K a i r o s c a s t l e i
Over de kunst van het juiste ogenblik The Art of the Moment
Joke J. Hermsen
k ai r o s c a s t l e
6 108
Voorwoord Foreword Luc Vanackere
9 111
Over de kunst van het juiste ogenblik The Art of the Moment Joke J. Hermsen
Kunstenaars Artists 28 32 34 36 39 40 42 44 46 48 50 52 54 56 58 60 64 66 68 70
Alexandra Cool Alice Brasser André Pielage Anri Sala Antonella Zazzera Antony Gormley Berndnaut Smilde Chiharu Shiota Corinne Mercadier Dani Karavan David Claerbout Eric de Nie Evi Keller George Meertens Georgia Russell Gilbert Garcin Hans Op de Beeck Jaap de Jonge Jay Mark Johnson Jorge Macchi
72 74 76 78 80 83 84 86 88 90 92 94 98 100 102 104 106
Maarten Baas Marielin Simons Marlies Hulzebos Martijn Veldhoen Mynke Buskens Nicolas de Staël Olga Kisseleva Otobong Nkanga Patrick Van Caeckenbergh Peter Bogers Pipilotti Rist Quayola Rebecca Horn Sofie Muller Susanna Hertrich Susumu Shingu Thierry Pécastaing
5
6
voorwoord
Enige tijd geleden las ik in een tekst van Joke Hermsen een boeiende passage over ‘wachten’. Zij haalde daarbij Heidegger aan, die in zijn Inleiding tot de metafysica stelt dat ‘kunnen vragen betekent kunnen wachten’, wat niet meevalt in een tijd waarin alles snel moet gaan. Wij lijden immers aan een collectief tijdgebrek en lijken voortdurend opgejaagd door Chronos, de god van de meetbare, lineaire tijd. Tiktak, drukdruk. Dwingende deadlines, onafgebroken trillende smartphones, fileleed en ergernis over de te trage computer. De herkenbare, alledaagse frustraties. Nog veel langer geleden zat ik op de lagere school. Toen in juli de zomervakantie begon, leek die eindeloos. Een zee van tijd, letterlijk onafzienbaar. Een breed intermezzo, een ‘tussentijd’ waarin niets hoefde, maar veel kon, waarin verveling neerdaalde als een niet eens zo onprettig gevoel. Een landerigheid die ruimte creëerde voor scherpe observaties. Een slow motion waarin het tumult van de tijd verstilde en de dingen uitvergroot werden zoals in De kleine Johannes en Erik of het kleine insectenboek.
k ai r o s c a s t l e
Een hele poos eerder, toen ik gedoopt werd, sprak een oude priester met een lange, witte baard het effeta-gebed uit, dat letterlijk ‘open u’ betekent en gepaard gaat met het openen van de zintuigen. Pas veel later is de dubbelzinnigheid van dat ritueel me duidelijk geworden, want het symbolische activeren van onze ogen, oren en mond zou geïnterpreteerd kunnen worden als een aansporing tot voortdurende alertheid of als startsein voor het verkennen van de uiterlijk waarneembare wereld, maar ook – en meer nog – als de aansluiting bij een flow, waarbij onze diepste, innerlijke kern verbonden wordt met iets veel groters, het mysterium tremendum et fascinans, het onkenbare, onnoembare en onherleidbare dat ons tegelijkertijd angst inboezemt en fascineert. Joke Hermsen is erg vertrouwd met Kairos, de kleinzoon van Chronos, die in tegenstelling tot zijn opa het ware gezicht van de tijd belichaamt: hij is het die ons meeneemt naar een ‘tussentijd’, die van het juiste ogenblik, waarin nieuwe inzichten ontstaan en openbaringen zich kunnen voordoen. Het ‘kairotische intermezzo’, dat de dictatuur van de chronologische
7
tijd radicaal doorbreekt, staat voor verandering, inspiratie, bevlogenheid en creativiteit. Het is dat uitgerekte, raadselachtige moment waarin onze ziel, zoals Hermann Hesse het beschreef, onbewaakt zijn vleugels uitslaat. Kairos laveert virtuoos tussen twee werelden: de meetbare en de onmetelijke, de bekende en de ondoorgrondelijke, die zich aan onze kennis onttrekt, maar waarop hij ons een steelse blik gunt. Daarom vroegen we aan Joke om het Kasteel van Gaasbeek over te dragen aan die jonge, gevleugelde god. Met Kairos Castle willen wij deze plek, waarin verschillende tijdlagen ‘gestapeld’ en in elkaar vloeiend ervaren kunnen worden, uitroepen tot een vrijplaats waar de bezoeker de kloktijd achter zich kan laten. Waarin vertragen en wachten geen tijdverlies zijn, maar ruimte creëren voor die meerstemmige tijd, die ons toefluistert hoe we onszelf kunnen terugvinden. Volgens Plato was Kairos ‘het beste wat een mens kan overkomen’. Dat wensen wij alvast elke bezoeker van deze tentoonstelling toe. Luc Vanackere Directeur Kasteel van Gaasbeek
30
alexandra cool
One Hour Eternity - Self-Portrait 90 x 90 cm
k ai r o s c a s t l e
One Hour Eternity - Seascape 91 x 90 cm
31
42
BERNDNAUT SMILDE
k ai r o s c a s t l e
Nimbus D’Aspremont 125 x 184 cm
43
46
CORINNE MERCADIER
Adoration 80 x 120 cm
k ai r o s c a s t l e
Les planètes 40 x 60 cm
47
50
DAVID CLAERBOUT
k ai r o s c a s t l e
The Quiet Shore
51
60
GILBERT GARCIN
Le changement d’heure 50 x 60 cm
k ai r o s c a s t l e
L’espace et le temps 50 x 60 cm
61
62
GILBERT GARCIN
k ai r o s c a s t l e
Le moulin de l’oubli 50 x 60 cm
63
72
maarten baas
Grandfather’s Clock 231 x 65 x 90 cm
k ai r o s c a s t l e
73
K a i r o s c a s t l e
Tekst - Text:
Luc Vanackere & Joke J. Hermsen Vertaling - Translation NL-EN:
Production Redactie - Editing:
Dit boek werd gepubliceerd naar aanleiding van de tentoonstelling Kairos Castle in het Kasteel van Gaasbeek van 1 april 2017 tot en met 18 juni 2017. This book was published on the occasion of the exhibition Kairos Castle in Gaasbeek Castle from April 1st 2017 until 18 June 2017. www.kasteelvangaasbeek.be
Sabine Vanhumbeeck (NL) & Xavier De Jonge (EN) Vormgeving & opmaak - Graphic Design:
Oeyen & Winters www.kasteelvangaasbeek.com
© Kasteel van Gaasbeek, 2017 © Lannoo Publishing, 2017 D/2017/45/102 – NUR 644
www.lannoo.com
Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Go to our website and sign up for our regular newsletter with news about new and forthcoming publications as well as exclusive offers.
ISBN: 978 94 014 4289 3 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Als u opmerkingen of vragen heeft, dan kunt u contact nemen met onze redactie: redactiekunst@lannoo.com.
All rights reserved. No part of this publication may
If you have any questions or comments about the material in this book, please do not hesitate to contact our editorial team: redactiekunst@lannoo.com.
photocopy, recording or any other information
be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including storage and retrieval system, without prior permission in writing from the publisher.
Cover: Corinne Mercadier, Les planètes, uit de reeks SOLO, 2011-2012, met dank aan Galerie Les filles du calvaire Corinne Mercadier, Les planètes, from the series SOLO, 2011-2012, courtesy of Galerie Les filles du calvaire