UIT ETEN WAT MEER LUXE
Restauracja Carska – Ul. Stacja Towarowa 4 - t 60 224 32 28 - www. carska.pl - 10.00 u-laatste klant - PLN 70/150. Zowel de aankleding als de gerechten die worden geserveerd, zijn smaakvol. Probeer de steur of de wildgerechten. De Franse rode wijn krijgt hier alle aandacht. Er zijn ook kamers en appartementen te huur (PLN 360-560).
221
BIAŁYSTOK
Białystok a
295.000 inwoners – Provincie Podlachië Białystok is de hoofdstad van Podlachië. Na de industriële revolutie was het een vlaggenschip van de Poolse industrie, met name de textielindustrie. Hoewel de stad is aangelegd rond een barok paleiscomplex en een katholieke kathedraal van rode baksteen, heeft Białystok geen eenduidig cultureel gezicht. Het ligt op een kruispunt tussen het katholicisme en de orthodoxe wereld, maar wordt ook bevolkt door afstammelingen van Tataarse ruiters, die nog altijd de islam aanhangen.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 223
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Toeristenbureau (Regionalne Centrum Informacji Turystycznej) – Ul. Odeska 1- t 85 732 68 31 - www. podlaskieit.pl - 8.00-17.00 u. Ook informatie in het Engels. Ñ LIGGING Regiokaart D2 (blz. 214-215) – Michelinkaart 720 D16. T Zie ‘Aankomst/vertrek’ in het ‘Adresboekje’ blz. 223.
w AANRADERS De vroegere huizen en paleizen van de eigenaren van de textielfabrieken die de stad in de 19de eeuw welvaart brachten. > PLANNING Trek een halve dag uit om Białystok te bezichtigen en neem een halve dag extra om het spoor van de Tataren te volgen, in de omgeving van de stad.
Wandelen HET CENTRUM
a Kathedraal van Maria-Tenhemelopneming
(Bazylika Mniejsza Wniebowzięcia NMP) De bonte, 72,5 m hoge torens rijzen op aan het westelijke uiteinde van de Ulica Lipowa. Dit indrukwekkende neogotische gebouw van rode baksteen werd tussen 1900 en 1905 gebouwd als een bijgebouw van de zogeheten ‘witte’ barokke kerk uit 1627.
a Branicki-paleis (Pałac Branickich)
Jana Kilińskiego 1 (aan de andere kant van de Ulica Lipowa) - t 85 748 56 14 - di-vr 10.00-17.00, za-zo 9.00-17.00 u - 10 PNL. Het oorspronkelijke paleis werd in de Tweede Wereldoorlog verwoest, evenals een groot deel van de stad, en het huidige gebouw is dan ook totaal herbouwd. Het draagt de naam van de familie die het ‘Versailles van Podlachië’ in de loop van enkele generaties vormgaf. Nadat het in de 18de eeuw was voltooid, werd het paleis het middelpunt van een hof met kunstenaars en geleerden dat Białystok tot een volwaardige aristocratische residentie maakte. De koningen van Polen en later keizer Jozef II van Oostenrijk verbleven er. Tegenwoordig herbergt het de medische universiteit.
2
222
WARMIË, MAZURIË EN PODLACHIË
DE GEBOORTEPLAATS VAN HET ESPERANTO
Al eeuwenlang speelt het dagelijks leven in Białystok zich af in een verbazingwekkend mozaïek van culturen, religies en talen. In de 19de eeuw telde de stad 30.000 inwoners, van wie 3000 Polen, 5000 Duitsers, 18.000 Joden en 4000 Russen. Die versplintering weerspiegelde zich ook in de sociale en professionele structuur: de ‘intellectuelen’ drukten zich uit in het Pools, de arbeiders in het Duits, de kooplieden in het Hebreeuws, de boeren in het Wit-Russisch, dat tegenwoordig nog gesproken wordt in Wit-Rusland, terwijl de officiële taal Russisch was. De diverse gemeenschappen en wijken leefden naast elkaar zonder dat er een echte eenheid was. Ludwik Zamenhof, in 1859 in Białystok geboren, studeerde af als oogarts aan de universiteit van Moskou, en was de uitvinder van het Esperanto. Hij sprak twaalf talen vloeiend, vertaalde Shakespeare, Gogol en de Bijbel en zou op 28-jarige leeftijd zijn eigen taal voltooien. Hij stierf in 1917 in Warschau. Het Esperanto wordt nu gedoceerd op ongeveer 150 universiteiten in de hele wereld.
Bezoekers kunnen er enkele zalen en de kapel bezichtigen. Een groot park, deels in Franse, deels in Engelse stijl, leidt naar de Planty. Dit park is aangelegd op de voormalige stadswallen en leidt op zijn beurt naar een beschermd groen gebied dat Las Zwierzyniecki wordt genoemd. Loop oostwaarts terug door de Ulica Lipowa naar het voormalig raadhuis.
Voormalig raadhuis (Dawny Ratusz)
Het raadhuis dateert uit de 17de eeuw en herbergt tegenwoordig het Regionaal museum van Podlachië (Muzeum Podlaskie – Ul. Rynek Kościuszki 10 - t 85 742 14 73 - www.muzeum.bialystok.pl - dag. beh. ma 10.00-17.00 u - PLN 6). Het is onder meer interessant vanwege de bijzondere kelder die gewijd is aan de genoegens van de wijn.
a Orthodoxe kerk Sint-Nicolaas-de-Wonderdoener (Kościół Św.
Mikołaja) Deze kerk uit 1843 aan de Lipowa herinnert eraan dat Białystok de Poolse stad is met de meeste orthodoxe inwoners, ongeveer 80.000. De weg komt uit op het Onafhankelijkheidsplein, met daarop de monumentale moderne St.-Rochuskerk. Hoewel de eerste steen ervan gelegd werd in 1927, werd de kerk pas voltooid in 1946. Hij heeft de vorm van een ster en een 8 m hoge klokkentoren . In de Warszawska-straat, bij de kathedraal en het Branicki-paleis, staan voorbeelden van paleizen die zijn gebouwd voor ondernemers uit Warschau en Łódź, die hebben bijgedragen aan de economische dynamiek van de streek.
In de omgeving Regiokaart (blz. 214-215) aa IN HET SPOOR VAN DE ISLAMITISCHE TATAREN D2
De eerste Tataren kwamen aan het begin van de 15de eeuw naar de Litouwse en Poolse gebieden. Nadat ze hadden gevochten tegen christelijke legers, kregen sommigen toch asiel in Litouwen. Ze vochten aan Poolse kant tegen de Duitse Orde, vooral in de Slag bij Grunwald. Omdat koning Jan III Sobieski in 1679 geen geld voor hun soldij had, bood hij hun grond aan in Podlachië.
223
BIAŁYSTOK
Hun afstammelingen leven nu in Kruszyniany en Bohoniki, kleine dorpen rond een moskee en een begraafplaats. Bij religieuze feesten komt de familie terug uit Warschau, Gdańsk of Białystok. Vóór 1939 waren er tien dorpen, maar de nazi’s en de communisten brandden de moskeeën plat en de mensen moesten vluchten.
Sokółka D2
Ñ 40 km ten noordoosten van Białystok, via weg 19. Streekmuseum van Sokółka (Muzeum Ziemi Sokólskiej) – Ul. Grodzieńska; t 85 711 24 35 - 15 juni-15 sept.: ma-vr 8.00-16.00, za, zo 10.00-15.00, 16 sept.-14 juni: ma-vr 8.00-16.00, za 10.00-14.00 u - PLN 6. Hoewel het museum klein is, geeft het een goed inzicht in de achtergrond van de Tataren in Podlachië.
Bohoniki D2 Ñ Volg vanuit Sokółka weg 674 over ongeveer 3 km naar Krynki. De moskee verrees in 1900 en is volledig gerestaureerd. De begraafplaats ligt aan de rand van het dorp, links aan het eind van een bomenlaan. Kruszyniany D2
Ñ Ga naar Krynki en rijd vervolgens ongeveer 10 km naar het zuiden. De moskee werd gebouwd aan het eind van de 19de eeuw en is daarmee de oudste van Polen. Op de begraafplaats, in een klein bos achter de moskee, liggen graven uit het eind van de 17de eeuw.
y BIAŁYSTOK: ADRESBOEKJE AANKOMST EN VERTREK
Treinstation (Dworzec Kolejowy/ PKP Białystok Główny) – Ulica Kolejowa 26 - t 85 651 19 96. Per dag 9 treinen naar Warschau (2.30 uur). Ook regelmatige verbindin gen met Gdynia, Gliwice en Poznań. Busstation (DworzecAutobusowy) Ulica. Bohaterów Monte Cassino 8 t 70 320 32 00 - www.pks.bialystok. pl. Vanuit Białystok rijden talloze bussen naar Warschau, Wrocław, Gdańsk en Rzeszów. Vanuit Biały stok kunt u ook de buurlanden bereiken: Wit-Rusland en Litouwen. OVERNACHTEN DOORSNEEPRIJZEN
Hôtel Branicki – Ulica Zamenhofa 25 - t 85 665 25 00 - www.
hotelbranicki.com.pl - f õ - 36 kamers, 4 suites, PLN 230/430 :. Aantrekkelijk en voor het duurste segment van de markt (sauna, sigarenclub, nachtclub). Het ligt in een rustige straat, dicht bij het stadscentrum. UIT ETEN GOEDKOOP
Tatarska Jurta – Kruszyniany 58 16-120 Krynki - t 85 749 40 52 www.kruszyniany.pl - 6 kamers PLN 80/nacht/pers. : - maaltijd PLN 25/35. Dżenneta Bogdanowicz onthaalt u hartelijk bij haar thuis, tegenover de oude moskee. De Tataarse maaltijden die ze klaarmaakt, op basis van soep en vlees pasteien, zijn eenvoudig en meer dan voedzaam.
2
Vertaling Eric Strijbos, Bep Fontijn, Henriëtte Gorthuis, Jan Bos Eindredactie Frans van der Heijden Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto Shutterstock/Patryk Kosmider Oorspronkelijke titel Pologne Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Eindredactie Florence Dyan, Archipel studio Redactie Malgorzata Boutry, Sandrine Favre, Laurent Gontier, Arnaud Léonard, Natacha Sardou, Catherine Zerdoun Grafisch ontwerp Christelle Le Déan, Sandro Borel Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Cartografie Claudiu Spiridon, Thierry Lemasson Met dank aan Didier Broussard, Maria Gaspar, Radojewski BartoszKrzysztof, Pandrea Leonard Marius, Flori Paizs, Iulia Fontanine, Claudiu Spiridon © Michelin, 2018 © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2018 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internet adressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Papiermolen 14-24 NL-3994 DK Houten degroenereisgids@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2018/45/557 - NUR 512 ISBN 978 94 014 4871 0 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.