de jaren
19 80 De 20e eeuw in beeld
GETTY IMAGES
2  kopstukken en zwaargewichten
de jaren
19 80 De 20e eeuw in beeld
The Getty Image Collection
TITELPLAAT P. 2 – De geest van de tijd. Een Salvadoraanse soldaat zoekt dekking tijdens een vuurgevecht met FMLN-guerrillastrijders in de stad Apopa. In de jaren tachtig woedde er een burgeroorlog in El Salvador.
INHOUD
Inleiding Kopstukken en zwaargewichten Conflict Allemaal vallen Geld Entertainment Schone kunsten Pop Mode Jongeren Sport Kinderen Het volle leven
6 8 38 94 124 140 176 196 228 246 264 284 300
6
INLEIDING
Trouw aan de aanbevolen formule voor moderne filmplots, bereikte de 20e eeuw haar crisispunt pas naarmate ze haar einde naderde. De spanning tussen rijk en arm, tussen de machthebbers en het volk, tussen arbeid en kapitaal steeg dramatisch. De oude werktuigen – onderhandeling en compromis – leken niet meer geschikt voor de klus die moest worden geklaard: de wereld vooruitstuwen naar nieuwe economieën, nieuwe allianties, nieuwe sociale structuren. Voor miljoenen werd werkloosheid een permanente toestand in plaats van een tijdelijke tegenslag. Democratie werd meer de dienaar dan de basis van het staatsbestuur. Het resultaat van dat alles was een serie van explosies – sommige hadden een indrukwekkende omvang. Sommige oorlogen hadden een ouderwetse, koloniaalachtige eenvoud (op de Falklandeilanden, in Grenada, Libië en Zimbabwe), en andere getuigden van een nieuwe complexiteit (in Libanon,
Afghanistan en Angola). Een epidemie van rellen en revoluties bracht de regeringen in Haïti, Polen, El Salvador, de Filipijnen en Panama ten val, en stelde andere op de proef in India, Chili, Groot-Brittannië, Zuid-Afrika, Frankrijk en Zuid-Korea. De meeste satellietregeringen in Oost-Europa slaagden er nog in om hun bevende greep op hun tanende macht tot in de jaren negentig te blijven behouden. Er waren ook nieuwkomers, nieuwe gezichten op nieuwe plaatsen. De yuppie maakte zijn intrede als het Knappe Jonge Ding van de jaren tachtig: trots, ambitieus, hardwerkend, maar kortzichtig. De Nieuwe Man deed de vaat, gaf zijn kinderen eten, maakte het huis schoon en deed zijn best om de ergste bijwerkingen van zijn testosteron uit te wissen (of toch ten minste te beperken). Vrouwen drongen binnen in arena’s die vroeger ‘alleen voor mannen’ toegankelijk waren. In september 1983 verkozen
inleiding 7
de Verenigde Staten hun eerste AfroAmerikaanse Miss America. En de wereld bleef maar zijn versnellingen doen kraken, omdat hij nooit echt zeker wist of hij vooruit dan wel achteruit wilde gaan. De laatste Playboyclub sloot de deuren in 1988. In 1984 besliste Texas bij stemming om de evolutietheorie niet langer te onderwijzen op school. In veel Amerikaanse staten werd de doodstraf opnieuw ingevoerd. De eerste vrouwelijke astronauten kwamen eraan. De Jeep begon aan een comeback. De stealthbommenwerper maakte zijn onheilspellende intrede. Een vliegtuig op zonne-energie stak het Kanaal over. Een baby kreeg het hart van een baviaan ingeplant. De beurzen namen overal ter wereld een hoge vlucht in augustus 1987 en stortten twee maanden later ineen. Er waren olieoverschotten en verschrikkelijke voedseltekorten. In 1988 verschroeide de ergste droogte in vijftig jaar een groot deel van de oppervlakte van de planeet. Vervuiling werd een hoofdrolspeler op het wereldtoneel, met de verschrikkingen van Tsjernobyl en
Bhopal vooraan in het wereldnieuws. De grootste vliegtuigramp ooit deed zich in augustus 1985 voor op Mount Osutaka, in Japan. In december 1988 werd Armenië verwoest door een aardbeving. Door dat alles heen schenen de hoop en het enthousiasme van het menselijke ras – zoals altijd vernuftig, vindingrijk en ijverig… maar misschien eventjes niet zorgzaam genoeg voor zijn vrienden en zijn planeet.
8  kopstukken en zwaargewichten
KOPSTUKKEN EN ZWAARGEWICHTEN
NIEL LIBERT/THE OBSERVER/HULTON ARCHIVE
10 kopstukken en zwaargewichten
P. 9 – Op weg naar herverkiezing. Een churchilliaans portret van Margaret Thatcher, maart 1983. Twee maanden later kwam ze een tweede keer aan de macht en versterkte ze haar campagne om het aangezicht van Groot-Brittannië te veranderen.
kopstukken en zwaargewichten 11
De drama’s van de jaren tachtig werden met een bijna volledig nieuwe bezetting gespeeld. Thatcher en ayatollah Khomeini waren beiden aan de macht gekomen in 1979, maar Reagan en Bush, Mugabe, Jaruzelski en Walesa, Gorbatsjov, Mitterrand en Kohl waren allemaal nieuw op het toneel. Samen heersten zij en tientallen anderen over een decennium dat het einde meemaakte van de wereld die na de Tweede Wereldoorlog was opgebouwd, en het begin van het politieke postmodernisme. Ze pakten de hun toegewezen taken aan met een vastberaden enthousiasme, dat het politieke landschap polariseerde. Wat ze te bieden hadden, waren veeleer nieuwe oplossingen voor nieuwe problemen – wereldcommunicatie, vrijemarkteconomieën, de verwerking van nucleair afval – dan voor de eeuwige problemen van armoede, ziekte, honger en onderdrukking.
Ze schudden een groot deel van de wereld bij het nekvel en dienden de laatste sacramenten toe aan het traditionele vakbondssysteem, het nationalistische conservatisme en de Berlijnse Muur. Ze legden de basis voor de latere ineenstorting van de Sovjetunie. Toen echter het stof een decennium later of zo was opgetrokken, was de wereld nog altijd herkenbaar dezelfde – met al zijn gebreken.
PETER JANSSON/LEHTIKUVA OY/COLORIFIC
12  kopstukken en zwaargewichten
  13
Mikhail Gorbatsjov van de Sovjet-Unie (links) en Ronald Reagan van de Verenigde Staten ontmoeten elkaar onder hun respectieve vlaggen op de top van Genève, 19 november 1989. Er werd weinig meer bereikt dan een vermindering van de internationale spanning.
Een machtige der aarde onder de grond. Kanselier Helmut Kohl van West-Duitsland tijdens een bezoek aan een steenkoolmijn.
RUDI MEISEL/VISUM/COLORIFIC!
22  kopstukken en zwaargewichten
BOCCON GIBBOD/BLACK STAR/COLORIFIC!
kopstukken en zwaargewichten   23
Een machtige der aarde onder water. De Franse president Mitterrand woont de inhuldiging bij van de Franse nucleaire duikboot Inflexible, Brest 1985.
WHITE HOUSE/HULTON/ARCHIVE
24 kopstukken en zwaargewichten
‘Sorry, schat, ik vergat te bukken.’ Op 30 maart 1981, 69 dagen na zijn verkiezing, werd Ronald Reagan bij het verlaten van het Hilton Hotel in Washington onder vuur genomen door John Hinckley jr. De president had een doorboorde long en hevige interne bloedingen, maar herstelde snel.
REUTERS/HULTON/ARCHIVE
kopstukken en zwaargewichten 25
Paus Johannes Paulus II wordt uit zijn pausmobiel gehaald na het schot in zijn buik door Mehmet Ali Ağca, Sint-Pietersplein, Rome, 13 mei 1981. Achttien maanden later bezocht hij Ağca in de gevangenis, om hem vergiffenis te schenken.
WWW.LANNOO.COM
Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Ineke Vander Vekens, Sabina Versieck Ineke Vander Vekens, Sabina Versieck, Doreen Espeel OMSLAG Studio Lannoo VORMGEVING Keppie & Keppie FOTO’S Getty Images REDACTIE
VERTALING
© Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2017 d/2017/45/643 – isbn 978 94 014 4485 9 – nur 680 Deze publicaties zijn gebaseerd op de oorspronkelijke uitgaven van Endeavour London Ltd, 813 Fulham Road, London SW6 5HG Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.