A. Saffo/Sime/Photononstop
Het haventje van Stazzo, ten noorden van Catania
Sicilië
De regio’s van deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Palermo en omgeving blz. 135 ∑ West-Sicilië blz. 213 ± Agrigento en de zuidkust blz. 253 ∏ Centraal-Sicilië blz. 287 ∫ De barokdriehoek: Syracuse, Noto en Ragusa blz. 329 æ De Ionische kust: Catania, de Etna en Taormina blz. 385 ø De Tyrreense kust van Milazzo tot Cefalù blz. 447 √ De eilanden rondom Sicilië blz. 499
INHOUD MEMO R. Fumagalli/Marka/age fotostock
NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes....6
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN De mooiste reisherinneringen........10
REISPLANNER Een keuze uit de mooiste routes....18
Evenementen........................................ 47 Leestips....................................................48 Filmtips....................................................49
MEER WETEN OVER SICILIË SICILIË VANDAAG
Economie................................................52 De dreiging van de maffia................54 Karaktertrekken....................................55 Taalnuances............................................56 GEOGRAFIE
DE REIS VOORBEREIDEN
Duizend vormen, duizend kleuren...............................57 De vulkaangebieden..........................59 Citrusvruchten, olijven en vijgen... 62
NAAR SICILIË
GESCHIEDENIS
Met het vliegtuig..................................28 Met de boot...........................................28 Met de auto............................................29 Met de trein............................................29 Met de bus..............................................29
De historische erfenis.........................64 Chronologisch overzicht................... 76 Frederik II, veelzijdig heerser............78
VOOR HET VERTREK
De seizoenen.........................................30 Nuttige adressen..................................30 Formaliteiten......................................... 31 Reizigers met een beperking..........32 Zomer- en wintertijd...........................32 Telefoneren............................................32 Geld...........................................................33 Budget......................................................33 Overnachten..........................................33 Uit eten....................................................36
DE GRIEKEN OP SICILIË
Geschiedenis en samenleving........80 De cultuur...............................................83 De godsdienst.......................................85 De Siciliaanse Olympus....................87 KUNST EN ARCHITECTUUR
De grote lijnen in de Siciliaanse kunst..............................88 Enkele begrippen uit de architectuur..................................... 112 CULTUUR
Rubrieken in alfabetische volgorde...............38
De Grand Tour..................................... 114 Beroemde schrijvers......................... 115 Stilte, actie!........................................... 117 De muziek............................................. 119 Bekende Sicilianen............................120
MET HET GEZIN
GODSDIENST EN VOLKSGELOOF
Bezienswaardigheden en activiteiten voor het gezin...........................46
Het christendom................................121 De islam op Sicilië..............................122
SICILIË VAN A TOT Z
5
De Joden op Sicilië............................122 Feesten...................................................123 De ‘pupi’................................................125
DE SICILIAANSE KEUKEN
Een typisch mediterrane keuken..128 Hapje à la sicilienne...........................130 Voor de fijnproever...........................130 Dranken.................................................130
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n PALERMO EN OMGEVING
Palermo..................................................136 Overzicht van de stad......................147 Een mozaïek van culturen..............153 Een liberty-route...............................166 Monreale...............................................196 Golfo di Castellammare.................. 204 ∑ WEST-SICILIË
Erice.........................................................214 Trapani.................................................. 220 Segesta................................................. 226 Marsala.................................................. 228 De sage van de marsala.................230 Zout, een eeuwenoud verhaal......234 Mazara del Vallo................................ 239 Selinunte...............................................243 Castelvetrano......................................247 ± AGRIGENTO EN DE ZUIDKUST
Agrigento en de Tempelvallei...... 254 Een turbulent verleden....................258 Sciacca en het achterland...............276 ∏ CENTRAAL-SICILIË
Enna....................................................... 288 Piazza Armerina..................................301 Villa Romana del Casale.................. 304 Casale en de levenskunst van de Romeinen................................... 308 Caltagirone...........................................313 De stad van de keramiek................316 Het Iblei-gebergte.............................320
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
∫ DE BAROKDRIEHOEK: SYRACUSE, NOTO EN RAGUSA
Syracuse.................................................330 De tirannen van Syracuse............. 337 Noto........................................................356 Van ruïnes tot ‘stenen tuin’............358 Ragusa................................................... 365 Modica...................................................376 æ DE IONISCHE KUST: CATANIA, DE ETNA EN TAORMINA
Catania.................................................. 386 De Etna.................................................. 406 Anatomie van een reus................... 412 Taormina...............................................421 Messina..................................................438 ø DE TYRREENSE KUST VAN MILAZZO TOT CEFALÙ
Milazzo en de Golf van Patti..........450 Het Nebrodi-gebergte.................... 462 De Siciliaanse Apennijnen............ 466 Het natuurpark van de Madonie... 475 Cefalù..................................................... 489 √ DE EILANDEN RONDOM SICILIË
De Eolische Eilanden....................... 500 Excursie op Stromboli.....................514 De Egadische Eilanden....................522 Pantelleria.............................................531 Lampedusa...........................................537 Een zeewereld.................................. 540 Ustica..................................................... 543 Register............................................... 548 Kaarten en plattegronden..........559 Woordenlijst........................ achterflap
NIET TE MISSEN aaa De reis waard
aa Een omweg waard
a Interessant
aaa
Funkystock/age fotostock
Villa del Casale
aaa
Stromboli
imageBROKER/hemis.fr
Deze villa in Piazza Armerina is versierd met mozaïeken van een uitzonderlijke rijkdom. De levendige taferelen met menselijke figuren en dieren getuigen van de Romeinse levenskunst. Zie blz. 304.
Een vulkanisch eiland in de Tyrreense Zee, dat de nachtelijke hemel regelmatig verlicht met een vuurwerk van lavabommen en roodgloeiend vulkanisch gruis. Zie blz. 513.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE PLEKJES
7
aaa
Palermo Weelderige barokke gebouwen en soms een exotische, oosterse sfeer. De stad ligt aan een p rachtige baai en is een culturele smeltkroes, met invloeden van de Grieken, Romeinen, Byzantijnen, Arabieren, Normandiërs en Spanjaarden. Zie blz. 136.
A. Saffo/Sime/Photononstop
aaa
Taormina Tussen het besneeuwde silhouet van de Etna en het verblindende licht van de Ionische Zee ligt Taormina, de voormalige Griekse kolonie Tauromenion. Zie blz. 421.
G. Simeone/Sime/Photononstop
aaa
Segesta
R. Harding/hemis.fr
Deze verbluffend goed bewaard gebleven Dorische tempel is een van de weinige overblijfselen van de oude stad van de Elymiërs. Hij staat eenzaam midden in een heuvellandschap. Zie blz. 226.
A. Pavan/age fotostock
Riserva Naturale dello Zingaro
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
DE MOOISTE REISHERINNERINGEN
TOP 5 TOP 5 Oudheidkundige Xxxxxxx overblijfselen
1. Xxxxx (p. xx) 1. Tempelvallei (blz. 255) 2. Xxxxx (p. xx) 2. Villa del Casale (blz. 304) 3. Xxxxx (p. xx) 3. Neapolis van Syracuse (blz. 340) 4. Xxxxx (p. xx) 4. Segesta (blz. 226) 5. Xxxxx (p. xx) 5. Theater van Taormina (blz. 424)
De tempel van Juno in de Tempelvallei bdsklo/iStock
ÜÜ Verjaag hagedissen
bij elke stap over het pad door het Riserva dello Zingaro. Ruik de zoethoutgeur van de maquis in de lente. Neem een duik in het turquoise water van een van de minibaaitjes langs het mooiste natuurpark van Sicilië. Zie blz. 207.
ÜÜ Proef de ziel van Sicilië op
F. Pizzochero/Marka/age fotostock
De pescheria, de vismarkt van Catania
de vismarkt van Catania. Op een steenworp afstand van de Piazza Duomo brengen tientallen verkopers hun sardines en zwaardvissen aan de man in een taal die een mengeling is van Italiaans, Arabisch en oud-Frans. De sfeer op deze markt is nog net zo als honderden jaren geleden. Zie blz. 390.
ÜÜ Geniet van de klas sieken in het Griekse theater van
Syracuse, dat in de zomer eer betuigt aan de schrijvers van de oudheid door hun stukken op te voeren op de plaats waar ze al 2500 jaar worden gespeeld. Zie blz. 341.
ÜÜ Krijg een déjà-vugevoel als u de trap van de
Duomo van Palma di Montechiaro op loopt en bedenkt dat dit de kerk van Donnafugata uit De tijgerkat van Tomasi di Lampedusa is. Breng ook een bezoek aan het klooster, waar de benedictijnen nog steeds de amandelkoekjes verkopen waar de prins van Salina zo gek op was. Zie blz. 270.
11
REISPLANNER
P. Giocoso/Sime/Photononstop
Palermo 3 dagen
Route: drie dagen verwondering in Palermo.
åå Dag 1 Palermo Palazzo dei Normanni (blz. 137) en kathedraal (blz. 146). De wijk Kalsa (blz. 156) en Galleria Regionale della Sicilia (blz. 157). Avond in de wijk rond La Vucciria (blz. 163).
åå Dag 2 Palermo
De kerk San Cataldo in Palermo Ch. Boisvieux/age fotostock
De wijk Ballarò (blz. 154), Quattro Canti en de kerken La Martorana en San Cataldo (blz. 151). De kerk San Domenico en de oratorios versierd door Serpotta (blz. 150). Avond in de wijk rond Teatro Massimo (blz. 171).
åå Dag 3 Omgeving van Palermo Bezoek de kathedraal van Monreale (blz. 196) of ga zwemmen in Mondello (blz. 178).
Het plaatsje Mondello Peeter Viisimaa/iStock
Tips: bekijk Palermo te voet. Naar Monreale en Mondello kunt u met de bus of met de taxi. Ga in het voor- of najaar om de hitte en de drukte van de zomer te vermijden.
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE ROUTES
19
<Geen kruisende koppeling> titoslack/iStock
Het eeuwige Sicilië 7 dagen
Route: 700 km aan hoogtepunten van Palermo naar Catania.
åå Dag 1 Palermo
åå Dag 6 Taormina/Catania
Palazzo dei Normanni, kathedraal en Piazza Bellini. De San Domenico en het Oratorio del Rosario de Santa Cita. Nacht in Palermo (blz. 136).
Strand. Nacht in Catania (blz. 386).
åå Dag 2 Monreale/ Agrigento
åå Dag 7 Catania Kathedraal Sant’Agata (blz. 388) en de barokke stad. Tip: vlieg heen naar Palermo en terug vanuit Catania.
Kathedraal van Monreale (blz. 196). Agrigento en de Tempelvallei (blz. 254). Nacht in Agrigento.
åå Dag 3 Caltagirone/ Ragusa Romeinse villa van Casale (blz. 304) en ontbijt in Caltagirone (blz. 313). Middag en nacht in Ragusa (blz. 365).
åå Dag 4 Syracuse Parco Archeologico della Neapolis (blz. 340). Middag en nacht in Ortigia (blz. 330).
åå Dag 5 Etna De Etna (blz. 406) via de Circumetnea. Nacht in Taormina (blz. 421).
Piazza del Duomo in Catania diegograndi/iStock
38
DE REIS VOORBEREIDEN
Sicilië van A tot Z Aankopen
tot leven in hout, karton, parelmoer of aardewerk.
NIJVERHEID
Marionnetten
Aardewerk, houten karren en pupi getuigen van de dynamische creativiteit van de Sicilianen. Naast deze pijlers van Siciliaanse nijverheid is Trapani beroemd om de sieraden van bloedkoraal (waarvan de mediterrane soort nu beschermd is), van goud en van turkoois, die uitgestald liggen in de etalages van de edelsmederijen in de historische binnenstad. Ook in Cefalù vindt u mooie sieraden. In Lampedusa valt het niet mee de natuursponzen niet op te merken. Producten van papyrus zijn een specialiteit van Syracuse. Palermo en Taormina staan bekend om hun verfijnde kantwerk.
Aardewerk Het aardewerk met zijn schitterende kleuren is een van de specialiteiten van Sicilië. Het centrum van deze nijverheid is Caltagirone, waar aardewerk het uiterlijk van de hele stad bepaalt en met allerlei verschillende motieven de huizen, bruggen en trappen opvrolijkt. Mooie producten treft u ook in Santo Stefano di Camastra, Erice en Sciacca. Net als Mazara del Vallo heeft Sciacca een oude traditie van pottenbakken, waarin oorspronkelijk Spaanse motieven worden gebruikt. De producten zijn te koop in de vele uitstekende nijverheidswinkeltjes.
Kerststallen De traditie van de kerststal (presepio) is nog altijd zeer levend op Sicilië. Ieder jaar weer brengen de ambachtslieden de geboorte van Jezus
In de 16de eeuw bereikten de pupi, marionnetten van zo’n 1,50 m hoog, Sicilië. Ze zijn vermoedelijk afkomstig uit Castilië en werden gebruikt om scènes uit ridderverhalen en de Bijbel uit te beelden. Nog steeds brengen enkele poppenspelers personages als Roelant, Reinaut, de schone Angelica en de hele familie die in de loop der eeuwen is ontstaan, tot leven. In Palermo en Acireale wonen een paar beroemde pupari, die zowel in hun werkplaats als in het theater hun pupi uitstallen.
Karren Niet alleen de pupi vertellen de verhalen aan de Sicilianen; de andere traditionele vorm zijn de houten karren (carretto siciliano), waarmee de boeren naar de stad gingen. Ze zijn versierd met in felle kleuren geschilderde scènes uit de Siciliaanse geschiedenis vanaf de tijd van de Normandiërs. Ze zijn natuurlijk achterhaald door het gemotoriseerde vervoer, maar voor toeristische doeleinden rijden er nog een paar rond; de meeste zijn echter in musea beland (vooral in Terrasini). Overal vindt u houten, soms ook keramische miniatuurmodellen van dit vervoermiddel, dat onlosmakelijk met de Siciliaanse folklore verbonden is. CULINAIRE SPECIALITEITEN
Er zijn beslist etenswaren die u graag mee naar huis wilt nemen, zoals gedroogde tonijn of gedroogde en gezouten kuit van tonijn (bottarga), gerookte zwaardvis (omgeving van Trapani en de Egadische Eilanden), kappertjes in zout (Pantelleria,
SICILIË VAN A TOT Z
Salina), aromatische kruiden, pistachenoten (omgeving van Bronte), marsepein (Palermo), amandelspijs (zo’n beetje overal), eersteklas olijfolie (Colli Nisseni vlak bij Caltanisetta, Monte Etna, Monti Iblei, Val di Mazara, Valdemone) en natuurlijk goede wijnen (marsala, moscato di Noto, moscato en passito di Pantelleria, malvasia uit Lipari en Contessa Entellina, cerasuolo uit Vittoria). Ter plekke kunt u in het juiste seizoen ook de vissen proeven uit Leonforte, cactusvijgen van de Etna, rode sinaasappels, druiven uit Canicetti en Mazzarrone, en niet te vergeten de salami uit Sant’Angelo, vlak bij Messina, en kazen: vastedda uit de vallei van Belice, ragusano, pecorino Siciliano, piacentinu Ennese. BTW
De BTW in Italië (IVA) is altijd bij de prijs inbegrepen. AANKOPEN VERSTUREN
Veel banketbakkers en kruideniers hebben een eigen dienst om uw aankopen te verzenden, vaak via hun website. Voor breekbare of nijverheidsproducten kunt u natuurlijk een professioneel koeriersbedrijf in de arm nemen, zoals DHL, of het postbedrijf Poste Italiana. De prijs hangt af van gewicht en omvang van de zending, van de bestemming en hoe snel u het daar wilt hebben.
Consulaten Consulaat van Nederland – Via Trapani, 1/D, 90141 Palermo, t 091 630 60 05. s.deluca@esterminal.com. Consulaat van België – Via Roma, 489, 90139 Palermo, t 091 58 65 27.
Elektriciteit Het voltage bedraagt 220 volt en de stopcontacten zijn hetzelfde als die in Nederland en België.
Feestdagen Een feestdag is een giorno festivo, een werkdag een giorno feriale. 1 januari – Nieuwjaarsdag (Capodanno). 6 januari – Driekoningen (Epifania). Pasen – Pasqua. Tweede paasdag – Pasquetta. 25 april – Bevrijdingsdag (Liberazione del 1945). 1 mei – Dag van de Arbeid (Festa del Lavoro). 15 augustus – Maria-Hemelvaart (Festa dell’Assunta). 1 november – Allerheiligen (Ognissanti). 8 december – Maria Onbevlekte Ontvangenis (Immacolata Concezione). 25 december – Kerstmis (Natale). 26 december – Tweede kerstdag, Feest van de H. Stefanus (Santo Stefano). En dan wordt in iedere plaats, hoe klein ook, nog het feest gevierd van de eigen beschermheilige (Festa del Patrono).
Gezondheid Apotheken De apotheken (farmacia) worden aangegeven met een kruis in rood en wit. Er zijn dezelfde producten te krijgen als in Nederlandse en Belgische apotheken. De dagen dat de apotheek geopend is en de namen van dienstdoende artsen en apothekers, staan vermeld op of naast de deur. De meeste artsen en apothekers spreken naast Italiaans ook een andere taal. En overal is wel een arts in de buurt.
Alarmnummers Zoals in heel de EU is het algemene alarmnummer t 112 Alarmnummer voor medische noodhulp: t 118
39
212
WEST-SICILIË
GV SICILE_Région 2_La Sicile occidentale_ITA28029FRA00_95 x 172 mm A
B Capo S. Vito
WEST-SICILIË 10 km
Golfo di
CAGLIARI
0
S. Vito lo Capo
Castellammare
913
Monte Speziale
Tonnara di Bonagia
ERICE
1
Trapani
SS
Valderice
I. Levanzo
SS
Nubia
1
187
1
11
3
Alcamo
Paceco Monte Bonifato Favignana
Mozia
Bo
SS
11
5
A 29
in rd
o
d.
Calatafimi
1
2 n ca ar M
I. di Pantelleria
SP 2
Il Mulino della Salina Infersa Birgi Novo L. d. Stagnone
SEGESTA
A 29
t zo
Salemi
ta
Gibellina Nuova 9 SS 11
SS 188
SS
11
5
Gran
Maza ro
2
Riserva Naturale Lago di Preola e Gorghi Tondi
SS 188
Castelvetrano
A 29
SS 115
Cave di Cusa
Punta Granitolo
SEGESTA
Riserva Naturale Foce del Fiume Belice
De reis waard
Mozia
Een omweg waard
Trapani
Interessant
Marsala
Andere plaats
MA R E ME D I T E R R A N E O
Plaats van vertrek De Via del Sale: van Marsala naar Trapani Valle del Belice
A
3
Marinella di Selinunte
SELINUNTE
3
Ruderi di Gibellina Partanna
L. d. Trinità S. Trinità di Delia
Mazara del Vallo
de
Sta Ninfa
SANTA MARGHERITA DI BELICE
Marsala
B
3
213
West-Sicilië ∑ Michelinkaart 365 – Autonome regio Sicilië 120 km ten zuidwesten van Palermo:
Ñ ERICEΚΚΚ
214
12 km ten westen van Erice:
Ñ TRAPANIΚ
220
40 km ten oosten van Trapani:
Ñ SEGESTAΚΚΚ 226 30 km ten zuiden van Trapani :
Ñ MARSALA 228 23 km ten zuidoosten van Marsala:
Ñ MAZARA DEL VALLO 239 35 km ten zuidoosten van Mazara del Vallo:
Ñ SELINUNTEΚΚΚ 243 20 km ten oosten van Mazara del Vallo:
Ñ CASTELVETRANO 247
214
WEST-SICILIË
Erice aaa 28.583 inwoners Als Erice, zoals ‘s nachts vaak het geval is, in nevelen wordt gehuld, daalt er een mysterieuze sluier over de stad. Een atmosfeer die haar bezoekers herinnert aan het feit dat alles aan Erice mythisch is: haar oorsprong, haar ligging op de 750 m hoge, door Vergilius met de berg Athos vergeleken rotspunt en de stadswallen, die Daedalus zelf zou hebben gebouwd. En dan verschijnt plotseling de zon en gaan de deuren van de kabellift open. Toeristen drommen naar buiten, manden met keramiek veroveren de trottoirs, en in de etalages van de patisserieën verschijnen de beroemde gekleurde amandelkoekjes. Op zo’n moment is Erice gewoon weer een gezellig en verzorgd middeleeuws stadje met vele kerken (meer dan 60!) en prachtige buikbalkons, die de wacht houden over de zonnige pleintjes en de lieflijke geplaveide steegjes. En overal wordt u getrakteerd op spectaculaire uitzichten op Trapani en de Egadische Eilanden.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 218
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Toeristenbureau – Piazza della Loggia (naast het gemeente huis) ‑ t 0923 50 23 22 www.regione.sicilia.it/turismo www.distrettosiciliaoccidentale.it. Informatiepunt in het Castello di Venere - t 320 18 99 137. T LIGGING Regiokaart A1 (blz. 212) Twee steile wegen met schitterende uitzichtenaa op de zee en de hoogvlakte leiden naar Erice (de kustweg slingert nogal!). Er gaat een kabelbaantje naar Erice vanuit Trapani (SP31 richting Erice: op de hoek met de Via Capua) (Via delle Pinete - t 0923 56 93 06 - w ww.funiviaerice.it).
õ PARKEREN Verplicht (betaald) parkeren op het parkeerterrein bij de Porta di Trapani. Voor niet-inwoners is autorijden in de stad verboden. w AANRADERS De adembenemende uitzichten; het gebak van patisserie Maria Grammatico. > PLANNING Reken op een halve dag. Vroeg in de ochtend en laat in de middag zijn er iets minder toeristen dan midden op de dag. Neem buiten de zomermaanden een trui mee, want het kan dan aardig afkoelen.
Wandelen Plattegrond (blz. 216) DOOR DE STEEGJES VAN DE OUDE STAD
Ñ Wandeling in groen aangegeven op de kaart op blz. 216, vanaf de Chiesa Madre. Reken op 3 uur. De stad is driehoekig van vorm. De Piazzetta San Domenico vormt het centrum, terwijl de
w SLIM BEKEKEN
Het combikaartje (€ 5) biedt toegang tot de Chiesa Madre, de Torre di Re Federico en de ruïnes van het Monasterio de San Salvatore, San Martino, San Giuliano en San Giovanni.
215
ERICE
Castello di Venere, onbereikbaar hoog op de rots van Erice, met op de voorgrond de Torretta Pepoli bwzenith/iStock
punten gemarkeerd worden door respectievelijk de Chiesa Madre in het westen, het Castello di Venere in het oosten en de Chiesa de Sant’Orsola in het noorden.
a Chiesa Matrice A2
t 0923 86 91 23 - juli en sept. 10.00-19.00 u; aug. 10.00-20.00 u; april-mei, juni en okt. 10.00-18.00 u; maart: 10.00-16.00 u; nov.: 10.00-13.00 u; jan.-feb.: 10.0012.30 u - € 2. De versterkte kerk van de Vergine Assunta verrees in de 14de eeuw aan de voet van een wachttoren, die een eeuw later werd verbouwd tot klokkentoren. De pronaos, die een eeuw later werd toegevoegd, illustreert de majestueuze uitstraling en het gotische karakter van het heiligdom. Helaas belemmert dit portaal enigszins het zicht op het verfijnde roosvenster in de gevel, dat alleen zichtbaar is vanaf de eerste verdieping van de Torre di Re Federico. Het interieur van de kerk werd in de 19de eeuw grondig gerestaureerd. Het altaar is versierd met een mooi marmeren retabel in renaissancestijl. Let bij het naar buiten gaan op de negen kruizen in de noordelijke buitenmuur van de kerk: naar verluidt zijn ze afkomstig uit de tempel van Venus Ericina.
Torre di Re Federico A3
Steile klim - € 2. Deze voormalige wachttoren staat naast de kerk, als een losstaande campanile. Op de verschillende niveaus zijn in de muren schietgaten (1ste verdieping) en mooie tweelichtvensters aangebracht. Vanaf de top, met Ghibellijnse kantelen, heeft u een mooi uitzicht over de stad. Neem de Via Vittorio Emanuele.
Via Vittorio Emanuele A2 De met oude huizen omzoomde hoofdstraat van Erice heeft het voorkomen van een filmdecor. Tijdens de wandeling omhoog, komt u langs de ruïnes van het b enedictijner klooster Monasterio de San Salvatore (€ 2), het voormalige paleis van de familie Chiaramonte (13de eeuw).
2
216
WEST-SICILIË A TRAPANI
VALDERICE, PALERMO
PORTA SPADA ani -Er ice
Vle
T
orata
Quartiere Spagnolo
V.
Trap a
ni-E
un ich e -P
Vi to
o
Prov in Str.
Pza S.
Piazza S. Cataldo
7 Umberto Domenico I S. CATALDO S. Salvatore 9 1 San Pietro ele
r Mubatà
V.
an
Chiesa Madre o Em ri
S. Martino
itto V. V8 V.
S. GIOVANNI
S. Giuliano
u
Ra
V.
u emm r
Str.
Vle
si
Piazza Grammatico
Pza
a
Porta di Trapani
lim aE
i ne
Na
Torre di Re Federico
te
Museo Cordici
cin
ciale
.
ni aso C rasi o .TG
Pis
ne
V. GiudaVica i arv
1
ll
l le
Pi
V. Deserta
V
P
rice
Vle
PORTA CARMINE
Ap o
de
2
ol
r ap
iale inc
d Ad
Apo llonis Nunzio
v ro
Spada
P ta
V.
1
B
¢£
S. LUCIA
V. F. Mila V. na Conte Vl e
S.
Agostin o
P ilazza Pepoli
Torretta Pepoli
(Museo della Pace) Piazza S. Giuliano Giardino Francesco
del Balio
2
Torri del Balio Castello di Venere
ERICE
CAPPUCCINI
100 m
Contrad
uc a Capp
cini
0
B
A OVERNACHTEN Baglio Casa Colomba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Hotel Elimo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
¢ ¨
UIT ETEN La Pentolaccia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Sirena di Sansica . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Monte San Giuliano . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . San Rocco . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
¡ £ § ©
Iets verderop voert een steegje rechts naar een kerk met een mooie roze gevel. Dit is de eind 17de eeuw herbouwde San Martino (€ 2). Het tongewelf van het middenschip met neobarok stucwerk en fresco’s is fantastisch gerestaureerd.
Museo Antonio Cordici A1
Piazza Umberto I - t 346 57 73 550 - van juni tot half juli en half sept.-eind okt.: 10.0019.00 u; april-mei: 10.00-18.00 u; jan.-maart en nov.-dec.: za , feestd. 10.00-16.00 u - € 4, € 6 combikaartje met het Castello di Venere, het Quartiere Spagnolo en de Torretta. Het museum is ondergebracht in het gemeentehuis. Hier kunt u archeologische vondsten bewonderen, waaronder een klein marmeren hoofd van Aphrodite uit de 4de eeuw v.C. Neem iets verderop aan de rechterzijde van het plein de Via Cordici naar de elegante Piazza San Domenico, met een huis met barokvensters, een voormalig paleis met een imposant portaal, een mooi klein bakstenen huis en een klein 17de-eeuws kerkje. Aan een van de vier tafeltjes kunt u even uitrusten en een arancina proeven. Loop verder over de Via Guarnotti.
217
ERICE
San Pietro B2 Het mooie barokportaal wordt geaccentueerd door twee roze zuilen. Ernaast begint een boog die de hele straat overspant. Binnen kunt u genieten van een barokaltaar, mooie fresco’s en een met 17de-eeuwse tegels belegde vloer. San Giuliano B2
t 0923 86 91 23 - juli en sept. 10.00-19.00 u; aug. 10.00-20.00 u; april-mei. en juni-okt.: 10.00-18.00 u; maart: 10.00-16.00 u; nov.: 10.00-13.00 u; jan.-feb.: 10.00-12.30 u - € 2. Deze mooie kerk (begin 17de eeuw) is herkenbaar aan de barokke klokkentoren met lichtroze pleisterwerk. Het ruime en maagdelijk witte interieur onderscheidt zich door het stucwerk boven het hoofdaltaar en door de beelden van de Misteri, die de laatste ogenblikken uit het leven van Christus voorstellen. In de Heilige Week worden deze bewerkte houten beelden (18de eeuw) in een processie meegedragen.
Giardino en Torri del Balio B2
Deze prachtige tuin is in de 19de eeuw aangelegd ten tijde van de restauratie van de oude torens die de Normandiërs hadden gebouwd als vooruitgeschoven verdedigingsposten van het kasteel. De torens en de tuin ontlenen hun naam aan de term bajulo, de titel van de Normandische gouverneur die hier verbleef. Omdat de torens nu privébezit zijn, zijn ze niet te bezichtigen. Maar ook het uitzichta vanuit de tuin is de moeite waard: heel Trapani spreidt zich aan uw voeten uit, met op de achtergrond de Egadische Eilanden.
Torretta Pepoli B2
t 339 89 74 843 - 10.00-20.00 u - gratis. Nadat hij in 1870 de Torri del Baglio had laten restaureren en de tuin opnieuw was ingericht, liet baron Agostino Pepoli, die afstamde van een zeer oude bankiersfamilie uit Bologna, op de duizelingwekkend hoge rotspunt tegenover de torens een soort minikasteel bouwen, dat de uitstraling heeft van een operettedecor. Het kasteeltje werd zijn toevluchtsoord, want in deze Toretta ontving hij de grootste namen uit de wereld van de kunsten, de wetenschappen en de politiek. De Toretta heeft tientallen jaren leeggestaan, maar werd toen gelukkig gerestaureerd. Bij die gelegenheid kreeg het bouwwerk de officiële naam ‘Permanent Observatorium van de Vrede en Lichtbaken in de Middellandse Zee’.
Castello di Venere B2 t 366 67 12 832. Zelfde openingstijden als het Museo Cordici - € 4, € 6 combikaartje met het Museo Cordici, het Quartiere Spagnolo en de Torretta. Het kasteel staat op de uiterste punt van de rots, hoog boven de zee en de vlakte. De bouw begon ten tijde van de Normandische periode (12de eeuw), maar de geschiedenis van deze plek is veel ouder. Hier stond namelijk ooit de tempel van Venus Ericina, die vooral in de oudheid overal vereerd werd. De Normandiërs lieten de vervallen tempel afbreken en bouwden op dezelfde plek een vesting met dikke muren. De vesting werd beschermd door zijn ligging en door twee vooruitgeschoven wachttorens, de Torri del Balio, die ooit door een ophaalbrug met het kasteel verbonden waren. De defensieve functie van het bouwwerk blijkt nog uit de machicoulis boven de poort. De gevel is versierd met het wapenschild van Karel V en een mooi tweelichtvenster. Binnen, in de ruïne van het Normandische kasteel, liggen resten uit de Romeinse periode en wat over is van de stadswallen uit de begintijd van de stad – waaronder de beroemde muur die volgens de legende werd opgericht door Daedalus. Maar deze plek is vooral interessant omdat u vanaf hier kunt genieten van een
2
218
WEST-SICILIË
van de mooiste uitzichtenaaa van Italië: van de baai van Castellammare, aan de Tyrreense Zee, het schiereiland van San Vito lo Capo met de Monte Còfano, Trapani, dat als een schip de zee in steekt, de Egadische Eilanden, de Via del Sale tot, bij zeer helder weer, de eilanden Ustica en Pantelleria. En heel af en toe is zelfs Capo Bon, het uiterste puntje van Tunesië en dus van Afrika te zien.
Wat is er nog meer te zien? a Mura Elimo-Puniche A1-2
Deze indrukwekkende stadsmuur werd boven op Carthaagse vestingwerken (8ste-6de eeuw v. C.) gebouwd. Hij liep destijds rond de hele stad, die daardoor onneembaar was. De wachttorens en de weergangen waren bereikbaar via steile trappen. Via smalle openingen in de muur konden mensen, en waarschijnlijk ook voorraden, de stad in en uit. In de loop der eeuwen zijn de massieve blokken aan de onderzijde verhoogd met kleine gewelfstenen. Het best bewaard gebleven deel loopt langs de Viale d ell’Addolorata.
Quartiere Spagnolo B1
Tijdelijke exposities. In de 17de eeuw werden hier Spaanse soldaten gehuisvest. Tegenwoordig is het gebouw de thuishaven van het Museo di Arti e Mestieri Tradizionali. Het uitzicht op het achterland, de baai van Monte Còfano en de veel lager gelegen tonnara van Bonagia is werkelijk adembenemend.
y ERICE: ADRESBOEKJE AANKOMST EN VERTREK
Buseto Palizzolo
De kabelbaan brengt u in 15 min. van Trapani naar Erice. Het dalstation (funivia), ten noorden van Trapani, is duidelijk aangegeven. Via Capua 2 - t 0923 56 93 06 www.funiviaerice.it - seizoen: ma 13.00-20.00, di-vr 8.10-20.00, za 9.0021.00, zo 10.00-20.00 u - retour € 9. De AST-bus (t 0923 21 021) rijdt in 50 min. van Trapani (Piazza Malta) naar Erice (€ 2,70).
Baglio Casa Colomba – Buiten de plattegrond, bij A1 (blz. 216) 20 km oostwaarts van Erice - Via Toselli 165/183 -t 0923 85 27 29 www.casecolomba.com - õ Ô 10 kamers € 60 :. De kamers van dit in een boomgaard gelegen 19de-eeuwse hotel ademen een warme sfeer. Ideale uitvalsbasis voor tochtjes in de omgeving.
OVERNACHTEN DOORSNEEPRIJZEN
Hotel Elimo – A2 - Via Vittorio Emanuele 23 - t 0923 86 93 77 www.hotelelimo.it - 21 kamers € 80/€ 130 :. Zeer gastvrij hotel. Vanaf het groene binnenplaatsje voert een trap naar de kamers. Prima bediening en vanuit alle kamers een fantastisch uitzicht.
GOEDKOOP
UIT ETEN DOORSNEEPRIJZEN
La Pentolaccia – B2 - Via G. F. Guarnotti 17 - t 0923 86 90 99 www.ristorantelapentolaccia.it gesl. jan.-feb. en nov.-maart € 20/25. Bij de ingang van dit tot restaurant omgetoverde voormalige klooster uit de 17de eeuw wordt u verwelkomd door een van de beroemde Siciliaanse karren.
219
ERICE
Op de eerste etage zijn twee zalen waar u kunt genieten van uitstekende Siciliaanse gerechten. Ruime keuze aan antipasti. Een instituut. San Rocco – B2 -Via G. F. Guarnotti 23 - t 0923 86 93 37 - € 25. Verscholen op de hoek van een steegje en de drukke Via Guarnotti. Traditionele keuken op basis van Siciliaanse producten. Om in alle rust te genieten. Monte San Giuliano – A1 - Vicolo S. Rocco 7 - t 0923 86 95 95 www.montesangiuliano.it - € 22/40. De middeleeuwse atmosfeer en het gezellige tuintje van dit restaurant vormen een prettige entourage voor tal van smakelijke, traditionele gerechten: ravioli met zwarte inktvis en ricotta, couscous met vis, zwaardvis met kappertjes.
Bonagia DOORSNEEPRIJZEN
Sirena di Sansica – Buiten de plattegrond, bij A1 (blz. 216) 12 km ten noorden van Erice via Valderice - Via Lungomare 45 t 0923 57 31 76 - w ww. ristorantesansica.it - gesl. di € 20/30. Dit grote restaurant aan de haven, naast de Saraceense toren van de tonnara, is populair. Hele families komen hier genieten van de verse vis. Een van de beste keukens op dit gebied. EEN TUSSENDOORTJE
Maria Grammatico – A2 - Via Vittorio Emanuele 14 - t 0923 86 93 90 - 9.00-20.00 u (za tot midder nacht). Na een verblijf van vijftien
jaar in het klooster kent signora Maria werkelijk alle geheimen van de ‘kloosterpatisserie’: amandelen marsepeingebak, buccellati (gebak gevuld met gedroogde vijgen, amandelen, noten, krenten, enz.) en genovesi (cake). Antica Pasticceria del Convento – AB2 - Via G. F. Guarnotti 1 - t 0923 86 97 77 www.anticapasticceriadelconvento. it - 9.30-19.30 u - gesl. jan.-maart. De marsepein en het traditionele gebak van Pirro Giacoma zijn minstens even zoet als de producten van zijn tante, Maria Grammatico. Deze heerlijke patisserie heeft ook een paar tafeltjes. Pasticceria San Carlo – B1 Via San Domenico 18 - t 0923 86 92 35 - 9.00-13.00, 15.30-21.00 u. Volgens kenners koopt u hier de beste genovesi van de stad. Proef ze bij voorkeur goed warm en met ricotta of slagroom. WINKELEN
Bazar del Miele – B1 - Via Cordici 16 - t 0923 86 91 81 www.bazardelmiele.com - 9.0020.00 u. In deze prachtige winkel kunt u alle traditionele gastronomische producten die Sicilië te bieden heeft, proeven en kopen. EVENEMENTEN
Venerdì Santo – Op Goede Vrijdag wordt de traditionele Processione dei Misteri gehouden, inclusief een optocht met mooie 18de-eeuwse houten beeldengroepen.
2
Vertaling
S ylvia Birnie, Alexander van Kesteren, Marieke van Ommeren, Rob de Ridder, Eric Strijbos Eindredactie Frans van der Heijden Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto A. Bartuccio/Sime/Photononstop Oorspronkelijke titel Sicile Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Maura Marca, Catherine Girard, Nicolas Jury Eindredactie Redactie Maura Marca, Sophie Lhéraud, Manuela Magni, MarieIsabelle Corradi, Eva Cantavenera, Jean-Louis Gallo, Hervé Kerros, Denis Montagnon, Véronique Nègre Grafisch ontwerp Christelle Le Déan, Sandro Borel Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Thierry Lemasson, Denis Rasse, Iulia-Elena Fontanine, Cartografie Marisena Georgiana Dumitru. Stadsplattegronden: © MICHELIN en © 2006-2015 TomTom. All rights reserved Met dank aan Didier Broussard, Marie Simonet, Menalda Tours, Stefano Senini © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2018 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Papiermolen 14-24 NL-3994 DK Houten degroenereisgids@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2018/45/140 - NUR 512 ISBN 978 94 014 4867 3 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.