www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. TEKST Ken Lambeets VORMGEVING Peer De Maeyer CARTOGRAFIE Michelin BEELD COVER Adobestock
© Uitgeverij Lannoo, Tielt, 2021 D/2021/45/380 – NUR 512 ISBN 978 94 014 4645 7 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Ken Lambeets
du pain, du vin,
du vélo Met de fiets door Franse wijnstreken
M5
A KANA HET
inhoud Fietsen tussen de wijnstokken in Franse wijnstreken
GREAT BRIT
Cherb Octe
7 12
Zo neem je je fiets mee naar Frankrijk
15
N 12
St-Ma
5
Wijn proeven
Brest 16
10
N
Vijf tips om een wijnboer te bezoeken
N1
Quimper
Gebruiksaanwijzing 16
1. De Loire 19 2. Bourgogne 59 3. Beaujolais 95 4. Champagne 123 5. De Elzas 153 6. Rhône 189 7. Bordeaux 227 8. Le Sud-Ouest 263 9. Languedoc-Roussillon 295
Vannes
Vilai ne
2
N 24
La Baule
Nan
Les Sables d'Olonne
ATLANTISCHE
La Ro
O CEAAN
Dankwoord 329 Verklarende woordenlijst
330
Inspiratie en bronnen
334
7 Borde
Arcach
Biarritz A8
3
A6
A8
0
4 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
100 km
TAIN
Calais
BELGIË
A8
Lille
A2 A 16
Arras A
13 5
Bourges
A1
A 20
2
Mâcon Genève
A7
1 A4
A 43
A4
7 A4
A
Le Puyen-Velay
Dordogne
49
A 32
Grenoble
Valence
E
A 89
Bordeaux
1
8
A4
St-Étienne
Annecy
3 A4
Périgueux
6 Vallei van de Rhône
RHÔN
20 9 A8
Lyon
A 72
A
0
A1
Angoulême
2 A4
A 89
ClermontFerrand
5
are nte
3 Beaujolais Limoges
SUISSE
Lons-le-Saunier
Moulins
1
A1
Chalon-sur-Saône
Châteauroux A 71
Ch
Cognac
A
Besançon
A 40
ochelle
ITALIA
A
A6
A7
62
hon
s
ub Do
A36
Beaune
Nevers
e
Niort
Creuse
A 38
A6
A8 7
0
n Vien
Poitiers A1
7 A7
Cher
A 36
e
NE
Dijon A 85
3
2 Bourgogne ôn
6
Tours
A8
eaux
A
E
LOIRE
ntes
Colmar
Sa
Auxerre
LO IR
A 31
10
SEI
37 N1
1
A
31
A 19
Orléans A
A1
5 Elzas A5
A 11
Strasbourg
Nancy
Troyes
Le Mans Angers
A4
A
1 Vallei van de Loire A 81
Châlons-enChampagne
A2
6
28 A
Chartres
Rennes
Metz
A4
PARIS
alo
A6
A4
A4
Caen
A 84
Reims
RH IN
4 Champagne
A
A 13
CharlevilleMézières
A1
A 75
Rouen
A1
SEINE
LUXEMBOURG
26
A5
A2 8
A
A 29
Le Havre
DEUTSCHLAND
4
Amiens
bourgeville
A 35
AL
A1
6
A7
A6 3
A
20
Aveyron
GA
Albi
Avignon
Monaco A8
Marseille Toulon
A 61
A
57
Bastia Perpignan
9 Languedoc-Roussillon
N
D
SE
E ZE
E
L
L
A D
ID
E S P A Ñ A
A8
Cannes
A9
carcassonne
8 Le Sud-Ouest
Nice
Aix-enProvence
Montpellier
M
Lourdes
9
Nîmes
8
A6
Toulouse Pau
A
75
AP 7
4
A
A7
E
NN
A 62
RO
A6
n Tar
Ajaccio | 5
gebruiksaanwijzing Elk hoofdstuk begint met een korte, algemene inleiding van de wijnstreek. Hierbij hoort telkens ook een kaart van de wijnstreek in kwestie, waarbij de (sub-)appellaties in verschillende kleuren zijn weergegeven. Sommige steden en toeristische attracties die een bezoek waard zijn, hebben één of meerdere sterren achter hun naam.
Het plezier van een reis begint voor mij altijd enkele maanden van tevoren. Zodra de locatie is vastgelegd, lees ik me in over de streek. Daarom vind je in elk hoofdstuk een boek van een auteur uit de streek of een boek dat zich afspeelt in de streek. Wellicht nog een betere manier om alvast in vakantiesfeer te komen, is via de keuken. Daarom bevat elk hoofdstuk een recept van een streekgerecht.
GV CHAMPAGNE ARDENNE_Vins de Champagne_FRA26227FRA00_95x167mm
e
de voor- of napret
Rethel
Aisn
A
D 977
N
sle
Trigny Cernay Berru REIMS Nogent-l’Abbesse Sillery Beaumont-sur-Vesle Puisieulx Verzenay Mailly-Champagne Verzy Villers-Marmery Louvois Cumières Trépail Ay Ambonnay Bouzy
31
AIS NE A4
ÉPERNAY
Château Thierry
Chouilly
FR
L’IL E
Vitry-le-François
N4
A 26
DE
ne
Marais de St-Gond Sézanne
D 951
Lac du Der
Villenauxe
CÔ TE
A4
ToursOiry Mareuil- sur-Marne sur-Ay Châlons-en-Champagne Cramant Avize MARNE le Mesnil-sur-Oger ar
N4
MARNE Provins
Oger Vertus
M
S EINEE T-
CE AN
N 44
rin
DE
P it Mo
DE ROMAN Ventoux van de Nederlandse journalist en schrijver Bert Wagendorp is een ode aan de vriendschap tussen vijf jongens en een meisje die elkaar kennen uit het Nederlandse Zutphen. Tijdens een vakantie naar de Mont Ventoux gebeurt er iets verschrikkelijks, wat de vriendschap tussen de jongvolwassenen voorgoed zal veranderen. Geweldig boek, maar lees het misschien niet op de vooravond van je eigen beklimming van de Kale Berg. Voor wie niet graag leest: van dit boek is ook een film gemaakt. Inmiddels is er al een opvolger voor Ventoux: Ferrara, maar dit boek speelt zich af in Italië.
ARDE NNE S
N 51
26
Ve
Soissons
Montgueux
e D 400
ine Se
D 619
D 411
Au b
AUBE
Nogent-sur-Seine
Lac d’Orient D
DE
67
1
Bereidingswijze Pel de knoflook en snijd de teentjes in plakjes. Pel en snipper de uien. Maak de bleekselderij schoon en snijd de stengels
in stukjes. Neem de rozemarijnnaaldjes van de steeltjes en hak ze grof. Snijd het vlees in grote blokken en bestrooi met peper, zout en bloem. Verhit boter en olie in een grote braadpan en braad het vlees rondom bruin. Neem het met een schuimspaan uit de pan en bak aansluitend de spekjes uit. Voeg uien en bleekselderij toe en fruit ongeveer drie minuten op laag vuur. Voeg dan knoflook, rozemarijn en tomatenpuree toe en fruit opnieuw een minuut. Schenk de wijn in de pan en breng alles al roerend aan de kook. Voeg het vlees toe en laat alles met een deksel schuin op de pan anderhalf à twee uur gaar sudderen. Dien op met een lekker glas côtes du rhône.
↓ Avenue de Champagne in Épernay
CÔ
Urville
Landreville
Fontette
TE
N 77
Lekker lang gestoofde stukken rundsvlees in een niet te zware wijn. Het gerecht is lekker met krieltjes of met een romige aardappelpuree en veel groene groenten, maar smaakt ook goed met beetgaar gekookte tagliatelle.
Ingrediënten voor 4 tot 6 personen • 2 teentjes knoflook • 2 rode uien • 2 stengels bleekselderij • 2 takjes verse rozemarijn • 1 kg runderlappen • 100 g magere spekblokjes • ca. 5 dl côtes du rhône • peper • zout • 2 eetlepels bloem • 50 g boter • 3 eetlepels olie • 1 klein blikje tomatenpuree
E GN PA AM Bar- ColombéCH sur-Aube le-Sec
TROYES
Bar-sur-Seine
YONNE
Knoflook, Provençaalse kruiden, een halve liter côtes du rhône: dit gerecht van de Nederlandse kok Janny van der Heijden bevat alles om een zuiders gevoel in huis te krijgen tijdens de herfst of de winter.
Lac du Temple
D 960
A5
Sens
HAUTE MARNE
HET STREEKGERECHT: GEURIG GESTOOFD RUNDSVLEES
A5
Essoyes
Polisy
Rosé des Riceys 0
20 km
CÔTE- D ’OR
CHAMPAGNEWIJNEN
situering
Grenzen van het officiële wijnbouwgebied Champagne
Sillery
Grand cru’s
Polisy
Andere bekende wijn Beroemde wijnkelders
Rosé
Museum over champagne of over lokale traditie
Kruin van de hellingen
Andere wijndorpen
‘Het gerecht is lekker met krieltjes, aardappelpuree of gekookte tagliatelle.’
124
194 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
Daarna volgt een beetje theorie. Zonder volledigheid te willen nastreven, sta ik in elk hoofdstuk even stil bij de belangrijkste druivenrassen en appellaties uit de regio.
r h ô n e | 195
STERRENQUOTERING IN DE KAARTEN ***
de reis waard
**
een omweg waard
*
interessant, als u in de buurt bent
druivenrassen en appellations Het zuidwesten is niet de grootste of bekendste wijnstreek van Frankrijk. Geografisch gezien ligt de streek ten zuiden van Bordeaux en ten noorden van Spanje. Traditiegetrouw wordt de streek opgedeeld in verschillende kleinere entiteiten, die dan ook nog eens ver uit elkaar liggen. De belangrijkste druivensoorten voor de rode wijnen zijn de cabernet sauvignon, de cabernet franc, de merlot, de malbec en de tannat. Voor de witte wijnen worden onder andere sauvignon, sémillon, petit manseng, gros manseng, arrufiac en courbu gebruikt.
In dit hoofdstuk concentreren we ons op de streek rond de steden Tarbes en Pau. Jurançon, een wijnstreek vlak bij Pau, is in de eerste plaats bekend om de zoete witte wijnen die er gemaakt worden, voornamelijk van de petit manseng. De druiven worden laat geoogst. Door de warme zon maken ze veel suiker aan, maar omdat het ’s nachts sterk kan afkoelen, bevatten ze ook voldoende
zuren. Dat maakt dat ze, in tegenstelling tot sommige andere zoete witte wijnen, niet gauw gaan vervelen.
vensoort tannat. Deze wijnen kunnen lang in de kelder blijven liggen en worden beter naarmate ze ouder worden.
Ook de droge witte wijnen, waarvoor vooral gros manseng wordt gebruikt, kunnen erg lekker zijn.
De witte pacherenc du vic-bilh is een assemblage van arrufiac, courbu en petit manseng en is een zoete wijn, al zijn er ook hier droge varianten.
Een goed bewaard geheim zijn de rode wijnen uit Madiran, van de lokale drui-
De Jurançon, misschien wel de mooiste wijnstreek van Frankrijk
In Bergerac en Marmandais zijn we nog steeds vlak bij Bordeaux. Dat merk je onder andere aan de druiven die hier in de wijn gaan: cabernet sauvignon en merlot. Net als in Sauternes worden in Monbazillac zoete, witte wijnen gemaakt, zij het van een iets lager niveau. Cahors staat bekend om de malbec, een druivensoort die vooral in Argentinië geteeld wordt. Die levert vaak stevige wijnen op met een hintje chocolade, die gebaat zijn bij enkele jaren rust in de kelder of in de wijnkoelkast.
RODE WIJN
• cabernet sauvignon • cabernet franc • merlot • malbec • tannat WITTE WIJN
• sauvignon • sémillon • petit manseng • gros manseng • arrufiac • courbu
In Frans Baskenland, vlak bij de Spaanse grens, maakt men in en rond het gelijknamige dorp Irouléguy wijnen van de tannat – een druif die ook in Madiran wordt gebruikt. De wijnstokken staan op steile hellingen.
266 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
16 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
PRIJSINDICATIE BIJ WIJNDOMEINEN
Cépages
bio
l e s u d - o u e s t | 267
< € 10 / fles wijn
€ 10 - 20 / fles wijn > € 20 / fles wijn
Het belangrijkste onderdeel van elk hoofdstuk is het reisverslag met daarin de steden die we bezocht hebben, de restaurantjes, de musea en de wijndomeinen die we ter plekke hebben bezocht. Vervolgens krijg je wat praktische info over de fietstochten. Op de website www.dupainduvinduvelo.com vind je kaarten en gps-coördinaten van de fietstochten. Wielerliefhebbers vinden in elk hoofdstuk een beetje uitleg over de meest legendarische etappes in de Tour de France die in de wijnstreek werden gereden. Tot slot volgt wat praktische informatie voor wie zijn reis wil boeken. Wie zo snel mogelijk de koffers wil pakken, vindt in elk hoofdstuk adressen van hotels, restaurants en enkele van de beste wijndomeinen in de streek. Hoewel deze adressen met de grootste zorg werden uitgezocht, is het mogelijk dat er wijzigingen zijn opgetreden sinds ons bezoek. Is dat het geval, geef dan even een seintje, zodat we het kunnen aanpassen in een volgende editie van het boek.
WIJNHUIS TERRES DES TEMPLIERS
Route du Mas Reig, 66650 Banyuls-sur-Mer. Tel. 0033 468 98 36 92. www.terresdestempliers.fr
Hier werden al druiven geteeld in de zevende eeuw voor Christus. Na hun kruistochten in de twaalfde, dertiende en veertiende eeuw settelden de Tempeliers zich in Banyuls om de wijngaarden van de Feniciërs in ere te herstellen. Ze draineerden het terrein en kozen voor terrasbouw. De terrassen met wijnstokken kijken vandaag nog altijd uit op de Middellandse Zee. De gratis rondleiding van ongeveer een halfuur begint met een commerciële film over de geschiedenis van het bedrijf. Daarna volgen we de gids naar een stuk wijngaard waar de druivenstokken nog steeds met scherpe houwelen in de grond worden geplant en daarna gaan we naar de cave, waar de Banyuls ligt te rijpen in gigantische houten vaten die tot aan het plafond reiken. Na de rondleiding volgt een proeverij met een achttal verschillende wijnen, gaande van Collioure (wit, rosé en rood) tot de zoetere Banyuls, een beroemde vin doux naturel die je kunt vergelijken met port, maar met een lager alcoholpercentage. Je kunt hem zowel drinken als aperitief als bij blauwe kaas of bij chocolade. Bijkomend voordeel: eenmaal geopend, blijft de fles nog maanden goed.
314 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
fietsen in lyon en in de beaujolais ZELF FIETSEN IN LYON Lyon is een fietsvriendelijke stad en er komen steeds meer fietspaden bij. Vooral langs de Rhône is het aangenaam om te fietsen.
In meer dan 350 stations in de hele stad kun je fietsen huren. Een Lyon City Card kost 5 euro. Daarmee kun je 72 uur gebruikmaken van de huurfietsen.
Zoals in alle grote steden is er ook in Lyon een fietsverhuursysteem: Vélo’v.
velov.grandlyon.com Kaart met alle fi etspaden van Lyon: carte.lavilleavelo.org
Op het fietspad langs de Rhône kun je via de Via Rhôna ook langere tochten maken, bijvoorbeeld naar het Meer van Genève in Zwitserland of naar de wijnstreek in de Noordelijke Rhône.
De allereerste rit ooit in de Tour de France in 1903 is een rit tussen Parijs en Lyon, in totaal goed voor 457 kilometer. Ritwinnaar Maurice Garin doet er zeventien uur en drie kwartier over. Garin is ook de winnaar van de eerste Tour de France. De negentiende rit in de Tour de France van 1965 loopt van Aix-les-Bains naar Lyon. Het is een kolfje naar de hand van de Belg Rik Van Looy. Felice Gimondi behoudt de gele trui. De Tour van 1984 doet het hart van de Beaujolais aan. De eenentwintigste etappe is een rit van Crans-Montana naar Villefranche-sur-Saône. De Belg Frank Hoste wint de rit. ’s Anderendaags is er een tijdrit van Villié-Morgon, het stadje waar de prachtige cru-wijnen van de Beaujolais worden gemaakt, naar Villefranche-en-Beaujolais. Laurent Fignon, die al in de gele trui rijdt, wint de rit. Een dag later wint Fignon zijn tweede Tour de France. De Tour de France van 1991 vertrekt in Lyon. De Fransman Thierry Marie wint de proloog en is bijgevolg de eerste geletruidrager van de wedstrijd. ’s Anderendaags vindt ook de eerste etappe van Lyon naar Lyon plaats. De Oezbeek met de prachtige naam Djamolidine Abdoujaparov wint de sprint. Greg LeMond neemt de gele trui over. De zesde etappe van de Tour van 2003 loopt van Nevers naar Lyon en eindigt in een sprint. Het Italiaanse sprintkanon Alessandro Petacchi toont zich de snelste van het peloton en wint daarmee al zijn vierde etappe in de Tour van dat jaar.
112 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
b e au j o l a i s | 113
Wijndomeinen
Entre-Deux-Mers CHÂTEAU MOULIN DE PEYRONIN
CHÂTEAU DE BONHOSTE |
Lieu dit Peyronin, 33350 Pujols. Tel. 0033 557 40 79 34. www.chateaumoulindepeyronin.com Wijndomein van 14 hectare groot in Pujols dat sinds 1975 biologisch en sinds 2019 biodynamisch werkt.
Château de Bonhoste, 33420 Saint-Jean-de-Blaignac. Tel. 0033 557 84 12 18. www.chateaudebonhoste.com Domein van 44 hectare in Entre-DeuxMers, met onder andere een lekkere crémant de Bordeaux.
Linkeroever
Rechteroever
BEAU RIVAGE
CHÂTEAU BEAUREGARD
|
7 chemin du Bord de l’Eau, 33460 Macau. Tel. 0033 557 10 03 70. www.chateau-beau-rivage.fr Biologisch domein van 15 hectare in het hartje van de Médoc.
LA ROSE PAUILLAC
44 rue du Maréchal Joff re, 33250 Pauillac. Tel. 0033 556 59 26 00. www.larosepauillac.com Cave coöpérative in het beroemde wijndorp Pauillac, dat voor de rest uit grote wijnchâteaux bestaat. De wijnen van deze coöperatie tonen aan hoe ook kleine wijnboeren door samen te werken mooie wijnen kunnen maken.
73 rue de Catusseau, 33500 Pomerol. Tel. 0033 557 51 13 36. www.chateau-beauregard.com Prachtig domein van 17,5 hectare in het mythische Pomerol. De tweede wijn van het domein, de Benjamin de Beauregard, is wat vriendelijker voor de portefeuille.
CHÂTEAU FONROQUE
Fonroque, 33330, Saint-Émilion. Tel. 0033 557 24 60 02. www.chateaufonroque.net Wijngaard van 17,6 hectare in SaintÉmilion, met o.a. een relatief goedkope saint-émilion grand cru classé in het gamma.
CHÂTEAU BEAUMONT
28 rue Beaumont Nord, 33460 Cussac-Fort-Médoc. Tel. 0033 556 58 92 29. www.chateau-beaumont.com Domein van 114 hectare tussen de gemeentes Margaux en Saint-Julien in een prachtig kasteel, met prima cru bourgeois-wijnen.
bio
< € 10 / fl es wijn
€ 10 - 20 / fl es wijn > € 20 / fl es wijn
CHÂTEAU D’AGASSAC
15 rue du Château d’Agassac, 33290 Ludon-Médoc. Tel. 0033 557 88 15 47. www.agassac.com Het kasteel op het domein van 43 hectare lijkt uit een sprookje te komen. Prima gamma in haut-médocwijnen.
SARANSOT-DUPRÉ
4 Grande Rue, 33480 Listrac. Tel. 0033 556 58 03 02. www.saransot-dupre.com Domein dat sinds 1875 in handen is van de familie Dupré. Cru bourgeois-wijnen. 260 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
b o r d e au x | 261
| 17
18 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
01
de LOIRE
Koninklijke kastelen en een keur aan goede wijnen
De (wijn)streek De Loire is een brede, wilde stroom die door Frankrijk banjert. Hij ontspringt in de Ardèche, in het Centraal Massief, om uiteindelijk uit te monden in de Atlantische Oceaan. De ongetemde rivier komt in de zomer op sommige plekken bijna droog te staan, in de winter daarentegen kan hij behoorlijk wild worden.
De wijnstreek volgt in grote mate de rivier en begint, geografisch gezien, in het uiterste westen aan de Atlantische Oceaan. Via de steden Nantes, Angers,
Saumur, Tours, Blois en Orléans kom je in het uiterste oosten uit bij de beroemde wijndorpen Sancerre en Pouillysur-Loire.
Château de Chambord
← Wijngaard in de omgeving van Sancerre
d e lo i r e | 19
GV_Oenotourisme en France_Vallée de la Loire_FRA22115FRA01-02_102 LAVAL
RENNES
0
N 162
VALLEI VAN DE LOIRE
A 81
Le Mans
N
D 77
5
anjou-saumur
23
La Flèche
Châteaudu-Loir
Loir
Le Lude
Pon le
L
Vaas N1
D 938
SERRANT
Erdre
N
11
orléans-cléry
A
touraine
the
pays nantais S ar
centrum
Ma yenne
20 km
N 137
17
38
Angers MontjeanAncenis Parc naturel 20 VILLANDRY Tou sur-Loire St-Nazaire Champtoceaux CandesLOIR Beaulieu- St-Martin E Le LorouxBéhuard Langeais s-Layon Bottereau La Hte-Guerche régional Saumur 3 Bourgueil NANTES Dénézé-sous-Doué 48 Montsoreau Ussé AZ Vallet Bioparc de Doué Planète St-Fiacre- Le Pallet 0 LoireAnjouSauvage sur-Maine Chinon D 96 Cholet MontreuilFONTEVRAUD- Touraine Bellay L’ABBAYE 1
N
D
13
N1 47
0
A1
e
ais
nt
La Roche-sur-Yon
D 938
9
Na
A 83
8
vre
94
Thouet
N 14
Sè
D
D
Parthenay
74
N 149
6
Poitiers
Les Sables-d’Olonne
0
A1
situering
NIORT
20
De toeristen kennen de Loire vooral van de 140 kastelen die langs of in de buurt van de rivier staan. De kastelen van Chambord (met een omtrek van 32 kilometer het grootste kasteeldomein uit de streek), Chenonceau (dat op een brug over de rivier de Cher staat) en Amboise (met het graf van Leonardo da Vinci) zijn wereldberoemd. Ze zijn beslist een bezoek waard, maar je kunt natuurlijk geen hele vakantie vullen binnen de kasteelmuren. Maak vooraf dus een goede selectie van de plekken die je echt wilt gezien hebben.
NIORT
In het microklimaat aan de Loire is het aangenaam toeven. Het weer is er vaak aan de milde kant. Het landschap is vruchtbaar met bossen en veel akker- en wijnbouw. De bijnaam van deze streek is niet voor niets ‘de tuin van Frankrijk’. Daarnaast zijn er verschillende charmante steden in het Loiredal. De voormalige Europese Groene Hoofdstad Nantes heeft een gezellig en groen stadscentrum en voelt een beetje Bretoens aan. Liefhebbers van Jeanne d’Arc, het
e Vienn
0
N 16
2_102 +102 x 85mm CHARTRES A 10
N
10
N
2
Lo in
g
Gien Sa D 940
uld
re
N7
Montrichard Chavignol D 94 Sancerre Romorantin Bourré 4 Montlouis La Borne A8 5 24 Le Gué-Péan 1 Mehun15 CHENONCEAU N sur-Yèvre Maupas D 59 PouillySaint-Aignan AZAY-LE-RIDEAU Vierzon Morogues sur-Loire Zoo-parc N 76 Brinay Loches Menetou-Salon VALENÇAY de Beauval N 14 Quincy 3 Reuilly BOURGES A2
Châteauroux
A 20
7
LIMOGES
Nevers
N
3
re
er
94
N 151
Ch
D
Ind
e Vienn
Régional de la Brenne
6
Allier
Naturel
N7
on
Parc
A 71
D9 75
0
Lazenay
1
5 N1
Arn
Azayle-Ferron
6 D 95
se
eu Cr
10
95
77
raine
D
A
n
A 71
Ussé
38 N1
ais
N 60
Montargis
6
57
ORLÉANS Thoré-la-Rochette N 60 N 157 Poncé-surle-Loir Troo LOIRE au10 Vendôme A oir Montoire-sur-le-Loir Cosson La Possonnière as CHAMBORD BLOIS Amboise Chaumont DRY Tours Vouvray CHEVERNY D 751
A
N1
PARIS
PARIS
10
ir Lo
Châteaumeillant CLERMONT-FERRAND
meisje van eenvoudige komaf dat een beslissende rol speelde in de Honderdjarige Oorlog, moeten beslist naar Orléans. De naam van de Franse arts en schrijver François Rabelais is dan weer verbonden met Chinon. Angers is de stad van de bloemenmarkten. Ook het grote Tours heeft charmante plekken, zoals de Place Plumereau met de vele vakwerkhuizen.
Standbeeld van Jeanne d’Arc in Orléans
21
druivenrassen en appellations De Loire staat in de eerste plaats bekend om haar witte wijnen, – zowel zoete als droge – maar er worden ook rode en mousserende wijnen gemaakt. Door de noordelijke ligging van het gebied bevatten zowel de witte als de rode wijnen vaak frisse zuren, maar toch verschillen ze onderling sterk van elkaar. Eigenlijk is de streek een lappendeken De bijnaam van de Loire is ‘de tuin van Frankrijk’.
22 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
van verschillende wijndomeinen die één gemeenschappelijke deler hebben: ze liggen dicht bij de Loire of een zijtak ervan. Voor een gedetailleerd bezoek aan alle wijngebieden van de Loire zou ik een heel boek nodig hebben. Daarom licht ik er enkele steden en dorpjes uit van west naar oost, binnen de vier belangrijkste subregio’s van de Loire.
In het uiterste westen, in het ommeland van Nantes, wordt muscadet gemaakt. Dat is een lichte, witte wijn van de melon de bourgogne-druif die je kunt drinken als aperitief, maar die vooral goed past bij alles wat uit de zee komt. Iets meer naar het binnenland, rond de stad Angers, worden anjou-wijnen gemaakt. Bekend zijn onder andere de appellaties saumur, saumur-champigny, savennières en anjou. De chenin blanc-
druif, die veel geteeld wordt in Zuid-Afrika, is hier koning. Zowel droge als zoete en mousserende witte wijnen worden geproduceerd – die laatste onder de naam crémant de Loire. Ze zijn vaak iets lichter dan champagne en ook wat betreft prijs-kwaliteit geschikt als aperitief. Sommige zoete wijnen uit deze streek kunnen tientallen jaren ouderen.
Cépages RODE WIJN
• cabernet franc • pinot noir WITTE WIJN
• melon de bourgogne • chenin blanc • sauvignon blanc
d e lo i r e | 23
In de omgeving van Tours worden veel witte wijnen gemaakt, onder andere in de appellaties vouvray, montlouis en jasnières.
franc-druif, zijn licht en fruitig en bevatten de nodige zuren. De wijnen van de beste wijnmakers kunnen nog wel een tijdje kelderrust gebruiken.
De streek ten zuidwesten van Tours is bekender voor rode wijn, onder andere dankzij de appellaties chinon, bourgueil en saint-nicolas-de-bourgueil. Deze wijnen, vaak gemaakt van de cabernet
Sancerre en pouilly-fumé zijn de beroemdste namen van de wijnstreek in het uiterste oosten van de Loire. De witte wijnen van de sauvignon blanc zijn fris en fruitig en bevatten een ken-
24 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
merkend zuurtje. Ze passen goed bij vis en zeker ook bij de eerste asperges van de lente. Ook in de iets minder bekende appellatie menetou-salon vind je prima wijnen. Grappig weetje: als de druiven die voor deze wijnen gemaakt worden niet voldoende gerijpt zijn, krijgt de wijn het aroma van pipi de chat.
De wijnen van de Loire hebben misschien niet de beste reputatie van heel Frankrijk, maar dat heeft als voordeel dat hier altijd goede koopjes te doen zijn – zeker bij kleine wijnboeren die bijzonder hard werken om het beste uit hun terroir te halen. Wie goed zoekt, vindt hier echte pareltjes. Wie dat niet doet, riskeert een kat in een zak te kopen – inclusief pipi de chat.
Zicht op Sancerre
d e lo i r e | 25
de voor- of napret DE ROMAN De naam van François Rabelais, een van de bekendste humanisten uit de eerste helft van de zestiende eeuw, is verbonden aan Chinon. Hij is de auteur van Gargantua en Pantagruel, dat hij schreef onder zijn pseudoniem Alcofrybas Nasier – een anagram van zijn eigen naam. De verhalen van de twee reuzen zijn bekend uit Franse sprookjes, maar Rabelais vermengt ze met kritiek op de Kerk en de samenleving. Er zitten ook veel verwijzingen naar wijn in Rabelais’ werk. ‘Geen edel man haat goede wijn’ is maar een van de vele wijsheden die erin opduiken.
HET STREEKGERECHT: VIS IN BEURRE BLANC
Beurre blanc is een van de bekendste sauzen die je bij vis kunt eten. Op veel plekken in de Loire en in Bretagne staat het gerecht op de kaart. Zoals de naam doet vermoeden, zit er behoorlijk wat boter in de saus. Bij de beurre blanc hoort een stuk visfilet, gebakken in boter of uit de oven. Bij het gerecht past dan weer een eenvoudige stamppot, bijvoorbeeld met prei: altijd een goed huwelijk met vis. Ingrediënten voor 4 personen • kabeljauwfilets voor 4 personen (let op: deze kunnen soms groot uitvallen) • zout • peper • laurier • tijm • citroen • scheutje witte wijn • mosterd • nootmuskaat Voor de beurre blanc: • scheutje room • 160 g boter • halve citroen • peper en zout Voor de stamppot: • 1 kg bloemige aardappelen • 2 stronken prei • 1 ui • melk • mosterd
26 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
• zout • peper • nootmuskaat Bereidingswijze Schil de aardappelen en kook ze gaar in licht gezouten water. Snijd de ui in kleine stukjes en stoof ze in een klontje boter. Snijd de prei fijn en voeg toe aan de pan. Voeg tijm, laurier en een scheutje witte wijn toe en laat tien minuten staan op een laag vuur. Giet de aardappelen af en voeg de prei toe, samen met een klein beetje melk, een lepel mosterd en wat nootmuskaat. Stamp tot een heerlijke stamppot. Verwarm de oven voor op 160 graden. Spoel de visfilets af en dep ze droog met huishoudpapier. Kruid met zout een peper. Boter een ovenschaal in. Leg een blaadje
laurier en enkele takjes tijm in de schaal. Leg daarop de vis. Leg enkele schijfjes citroen op de vis. Giet een beetje witte wijn over de vis zodat hij net niet verdrinkt. Zet de schaal ongeveer tien minuten in de oven. Neem enkele lepels vocht uit de ovenschaal. Doe deze reductie samen met een scheutje room in een hoge pan op een zacht vuur. Voeg – in kleine stukjes – 160 g boter toe, terwijl je met een garde blijft roeren. Schenk het sap van de citroen erbij en kruid af met peper en zout. Blijf ook nu roeren met de garde tot de saus stevig genoeg is. Drink bij het gerecht een muscadet, of als je liever een meer uitgesproken wijn hebt: een sancerre, pouilly-fumé of een menetou-salon. Smakelijk!
d e lo i r e | 27
De reis 1 EVEN WARMLOPEN IN
BRETAGNE Een bezoek aan de Loire valt goed te combineren met enkele dagen in Bretagne. Je vindt er haast overal wijnen uit de Loire op het menu. Dus beginnen we onze reis in Le Croisic, een schiereiland – presqu’île in het Frans – aan de Golf van Biskaje, vlak boven de monding van de meest ongetemde rivier van Frankrijk: de Loire.
de sel en sardines in blik in alle toeristische winkeltjes. Je moet beslist rond het schiereiland wandelen. Dat kan op een idyllisch pad van een achttal kilometer met niet-aflatend zicht op zee. Niets is heerlijker dan tijdens een pauze al liggend op de grote rotsblokken naar de zee te luisteren en het werk van dappere vissers te aanschouwen of vanaf de pier die bijna een kilometer de zee in loopt naar de einder te turen.
Le Croisic Le Croisic is Bretagne op zijn best: aantrekkelijke agrarische landschappen, woeste winden langs de vloedlijn, even gesloten als hartelijke mensen en fleur Het haventje van Le Croisic
28 | d u pa i n , d u v i n , d u v é lo
Terug in het stadje hebben we ons eerste glas van de vakantie meer dan verdiend. Op alle terrassen keert één wijn terug op de kaart: de muscadet. Die is licht van
kleur – bijna transparant – en erg droog, zelfs een beetje zilt van smaak. Die zoute bijsmaak intrigeert me. Het gevolg van de nabijheid van de oceaan? Wat gastronomie betreft, geldt voor muscadet het aloude adagium what grows together, goes together. Er bestaat geen betere manier om mosselen of zelfs oesters door te spoelen dan met een slok muscadet, of het zou met de minder budgetvriendelijke champagne moeten zijn. De reis is nog niet begonnen of ik wil al ter plekke blijven, maar Nantes lonkt.
Muscadet is niet de naam van de druif – die heet melon de bourgogne en is familie van de chardonnay. De wijngaarden waar deze druif wordt geteeld, liggen allemaal in het zuiden van Bretagne, waarvan 85 procent in de regio Sèvre-et-Maine. Er wordt heel veel muscadet gemaakt, maar de beste is de muscadet sur lie: wijn die recht uit het gistingsvat wordt gebotteld. De lie of het gistbezinksel geeft namelijk extra smaak en textuur aan de wijn.
In Le Croisic kun je rond het schiereiland wandelen of fietsen.
d e lo i r e | 29