LAOS
van reizigers voor reizigers
TR
TTER
LAOS
4 De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:
trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt
Uitgeverij Terra Lannoo Postbus 97 NL-3990 DB Houten
e - mail: trotter @ lannoo.be www.trotterclub.com
De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. vertaling Annemieke Hendriks en Loes Berkhout; 2016 Imago Mediabuilders reisinformatie vlaanderen en nederland Wegwijzer, Brugge omslagontwerp Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ontwerp binnenwerk Imago Mediabuilders omslagfoto Siwabud Veerapaisam / Shutterstock oorspronkelijke titel Le Routard – Cambodge - Laos oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur van de reeks en auteur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval adjunctredacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Alain Pallier en Fiona Debrabander
© Hachette (alle rechten voor vertaling, reproductie en bewerking gereserveerd voor alle landen), Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2017 © Cartografie Hachette Tourisme www.lannoo.com
D/2017/45/266 - ISBN 978 94 014 4008 0 - NUR 517 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
8
INHOUD INLEIDING ���������������������������������11 VEELGESTELDE VRAGEN ����������12 8 TOPERVARINGEN �������������������14 MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR ��������������23 Bevolking 24 Bijzonder zeg! 24 Cultureel erfgoed 25 Drank 28 Economie 28 Filmen en fotograferen 31 Geografie 32 Geschiedenis 32 Godsdienst en geloof 37 Keuken 41 Media 44 Mensenrechten 46 Milieu 47 Seks 48 Sport en vrije tijd 49 Werelderfgoed van Unesco 50 Zeden en gewoonten 50
Noodgevallen 77 Post 77 Reisliteratuur 78 Risico’s en ergernissen 78 Talen 79 Telecommunicatie 85 Vervoer 88 Wegen 93 Winkelen 94 REISPLANNER ��������������������������95
VIENTIANE EN OMGEVING
Vientiane ���������������������������������������������������������101 REIZEN NAAR LAOS �����������������52 REIZEN VANUIT LAOS ���������������56 LAOS PRAKTISCH ���������������������63 ABC van Laos 64 Alvorens te vertrekken 64 Budget 67 Drugs 68 Feesten en feestdagen 68 Fooien 71 Geldzaken 71 Gezondheid 72 Klimaat 75
HET CENTRUM
Vang Vieng ������������������������������������������������������131
X PHONSAVAN EN DE VLAKTE DER KRUIKEN ����������������������������������������������141 Phonsavan �������������������������������������������������������142 De vlakte der Kruiken ��������������������������������������148
LUANG PRABANG EN OMGEVING
Luang Prabang ������������������������������������������������153
HET NOORDWESTEN
Pakbeng �����������������������������������������������������������195 Houeisai (provincie Bokeo) �����������������������������202 Luang Nam Tha �����������������������������������������������208 Muang Sing �����������������������������������������������������214 Boten ���������������������������������������������������������������217 Oudom Xai (Muang Sai) ����������������������������������217
9
Nong Khiaw ����������������������������������������������������221 Muang Ngoi ����������������������������������������������������224
DE PROVINCIE PHONGSALY
Muang Khoua ��������������������������������������������������229 Phongsaly ��������������������������������������������������������231 Boun Tai �����������������������������������������������������������236
HET ZUIDEN
Thakhek �����������������������������������������������������������241 Savannakhet ���������������������������������������������������250 Pakse ���������������������������������������������������������������255 Champasak ������������������������������������������������������266 Wat Phou ���������������������������������������������������������270 Het Bolaven Plateau ���������������������������������������276
10
HET DISTRICT SIPHANDONE
Het eiland Khong (Don Khong en Muang Khong) ����������������������289 De eilanden Khone (Don Khone) en Det (Don Det) �������������������������������������������������293 REGISTER
311 CHINA
Afstanden tussen de steden �������������������������� 89 Bolaven Plateau, overzichtskaart ������������������������������������ 276-277 Khammouane, het karstlandschap van �������� 247 Khone (Don Khone) en Det (Don Det), de eilanden ������������������������������������������������� 295 Khong, het eiland ����������������������������������������� 291 Houeisai ������������������������������������������������������� 203 Laos, overzichtskaart �������������������������������� 53-54 Laos, het noorden van, overzichtskaart ������������������������������������ 196-197 Laos, het zuiden van, overzichtskaart ���������� 240 Luang Nam Tha �������������������������������������������� 209 Luang Prabang �������������������������������������� 156-157 Luang Prabang – Centrum, detailkaart ������������������������������������������� 158-159 Luang Prabang, omgeving van, overzichtskaart ������������������������������������������� 187
LAOS
Golf van Tonkin
VIENTIANE
g kon Me
KAARTEN EN PLATTEGRONDEN
CHINA VIETNAM
THAILAND
CAMBODJA Muang Sing �������������������������������������������������� 215 Nong Khiaw ������������������������������������������������� 223 Oudom Xai (Muang Sai) ������������������������������� 219 Pakbeng �������������������������������������������������������� 199 Pakse ����������������������������������������������������� 258-259 Phongsaly ����������������������������������������������������� 233 Phonsavan ��������������������������������������������� 144-145 Reisplanner ���������������������������������������������������� 97 Savannakhet ������������������������������������������������ 251 Siphandone, het district, overzichtskaart ���� 289 Thakhek �������������������������������������������������������� 243 Topervaringen ������������������������������������������������� 17 Vang Vieng ��������������������������������������������������� 133 Vang Vieng, omgeving van, overzichtskaart ������������������������������������������� 139 Vientiane ����������������������������������������������� 104-105 Vientiane, detailkaart ���������������������������������� 107 Wat Phou ����������������������������������������������� 272-273
11
INLEIDING
L
aos heeft een rustige achteloosheid, die onderbroken wordt door de Mekong, de ruggengraat van het land. Het is een land van water, van vruchtbare vlakten en berglandschappen afgewisseld met karst, maar ook een land van tempels, die getuigen van de vroegere pracht. Ook vind je er elementen die herinneren aan de Franse aanwezigheid, zoals de geur van stokbrood vanuit de bakkerijen of het geluid van botsende ballen uit het jeu-de-boules-
spel. Een mooie gelegenheid om kennis te maken met een over het algemeen discreet volk. Het vroegere ‘land van een miljoen olifanten’ is tegenwoordig een van de armste van de wereld en is op zoek naar een manier om zijn identiteit te behouden en de economische groei te verduurzamen. Dat is niet altijd even gemakkelijk wanneer je omringd wordt door buurlanden die even dynamisch als bedreigend zijn.
danseres in traditionele kleding voor de wat xieng thong tempel
monniken betreden een tempel in luang prabang .
CHINA
CHINA VIETNAM Pak Ou
Luang Prabang
LUANG PRABANG EN OMGEVING g kon Me
VIENTIANE
Golf van Tonkin
THAILAND
CAMBODJA
LUANG PRABANG EN OMGEVING XXX
Royal Palace Museum 179
LUANG PRABANG
44.000 INWONERS | KENGETAL 071
m Groene heuvels en met tropisch woud begroeide bergen
vormen de natuurlijke omgeving van deze stad. Luang Prabang is de op twee na grootste stad van Laos, maar neemt de eerste plaats in als het gaat om schoonheid. Allereerst vanwege de uitzonderlijke ligging. Luang Prabang strekt zich uit over een langgerekte landtong aan de samenloop van de Mekong en de Nam Khan, de rivier met het modderkleurige water. Door het klimaat voel je je er prettig. Op circa 600 m hoogte is de hitte in het droge seizoen (van november tot maart) draaglijk en ’s avonds is het aangenaam fris. Op historisch en cultureel vlak is dit de rijkste stad van Laos. Weinig moderne gebouwen en al helemaal geen hoogbouw. Een volledig horizontale stad dus. Werkelijk prachtig. De Unesco heeft de hele stad tot Werelderfgoed uitgeroepen en dat zegt genoeg. Luang Prabang, stad aan de rivier, koninklijke stad van menselijk formaat waar alles op loopafstand ligt. Veel reizigers trekken er echter met de fiets op uit om de omgeving te verkennen.
Een beetje geschiedenis De oorspronkelijke naam van Luang Prabang is Jawa, en daarmee wordt een verindischt gebied bedoeld of een gebied omgeven door jungle of water. Pas in 1491 kreeg de stad haar definitieve naam, ter gelegenheid van de intocht van het grote, zuiver gouden boeddhabeeld dat twee jaar eerder was gearriveerd. Luang betekent ‘groot’, Prabang (of Phabang) ‘heilig beeld van goud’.
154
Tot 1563 was Luang Prabang de hoofdstad van het koninkrijk Laos. Dat jaar besloot koning Setthathirat echter naar Vientiane te verhuizen. Toen aan het eind van de 17de eeuw het rijk in drie stukken uiteenviel, werd Luang Prabang weer de hoofdstad. Na de machtsovername in 1975 werd de stad lange tijd ‘verdacht’ van koningsgezindheid door het nieuwe regime. De controle was streng en pas vanaf 1990 kreeg de stad gedurende de hele dag elektriciteit. Kleine ondernemingen waren tot dan toe ’s nachts op een eigen stroomvoorziening aangewezen, die werd opgewekt door stroomgeneratoren. Na twee decennia van economische stilstand (1975-1995) opent de stad haar armen voor het toerisme, dat de belangrijkste bron van inkomsten vormt.
Luang Prabang en omgeving
Een kwetsbare stad om te beschermen De status van Werelderfgoed van de Mensheid zorgt ervoor dat de stad en de natuurlijke omgeving zijn beschermd. Hieronder vallen de oude stad (het historische centrum), de oevers van de Nam Khan en de heuvels rond de Mekong. Niet minder dan vier geldschieters (de regio Midden-Laos, de Franse gemeenschap, de Europese Unie en tot slot Unesco zelf) ondersteunen een ambitieus project om dit te bereiken. Het beheer is in handen van de Werelderfgoedafdeling van Luang Prabang (detailkaart F1, 21): o luangprabang-heritage.org. De rol van deze organisatie is het vaststellen van regels omtrent het behoud van het erfgoed, alsmede het initiëren en coördineren van acties ter bescherming van het geheel. Dit gaat van de ontwikkeling van de hoge oevers van de Mekong en de Nam Khan tot het herstel van de dwarssteegjes (inclusief afwateringskanalen). Het ontwerpen van stijlvol straatmeubilair heeft ook hun aandacht. Verder behelst het de restauratie en renovatie van een bepaald aantal gebouwen (het prachtige houten prinselijk huis van Bang Xieng Mouane, de markt, sommige tempels enzovoort), het zorgdragen voor de nachtelijke belichting van de mooiste monumenten en het gevoelig maken van de bevolking voor het behoud van het cultureel en ecologisch erfgoed. In Luang Prabang vind je namelijk ook een verzameling bijzondere ‘natte gebieden’, gevormd door vele vijvers die een eindje van de straten en huizen af liggen. Ze zijn half natuurlijk en half kunstmatig, maar van essentieel belang voor het ecologisch evenwicht van de stad (lees verderop de rubriek ‘Wat is er te zien en te doen? Ban Aphai en rond de Visounnarathstraat. De vijver van Boua Kang Bung’). De straten zijn schoon. Het evenwicht tussen het toerisme en het dagelijks leven van de Laotianen lijkt tamelijk goed uit te vallen. AANKOMST EN VERTREK
MET HET VLIEGTUIG
L Luchthaven van Luang Prabang (buiten plattegrond, via E4): circa 4 km van het centrum o luangprabangairport.com. Een Laotiaans toeristenvisum kun je krijgen bij aankomst op de luchthaven. Het is 30 dagen geldig en kost $ 30 voor Fransen ($ 35 voor Belgen). Zorg voor een pasfoto. In de hal van de luchthaven vind je wisselkantoren (in principe dag. geopend 8.3018.00 u, dezelfde koers als de banken in Luang Prabang) en er is een geldautomaat.
• Vientiane: dag. 3-4 vluchten van Lao Airlines. • Pakse: dag. 1 vlucht met Lao Airlines. • Voor Internationale vluchten richting Bangkok,
Chiang Mai, Siem Reap, Jinghong (Yunnan), Hanoi en Singapore raadpleeg je het hoofdstuk ‘Reizen vanuit Laos’ op blz. 56 van deze gids.
Naar het centrum: • Met een gemeenschappelijke minibus: tickets kun je kopen in de hal van het vliegveld, net voor de uitgang. Tarief (vast): 50.000 kip, inclusief bagage, geldig voor drie personen die naar hetzelfde hotel gaan.
155
• Tuktuks
zijn bevoegd om reizigers vanaf de stad naar het vliegveld te brengen, maar ze mogen geen passagiers oppikken op het vliegveld.
MET DE BUS
A I
Nuttige adressen Bureau voor Toerisme en Toeristenpolitie 1 Noordelijk busstation 2 Zuidelijk busstation 3 Immigration Office 6 Lao Development Bank 7 Arts (Dr Phayline Maniphonh) 8 Phakan’s Clinic 9 Lao Airlines 18 Aanlegsteiger voor lange afstanden 23 Dhammada Massage Oasis
H
Slapen
30 Viradesa Guesthouse, 31 33 34 38 39 47 48 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63
Suan Keo Guesthouse en LPQ Backpackers Hostel Le Bougainvillier Rattana Guesthouse Seng Phet Guesthouse Golden Lotus Guesthouse Lao Lu Lodge Thepavong Guesthouse Ancient Luangprabang Hotel Maison Souvannaphoum Hotel Spicy Laos Backpackers Sysomphone Guesthouse Thavisouk Guesthouse en Mano Guesthouse Vilayvanh Guest House Muong Lao Guesthouse Jaliya Guesthouse Cold River Guesthouse Sabaidee Guesthouse Villa Shayada Guesthouse Villa Luang Sokxay Villa Oasis Luang Prabang
van de middag, de andere (vipbus) aan het begin van de avond. Reistijd: circa 13 uur (500 km). • Phongsaly: 1 bus per dag, halverwege de middag. Reistijd: circa 14 uur. • Nong Kiaw: 3 bussen per dag, ‘s ochtends. Reistijd: circa 4 uur (150 km). • Chiang Mai (Thailand): 1 bus per dag, begin van de avond. Reistijd: circa 16 uur. O Zuidelijk busstation (Bannaluang Bus Station: buiten plattegrond, via D4, 2): 2-3 km van Luang Prabang T 25 20 66. Circa 20.00030.000 kip per persoon tussen het centrum en het station. Hier vertrekken de bussen richting het zuiden van het land. Verbindingen met: • Vientiane, via Vang Vieng: een tiental bussen per dag, 7.00-20.30 u, waaronder 5 vipbussen (slaapmogelijkheid in die van 20.30 u). Duurt 8-10 uur (320 km), afhankelijk van het type bus. Reken op 12 uur met een minibus. • Phonsavan: 1 bus per dag, ’s ochtends. Reistijd: circa 7 uur (260 km). 64 65 66 67 68 69 70 72 73
Thongbay Guesthouse Treasure Hotel Laos Maison Dalabua Villa Maydou Satri House The Luang Say Residence Villa Maly Phonemaly Guesthouse Central Backpackers
R
Eten Maison Dalabua Riverside Barbecue Restaurant Atsalin Restaurant Lao Lao Garden, The House Restaurant van Résidence Phou Vao
66 83 94 95 96
Ni Ontbijten, theedrinken
112 L’Étranger, Book and Tea 114 JoMa
DE Iets drinken, uitgaan, een voorstelling bekijken 95 120 127 128
Lao Lao Garden Utopia Dao Fa Muang Swa
k
Markten
k
Winkelen
X 160
Wat is er te zien? Wat Hosiang Voravihane
140 Phosimarkt 141 Ambachtelijke avondmarkt 147 Ochtendmarkt 112 Kopnoi
161 Oude opiumrokerijen
Luang Prabang AANKOMST EN VERTREK
Er zijn twee busstations. Veel reisbureaus in het centrum bieden minibussen aan naar de grootste steden (duurder dan de bus, maar ook sneller). O Noordelijk busstation (Northern Bus Terminal: buiten plattegrond, via E4, 1): 2-3 km van Luang Prabang T 25 27 29. Reken op 20.000-30.000 kip per persoon tussen het centrum en het station. Hier vertrekken de bussen richting het noorden van het land. Verbindingen met: • Oudom Xai: 3 bussen per dag, 2 ‘s ochtends, de andere in de namiddag. Reistijd: circa 5 uur (200 km) en waarschijnlijk heel binnenkort minder als de nieuwe weg tussen Pakmong en Oudom Xai in gebruik wordt genomen. • Luang Nam Tha: 1 bus per dag, vroeg in de ochtend. Reistijd: circa 8-9 uur (310 km).
• Houeisai: 2 bussen per dag, 1 aan het einde
156
A
B
C
Straten Voetgangersgebied BAN Wijknamen HOUAXIENG
1
NOORDEN
RECHTEROEVER M
ek
on
g
18 39 BAN 147 PAKHAM 38 47 31 48 BAN
2
HUAXIENG
114 Fa
141
160
h
ao Ch
um
ra t
33
BAN WAT 30 THAT
34 Rd Ng
sa
BAN CHAN
72
Kit
th
Rd
Wat That
ra is a oth 52 Ph
3
53
66 70
Wat That Luang
65
Voormalig stadion
ra
de
th
nt
ha
i
58
73 60
9
Wat Manorom
127
Wat Phabat Tay 4
No
se
m BAN SaVIENGXAI
Rd
68
Ka is
140
Luang Prabang en omgeving
83
69
A
on
HET ZUIDEN
e (P
ho
B
u
Va o
)
96,
128, 8, La Pistoche , De waterval van Tad Sae
157 Tempels van Xieng Men, Wat Chomphet, Long Khoun en heilige grot
zie detailkaart – centrum
uv
a
akh nh
am
p on g
BAN WAT SENE
BAN WAT NONG
Sa
BAN XIENG TONG
ad
Ro
ka
BAN XANGKHONG
So
rin
e
g Kin
kit
ad
sar
ath
a Ro
d
1
HISTORISCH ad Ro CENTRUM ROND ng o V SISAVANG VONGang
95
Traditional Arts & Ethnology Center a Ro
112 d
si
ou
Ph
BAN APHAI
Phousiberg
62
Na
ng 56 120 vo ts a Wat Aham a L 57 Wat That Mak Mo 61 63 23 Wat Visoun th 54 ara nn u 6 59 o s i V 3
at h
t
tth
t ha
an
ma
Kh
om
m
Ph
Se
Rd
2
ira
67
F
7
64
Ro
ad
Vijver van Boua Kang Bung
ad
d
BAN VISOUN
BAN APHAI EN ROND 161 55 VISSOUNNARATH
Ro
a Ro
is
an
4
ot Ph
Ph
m sa pa ha d 94 a R am
3
RUG E B GE) OUD BRID D L O (
t
I
2
All Lao Elephant Camp, WAT PHON PHAO, BAN PHANOM
VANG VIENG, VIENTIANE
1,
0
E
LUANG PRABANG
100
200 m
Luang Prabang PLATTEGROND LUANG PRABANG
Wat Tham Phousi
Wat Maï
Bamboebrug
d
v
Ro a
a S is
OUDOM XAI, LUANG NAM THA, NONG KHIAW
BAN XIENG MOUANE
8
ae
Bamboebrug
Ro
M
1
F
E
D
172
ETEN
In het historische centrum, rond de Sisavang Vong (plattegrond C2 en detailkaart) HEEL GOEDKOOP
Luang Prabang en omgeving
(minder dan 50.000 kip of $ 6) Zoals overal in Laos kun je heel goedkoop eten bij de kraampjes op de markt. ‘s Avonds, tussen circa 17.00-22.00 u, verkopen de eetstalletjes in de Kitsarath Setthathiratstraat (plattegrond C2) afhaalmaaltijden. Nog meer eetkraampjes vind je aan het begin van de avondmarkt, in een steegje dat langs Ancient Luangprabang Hotel (plattegrond C2, 48) loopt. Lange tafels met wasdoek waaraan je kip of varkensvlees in zoetzure saus in bananenblad kunt eten of op houtskool geroosterde vissen. Ook vegetarisch.
GOEDKOOP (50.000-100.000 kip of $ 6-12,50)
R Rosella Fusion (detailkaart F1, 80): aan de Nham Kham River T 020 772 816 68. Dag.
geopend 8.00-22.00 u. Heerlijk rustige omgeving, groen en schaduwrijk, waar je Laotiaanse gerechten van hoogstaande kwaliteit kunt proeven, die in grote porties op tafel komen. Enkele specialiteiten: tom yum paa met vis (bouillon naar wens op smaak gebracht), de moke pa (gerookte vis) en vooral de muu pas skaii, varken met citroengras, peper en basilicum met seizoengroenten. Heel sympathieke, jonge bediening en een voortreffelijke prijs-kwaliteitverhouding. Pluspunt: terras met uitzicht op de rivier. R Mekong Fish (detailkaart E1, 81): Souvanhakhampong Road T 25 24 46 of 020 551 707 09. Dag. geopend 7.30-22.30 u. Aan de Mekong ligt een van de mooiste schaduwrijke terrassen. Smakelijke gerechten die netjes worden opgediend: barbecue, hamburgers, pizza’s, pasta’s, sandwiches, biefstuk en Laotiaanse gerechten, zoals zeewier met sesam, vis in kokosmelk, vlees met kerrie en meer.
De keuze is groot. Uitstekende bediening. Het is de plek waar expats elkaar treffen tijdens lunchtijd. Ook prima voor het ontbijt. R Artisans Café (detailkaart D2, 92): Ban Choum Khong T 020 555 711 25. Geopend ma.-za. 9.00-18.00 u. In een kalme en gezellige wijk aan de rand van een schaduwrijk geplaveid steegje. De plek straalt veel rust uit. In een kleine, maar leuke tuin staan een paar tafeltjes om versbereide gerechten te eten waarin soms groenten en kruiden uit de moestuin zijn verwerkt. Dit is ook het hoofdkantoor van de Puang Champa, een culturele organisatie die zich wijdt aan muziek en dans. Er is ook een winkel (zie verderop ‘Winkelen’). R Café Popkane (detailkaart F1, 82): Sakkarinestraat; richting de punt van het schiereiland. Dag. geopend 8.00-19.00 u. Een heel snoezig adres, verscholen achter de bomen. In de schaduw op een luchtig terras staan enkele tafels en banken. Rustig gelegen. Eenvoudige Laotiaanse gerechten, een paar westerse snacks en milk en fruit shakes. R Riverside Barbecue Restaurant (plattegrond C2, 83): Pakham Road, dag. geopend 17.30-21.30 u. De barbecue (hot pot) en het buffet waar je zoveel mag pakken als je wilt zijn een groot succes, zowel onder Laotiaanse families als toeristen. Er is een bakplaat op houtskool waarop vlees en zeevruchten worden gebakken. Ernaast is een ronde kom waarin groenten worden gekookt. De bediening houdt de gloeiende kolen in de gaten. Volkse, levendige sfeer die bevorderlijk is voor gesprekken met je tafelgenoten. R Ton Kham Wan (detailkaart F1, 80): aan de Nam Khamrivier, naast Rosella Fusion T 020 559 703 73. Dag. geopend 8.00-22.00 u. Een klein lokaal restaurant met lekkere Laotiaanse gerechten. Wijn per glas, cocktails en bier. Een perfect adres voor wie een beperkt budget heeft en toch op een terras aan de rivier wil zitten. R Tamnak Lao (detailkaart E1, 97): Ban Wat Sene, Sakkarine Road T 25 25 25. Dag. geopend 10.00-22.00 u. Op de punt van het schiereiland, op een plek die overdag levendiger is dan in de avond. Gezeten op het terras aan de
173
je kunt heel goedkoop eten bij de kraampjes op de markt .
DOORSNEEPRIJS (100.000-150.000 kip of $ 12,50-19)
R Tamarind
(detailkaart E1, 84): aan de Nam-Khanrivier T 21 31 28 of 020 777 704 84. Geopend ma.-za. 11.00-16.00 u. en 17.30-21.00 u. Reserveren zeer aanbevolen. Elke vr. Laotiaanse barbecue met vis. Vanuit de leuke, met mooie foto’s gedecoreerde eetzaal kom je op een aangenaam terrasje boven de straat, met uitzicht op de rivier. Er staat een handvol tafels in de bries van ventilatoren. Op je bord liggen uitstekende Laotiaanse gerechten. Grote specialiteit: het lao BBQ fish feast. Sla een heerlijk dessert niet af: kleefrijst met kokosmelk, sesam en banaan, banana-splityoghurt en tamarindesaus … Als je iets wilt drinken kun je kiezen voor vruchtensap met tamarinde, kaneel of jujube … om maar een paar specerijen te noemen. Je kunt ook een
kookcursus volgen in een betoverende omgeving, op het platteland of je laten begeleiden tijdens een bezoek aan de markt. R Café Ban Vat Sene (detailkaart E1, 85): Ban Wat Sene, Sakkarine Road T 25 24 82. Dag. geopend 6.30-22.00 u. Happy hours 17.0019.00 u. Van dezelfde uitbater als L’Élephant (zie verderop), dus de service en de inrichting zijn verzorgd (schilderijen, kunstvoorwerpen, gevlochten meubels). Gevestigd in een gere noveerd eerbiedwaardig koloniaal gebouw. Kaart met snacks, quiches, hartige taarten en goed gelukte Laotiaanse gerechtjes. Leuk terras, ook een heerlijk ontbijt met echte croissants. Niet goedkoop, maar zo lekker. R Coconut Garden (detailkaart D2, 5): Sisa vang Vong Road T 26 04 36. In het seizoen zit het hier elke dag vol. Je kunt plaatsnemen op een binnenplaats die uitkomt op de straat, of in de tuin aan de andere kant. Heerlijke Laotiaanse, Thaise en Europese gerechten die mooi worden gepresenteerd. Bamboe gevuld met gestoomd en daarna gebakken varkensvlees met kruiden, gerechten gekookt in bananenblad, gegrilde groenten, Vietnamese phó … Ook lekkere desserts. Lounge bar. Een goed lopende zaak, dezelfde eigenaren als L’Eléphant.
Luang Prabang ETEN
straatkant of op het balkon kies je typisch Laotiaanse gerechten van een kaart die zo lang is als de Mekong. Voordeel: van elke specialiteit wordt uitgelegd welke ingrediënten erin zitten, dat helpt. Vervolgens komen mooi opgemaakte borden met smaakvol eten op tafel. Er wordt in het restaurant ook kookles gegeven.
178
k Ochtendmarkt (plattegrond C2, 147): rondom de Wat Mai en in de wijk Ban Pakham, dag. 6.00-12.00 u. Groenten, vis, vlees, thee, enkele tassen en kleding. Vanaf 5.30 u zetten de marktkooplui hun kraampjes op, het is dan nog donker. Er heerst een heel aparte sfeer. Rustig, maar toch is iedereen druk bezig bij het schijnsel van een paar zwakke lampjes. De (echt) vroege vogels mogen dit niet missen. WINKELEN
Luang Prabang en omgeving
k Orange Tree (detailkaart E1, 142): house
nr. 67, Ban Wat Nong, aan de kade van de Mekong. In principe geopend ma.-za. 10.0018.00 u … als de eigenaar niet moe is! En die humor vind je terug in de gekke objecten die verkocht worden in zijn leuke winkeltje. Sjieke en aardige tweedehandsspulletjes, behoorlijk veel voorwerpen uit begin 20ste eeuw en fairtradekunstnijverheidsartikelen. k Ock Pop Tok (detailkaart E1, 146): Sakkarine Road, naast hotel 3 Nagas T 25 32 19 o ockpoptok.com. Dag. geopend 8.00-20.00 u. Je vindt er voornamelijk stoffen en kleding van zijde, maar ook van katoen. Heel goede kwaliteit. Een bezoek aan het bijbehorende, tamelijk afgelegen atelier is mogelijk. Enkele keren per dag, van 9.00-15.00 u, vertrekt een rondleiding vanaf de winkel. Als je het van tevoren goed regelt, kun je zelfs deelnemen aan verschillende workshops (verven met natuurlijke kleurstoffen, weven met een weefgetouw of manden maken). k Phothisak Rattanakone (detailkaart D1, 143): Ban Xieng Mouane 4, in de straat die evenwijdig loopt aan de Mekong T 21 26 54. Dag. geopend 8.00-19.00 u. Een van de beste juweliers van Luang Prabang. Zijn vader heeft de koningskroon gemaakt. Breng een bezoekje aan zijn werkplaats, al was het maar om deze vakman aan het werk te zien. Zijn prijzen lijken aan de hoge kant (dat zijn ze ook), maar als je hem eenmaal aan het werk hebt gezien, begrijp je waarom. k Kopnoi (plattegrond D2, 112): Phousi Road, Ban Aphai o kopnoi.com. Geopend ma.-za. 7.0021.00 u, zo. 10.00-22.00 u. In dezelfde ruimte als ‘L’Étranger (zie hierboven ‘Ontbijten, theedrinken’). Hedendaags en Laotiaans design. Meubels, stoffen, kleding, kunstvoorwerpen, cadeautjes. Ook
deze zijn redelijk duur, maar van goede kwaliteit. Op de bovenverdieping zijn tijdelijke exposities. k SA Handicraft Shop (detailkaart F1, 145): achter de Wat Xieng Thong. Dag. geopend tot circa 19.00 u. Een onooglijk winkeltje waar souvenirtjes worden verkocht gemaakt van papier van de moerbeiboom, bijvoorbeeld notitieblokjes, lampen en schrijfpapier. k Artisans Café (detailkaart D2, 92): Ban Choum Khong T 020 555 711 25. Geopend ma.za. 9.00-18.00 u. De winkel betrekt de handelswaar bij drie dorpsgemeenschappen ten noorden van Luang Prabang waar mooie producten van textiel worden vervaardigd: kleding, maar vooral kussens, sjaals, tafelkleden en servetten, van een goede kwaliteit katoen. Neem zeker een kijkje op de bovenverdieping van dit eerbiedwaardige houten gebouw. Het herbergt de culturele organisatie Puang Champa, die zich het behoud en het doorgeven van de kunst van de Laotiaanse voorstellingen (muziek en dans) ten doel heeft gesteld. De leden hebben in Frankrijk al meerdere voorstellingen gegeven. k Bij de juweliers op de centrale markt vind je ook nog piastres de commerce, zilveren munten uit de tijd van het Franse Indochina. De munten die tussen 1890-1910 geslagen werden, hebben een hoger zilvergehalte dan de munten uit de jaren 1920. Let op, dat heeft valsemunterij in de hand gewerkt (zorg dat je dus niet te veel betaalt). k Er zijn nogal wat antiekzaken, vooral in de Sisavang Vongstraat. Hier vind je oude stoffen, opiumgewichten en -weegschalen, pijpen en meer. We kunnen niet vaak genoeg zeggen voorzichtig te zijn. In de eerste plaats omdat oplichterij overal op de loer ligt, maar vooral omdat bepaalde stukken een uniek onderdeel vormen van het Laotiaanse erfgoed en dat ook moeten blijven. WAT IS ER TE ZIEN EN TE DOEN?
In het historische centrum, rond de Sisavang Vong (plattegrond C-D2, C3 en detailkaart) De toegangsprijs van de meeste grote tempels staat vast en is 20.000 kip. Andere, minder belangrijke, zijn gratis. Wandelen door de tuin rondom de tempel is meestal gratis.
179
XX De
• Op de top van de Phousiberg staat de That Wat Chomsi, te midden van een kleine, grillige rotsformatie. De 20 m hoge stoepa staat op een trappiramide met drie niveaus. Hij stamt uit het begin van de 19de eeuw en werd ten tijde van het Franse protectoraat gerestaureerd. Bovenop staat een vergulde spits die je al van ver kunt zien. De That Wat Chomsi is het vertrekpunt van een fakkeltocht die ter ere van het Laotiaanse Nieuwjaar wordt gehouden. Als je in oostelijke richting kijkt, zie je de geheel vergulde Wat Pa Phone Phao (tempel van de Meditatie) afsteken tegen de groene achtergrond. De hellingen, die zich verheffen tot circa 80 m hoogte, stonden vol met heiligdommen en tempels. Tegenwoordig zijn er nog maar vijf over. Afdalend via de weg die aan de achterkant van de That Wat Chomsi naar beneden loopt over de helling van de heuvel die boven de Nam Kane uitsteekt, bereik je de Wat Tham Phousi. XXX Royal Palace Museum (het voormalige Koninklijk Paleis en het museum, detailkaart D2): ingang via de Sisavang Vong Road. Dag. geopend 8.00-11.30 u en 13.30-16.00 u. Het laatste kaartje wordt een halfuur voor sluitingstijd verkocht. Toegangsprijs: 30.000 kip. Fotograferen niet toegestaan. Gepaste kleding vereist, lange broek en de armen moeten bedekt zijn (anders kun het royal palace is gebouwd in 1904 tijdens het franse protectoraat .
Luang Prabang WAT IS ER TE ZIEN EN TE DOEN?
beklimming van de Phousiberg (plattegrond D2): toegang via de trap in de Sisa vang Vong Road, tegenover het oude Koninklijke Paleis, of via de Phousi Road, aan de kant van de Nam Khan. Toegangsprijs: 20.000 kip per persoon. We raden je aan om je bezoek aan Luang Prabang te beginnen met de beklimming van de Phousi. Op de top heb je een prachtig uitzicht over stad. De tempels zijn helaas niet zichtbaar door de bomen, maar je kunt toch genieten van een mooi uitzicht op de Mekong. Het mooiste moment om deze tocht te maken is bij zonsondergang, wanneer de hemel nog prachtig rood kleurt en het klokgelui van de kloosters overal weerklinkt. Je zult er echter niet alleen zijn. • Als je uit de richting van de Sisavang-Vongstraat komt, zie je rechts de Wat Pa Houak, een heel oud tempeltje met prachtig houtsnijwerk aan de gevel. De tempel herbergt oude, heilige manuscripten. Als je het geluk hebt de bewaker van de tempel tegen het lijf te lopen, kun je hem vragen of je ze mag bekijken. De trap telt 328 treden. Goed, dat is niet te moeilijk. Halverwege kun je uitrusten op het terras waar een waringin staat. Deze stelt de boom der Verlichting voor. Je kunt hier gebruik maken van de mogelijkheid toegangskaartjes te kopen.
Luang Prabang en omgeving
180
je voor een paar kip een overhemd huren). Gratis kluisjes voor tassen en fototoestellen (verboden binnen de muren). • Binnen de omheining, aan de rechterkant, staat de tempel met de Gouden Boeddha. Gratis toegang. Voor de Laotianen is het oude koninklijk paleis minder belangrijk dan de Gouden Boeddha (Phabang of Prabang), onder wiens bescherming Laos nog steeds officieel is geplaatst. Het beeld weegt 50 kg en is 83 cm hoog. Volgens de legende zou het aan het begin van onze jaartelling in Ceylon zijn gegoten en door Khmerkoning Phaya Sirichantha aan Fa Ngum, de stichter van Lane Xang, zijn geschonken. Kwade tongen beweren dat het beeld dat je tijdens je bezoek te zien krijgt, niets meer is dan een kopie. Het originele beeld zou ergens in Vientiane op een veilige plaats worden bewaard. Deze versie van de feiten is des te geloofwaardiger als je bedenkt dat de bevolking doodsbang is dat het beeld opnieuw door de Thai zal worden gestolen, zoals dat in de 18de eeuw al eens het geval was. Het beeld wordt omringd door bronzen trommels, gebruikt voor de oorlog en om regen af te smeken, gebeeldhouwde slagtanden van olifanten en schermen die geborduurd werden door de koningin. Grote verzameling beeldhouwwerken en gouden ornamenten. • Bij de ingang van het park zie je aan je linkerhand een beeld van koning Sisavang Vong. Het origineel bevindt zich in Vientiane. Het is een eerbetoon aan de koning, die Laos naar de onafhankelijkheid en de hereniging voerde. Het bezoek
• Het paleis is gebouwd in 1904 tijdens het Franse protectoraat.
• De eerste zaal is de zogeheten Protocolzaal.
Het valt op dat de troon van de hoogstgeplaatste monnik op de voorgrond staat, voor die van de koning. Een herinnering aan het feit dat de geestelijk leider de belangrijkste figuur van het land was. In de vitrines staan enkele prachtige boeddha’s uit de 15de en 16de eeuw. Ze zijn afkomstig uit tempels en monumenten van Luang Prabang die nu zijn verwoest. • De ontvangstzaal van de koning: rechts van de ingang. Deze is prachtig ingericht met schilderijen in art-decostijl die in de jaren 1930 door Alix
de Fautereau (Franse kunstschilder) werden gemaakt. De doeken stellen kleurrijke taferelen uit het Laotiaanse dorpsleven voor, op verschillende momenten van de dag. Het mooist is het markttafereel waarop je de etnische minderheden gemakkelijk aan hun klederdrachten kunt herkennen. De Hmong in het zwart, met een mand op de rug; rechts de Akha die rechtop staan en de gehurkte figuren zijn Laotianen. Twee gebeeldhouwde en vergulde panelen beelden het heldendicht van de Ramayana uit. • Gang van de bronzen trommels: de trommels zijn 600 tot 1000 jaar oud. Ze waren bestemd voor het oproepen van de soldaten voor de strijd en voor het afsmeken van regen. Veel ervan zijn bovendien versierd met kikkers die de moesson uitbeelden (leven, vruchtbaarheid, voorspoed). Verder deden ze dienst als ruilmiddel of maakten ze deel uit van een bruidsschat. Nog een vitrine met eerbiedwaardige Boeddhabeelden uit de 15de eeuw. • Achter de protocolzaal ligt de Troonzaal, die in 1960 rijkelijk met glasmozaïeken werd versierd met taferelen uit het dagelijks leven en de geschiedenis van Laos. De houten troon is met bladgoud verguld. Aangezien hij nooit gekroond werd zou de laatste koning, Si Savang Vathana, nooit op deze troon hebben gezeten. Dat is althans het officiële verhaal. Rechts zie je een grote kaars voor de kroningsplechtigheden en die symbool staat voor de lange levensduur van het rijk. Direct na binnenkomst in de zaal zie je links van de troon een kleinere troon uit het begin van de 20ste eeuw. Achter de troon zie je onderaan een religieuze processie (die Boeddha’s leven uitbeeldt toen hij nog prins was). Het is onmogelijk om alles te beschrijven. Bewonder de schatkisten aan weerszijden van de troon. Een mooie verzameling sabels. In de centrale vitrine staan schitterende gouden beeldjes uit de 19de eeuw. Alle oudere beeldjes zijn gestolen door het leger van de Zwarte Vlaggen (Zhuang bandieten die met Vietnamees-Chinese steun tegen de Franse bezetter vochten). Boeddha’s van bergkristal, gemaakt in de 15de en 16de eeuw. Ze werden gevonden in de That Mak Mo (de ‘Watermeloentempel’). In de vitrine achterin staan Boeddhabeeldjes uit een legering van goud en zilver. Ertegenover zie je bronzen boeddha’s.
181
• Zaal
de Laotiaanse Ramayana (een variant op de hindoeversie) die op feestdagen wordt opgevoerd. De repetities verlopen ontspannen en leerling dansers moeten de kritiek van hun kameraden verdragen. Helemaal achterin het park, rechts als je in de richting van de Mekong loopt, zie je de gebouwen waarin de vijf auto’s van de vroegere koning staan, waaronder een Citroën DS. X Wat Choum Kong (detailkaart D1): let op de twee granieten beelden voor de ingang, deze zijn Chinees geïnspireerd. De binnenkant van de tempel is verfraaid met moderne, meerkleurige muurschilderingen in naïeve stijl. Een tuin met Boeddhabeelden, heel rustgevend. X Wat Xieng Mouane (detailkaart D1): stamt uit het einde van de 19de eeuw. Gevel met muurschilderingen, deuren en omlijstingen met houtsnijwerk. In dit kleine heiligdom, versierd met glasmozaïeken en gesjabloneerde gouden boeddha’s, staan heel mooie vergulde rechtopstaande beelden. De centrale boeddha dateert uit 1853. Let ook op het bronzen Boeddhabeeldje uit de 16de eeuw, links van het altaar. Binnen de omheining van de tempel is een ambachtsschool voor jonge monniken gevestigd, die gesteund wordt door Unesco. Zo worden onder andere de traditionele beeldhouw-, schilder- en sjabloontechnieken doorgegeven. Elke dag wordt er om 17.30 u gebeden. X Heuanchan Information Centre (Villa Xieng Mouane, detailkaart D1-2): geopend ma.-vr. 8.00-12.00 u, 13.00-16.00 u. Toegangsprijs: 10.000 kip. Een mooi voorbeeld van een geslaagde restauratie van een grote traditionele houten paalwoning die bovendien prinselijk is. Het gebouw staat midden in een mooie tuin. De traditionele structuur, bestaande uit een hoofdgebouw en een aangrenzend gebouw waarin zich de
WIST JE DIT? ZEG HET MET BLOEMEN | Sisavang Vong had niet minder dan vijftien vrouwen, die elk hun eigen huis hadden in de stad. Hij ontbood de een of de ander al naargelang zijn stemming. De gelukkige uitverkorene kwam bij het paleis aan en droeg een boeket witte of rode frangipanibloemen, volgens de code: rode bloemen als ze ongesteld was en witte bloemen als ze de nacht met de koning kon doorbrengen.
Luang Prabang WAT IS ER TE ZIEN EN TE DOEN?
van de bibliotheek van de koning: veel boeken gaan over Chinese politiek. Manuscripten op palmbladeren. In de volgende gang vind je koninklijke zegels (ivoor en koper) en oude bankbiljetten. Verder een rijkelijk versierde zijden japon van de koningin. • Slaapkamer van de koningin, daarna die van de koning. Merk op dat de inrichting heel sober is. In die van de koning hangt een portret van de laatste koninklijke familie (vooraan de koning en de koningin, op de tweede rij de overleden zoon). De vier andere leden van de koninklijke familie wonen tegenwoordig in Frankrijk. • Zaal met muziekinstrumenten: plus een verzameling maskers en kleding van de Ramayanadansers. Verder nog kisten voor manuscripten van mooi bewerkt en versierd palmblad. • In de ontvangstzaal van de koningin hangt een schilderij van de laatste koning Sisavang Vong, gemaakt in 1967 door een Russische kunstenaar. Ook schilderijen van zijn zoon en koningin Khamphouy. • In de ontvangstzaal van de koninklijke secretaris zie je geschenken die aan de vorsten werden aangeboden door staatshoofden en buitenlandse regeringen. Let vooral op het rijkelijk versierde Birmaanse en Cambodjaanse zilverwerk, het prachtige Thaise schrijfgarnituur, de boomerang van aboriginals, het mooie Japanse porselein, de handtas met robijnen voor de koningin en … de Russische speldjes! Naast een brok maansteen, geschonken door de Amerikanen, kun je een maquette zien van Apollo 11, uitgestald in een vitrine. Als je het paleis aan de kant van het park verlaat, kun je een ongewoon spektakel bijwonen: elke ochtend in maart volgen jongeren hier les in klassieke dans. Hetzelfde thema komt steeds terug: