LANNOO’S AUTOBOEK
PORTUGAL
2
Gisela en Werner Tobias
LANNOO’S AUTOBOEK
PORTUGAL
ON THE
ROAD
3
TOP 10
 Á ¿
¼ LISSABON
Blz. 103-127 De hoofdstad palmt zeven heuvels aan de oever van de Taag in. Zelfs de Feniciërs wisten al waarom ze hier voet aan wal zetten en een handelspost stichtten. Van hieruit zeilden de ontdekkingsreizigers af om de wereld te veroveren – in de 16de eeuw was Lissabon het middelpunt van de wereld.
½ ALCOBAÇA, BATALHA, TOMAR
Blz. 191 e.v., blz. 150 e.v. Twee monumentale middeleeuwse kerken en de burcht van de Orde van Christus – drie plaatsen met cultureel Unescowerelderfgoed binnen een cirkel van 50 kilometer.
À ½ ¾ ¼
¾ SINTRA
Blz. 145 e.v. Hier brachten de koningen hun vakantie door. De talloze kastelen met prachtige parken blijven adembenemend. Al in 1995 verklaarde de Unesco deze ‘Hof van Eden’, zoals Lord Byron Sintra noemde, cultureel werelderfgoed.
À PORTO
Blz. 189-203 De bedrijvige stad is de concurrent van Lissabon. De oude stadskern op de hoge rechteroever van de Douro is cultureel Unesco-werelderfgoed. Aan de andere kant van de rivier wordt de portwijn opgeslagen.
Á BRAGA
Blz. 211 e.v. Hier heeft de aartsbisschop-primaat van Portugal zijn zetel. De universiteit en de vele studenten hebben de oude, traditierijke stad jong gehouden.
Â
VALLEI VAN DE DOURO
Blz. 227-249 De grandioze vallei is de bakermat van de portwijn en werd als cultuurlandschap door de Unesco opgenomen op de lijst van het werelderfgoed.
4
Ä Å
¿ COIMBRA
Blz. 169 ev. Tot 1911 was Coimbra de enige universiteitsstad van Portugal. De universiteit verheft zich samen met de unieke bibliotheek hoog boven de Rio Mondego.
Ã
à BRAGANÇA
Blz. 233 e.v. Een historische stad met een originele burcht en de Domus Municipalis, een vergaderplaats en een van de schaarse romaanse profane bouwwerken in Portugal.
Ä ÉVORA
Blz. 268 e.v. De Romeinen en Moren hebben hun sporen achtergelaten – de volledig middeleeuwse stadskern is intussen cultureel Unesco-werelderfgoed. Sommige koningen wilden Évora zelfs promoveren tot hoofdstad van het land. Vasco da Gama kreeg hier de opdracht een zeeweg naar Indië te zoeken.
Å TAVIRA
Blz. 314 e.v. Ondanks het toerisme in de Algarve heeft Tavira zijn authentieke charme weten te bewaren. De stad aan de monding van de Rio Gilão in de Atlantische Oceaan telt maar liefst 32 godshuizen.
INHOUD WELKOM IN PORTUGAL ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 7
Waar het land ophoudt en de zee begint ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 7 Naar Portugal voor de wijn ����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 14 Portugal in de kunst ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 22
PRAKTISCHE INFORMATIE �������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 29 OVERNACHTEN ����������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 47
Verklaring van de symbolen ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 61
DE MOOISTE ROUTES DOOR PORTUGAL Van Lissabon naar het noorden en door het binnenland ����������������������������������������������������������������� 64 Door het warmste stuk van Portugal naar de Algarve ��������������������������������������������������������������������������� 94
D E MOOISTE REGIO’S VAN PORTUGAL
R E G I O 1 Lissabon ���������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 103 ‘Lissabon is Portugal, de rest provincie’
R E G I O 2 Estremadura en de Taagvallei ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 129 Het centrale kustlandschap
R E G I O 3 De drie Beira’s ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 157 Van de kust naar de bergen
R E G I O 4 Porto ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 189 De hoofdstad van de portwijn
R E G I O 5 Minho en de Douro Litoral �������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 205 Groene kust en groene wijn
R E G I O 6 Trás-os-Montes en de Alto Douro ��������������������������������������������������������������������������������������������������� 227 Het land achter de bergen en de streek van de portwijn
R E G I O 7 Alentejo ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������ 251 Uitgestrekt land met een rijke geschiedenis
R E G I O 8 De Algarve ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 293 Amandelbomen, legenden en toerisme
GESCHIEDENIS ������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 319 Plaatsnamen- en trefwoordenregister �������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 332 Namenregister ��������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 334 Fotoverantwoording �������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������������� 335
5
6
W EL KO M I N P O RT UGAL — Waar het land ophoudt en de zee begint —
‘Aqui... onde a terra se acaba e o mar começa...’ ‘Hier... waar het land ophoudt en de zee begint...’ Met die woorden beschrijft Luís de Camões, de grote Portugese dichter uit de 16de eeuw, in zijn Os Lusiadas de geografische ligging van zijn vaderland. Maar voor een reis door dat land hebt u natuurlijk wat meer informatie nodig. Portugal deelt het Iberisch Schiereiland, de westelijke rand van Europa, met Spanje. Met zijn oppervlakte van 89 060 vierkante kilometer beslaat het slechts iets meer dan een zesde van zijn buurland. Ook al telt u daar de 2581 vierkante kilometer van de Azoren en de archipel Madeira bij, de twee eilandgroepen die ver in de Atlantische Oceaan liggen en daarom vaak worden vergeten, dan nog verandert dat weinig aan de verhoudingen. Van de 2047 km lange grens ligt 832 kilometer aan de kust. Steile kusten wisselen af met kilometerslange zandstranden die ideaal zijn voor een strandvakantie. De langste afstand van noord naar zuid bedraagt 560 kilometer, van oost naar west is dat 218 kilometer. Het land telt 10,6 miljoen inwoners, maar er wonen en werken ruim drie miljoen Portugezen in het buitenland. Ongeveer een derde van de bevolking leeft in de agglomeratie Lissabon, tussen Santarém en Setúbal, meer dan een miljoen Portugezen kozen Porto en omgeving als woonplaats. Het oosten van het land en de bergachtige streken in het noorden zijn met minder dan vijftig inwoners per vierkante kilometer uiterst dunbevolkt. Van oudsher speelt het leven zich vooral af aan de kust en niet in het binnenland, een op de twee Portugezen woont in en rond Lissabon of Porto. Het oosten was aan de grenzen goed versterkt tegen Spanje, dat in de loop der eeuwen steeds weer probeerde zijn kleine buur in te lijven. Portugal heeft op zijn kleine oppervlakte een aantrekkelijk, gevarieerd landschap te bieden. In het noorden bereiken de bergen een hoogte van bijna 2000 meter, in het midden ligt een glooiend heuvellandschap, in zuidelijke richting strekken zich golvende vlakten uit. Echt laagland komt er bijna niet voor, behalve aan de kust en in Ribatejo. De rivieren de Taag (Tejo), Douro,
Het vissersdorpje Carvoeiro in de Algarve
7
Boa Vista Pousos Marinha Leiria Caranguejeira Oliv Grande Santa Catarina da Serra Vila Nova Maceira de Ourém Ponte Romano
de Muel
Pi
nh
al
242
Martingança Pataias
Pr
at
a
Nazaré
Alcobaça
de
Aljubarrota
Pedra do Altar
Fráguas
Vidais
Obidos
1
A 15
115
Atouguia da Baleia IP 6 Roliça Serra IP 6 Praia de Carvalhal Landal d‘El Rei São Bernardino 366 São Bartolomeu Bombarral dos Galegos Cadaval Cercal Campelos
o nt
Vilar u Outeiro te j on Ramalhal da Cabeça M e Santa Cruz ra d Ser Ota Torres Aldeia Galega São Pedro Vedras da Merceana Olhalvo da Cadeira
PRAIA DE SANTA CRUZ
Marmeleira
Alcanhões Casa dos Patudos
A1
366
Alme
Cartaxo Pontével
114
3
Muge
Azambuja Valada
Glória do Ribat
E1
Salvaterra Alenquer Turcifal Casais Encarnaçao E 80 Dois Sobral de de Magos 118 de São Portos Monte Agraço 4 e T jo . 8 Lourenço R Arruda dos Benavente Vinhos Enxara A 8 Vila Franca Ericeira do Bispo 116 A 13 A10 de Xira Milharado A10 A21 Mafra Samora Bucelas Malveira Seixal Correira 9 Alverca do A 9 Lousa Magoito Montelavar 10 Ribatejo Almargem A 1 Póvoa de Santo Estêvão do Bispo Loures Santa Iria Cabo Colares Sintra da Sacavém A16 Roca 1 Amadora Convento Cacém Alcochete dos Capuchos
s
t
r
Torre Novas
Vale de Santarém
Aveiras de Cima
e
Minde
119
E
Op blz. 118 vindt u een plattegrond van Belém, waarop de route vermeld staat.
São João da Ribeira
Alcoentre
1
Chancelar
Abitureiras
114
m
Vimeiro
Boleiros
Tremês
Rio Maior
a
Lourinhã
Fátima
A1
Alcanede Parce da Igr
r
da Rainha
Baleal Amoreira
u
Peniche Cabo Carvoeiro
d
Op blz. 104-105 vindt u een stadsplattegrond met stadswandeling van Lissabon.
Santuário de Fátima
356
Porto de Mós
a
Alpedriz Maiorga
Famalicão Mosteiro Real São Martinho Évora de Abadia de Santa do Porto Alcobaça Maria de Alcobaça São Bento Candeeiros Salir Co Alfeizerão 362 do Porto A 17 487 m ico Carvalhal Gruta de 4 Tornada Benfeito Foz do Arelho Alcobertas Lagoa Caldas Alcobertas Alcenede de Óbidos
a st
Atlânt
Batalha
242
Oceano
LISBOA
Queluz A5
247
Cascais Cost
Estoril 3
Canha
6
Belém Oeiras Caparica
Costa da a do Es t o r i l Caparica
A 33
Alfama Ponte 25 de Abril
Montijo A 12
Almada A 33 Barreiro
Seixal
Co
Fogueteiro
IP 1
A 39
Pinhal Palhais Novo
sta
E 90 A 2
Palmela
Santo Isid de Pégões
Rio Frio
E 01
10
2
E 90 IP 7 A 2
Marateca
10
l do So
Quinta Vila Fresca de Bacalhoa Montinho de Azeitão Setúbal São Lourenço ida Castello ráb Ar São Filipe Bairro a Alfarim Santana d (Pousada) de Sapec ra Portinho da Arrábida Ser Baia Serra Sesimbra de Setúbal do Cabo Costa Bela
0
68
5
10 km
5
Pinheiro
Comporta cyan magenta yellow black VISTA POINT Portugal Torroal Route 2 - Lissabon-Vila Fresca de Azeitâo-Serra da Arrábida-Setúbal-Palmela-Lissabon
P
Middeleeuwse schandpaal bij Santa Maria in Óbidos
C VIA DE ZOMERRESIDENTIES VAN DE KONINGEN NAAR DE
MEEST WESTELIJKE PUNT VAN HET EUROPESE VASTELAND
De route vindt u op de kaart op blz. 68.
Ten noordwesten van Lissabon
99 km DAGUITSTAP Lissabon — Queluz (blz. 141) — Sintra (blz. 145-149) —
Cabo da Roca (blz. 135) — Cascais/Estoril (blz. 137-138) — Lissabon
D DOOR ESTREMADURO NAAR HET LAND VAN DE CISTERCIËNZERS
De route vindt u op de kaart op blz. 68.
176 km ROUTE Lissabon — Mafra — Óbidos — Caldas da Rainha — Alcobaça/Nazaré KM ROUTE 0 45
112 121
147 176
Lissabon verlaten via de autosnelweg naar Sintra, vandaar richting Mafra. Mafra. Parkeren voor het kasteel. Bezichtiging van het kasteel. Verder rijden naar Torres Vedras, dan via de autoweg naar Óbidos. Óbidos. Parkeren voor de stadsmuur, wegwijzers. Wandeling door de stad en een stukje over de muur. Verder richting Caldas da Rainha. Caldas da Rainha. Wandeling door het centrum en het kuurpark Parque Dom Carlos I. Boven, aan de noordwestkant van het park, bevindt zich de faiencefabriek Fábrica de Faianças Bordalo Pinheiro (verkoop en museum). Nu naar Alcobaça of via São Martinho do Porto naar Nazaré. Alcobaça. Avondwandelingetje naar de ruïnes van het Moorse kasteel en door het centrum of rit naar het strand van Nazaré (14 km enkele reis). Alcobaça/Nazaré: bezichtiging van de abdij (juni-half sept. 09.00-19.00 u, anders tot 17.00 u).
69
We nemen afscheid van Lissabon en rijden noordwaarts de ‘provincie’ in, zoals de Lissabonners de rest van Portugal noemen. De eerste halte is Mafra (blz. 138-139) met zijn gigantische klooster. Als u verder rijdt, ziet u een grote muur achter het kasteel. Daarachter lag de tapada, het jachtrivier van de koning. De muur is twintig kilometer lang. Via de autoweg (die u best volgt omdat de secundaire weg erg kronkelt) passeert u eerst Torres Vedras. Snel daarna bereikt u Óbidos (blz. 140). Na een wandeling door de stad gaat het naar het naburige Caldas da Rainha (blz. 136). Volg de wegwijzers naar het centro. Als u nog wat tijd hebt, kunt u halverwege naar Alcobaça (bij Alfeizerão) een omweg maken naar São Martinho do Porto aan de kust. Eventueel kunt u nog het klooster van Alcobaça (blz. 131-133) bezichtigen, zo niet kunt u dat bezoek voor morgen bewaren.
De route vindt u op de kaart op blz. 71.
E HOOGTEPUNTEN VAN DE PORTUGESE GESCHIEDENIS Over pelgrims en tempelridders
91 km ROUTE Alcobaça — Batalha — Fátima — Tomar KM ROUTE 0 20 56 91
Vertrek vanuit Alcobaça naar Batalha, eerst wegwijzers naar Leiria, dan ook naar Batalha. Batalha. Bezichtiging van de kerk en het klooster (ca. 1 1/2 u). Fátima. Voor de stad op de rotonde richting Tomar rijden. Daar passeert u de Processiekerk en is er veel parkeermogelijkheid. Bezichtiging van de kerk (ca. 1 u). Tomar. Bezoek aan de burcht. Stadswandeling. Tussen Alcobaça en Batalha leidt de weg door het Portugese centrum van de keramiekindustrie, van Caldas da Rainha in het zuiden tot Coimbra in het noorden. De laatste kilometers voor Batalha legt u af op de N 1, die Lissabon met Porto verbindt. In Batalha (blz. 133-135) is er voldoende parkeergelegenheid, ver is het niet. In de richting van Fátima klimt de weg de steile helling op. Hier verlaat de route het vlakke Portugal. Fátima (zie blz. 138) kondigt zich aan in de vorm van een supermarkt met religieuze voorwerpen: ‘Euro-Fátima — Artesanato’. Hier is men op massapro-
Het grafmonument van koning João I en zijn gemalin Philippa van Lancaster in het klooster van Batalha
70
234 Villarinho E 80 do Bairro Ermida Barracão Ourenta
Cantanhede Cadima
Palheiros da Tocha
Tocha
Dão
Luso
o Mortágua Parque R. M Mealhada Nacional Barragem Rojão da Aguieira Tábua do Buçaco Grande Pampilhosa Oliveira Espariz do Mondego Carvalho IP3
0
5
Ançã Arazede São Amieiro COIMBRA Marcos Tentúgal 110 São João Carpinheira Sé Velha do Campo o g Quiaios Alhadas e 17 d on R. M Antanhol A 14 111 Cabo Mondego Ceira 110 A1 1 Maiorca Figueira Alfarelos Bom Sucesso Camarção
10 km
da Foz
Oceano
Lavos A 17 Samuel
109
Leirosa
al d o
Carriço
Louriçal
Guia Monte Vale de Redondo Bajouca E 1
Pinh
Pedrógão
Marinha das Ondas
Urs
Atlântico
Praia
Vieira de Leiria
Monte Real
109
E 80
Souto da Carpalhosa
Ega
2
Vila Nova de Poiares
Góis
Condeixa- Seca Miranda Nossa Senhora a-Velha Soure do Corvo da Piedade Ruinas de Conimbriga IC3 Castanheira Penela de Pêra Espinhal Arrancada Alvorge A 13 Escalos Pelariga Santiago do Meio da Guardia Avelar
Abiul Vermoil
Ansião
6
Arganil
Vila Chã
Condeixa-a-Nova Lousã Vilarinho Vila
Pombal
Coja
Penacova
Figueiró dos Vinhos
Maçãs de Dona Maria Cernache Alvaiázere Cabaços do Bomjardim Almoster
2
Cepos
eira R. C
Braçal
112
Álvares
Aan de weg van Alcobaça Madeirã worden fruit naar Batalha Barragem enCabril honing aangeboden do Pedrógão Pequeno
Leiri
a
Albergaria IC2 Sertã Gãndara dos dos Doze 110 Olivais Boa Vista 238 Freixianda Ponte Romano Marmeleiro Palhais Pousos Pereiro IC3 242 Ferreira Marinha Leiria Caranguejeira Caxarias do Zêzere Olival Pias Grande Santa Catarina Martingança da Serra Vila Nova Maceira 5 Pataias Alviobeira Barragem de Ourém Batalha IC9 Mosteiro Santa 113 Convento Maria da Vitória do Castelo Amêndoa 356 Santuário de Cristo 242 do Bode São Reguengo de Fátima Alburitel Olalhas Mosteiro Real Jorge do Fetal São Fátima Abadia de Santa Nazaré Porto de Mós Maria de Alcobaça Serra Domingos Tomar Boleiros A1 Paialvo Souto Pedra do Altar Penhascoso Alcobaça 110 Aljubarrota Mira Daire Castelo de Bode Pedrógão A8 Asseiceira São Bento Mouriscas Constância Mendiga Candeeiros Salir Alfeizerão Abrantes 362 voorbij een grote rotonde. De weg richting Tomar Pego do Porto ductie ingesteld. U komt 487 m Almourol Carvalhal cyan magenta yellow black Alcanede Tornada Benfeito Foz do Arelho Tramagal Tancosvan VISTA voorbij POINT Portugal leidt het enorme, meer dan 150 000 m² grote voorplein de bedeRoute 5 - Alcobaça-Batalha-Fátima-Tomar vaartkerk. Route 6 - Tomar, Condeixa-a-Velha, Coimbra Format: 98 x 98 mm Daarna Huber loopt de weg over een bergrug. Op de achtergrond rechts verschijnt Kartographie 20.10.2016 Amor
R.
Pi
nh
al
de
São Pedro de Muel
bã Ná
de ruïne van de middeleeuwse burcht van Ourém. In Vila Nova de Ourém wordt u begroet door een uit de kluiten gewassen krokodil. In Vale dos Ovos (Eierenvallei) kruist de weg de spoorweg, met het voor deze streek uitzonderlijk grote station van Fátima, op 25 kilometer van het bedevaartsoord zelf. Vervolgens duikt Tomar (blz. 150-154) op met het silhouet van de burcht van de Orde van Christus.
F ROMEINSE RESTEN EN HET CENTRUM VAN HET GEESTESLEVEN
De route vindt u op de kaart op blz. 71.
Conimbriga – Coimbra
86 km ROUTE Tomar — Condeixa-a-Velha — Conimbriga — Coimbra KM ROUTE 0 68 86
Tomar verlaten richting Coimbra via de N 110. Vanaf Condeixa-a-Velha links de wegwijzers naar Conimbriga volgen. Bezichtiging van de Romeinse opgravingen en het museum. Coimbra. Wandeling door de stad. Extraatje: een, twee of meer dagen ontspannen in Figueira da Foz. 71
Afonso I Henriques liet vanaf 1170 in Coimbra de Sé Velha (Oude Kathedraal) bouwen. Ze was opgevat als weerkerk.
De internationale spijskaarten tonen aan dat de restaurants in de Cais da Ribeira zich op toeristen richten. Maar ook de plaatselijke bevolking gaat graag uiteten: zij hebben hun stek op de benedenverdieping, de eerste etage en het terras zijn gereserveerd voor toeristen. Zowel de spijskaarten als de prijzen verschillen...
De route vindt u op de kaart op blz. 73.
De afstand van ongeveer zeventig kilometer naar Conimbriga is snel en gemakkelijk te overbruggen dankzij de goede weg. Verzorgde dorpen en intensief bewerkte akkers wisselen elkaar af. Opvallend zijn de wat vreemd aandoende witte huizen met bontgekleurde deurlijsten en kunstige schoorstenen. In slechte tijden gingen veel inwoners namelijk in Alentejo helpen bij de oogst, waarna ze de nieuwe architectuur meebrachten naar huis. Ter hoogte van Penela troont een kasteel boven de stad. Het maakte deel uit van de Mondegoverdedigingslinie ter bescherming van Coimbra. Iets ten noordwesten, voor Condeixa-a-Velha, werden resten blootgelegd van de Romeinse nederzetting Conimbriga (blz. 173-174). Nadat de nederzetting verwoest werd, trokken de bewoners twintig kilometer verder langs de oever van de Mondego en stichtten Coimbra (blz. 169-172). De stad heeft de oudste universiteit van Portugal.
G DOOR DE BEIRA LITORAL NAAR PORTO
156 km ROUTE Coimbra — Aveiro — Porto KM ROUTE 0 57
72 105 156
72
Vertrek vanuit Coimbra richting Porto via de autosnelweg A1. Afrit Aveiro Sul/Mamodeira richting Aveiro. Daar Aveiro Oeste volgen en op de rotonde richting centro rijden. Aan de rotonde in de stad over het kanaal rijden. Aan de overkant kunt u parkeren, ook in de zijstraatjes. In Aveiro is een en ander te zien: vis- en groentemarkt, São Gonçalokerk, art-nouveauhuizen aan het kanaal (in een ervan vindt u de dienst voor toerisme), kathedraal São Domingos, streekmuseum van Aveiro in het Jesusklooster, stadhuisplein met Igreja da Misericórdia. Na de middagpauze verder naar de zoutvelden, ca. 1 km richting Barra/ Costa Nova. Aveiro verlaten via weg waarlangs u gekomen bent, richting IP5 Viseu. Ca. 2 km voorbij de brug over de Rio Vouga naar Espinho/Ovar/Estarreja via N109. In Estarreja richting Murtosa, dan richting Torreira volgen en verder langs de ria naar Ovar. Nog voor Ovar naar Furadouro. Via de gewone weg naar Porto via Espinho. Porto. Daar richting centro.
Uitstapje Naar het Parque Nacional van Buçaco (zie blz. 186-187). Er zijn twee landschappelijk heel fraaie opties. Eerste optie: vertrek uit Coimbra via de IP 2 richting Porto, Mealhada. Voorbij Mealhada rechts richting Luso. Daar de wegwijzers naar Buçaco volgen (ca. 30 km). Tweede optie: vertrek uit Coimbra via de IP 2 richting Porto, Viseu. Na 7 km links richting Viseu en tot afrit 10 bij Figueira de Lorvão naar het noorden Luso volgen. Daar de wegwijzers Buçaco volgen (ca. 35 km).
Uitstapje Bij slecht weer kunt u het strand in Furadouro links laten liggen en een bezoek brengen aan het Roriz R. Ave Bougado Vila do Conde Raímonda museum van de grootste Portugese porseleinfabriek Vista Alegre in Ílhavo, 8 km ten zuiden van Citânia Vilarinho 14 A 3 Santo Aveiro. Duur: 2 u. Modivas Tirso 574 m Covas Vila Chã Paços de Ferreira
Ermesinde
Leça do Bailio
PORTO
0
5
8
Vila Nova de Gaia Valadares Arcozelo Granja
10 km
Valongo Campo Gondomar
A4
Cabeça Santa
Aguiar
Oliveira de Sousa Pinheiro do Douro Barragem de Crestuma Melres
E1 A 29
A1
A 41
Lourosa São Jorge
Pedorido Castelo de Paiva
eg
Fre Favões Alpendu e Matos
Tarouque
R.
Espinho
ou o r
D
Grijó
R.
Perozinho Crestuma
Cas
Paredes
Vandoma
Matosinhos
Pa
iv
PRAIA DE CORTEGAÇA
Cortegaça Burgo São João Santa Maria da Madeira de Feira Carregosa Souto Furadouro 7 109
Quinta dos Ricos
Avanca
IC2
Pinheiro Junqueira da Bemposta Albergaria Sever do Vouga a Nova
Pardilhó
Torreira
Estarreja
Murtosa Salreu
PRAIA DE TORREIRA
Albergaria a Velha
Ria de Aveiro
Cacia Esgueira
São Jacinto
A 25
Barra
Vale de Cambra Oliveira de Azeméis
Vila de Cucujães
Ovar
IP5 Aveiro Ílhavo
Angeja
16
E 80
Rio Vouga
Het eerste stuk van de route gaat over de autosnelweg. De vallei van de Rio Mondego is uitzonderlijk vruchtbaar en aan weerszijden van de weg strekken zich rijstvelden uit. De streek van Aveiro zou u eigenlijk vanuit de lucht moeten kunnen bekijken. Van Ovar in het noorden tot voorbij Vageira in het zuiden strekt zich langs de kust het 45 kilometer lange en tot elf kilometer brede lagunelandschap van de Ria de Aveiro uit. Ten noordoosten ervan ligt Aveiro (blz. 161-164). Voor u Aveiro verlaat, zou u nog een ommetje kunnen maken naar Barra/Costa Nova. Net voorbij die plaats eindigt de weg bij een dam tussen zoutpannen. Via een stelsel van kanalen wordt zeewater naar de bekkens geleid, waar het verdampt en het zout overblijft. Om van Aveiro naar het noorden en de kust te rijden, moet u een grote boog maken om het lagunelandschap heen. Dankzij een nieuwe brug over de ria kort voor Quintas do Norte kunt u het gebied doorkruisen in westelijke richting. Aan de rand van de ria zijn de huizen van Ovar te zien. Als er nog tijd over is, kunnen we een ommetje naar Furadouro (blz. 177) aanbevelen. Met wat geluk ziet u misschien hoe de vissers hun vangst aan wal brengen. Het traject naar Porto leidt u door Espinho, vroeger een geliefde badplaats van de inwoners van de havenstad Porto. Ze heeft veel van haar glans verloren en de spoorweg deelt het stadje brutaal in tweeën.
Tâm
Lavra
15
Lousada Am
R.
Muro
Rande
IP5
A 25
Mira Ermida Palheiros da Tocha
109
Oliveira de Frades Cambra
Cap
Eixo
Amoreira da Gândara Covões
IC1
1072 m
Santa C da Tr Covelo
Talhadas
Águeda
Quintãs Gafanha Vagos Oliveira Bolfiar da Boa Hora Palhaça do Bairro E1 Ouca Boialvo Mamarrosa Sangalhos Praia de Mira
Arouca
1
7
Vale da Mó Anadia
Villarinho E 80 Luso do Bairro Barracão Ourenta A 17 Mealhada
Caramulo
Cabeiço da Neve 987 m
São Joanin
Santa Co
234
Cantanhede Cadima
Tocha
A1
Mortág
Barragem
Parque da Aguieira Nacional Olivei do Buçaco do M Carvalho IP3
Arazede Ançã Penacova Bom Sucesso São COIMBRA Amieiro Camarção Marcos 110 Vila Nova São João Tentúgal Quiaios Sé Velha de Poiares do Campo o 17 deg Mon . R Vila Chã Antanhol Cabo Mondego 111 Ceira 73 Montemor 110 1 Maiorca Figueira o Velho cyan magenta yellow black Alfarelos Condeixa a Nova Lousã da Foz VISTA POINT Portugal Vilari Route 7 - Coimbra-Aveiro-Porto;Wald von EgaBuçaco Samuel Route 8 - Porto Lavos Stadt Vila
250
REGIO 7
A L E N T EJ O — Uitgestrekt land met een rijke geschiedenis —
Het centrum van Alentejo, het ‘Land aan de overkant van de Taag’, ligt ter hoogte van Lissabon. In het noorden wordt de streek begrensd door de Taag, in het zuiden door de bergen van de Algarve, in het westen door de Atlantische Oceaan en in het oosten door Spanje. Het landschap bestaat hoofdzakelijk uit een golvende schiervlakte die gemiddeld tweehonderd tot driehonderd meter boven de zeespiegel ligt. Op die vlakte verrijzen een paar gebergten van verschillende geologische oorsprong. Door de Serra de Ossa bij Estremoz bijvoorbeeld loopt een marmerader. Het hoogste punt van Alentejo (1025 meter) ligt in de Serra de São Mamede, ten noorden van Portalegre.
Alentejo kent een gematigd zeeklimaat. Er valt jaarlijks gemiddeld vierhonderd tot zeshonderd millimeter neerslag, vooral van oktober tot mei. De zomers zijn droog en heet, de winters vochtig en relatief koud. De beste tijd om de streek te bezoeken is van half maart tot half juni. Dan staat Alentejo in bloei, is het overal groen en nog niet te warm. Men verwacht klimatologische veranderingen in het oosten, door het stuwmeer Alqueva.
Het kasteel van Marvão
251
j
Pi
bã Ná
n
R.
18 Leiria IP6 do Castelo Santa Catarina da Serra OlivalCaxarias Serrasqueira Piasdo Zêzere do Bode Malpica do TejoR. Tejo Martingança Grande ajo Vila Nova de Ourém CardigosSão PedroPerdigão Vila de Rei R. T do Esteval Vila Velha Monte Fidalgo Pataias MosteiroMaceira Alviobeira Santa Batalha de Ródão 113 Herrera Amêndoa Maria da Vitória e Cedillo Santuário AlburitelConvento Olalhas 356 Fratel 242 Alpedriz São Jorge de Alcántara Carbajo Portas Rio T Reguengo de doFátima Fetal Maxieira Barragem del de Cristo Santiago deE Rodão de Pracana Montalvão 802 Fátima Tomar São Domingos é Maiorga Serra de Alcántara Porto de Mós Souto 110 Penhascoso Mação Envendos cobaça A1 19 0 5 10 km Sardoal Barragem Porto Nisa Torres Asseiceira São Bento Mouriscas Belver da Póvoa Constância 364 118 Novas Minde Muralha Abrantes A23 Mendiga Gavião izerão Arez 362 Ortiga Atalaia Castelo Alcanede da Alpalhão de Vide Gáfete Entron- Almourol Tramagal Rossio ão Sul do Tejo Marvão as Comenda 6 Alcenede camento 521 Pernes 13 São Facundo 18 ainha 118 Vale do Peso Alagoa Vidais Azinhaga er s Tremês San Vincente Rio Maior Bemposta Chamusca Est. Torre Escusa Mártires Catedral r a Flor de Alcántara das Vargens São João 11 da Rosa Ulme Semideiro Alcanhões 244 Jola Landal al 530 A 15 da Ribeira Vale Chouto Crato Portalegre 366 de Cavalos Santa María Alegrete Chancelaria 243 del Mercado Ponte de Sor 21 davalCercal Santarém Alpiarça Vale 119 2 Outeiro La Codosera de Açor 389 E 80 Almeirim do Alho Alter do Chão to Ermita ar jun E 802 Cartaxo Vale de Carrión te a de Mu ge Esperança r Barragem n i 245 Assumar be de Santarém Mo Galveias do Maranhão Nossa Senhora Ri 114 Cabeço de Vide Vaiamonte E1 3 da Graça Ota Aldeia Velha São José Nsa. Sra. Arronches dos Degoládos Muge do Rosário Olhalvo Azambuja 118 de Lamarosa Montargil Barragem 1 Glória Montforte de Montargil Barragem do Caia Avis Ervedal Fronteira nquer Salvaterra do Ribatejo Azeiteiros 16 de Magos Ponte orra Alcórrego Romana e jo Maranhão T R. S ia Couço . Erra Campo Maior Santa Eulália R Agolada Cano 251 Benavente Cabeção Barbacena Veiros V Sousel Coruche Samora Correira Madre Casa Branca Vila Fernando Ribeira R. Santo Mora de Deus A do São Lourenço Div Aleixo 4 E 90 or 7 114 Pavia de Mamporção IP7 119 Orada 10 r Brotas Elvas o Santo Estêvão Vimieiro Estremoz Torre Vila Boim Godeal 4 5 8 Terrugem das Águias A 13 436 2 Ribeira E 90 Évoramonte A 6 Borba d e La 222 m vre cavém Rio de 4 (Santa Maria) Canha São Geraldo Moinhos Lavre Covento 29 Vila Viçosa 10 dos Lóios Convento Juromenha Villarreal Rib Igrejinha 18 da Serra Santo Isidro Va eir ma Muralha Monte Arraiolos 3 ad de Pégões Olivenza de Virgem e e Abril São Miguel Alandroal C Rio Frio a nh E 802 de Machede da Alor Vendas Novas Redondo 254 4 Rosário Nossa Senhora 610 m Pinhal Novo 10 Barreiro San Benito 23 Terena A6 Montemor da Graça do Divor E 90 de la Contienda Nossa Senhora Palhais 12 114 o Novo A2 Nossa Senhora de Machede 2 Marateca Palmela 10 Cabrela Guadalupe da Boa Nova Santiago Alconchel Évora 9 Santiago Major Casebres Setúbal do Escoural Tálig Montoito 18 (Aldeia das Pias) Valverde 5 Casa Bairro de Sapec Cheles 27 urenço São Cristóvão H São Pedro Branca 2 Palma Nossa Senhora Pinheiro 256 Vendinha d de Corval 17 26 Cetóbriga São ntana Santa Susana Barragem do 436 da Torega Pego do Altar (Ruinas Romanas) 24 Manços Monsaraz Tróia imbra Muralha a 253 m Reguengos Mourão ra Aguiar Monte Alcácer do Sal ar 1 de Monsaraz Convento AlcáçovasR. X Nsa. Sra. do Trigo 18 Comporta Villanuev A2 da Esperança de Aires Luz Baia del Fresno 4311 Zahin São Pedro E1 Viana Campo Portel do Alentejo Torroal Torrão Vale 5 Nsa. Sra. Granja Valencia 384 120 del Mombuey Amieira 5-2 Barragem E 802 22 da Luz de Guiso Vila Nova Pedrógão Alvito Barragem de Vera Cruz de de Alvito Ameiras da Baronia Martim Afonso Vale de Gaio de Marmelar Póvoa 139 m de Baixo Vila Ruiva Amareleja Alqueva 2 Barragem Fresta Vidigueira de Odivelas 120 IP2 R. Guadian a 258 Grândola Nsa. Sra. 386 Setúbal Odivelas Faro 18 Cuba 259 Santo Amador Santa Margarida do Alentejo Melides de Penha Moura Safara Selmes do Sado Alfundão 258 Mosqueirão São Matias Nsa. Sra. 386 259 Pedrógão Santo Aleixo 262 Peroguarda do Livramento Beringel Ermita de da Restauração São Francisco 121 Brinches Aro Sto. Santo André Azinheira Sobral Convento 4 Cidade Nova André da Serra Ferreira Baleizão de Tomina dos Barros Pias da Adiça 71 de Sto. André Canhestros do Alentejo Beja 121 260 Vale de Vargo 265 Santiago Ermidas- São João Ervidel 433 Santa Clara 18 25 Sines 261-3 do Cacém Abela Rosal de Sado de Negrilhos de Louredo Pisões Serpa 2 la Frontera Quintos Alvalade 261 (Ruina Rom.) A2 Vila Verde Muda Salvada 120-1 20 E 802 261 Aldeia Nova de Ficalho São Domingos Nossa Senhora Barragem Eng. Porto Covo Arantes e Oliveira Trindade de Guadalupe de São Bento Vale Manhãs 443 Cabezo Gordo Aljustrel da Bandeira Albernoa 122 Charnequinha 263 es es Vale Torre Vã 613 m Ilha do erg br Agua Negra Silveiras T Vales Mortos Santa Bárbara Messejana Pessegueiro Cercal de Açor e Fornalhas de Casa Pulo do Lobo 261 m Conceição Entradas Cercal Montecos 341 m 120 Amendoeira Casével Cabezas Rubias Colos Santa Luzia Nsa. Sra. Ferraria Algodor Paymogo Vila Nova 28 da Conceição São Sebastião de Milfontes Nova Corte Sines 263 São Pedro Alcaria Garvão Castro Verde Reguengo Mina de das Cabeças Monte Ruiva Relíquias Barragem 123 Puebla 443 Moreanes Pequeno São Domingos da Légua Almograve de Monte 15 Ourique 2 de Guzmán 14 265 da Rocha Villa São Martinho Vigia as E1 ir e Cabo Serdão Rosário O 421 de la das Amoreiras 264 Las Herrerias Fataca Senhora da ib. de São João Mértola Tharsis 393 m Cavaleiro Ossonoba Virgen Graça de Padrões R dos Caldeireiros Puerto (Ruinas Romanas) 122 Sedas Zambujeira Odemira Luzianes de la Peña de la Laja São Miguel Alosno do Mar 120 El Granado Espîrito Santo do Pinheiro
R.
R.
Sa
r ve Se
lor
S
de
Sã
ame oM
R.
Gé
v or a
de
an lm
so
B
BOA
Co
sta
alé da G
Ribei ra d
Rib. d eC o
R. Sado
ir
R. M
q
R. Ora
Sabóia
Almodôvar
Santana da Serra Barragem de Marcello Caetano R.
252
ira
M
São Marcos da Serra
Santa Cruz
Dogueno Cumeda do Malhão
Martim Longo Vaqueiros
Alcoutim Sanlúcar de Guadiana Pereiro
R. Gu
cyan magenta yellow black VISTA Odeceixe POINT Portugal
ascao do V eira Rib
Foz de Odeleite
San Barto de la Torre 443
Cebollar San SilvestreTariquejo de Guzmán
Pas na de herovering van Lissabon in de 12de eeuw werden hier systematisch nederzettingen gesticht. De kruisridders, die geholpen hadden bij de verdrijving van de Moren, kregen hier land om te bewonen en tegen de Spanjaarden te beschermen. Daardoor ontstonden in de loop der eeuwen tal van burchten en versterkte steden. Een overblijfsel uit die tijd is het grootgrondbezit, dat nu nog altijd een van de oorzaken van de structurele zwakte van de regio is. De levensomstandigheden voor plattelandsbewoners zijn altijd slecht geweest. In 1911 staakten de landarbeiders en in 1918 bezetten ze voor het eerst een aantal landerijen. Na de Anjerrevolutie van 1974 werden grootscheepse onteigeningen doorgevoerd en ontstonden er ongeveer vierhonderd landbouwcoöperaties, vaak geleid door de communistische partij. De onteigeningen werden echter bijna allemaal weer ongedaan gemaakt. Vandaag overheersen kleine tot piepkleine landbouwbedrijfjes: ruim de helft ervan bezit vier hectare grond of minder, samen goed voor 2 % van het landbouwareaal. 5 % van de bedrijven bezit meer dan honderd hectare grond, samen goed voor 80 % van het landbouwareaal.
In de zomer kunnen de temperaturen in sommige gebieden, vooral in het oosten, oplopen tot 45 à 50°C. In juli en augustus geven sommige hotels ‘hittekorting’.
Alentejo in bloei
Alentejo is een overwegend agrarische streek: 56 % van de oppervlakte wordt gebruikt voor de landbouw en een derde is met bossen bedekt. Op akkers die niet kunstmatig bevloeid worden, teelt men graan en planten met oliehoudende zaden, zoals zonnebloemen. Op de geïrrigeerde akkers groeien tomaten, rijst, maïs en wijnstokken. De veeteelt is toegespitst op schapen en runderen, de bosbouw op kurkeiken en eucalyptussen. Toch neemt het aantal mensen dat in de landbouw werkt gestaag af. De belangrijkste werkgever in Alentejo is de dienstensector. In de secundaire sector is vooral de ertswinning belangrijk (pyriet, marmer en graniet). Andere bronnen van inkomsten zijn de machinebouw, hout- en kurkwinning en de textielindustrie. Toch is de bevolking van Alentejo sterk vergrijsd en loopt de regio stilaan leeg. Met amper twintig inwoners per vierkante kilometer is het een van de dunst bevolkte streken van West-Europa. 253
HET STUWMEER VAN ALQUEVA
Dit stuwmeer op de Guadiana is het grootste kunstmatige meer van Europa: het is 83 kilometer lang en heeft een oppervlakte van 25 000 hectare, waarvan 3500 in Spanje. De sluisdeuren werden gesloten op 8 februari 2002. Het reservoir heeft een inhoud van 4150 kubieke hectare, waarmee 110 000 hectare landbouwgrond bevloeid kan worden (het landbouwareaal dat kunstmatig bevloeid moet worden is circa 665 000 hectare groot). Daarnaast dient het stuwmeer ook om elektriciteit op te wekken. De bouw ervan is een van de duurste Portugese waterbeheersingsprojecten, maar driekwart van de kosten werd gedragen door de EU. De stuwdam bij Alqueva is 96 meter hoog, 458 meter lang en 32 à 33 meter breed. De bouw heeft de hele streek in korte tijd drastisch veranderd. Voorstanders vinden de stuwdam een belangrijke stap voor de ontwikkeling van de landbouw, het toerisme en de economie in Alentejo. Maar lang niet alle vragen die dit project doet rijzen, zijn beantwoord. Critici hebben onder meer bedenkingen bij de waterkwaliteit, want het meer overspoelde veel landbouwgrond. Bovendien werden circa 1,2 miljoen bomen geveld en komt het water van de Guadiana al vervuild vanuit Spanje Portugal binnen. Men vreest eveneens voor verzilting van de bevloeide gronden door de toenemende verdamping van het water. Ook werd de habitat van veel zeldzame en bedreigde diersoorten verwoest en verdwenen unieke archeologische vondsten onder water, net als het dorp Luz. Het is dus maar de vraag of de hoge kosten zullen renderen. Verderop, bij Pedrógão, werd nog een dam gebouwd. Dat stuwmeer is veel kleiner en het water wordt ‘s nachts naar het grote meer gepompt om de watervoorraad op peil te houden. Blijkbaar volstaat het water van de Guadiana niet om het meer te voeden.
Het oosten is het meest toeristisch, met Évora als belangrijkste trekpleister. Met uitzondering van de badplaatsen Vila Nova de Milfontes en Alcácer do Sal speelt de kust geen belangrijke rol, want de meeste bezoekers maken slechts een daguitstap vanuit Lissabon of de Algarve of zijn op doorreis. Maar daarmee doen ze Alentejo onrecht aan. Wie houdt van de natuur en van rust of geïnteresseerd is in archeologie en geschiedenis, zal hier zijn hart kunnen ophalen.
A ALCÁCER DO SAL
Ooievaarsstad Alcácer do Sal
254
De witte stad Alcácer do Sal (13 050 inwoners in zes freguesias) aan de oever van de Rio Sado is een halte waard. Het Portugese ‘Salzburg’ (letterlijk ‘Zoutburcht’), weliswaarzonder motregen en festival, vlijt zich neer op de rechteroever van de rivier. De burcht op de heuvel wordt als pousada gebruikt.