Issuu

KRETA

van reizigers voor reizigers

TTER

KRETA

4 De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:

trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt

Uitgeverij Terra Lannoo Postbus 97 NL-3990 DB Houten

e - mail: trotter @ lannoo.be www.trotterclub.com

De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. vertaling Loes Berkhout en Petra van Caneghem; 2017 Imago Mediabuilders reisinformatie vlaanderen en nederland Wegwijzer, Brugge omslagontwerp Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ontwerp binnenwerk Imago Mediabuilders omslagfoto Dmitry Petrenko / Shutterstock oorspronkelijke titel Le Routard – Crète oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur van de reeks en auteur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval adjunctredacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Alain Pallier en Fiona Debrabander

D/2017/45/576 - ISBN 978 94 014 4006 6 - NUR 512 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

INHOUD INLEIDING ��12 VEELGESTELDE VRAGEN ��14 TOPERVARINGEN ��16 MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR ��33 Archeologie 34 Beroemde Kretenzers 34 Bevolking 36 Drank 36 Duiken 38 Economie 38 Een dag op zijn Grieks 43 Geografie 43 Geschiedenis 45 Godsdienst en geloof 53 Keuken 54 Media 60 Milieu 61 Minoïsche beschaving 61 Muziek en dans 64 Mythologie 66 Stranden 69 Trek- en wandeltochten 69 Zeden en gewoonten 72

Gezondheid 88 Internetadressen 88 Klimaat 89 Musea en opgravingen 90 Noodgevallen 91 Overnachten 92 Post 93 Reisliteratuur 93 Risico’s en ergernissen 95 Taal 95 Telefoon en telecommunicatie 100 Tijdsverschil en openingstijden 101 Toeristenpolitie 101 Vervoer 101 Wegen 103 Winkelen 106 REISPLANNER �� 107

HERAKLION EN OMGEVING

REIZEN NAAR KRETA ��74 KRETA PRAKTISCH ��79 ABC van Kreta 80 Alvorens te vertrekken 80 Budget 82 Feesten en feestdagen 85 Geldzaken 86

Heraklion ��115 Knossos ��135 Limenas Chersonissou ��140 Malia ��141

X HET NOORDOOSTEN

Xerokambos ��184 Ziros ��185 Makrygialos ��186

DE ZUIDOOSTKUST

Lassithiplateau ��145 Agios Nikolaos ��150 Elounda ��158 Plaka ��159 Van Agios Nikolaos naar Mochlos ��161 Mochlos ��162 Sitia ��165

HET UITERSTE OOSTEN

Ierapetra ��191 Myrtos ��197 Van Myrtos naar Ano Viannos ��198 Keratokambos en Kastri ��198 Tsoutsouros ��199 Pyrgos ��200 Lendas ��200

MESSARA

Moni Toplou ��174 Vai ��174 Palaikastro ��175 Zakros ��179 Kato Zakros ��180

Gortys ��206 Zaros ��207

Vorri ��210 Phaistos ��211 Agia Triada ��214 Kamilari ��214 Pitsidia ��217 Sivas ��218 Matala ��220

DE WESTKUST

ONDERWEG NAAR RETHYMNON 223 Agia Galini ��223 Spili ��225

DE STREEK ROND RETHYMNON

Kolymvari ��281 Kastelli ��283 Phalassarna ��286 Van Phalassarna naar Elafonissi ��289 Elafonissi ��290 De weg naar Paleochora ��292

HET ZUIDWESTEN

Rethymnon ��229 Georgioupolis ��247

DE OMGEVING VAN CHANIA

Vamos ��253 Kalyves ��257 Chania ��258

Paleochora ��295 Autorit naar Sougia ��302 Sougia ��302 Samariakloof ��305 Loutro ��313 Aradenakloof ��315 Anopolis ��317 Chora Sfakion (of Sfakia) ��318 Gavdos ��321 Frangokastello ��323 De weg van Frangokastello naar Sellia ��324 Plakias ��325 De kloosters van Preveli ��329 REGISTER 335

INHOUD

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN Afstanden tussen de steden �� 103 Agios Nikolaos �� 151 Chania, Departement, overzichtskaart �� 254-255 Chania (La Canea) �� 259 Chania centrum, detailkaart �� 262-263 Heraklion, Departement, overzichtskaart �� 116-117 Heraklion �� 118-119 Heraklion, detailkaart �� 120-121 Ierapetra �� 193 Kreta, overzichtskaart �� 74-75

KRETENZISCHE ZEE Héraklion

KRETA

MIDDELLANDSE ZEE

Lassithi, Departement, overzichtskaart �� 146-147 Minoïsche vindplaatsen, overzichtskaart �� 63 Rethymnon, Departement, overzichtskaart �� 230-231 Rethymnon �� 234-235 Paleochora �� 297 Reisplanner �� 108-111 Samariakloof, overzichtskaart �� 307 Sitia �� 167 Topervaringen �� 16-17

in de zomer wordt balos beach overspoeld door toeristen .

KEUKEN Wie voor het eerst in Griekenland komt, stelt zich gemakkelijk tevreden met traditionele Griekse gerechten. Maar het zou zonde zijn om de heerlijke Kretenzische specialiteiten (die bovendien vaak goed voor de lijn zijn) links te laten liggen. Het probleem is dat maar weinig restaurants gerechten aanprijzen die afstammen van de culinaire traditie op hun eiland en dat junkfood op Kreta net zo veel schade aanricht als elders. Meestal krijg je eerst een uiteenzetting over de Griekse keuken. Pas daarna stelt men je het beste voor, namelijk de Kretenzische keuken.

Restaurants

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR KEUKEN

• De meeste Grieken gaan niet naar een restaurant om er gastronomisch te eten, maar

om zich er goed te voelen en zich te vermaken in goed gezelschap. Luxe is een begrip dat eigenlijk niet op de Griekse restaurants van toepassing is: meestal vind je er papieren tafellakens en besteedt men geen aandacht aan bediening of presentatie. Het is evenmin ongewoon dat je alle gerechten tegelijkertijd krijgt voorgeschoteld. Maar wat telt, is dat je in de meeste eenvoudige tavernes, die je trouwens overal vindt, voor weinig geld een goed en rijkelijk gevuld bord voor je neus krijgt. Vermijd plaatsen waar enkel en alleen toeristen komen; dat is een slecht teken (vaak zijn hier ronselaars aan het werk die de toeristen naar binnen lokken), behalve wanneer het adres in je favoriete reisgids wordt vermeld. Zorg ervoor dat je de prijs van tevoren kent, zeker als hij niet op de kaart wordt vermeld; om onaangename verrassingen te voorkomen. • In theorie is er een verschil tussen een taverne en een restaurant (estiatorio). Een taverne is gezelliger. In de praktijk is dat verschil niet zo duidelijk, aangezien de benaming ‘restaurant’ volgens sommigen beter klinkt. • Soms zie je een derde benaming die de andere twee omvat: psistaria (grill), niet te verwarren met pitsaria, de plaatselijke pizzeria. • Ten slotte is er de psarotaverna (vistaverne). In theorie een plaats waar je alleen vis eet; maar aangezien vis nogal duur is, vind je er ook vaak vleesgerechten. • Je ziet Grieken ook eten in de ouzeria (meervoud van ouzeri), soms ook mezedopolia of ouzadika genaamd. Op Kreta worden ze ook rakadiko of tsikoudiadiko genoemd. De bij de raki opgediende mezze of (als ze omvangrijker zijn) pikilies, kunnen een kleine maaltijd op zich vormen. • Er bestaan ook zakharoplastia, waar je gebakjes kunt eten. • Houd er rekening mee dat het voedsel dat je in een restaurant voorgeschoteld krijgt of in de supermarkt koopt, onderweg niet altijd even nauwgezet gekoeld wordt. Om nog te zwijgen van de ongewenste stroomstoringen die het probleem nog kunnen verergeren …

Enkele Griekse gerechten

De Grieken hebben niet voor niets onder Turkse heerschappij geleefd: vooral in de keuken valt de oosterse invloed op: zoveel olie! Aangezien de Grieken hun zoete hapjes het liefst na de middag gebruiken, bij een kop koffie, of ’s avonds laat, serveren de meeste tavernes geen dessert. Als je geluk hebt krijg je soms na de maaltijd gratis karpouzi (watermeloen), peponi (meloen) of yaourti me meli (yoghurt met honing) aangeboden. Er is geen dessertkaart. Tot slot nog twee belangrijke woorden die je op het menu vaak tussen haakjes naast vlees of vis zult aantreffen: ντοπιο (dopio), wat zoveel betekent als ‘plaatselijk’, en κατεψυγµενο (katepsigmeno), vaak afgekort als ‘κατ’, wat aangeeft dat iets diepgevroren is.

in de haven van plata hangt inktvis in de zon te drogen .

• Griekse salade (khoriatiki): tomaten, komkommer, groene paprika, olijven en feta.

Vergeet ook de ui niet, evenmin als de olijfolie waarmee de salade al dan niet rijkelijk wordt overgoten. Een voorgerecht waar je gewoon niet onderuit kunt en dat nog altijd goedkoop is. Je kunt gezellig met vrienden uit een kom smullen. Er is steeds meer variëteit in salades (bijvoorbeeld Kretenzische of mermizeli uit Kalymnos). Ze worden bereid met andere kazen of met rucola en kappertjes. • Melitzanosalata: auberginesalade (een lichtjes aangebrande smaak bewijst dat hij niet uit de fabriek komt). • Tzatziki: yoghurt, komkommer, fijngehakte knoflook met olijfolie en munt. • Feta: de beroemde Griekse kaas van schapenmelk die je ook bij ons vindt en die bijna overal in Europa wordt gemaakt. Als je deze kaas in een houten potje vindt, zal hij echt Grieks zijn. Anders … maar die verwarring behoort tot het verleden. Het Europese Hof van Justitie heeft in 2007 beslist dat de naam feta alleen aan Griekse kaas mag worden toegekend. Behalve in salades is feta ook lekker als hij in olijfolie is gebakken (feta saganaki). • Er worden heel wat andere kleine voorgerechten geserveerd, zoals de skordalia (aardappeltjes met knoflook), de tyrokafteri (met pittige kaas), khtypiti (variant van tzatziki, met gegrilde paprika). • Inktvis (khtapodhi in het Grieks, octopus in het Engels): wordt net als mosselen (mydhia) op diverse wijzen gegeten, bijvoorbeeld als aperitief. In de havens hangt de inktvis vaak in de zon te drogen. Eet hem koud, met azijn (xydato), of warm, gegrild (psito). Om je vingers bij af te likken! Op sommige plaatsen kun je ook balletjes krijgen waar het gehakt vervangen is door inktvis (khtapodhokeftedes). • Calamares (kalamaria): is ook niet echt een volwaardig hoofdgerecht, maar de porties zijn over het algemeen toch royaler en goedkoper dan bij inktvis. De calamares zijn echter meestal diepgevroren. Eerder een zeldzaamheid op de kaart is thrapsalo, grote, volledige inktvissen die soms gevuld zijn.

MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR KEUKEN

Voorgerechten

120

Venizelou 25

So ph oc l es

kis

ark

ra gi

elli r in

stou

Avgo u 25 Dik

21 18

Od Biz

Ka rt

ero

iou

Odos Fotiou

aio

s si n

Gia

Turkse fontein en Bembofontein

sal

Kapetanisas Lasithiou

ik o

The

Vikela

PLATIA KORNAROU

nna

A ve

100 m

61 Ko s

oni

T. M 50

ias

Ka t

o u l ou

Kardiotisis

itr

nis

PL. NIKIFOROU FOKA

alo

Smir

Ded

dr og Agios eo Markos

Evan

Lo u

PL. AGIOS TITOS

1866

Monis

hig

El-Grecopark

Morosinifontein

Stadhuis ak

I di

Odos

Ka g i a m

Kathedraal Agia Agios Minas Ekaterini (Museum van de christelijke kunst ‘H. Catharina van de berg KySinaï’) ril ou

i non

aki

Mon is

iou Ag na Mi Ioa n

Lahana

Koronaki

ias on

Giamalaki

Ky d n

Mihelid

ito

rinou

Agios Vironos Dimitrios 22

ke Kalo

Thalita

oneou Kor

ino

D elimarkou

A l myro u

os Ag

tz ak

Grevenon

at so

dak

s 18

Kaza n

Hort

Han

Yann is

Gazi

Agarathou

nis

Historisch en Etnograﬁsch Museum

Mitsotaki

Theotok o p o u l

Heraklion en omgeving

rof

D Voetgangersgebied

Venetiaanse haven

Havenkantoor

Arsenalen

Katholieke kerk

51 Epimenidou

Ko r

Ded

55 al ou

dido

th ou

uti

Xan

ato

D Be ou au kos fo rt

lou

Aretouss

Mil

bel

eneo

ram

Idom

o Tit

iou

Museum voor Archeologie

raf o u

A na

le os

Georgiadipark

Pediados

Trieist ou

Nuttige adressen Bureau voor Toerisme National Bank of Greece Wasserette: Wash Salon

Slapen Youth Hostel Rea Hotel Lena Hotel Kronos Hotel Mirabello Hotel Lato Boutique Hotel

Eten Peskesi Savoidakis Ouzeri Ippokambos en Paralia Restaurant Loukoulos Ouzeri Tou Terzakis Ouzeri Katsinas I Avli tou Defkaliona Koken met liefde

31 42 43 44 45 46 47 48

Zog

ono

A I 4 8 22 23 24 25 26 27

PLATIA ELEFTHERIAS

PLATIA DASKALOYANNIS

Oth

hou

pis

Maliko

E vro

S S

Nearc

Idomeneos

roneou Ko

Agios Titos

PLATIA KOUNDOURIOTI

DY Iets drinken, een ijsje eten 51 54 55 56 57

Café Veneto De omgeving van het El Grecopark De omgeving van de Odos Korai Gelato.it Odos Kagiampi

Winkelen Markt van de Odos 1866

DETAILKAART HERAKLION(Plan II) HÉRAKLION – Centre-ville

Heraklion DETAILKAART HERAKLION

PL. 18 ANGLON

Terminal van de ferry’s

121

Heraklion en omgeving

124

• Van en naar Agios Nikolaos: een twintigtal bussen. Reistijd: 1½ uur. • Van en naar Ierapetra: ma.-vr. circa 8 bussen per dag. In het weekend iets minder frequent. • Van en naar Sitia: 5 tot 6 bussen per dag. Reistijd: 3¼ uur. Een paar minuten na hun vertrek van het busstation stoppen al die bussen, met uitzondering van een paar expressdiensten, bij de luchthaven. • Van en naar het plateau van Lassithi (Psychro): niet veel verbindingen. In de zomer (meisept.) mag je hopen op 1 bus per dag. Buiten het seizoen vertrekken er maximaal 2 bussen per week. Reistijd: 1½ uur. • Van en naar Rethymnon en Chania: dagelijks circa 1 bus per uur in beide richtingen. Reistijd: respectievelijk 1½ uur en 2½ uur. O  Busstation B (plattegrond A2): buiten de Pantokratorpoort, ten westen van de stad (de Grieken spreken liever over Chanioporta, de poort naar Chania) T  28 10 25 59 65 o  bus-service- crete.com. Loketten geopend dag. 6.30-20.00 u. Hier vertrekken bussen naar alle steden en dorpen in het zuiden van Kreta. • Van en naar Phaistos (Festos) en Mires: 10-11 bussen per dag. Reistijd: 1½ uur. • Van en naar Agia Galini: ma.-za. 6 bussen per dag, 4 bussen op zo. Reistijd: 2 uur. `

• Van en naar Matala: ma.-za. 4-5 bussen per dag, 3 bussen op zo. Reistijd: 2 uur.

• Van en naar Lendas via Mires: ma.-za. 1 bus

per dag rond 13.00 u; terugreis om 6.30 u. en naar Anogia: ma.-vr. 3 bussen per dag, 1 bus op zo.

• Van

MET DE BOOT

F  Kantoor van de havenmeester: T  28 10 24 49 12. Alle boottickets kun je rechtstreeks bij de veerhaven kopen (splinternieuw gebouw, voorzien van airco en je kunt er een hapje eten) of in een van de reisbureaus aan de Odos 25-Avgoustou. De prijzen zijn vast. Het bureau zal je ook alle dienstregelingen geven. • Van en naar Piraeus: de ferry’s vertrekken ’s avonds en komen ’s ochtends vroeg aan (de rederijen Anek-Blue Star Ferries, Minoan Lines). In de zomer vertrekt er op sommige dagen een extra veerboot. Reisbureau Blue Star Ferries en Anek: Leoforos Demokratias 11 T  28 10 34 71 80 o  bluestarferries.com o  anek.gr. Reisbureau Minoan Lines: Odos 25-Avgoustou 17 T  28 10 22 96 02 voor reserveringen o  minoan.gr. • Verder is er ook nog de Preveli, een ferry van rederij Aegeon Pelagos (filiaal van Anek) die tussen Piraeus en Rhodos vaart. In het hoogseizoen `

de venetiaanse haven van heraklion

125

NUTTIGE ADRESSEN

TOERISTISCHE INFORMATIE

s  National Bank of Greece (detailkaart C1, 4): Odos 25-Avgoustou (achter het Hondos Center). In deze straat vind je nog meer geldautomaten. `

DIPLOMATIEKE VERTEGENWOORDIGINGEN

p  Consulaat van Nederland: Dimokratias 11, 71306 Heraklion T  2810 24 17 00 of fax: 2810 22 65 13 :  crete.nlconsulate@gmail.com. p  Honorair consulaat van België: Mr. Yves `

Maebe, Odos Météoron 10 (in het reisbureau Ibis El Greco) T  28 10 30 17 16. `

GEZONDHEIDSZORG

A  Noodgevallen: T  166 A  Ziekenhuizen: twee wisselen

van dienst voor de behandeling van urgente gevallen: Venizelio in het zuiden, aan de weg naar Knossos, een eindje voor de bezienswaardigheid (T  28 10 40 80 00) en PA.GN.I in het zuidwesten (T  28 10 40 21 11).

DIVERSEN

k  Travel Bookstore Road: Odos Handakos 29. Hier kun je wegenkaarten en reisgidsen kopen.

I  Bureau voor Toerisme van de stad He- A  Verhuur van motorfietsen en auto’s: alle

raklion (plattegrond en detailkaart C2): Platia Nikiforou Foka, tegenover de Morosinifontein T  28 13 40 97 77 of 80 :  tourism@heraklion.gr. Geopend ma.-vr. 8.30-14.30 u. In het kader van de heropleving van de stad is er een heel fraai interactief documentatiecentrum bijgekomen. Wisselende ontvangst. `

POSTKANTOOR

B  Hoofdpostkantoor (plattegrond en detail-

kaart C2): op het Platia Daskaloyannis. Ma.-vr. 7.30-20.00 u. Za. 7.30-14.30 u. Ook poste restante. `

BANKEN, GELD WISSELEN

s  Geld wisselen: Odos 25-Avgoustou. De meeste reisbureaus en verhuurbedrijven wisselen geld.

grote verhuurbedrijven hebben een kantoor in de luchthaven (zie daar). Ze hebben er ook een in de Odos 25-Avgoustou (detailkaart C1) en ook de andere verhuurbedrijven voor auto’s en motorfietsen (zelfs de allerkleinste) hebben daar een kantoor. De kantoren zijn tot ’s avonds laat geopend, ook op zo. Vergelijk de prijzen en lees de contracten heel aandachtig. q  Tourings Rent a Car: Odos 25-Avgoustou 18 T  28 10 28 07 11 o  tourings.gr. Verhuurt allerlei soorten vierwielers. Ze kunnen je op de luchthaven komen afhalen. Vriendelijke ontvangst. A  Motor-club: Platia 18-Anglon 1 T  28 10 22 24 08 o  motorclub.gr. Op het eind van de Odos 25-Avgoustou. Ook een kantoor in de luchthaven T  28 10 22 33 10. Je kunt het gehuurde voertuig in verscheidene steden weer inleveren. Heel praktisch en een goede service. `

Heraklion NUTTIGE ADRESSEN

legt deze boot 2 keer per week aan in Heraklion en vaart dan door naar Sitia (in de winter 1 keer per week). Iets goedkoper, maar trager (klassieke pont, die ook een aantal eilanden van de Cycladen aandoet) o  anek.gr. • Van en naar de Cycladen: tijdens het hoogseizoen (half mei of half juni-okt. afhankelijk van de rederij) varen snelle ferry’s van de rederijen Hellenic Seaways (highspeed7) en Seajets (Champion Jet 1 of Terajet) o  hellenicseaways.gr o  seajets.gr. Vertrek in principe ’s ochtends en retour dezelfde dag ’s avonds. De eilanden worden in deze volgorde aangedaan: Santorini, Ios, Paros en Mykonos, en terug. De overtocht naar Santorini duurt 2 uur. Je kunt dus ongeveer 6 uur op het eiland doorbrengen voor je opnieuw aan boord gaat en naar Heraklion terugvaart als je per se dezelfde dag nog terug wilt. Inlichtingen en reserveringen: Reisbureau Paleologos, Odos 25-Avgoustou 54 T  28 10 34 61 85. Deze verbindingen en de frequenties worden elk jaar aangepast. Reken bijvoorbeeld op ongeveer € 62 voor een enkeltje naar Santorini en € 75 om naar Paros te varen.

126

A  Blue Sea Rentals: Odos Kosma Zotou 5-7 T  28 10 24 10 97 o  bluesearentals.com. In een

steegje dat uitkomt op de M onis Agarathou. Verhuurt auto’s en tweewielers. A  Wasserette: Wash Salon (detailkaart C12, 8): Odos Evgenikou 12, op de hoek met de Odos Agiostefaniton T  28 10 28 08 58. Ma-za. 9.0021.00 u (op ma tot 18.00 u, op za. tot 15.00 u). Wasmiddel en wasverzachter krijg je daar. Ongeveer 2 uur nadat je je was hebt afgeleverd, krijg je hem schoon, droog en netjes opgevouwen terug.

Heraklion en omgeving

SLAPEN

CAMPING

ontvangst is nogal kil, net als de marmeren trap die naar een handvol kamertjes en mini slaapzalen (zes tot acht bedden) leidt. Vernieuwde badkamers. Over het algemeen is dit geen verkeerd adres: gezamenlijke keuken, kluisjes, houten vloer, metalen bedden en behoorlijke matrassen. In de zomer kun je zelfs op het terras slapen. H  Rea Hotel (detailkaart C1, 23): Odos Kalimeraki 1, op de hoek met de Hortatson T  28 10 22 36 38 o  hotelrea.gr. Maart-eind nov. Afhankelijk van het seizoen mag je rekenen op € 36-45 voor een tweepersoonskamer met een eigen badkamer, € 28-35 als je genoegen neemt met een gezamenlijke douche. Wifi. Een gebouw in een relatief rustige wijk voor een universiteitsstad. Er is een vijftiental kamers voor twee tot vier personen, met airco. Geen heel bijzonder adres, maar je wordt er op een hartelijke, welwillende manier ontvangen, waardoor je dit hotelletje zou kunnen vergelijken met een chambres d’hôtes. Het ontbijt (€ 3) wordt in een de kelder geserveerd. `

In Heraklion zelf zijn geen campings. De dichtstbijzijnde bevindt zich in Kato Gouves, ongeveer 15 km ten oosten van Heraklion. De camping is bereikbaar per bus (lijn Heraklion-Malia).

CR  Creta Camping: in Kato Gouves, 400 m

ten oosten van het Cretaquarium (de bus naar Malia via de kustweg heeft een halte op 2 min lopen) T  28 97 04 14 00 o  cretacamping. com. Geopend april-okt. Reken op circa € 21,5024,50 voor 2 personen met tent en auto. Wifi (niet altijd even stabiel). Deze keurige camping van gemiddelde grootte, met negentig staanplaatsen en acht bungalows heeft een heel prettige ligging, 20 m van het strand. Luifels en olijfbomen zorgen voor schaduw. De gezonde zeelucht waait tot hier en je slaapt in bij het gezang van cicaden of het geronk van vliegtuigen, dat hangt ervan af. Kruidenierswinkel, zelfbedieningsrestaurant, wasserette en speeltuin. Je kunt er ook tenten huren. Goede ontvangst door Valia. `

GOEDKOOP

H  Youth Hostel (detailkaart C1, 22): Odos Vironos 5 T  28 10 28 62 81 :  heraklio youthhostel@yahoo.gr. De receptie is geopend van 8.00-1.00 u ’s nachts. Daarna is alles potdicht en kom je er echt niet meer in. Reken op ongeveer € 12,50 per nacht per persoon in een slaapzaal; € 25-35 voor een tweepersoonskamer (geen airco, wel ventilatoren). Wifi. De `

DOORSNEEPRIJS

H  Lena Hotel (detailkaart C1, 24): Odos Lahana 10 T  28 10 22 32 80 o  lena-hotel.gr.

Volg de Odos 25-Avgoustou in de richting van de haven, sla linksaf in de Odos Vironos en daarna rechts in de Odos Lahana. Het hele jaar door geopend. Tweepersoonskamer € 40-50 met of zonder badkamer. Ontbijt € 8 per persoon. Wifi. Niet ver van de haven in een rustige wijk. De tegelvloeren in dit hotel zijn zo schoon dat het als decor in een reclamespot kan dienen. De kamers die op de binnenplaats uitkijken, zijn jammer genoeg een beetje donker. Dat is iets om rekening mee te houden bij het kiezen van je nestje. Alle kamers beschikken over airco en ventilatoren. Enkele gezinskamers. Je kunt hier (uitgebreid) ontbijten. Goede ontvangst. H  Kronos Hotel (detailkaart C1, 25): Odos Soph. Venizelou 2 en Odos Agarathou T  28 10 28 22 40 o  kronoshotel.gr. Het hele jaar door geopend. Tweepersoonskamers met badkamer circa € 50-67 afhankelijk van het seizoen en het uitzicht. Internet, wifi. Een gebouw uit de jaren `

127

diepingen, met alle comfort (twee kamers, woonkamer, keuken, enzovoort). Er is een gemeenschappelijk gebouw met een zitkamer/ bibliotheek om de andere gasten te kunnen ontmoeten. Goede ontvangst door de familie Mourtzanakis, die meerdere talen spreekt. En de stranden van Agia Pelagia zijn slechts 4 km verderop.

LUXUEUS TOT HEEL LUXUEUS

R  In de omgeving van de Morosinifontein (de-

H  Lato

Boutique Hotel (detailkaart D1, 27): Odos Epimenidou 15 T  28 10 22 81 03 o  lato.gr. Het hele jaar door geopend. Afhankelijk van het comfort en het uitzicht kun je rekenen op ongeveer € 85-150 van mei-okt., ontbijt inbegrepen. Wie het ervan wil nemen, trakteert zich op een suite met jacuzzi, terras en ligstoelen, maar moet daarvoor veel dieper in de buidel tasten. Kortingen op internet. Ook een hamam (tegen betaling). Wifi. Een smaakvol klassehotel dat op de haven van Heraklion uitkijkt. De kamers zijn voorzien van alle mogelijke comfort, het interieur is sober en tamelijk stijlvol. Ze zijn vrij klein, dat wel. Een groot loungeterras op het dak waar je in de zomer ook het restaurant vindt. Fitness, miniwellnesscentrum. Goede ontvangst. `

SLAPEN IN DE OMGEVING

H  Mourtzanakis Residence: een eindje buiten het dorp Achlada, een twintigtal km ten westen van Heraklion T  28 10 81 20 96 o  ecotourismgreece.com. Maakt deel uit van het netwerk van pensions Guest Inn o  guestinn.com. Een studio voor 2 personen € 89-99, afhankelijk van het seizoen. Villa’s voor 3-4 personen € 107-117. Ontbijt € 10, diner € 17. Wifi. In een dorpje in het binnenland, omvat dit complex een aantal studio’s en villa’s, elk met twee ver`

ETEN Voor de duidelijkheid: het seizoen van verse inktvis, calamaris en garnalen loopt van eind september tot mei. Buiten deze periode komt het maar zelden voor dat je een vers product op je bord krijgt. Je bent gewaarschuwd!

UIT HET VUISTJE

tailkaart C2) vind je ontelbaar veel cafés en restaurants. Het is heel toeristisch. De gezellige, zomerse sfeer maakt dat je hier op elk uur van de dag kunt neerstrijken voor een drankje. Het is er tamelijk duur, het eten fantasieloos. Er zijn veel verkopers van gyros en boetiekjes waar je bougatsa kunt eten, een roomgebakje met kaneel, dat de maag goed vult. R  Savoidakis (detailkaart C2, 42): Odos Dikaiossinis 7. Vlak bij de Platia Nikiforou Foka. Een grote bakkerij die gelukkig iedere dag geopend is (tot 23.00 u) en een ruime keuze oosters gebak biedt, maar ook olijfbrood, ideaal om de kleine honger te stillen. Bladerdeeggebakjes gevuld met spinazie, belegde broodjes, luxe zoete broodjes en ijs. R  Achter de kerk Agios Titos vind je een uitstekende bakkerij (bestel kalitsounia, olijfbrood). R  Het is gemakkelijk om in de buurt een lekkere gyros te vinden; dat soort eethuisjes vind je in overvloed. `

GOEDKOOP TOT DOORSNEEPRIJS

R  Ouzerie Ippokambos (detailkaart C1, 43): Soph. Venizelou 3 T  28 10 28 02 40. Vlak bij de

Venetiaanse haven. Geopend ma.-za. Gerechten circa € 6-13 (reken op € 8-9 voor een portie vis van de dag). Betaalkaarten niet geaccepteerd. `

Heraklion ETEN

1970. Het is gerenoveerd, netjes, praktisch ingedeeld en het staat op een prettige plek (vlak bij zee en het centrum). De lift en de dubbele beglazing (drukke straat) kon op onze waardering rekenen. Keurige ontvangst. H  Mirabello Hotel (detailkaart C1, 26): Odos Theotokopoulou 20 T  28 10 28 50 52 mirabello-hotel.gr. Geopend april-nov. o  Tweepersoonskamers € 45-55 (met of zonder badkamer), afhankelijk van het seizoen en het comfort. Internet, wifi. Een heel eenvoudig, maar goed onderhouden familiehotel. Trage lift, een tamelijk verouderd interieur en niet al te grote kamers. Maar de centrale ligging en de bekwaamheid van de eigenaren maken er een geliefde overnachtingsplek van.

Heraklion en omgeving

128

Hier komen vooral veel Grieken en aan de buitenkant oogt dit restaurant allesbehalve verleidelijk, maar als je hier aanschuift eet je gegarandeerd lekker. Doordat het restaurant aan de straat ligt, is dit niet de perfecte plek voor een romantisch diner voor twee. Georgios en Despina doen er echter alles aan om het hun klanten naar de zin te maken. Verse vis van de dag, smakelijke risotto met producten uit de zee en de witte huiswijn is lekker fruitig. Een adres waarop je kunt vertrouwen. R  Ouzeri Katsinas (detailkaart C1, 46): Odos Marinelli 12, op de hoek met de Zotou Kosma. Op de kleine Platia Piraios T  28 10 22 10 27. Geopend ma.-za (dag. in de zomer). Reken op € 10-15. Apostolis heeft de zaak die zijn vader ruim 30 jaar geleden heeft opgezet, overgenomen. Er is een beetje decoratie aangebracht, moeder staat achter het fornuis en het resultaat mag er zijn: uitstekende saganaki, malse biftekia zoals hij hoort te zijn, verse rijkelijk geserveerde gavros (gefrituurde vis). Laat de galaktoboureko als dessert niet aan je voorbijgaan: een bladerdeeggebakje met kaneel en rozijnen met honing. R  I Avli tou Defkaliona (detailkaart C1, 47): Odos Lysimachou Kalokairinou 8, aan het eind van Odos Grevenon T  28 10 24 42 15. Alleen ’s avonds in mei-okt. Circa € 12-15. Achter het Historisch Museum, op het plein met de Idomeneosfontein. Dit onopvallende restaurant, gelegen op een rustige plek, wordt uitgebaat door Maria en haar schoonzoon. Er komen traditionele gerechten van goede kwaliteit op tafel. De porties zijn genereus en je bent goedkoop uit. Lekkernijen als de smakelijke lachanodolmadès (gevulde bladeren van kool) en kazen uit de streek. Snelle en doelmatige bediening. R  Koken met liefde (op het Griekse uithangbord staat: Μαγειρεύοντας mε Αγάπη, je spreekt dit uit als: mayirévondas me agapi; detailkaart C1, 48): Odos Koroneou 21 T  28 10 33 51 19. Dag. geopend 12.00-24.00 u. Reken op € 10. Een piepklein restaurantje (met airco) waar ze vrij eenvoudige traditionele gerechten serveren met een goede prijs-kwaliteitverhouding. Vriendelijke ontvangst. `

R  Paralia (detailkaart C1, 43): Soph. Venizelou 5 T  28 10 28 24 75. Van 20 maart-eind okt., geopend wo.-ma. Reken op € 12-20. Het terras is hier groter dan bij buurman Ippokambos, maar verder is het een pot nat. Aan de ene kant zie je de zee – door een glazen wand die als windscherm dient –, aan de andere kant ligt de behoorlijk drukke straat. Op het menu zeevruchten en vis, geroosterd of gekookt, maar ook enkele vleesgerechten. Wisselende ontvangst. R  Ouzerie Tou Terzakis (detailkaart C1, 45): Odos Marinelli 17 T  28 10 22 14 44. Op een klein plein, tegenover de kerk Agios Dimitrios. Geopend ma.-za. Circa € 12-18. Naast het kerkje kun je genieten van uitstekende plaatselijke gerechten (bijvoorbeeld risotto, pasta, vleesballetjes met citroen, gemarineerde sardines) en een heerlijke tigania krassaki (gemarineerd varkensgebraad met wijn en groenten). De tafels staan zij aan zij in een voetgangerssteegje waar het behoorlijk rustig is ondanks dat dit adres tot ontmoetingsplek is gebombardeerd voor groepen vrolijke Fransen. `

LUXUEUS

R  Peskesi (detailkaart C1, 31): Odos Kapetan Haralambi 6-8 T  28 10 28 88 87. Dag. geopend 10.00-2.00 u. Reken op € 20-30. Reserveren is een absolute must. Een biologisch restaurant waar een heel scala van Kretenzer specialiteiten uit de keuken komt. Om daar volop van te kunnen profiteren, kun je het beste vooraf even langsgaan om te reserveren, anders riskeer je lang wachten aan de bar in gezelschap van lotgenoten. Alle producten zijn met aandacht uitgezocht en de bereidingswijze heeft iets origineels waardoor dit restaurant snel populair is geworden, terwijl het pas in 2014 de deuren heeft geopend! De ideale plek voor een diner voor twee. R  Restaurant Loukoulos (detailkaart C2, 44): Odos Korai 5 T  28 10 22 44 35. Dag. geopend tot 1.30 u. Circa € 15-30. Een toeristisch restaurant. Hier kom je vooral ’s avonds (kaarsen op de tafels) en niet zozeer voor de lunch (te warm!). Het restaurant is ondergebracht in een `

129

oud herenhuis in een voetgangerssteegje in het centrum. Mediterrane keuken (vooral Italiaanse invloeden) en lekkere wijnen. IETS DRINKEN, EEN IJSJE ETEN

de hoek van de Odos Epimenidou en de Odos Idomeneos. Het hele jaar door geopend 10.001.00 u. Cocktails circa € 8-9. Wifi. De zaal op de 1ste verdieping kijkt uit op de haven. Vanaf daar kun je het ballet volgen dat de boten en ferry’s opvoeren. De prijzen zijn hier iets hoger dan gemiddeld, toch is dit geen toeristenval. Op sommige avonden ligt het er zelfs een beetje verlaten bij. Een aangenaam terras, soms een beetje winderig. D  Odos Kagiampi (detailkaart C2, 57): overdag ligt dit smalle steegje er een beetje verlaten bij, maar rond aperitieftijd wordt het snel drukker. Er hangt een studentikoze sfeer. Scherpe prijzen. Er komen veel vaste klanten de tijd verdrijven met een spelletje tavli, terwijl ze proberen de wereld te verbeteren. D  De omgeving van de Odos Korai (detailkaart C2, 55): een wirwar van voetgangerssteegjes waar gigantische ficussen (soms groeien ze zelfs door de luifels heen) voor schaduw zorgen. In de middag is het er aangenaam toeven te midden van de vele cafés en kleine restaurants. ’s Avonds is deze buurt ontzettend hip en komt de muziek uit alle hoeken en gaten. D  Twee straten verderop, tussen de Odos Merambellou (detailkaart C2) en het fraaie, schaduwrijke plein op de hoek met de Odos Aretoussis, hangt een heel andere sfeer. Daar vind je het ene na het andere cafeetje waar ze raki en mezze serveren tot je café Fix bereikt, dat profiteert van de beste ligging. Het zal je niet verbazen dat dat gevolgen heeft voor de prijzen! D  De omgeving van het El Grecopark (detailkaart C1, 54): dit is het andere nachtelijke uitgaanscentrum van Heraklion (neem ook een kijkje in de omliggende straten). De bars staan langs het park, dat gewijd is aan de schilder die in Toledo overleed. Y  Gelato.it (detailkaart C2, 56): Odos Idomeneos 2. Ook een filiaal onderaan de Odos `

WINKELEN

k  Wine Vintage Studio (buiten plattegrond, via D3): Odos Dimokratias 93 T  28 10 36 06 33 :  winestudio@otenet.gr. Aan de weg naar

Knossos, even buiten het centrum, onderaan een lage flat, naast hotel Galaxy. Geopend ma.-za. 10.00-22.00 u, zo. gesloten 15.00-18.00 u. Een aanrader voor de liefhebbers! Wie naar dit stijlvolle adres komt, doet dat om kennis te maken met de beste wijnen van Kreta en Griekenland. De verkopers bieden professioneel advies. Ze verkopen wijn voor elk budget en je vindt hier jaargangen en wijnsoorten die nergens anders te vinden zijn. Sommige wijnen zijn zwaar onderschat en hoeven nauwelijks voor Franse topwijnen onder te doen! Een adres dat je moet onthouden, want hier krijg je geen zure rommel in de handen geduwd, zoals in de toeristenwinkels. k  Markt van de Odos 1866 (detailkaart C2, 61): zie hieronder in de rubriek ‘Wat is er te zien?’. `

WAT IS ER TE ZIEN?

X  Wijk

rond de Morosinifontein (detailkaart C2): rond deze onlangs opgeknapte mooie Venetiaanse fontein op het Liontariaplein (plein van de leeuwen) komen toeristen en Kretenzers samen en speelt een groot deel van de activiteit in Heraklion zich af. De fontein dateert uit 1628, heeft de vorm van het kroonblad van een bloem en is versierd met stijlvolle bas-reliëfs. De leeuwen die het bekken ondersteunen zijn afkomstig van een monument uit de 14de eeuw. Daarboven prijkte vroeger een enorm standbeeld van Poseidon. Als je de Odos 25-Avgoustou afloopt, zie je nog andere getuigenissen uit de Venetiaanse tijd. Rechts de kerk van Agios Marcos (de H. Marcus). Wat verder, aan dezelfde kant, de 17de-eeuwse loggia die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd verwoest, maar volledig werd herbouwd. De oorspronkelijke loggia werd gebouwd naar het model van die van Vicenza in Venetië, een ontwerp van de beroemde renaissancearchitect Palladio. Vroe-

Heraklion WAT IS ER TE ZIEN?

D  Café Veneto (detailkaart C-D1, 51): op

25-Avgoustou (detailkaart C1). Geopend maartdec. dag. 10.00-24.00 u. Een selectie Italiaanse ijssoorten zoals yoghurt met bosvruchten, tiramisu, meloen, citroen of overheerlijke geglaceerde kastanjes.

Heraklion en omgeving

130

ger kwamen de Venetiaanse handelaren en notabelen er bijeen. Nu heeft het stadhuis er een onderkomen gevonden. X  Byzantijnse kerk van Agios Titos (detailkaart C1): een eindje van de weg af, aan de Odos 25-Avgoustou. De kerk dateert uit de 16de eeuw. De apostel Titus (door de Grieken Titos genoemd) bracht samen met de apostel Paulus het christelijke geloof naar Kreta en werd de eerste bisschop van het eiland (1ste eeuw). Na een aard beving in 1856 werd de kerk herbouwd en in het Turkse tijdperk werd ze tot moskee omgevormd. Dat verleent de kerk een bijzondere charme. Pas in 1925 werd ze teruggegeven aan de orthodoxe gelovigen. X  El-Grecopark (detailkaart C1): dicht bij de Morosinifontein. Best een aangename plek met een standbeeld van de grote schilder en een heleboel cafeetjes in de omgeving. Xk  Odos 1866 (detailkaart C2, 61): geopend ma., wo. tot 14.30 u; di., do, vr. tot 14.30 u en dan weer van 17.00-20.00 u, op za. is de markt doorlopend geopend tot 17.00 u. De oude traditionele markt verandert langzaam, maar zeker ’s ochtends (behalve op zo.) gaat het er levendig aan toe, het is een kleurrijk tafereel. Vergeet niet bij de kruidenboer essenkruid (vuurwerkplant) te kopen, een lekker geurende plant (familie van de oregano) die al sinds de Oudheid bekend is en waaraan onder andere antiseptische eigenschappen worden toegedicht. Op de markt kun je natuurlijke sponzen en heel lekkere Kretenzische honing kopen. Behalve de bontgeschilderde, traditionele winkels vind je hier ook een hele reeks toeristische neringen en een paar tamelijk gezellige cafés. X  Mooie Turkse fontein (detailkaart C2): op het einde van de Odos 1866, op de Platia Kornarou. Ernaast staat de Bembofontein uit de Italiaanse renaissancetijd (1588). Bembo is de persoon die Heraklion stromend water schonk. In de fontein is een beeld zonder hoofd verwerkt dat uit de Romeinse tijd dateert. De handen en de romp van het beeld zijn zwart geschilderd. Dat is het werk van de Ethiopische soldaten die tussen 1830 en 1840 in Heraklion waren gestationeerd (Kreta maakte toen deel uit van het Osmaanse Rijk en het administratief bestuur was in handen van Egyptenaren). `

XX  Venetiaans fort (plattegrond D1): bij de haven T  28 10 24 35 59. Dag. geopend 8.0015.00 u. Toegangsprijs: € 2; korting mogelijk. Het fort werd gebouwd tussen 1523-1540 en wordt nog vaak bij zijn Turkse naam genoemd (Koules). De Venetianen doopten het Rocca a Mare. Na 5 jaar renoveren is het weer open voor bezoek. Er zijn ruime, goed gerestaureerde zalen, opslagplaatsen voor kanonskogels en tentoonstellingen over de geschiedenis van het fort, de stad en onderzoek onder water (onder andere de door Cousteau geleide expeditie naar de vindplaats van de Thérèse. Dit schip werd in 1669 door Lodewijk XIV gezonden om de Venetianen bij te staan tijdens het beleg van Candia. Het zonk enige tijd na aankomst). X  De pier (plattegrond D1): in het verlengde van het Venetiaanse fort. Je hebt nog nooit zo’n lange gezien! Aan het einde van de middag drommen vissers, joggers, dromers of hele gezinnen daar samen om te flaneren. Daar moet je dan toch wel 45 min voor uittrekken. X  Venetiaanse omwalling: de vestingmuren omringen de stad nog bijna helemaal. Behoorlijk indrukwekkend, met zeven enorme bolwerken. In de 17de eeuw konden de Venetianen dankzij die verdedigingswerken 21 jaar lang weerstand bieden aan de Turkse belegering. Maak van de gelegenheid gebruik om in het zuiden van de stad, op het Martinengobolwerk (plattegrond B3), het graf van Nikos Kazantzakis te bezoeken. Heel sober (een houten kruis en een Grieks opschrift: ‘Er is niets waarin ik geloof. Er is niets wat ik vrees. Ik ben vrij.’). Het is er heel aardig, met veel bougainvilles en een mooi uitzicht. Pas op: ’s avonds lopen hier niet zo vriendelijke honden rond! X  Kathedraal Agios Minas (detailkaart B2): Odos Agios Minas. De kathedraal uit het einde van de 19de eeuw is versierd met kleurrijke, naïeve fresco’s. XX  Museum van de christelijke kunst ‘H. Catharina van de berg Sinaï’ (detailkaart B-C2): vlak achter de kathedraal Agios Minas T  28 10 33 63 16. Gehuisvest in de 16de eeuwse Byzantijnse kerk Agia Ekaterini. Geopend april-okt: dag. 9.30-19.30 u; zo. 9.00-19.30 u. In de winter gesloten vanaf 13.30 u. Toegangsprijs: € 4; kortingen mogelijk. Fotograferen en filmen verboden. `

131

ling. Audiotours en duidelijke bebording in het Engels en Grieks. Ter plaatse zijn geen gidsen. Wie een rondleiding wil, gaat eerst naar Knossos en maakt daar een afspraak over een bezichtiging van de 2 bezienswaardigheden (Knossos en het museum). Dit prestigieuze museum is helemaal gerenoveerd. De sobere presentatie laat de stukken, afkomstig van diverse bezienswaardigheden, met name Knossos, Malia, Phaistos, Zakros en Agia Triada, uitstekend tot hun recht komen. Voordat je naar willekeurig welke archeologische bezienswaardigheid op het eiland gaat, is een bezoek aan dit museum een must. Tegenwoordig zijn er ruime, lichte zalen die gaan van de neoli thische periode (5000-2600 v.Chr.) tot en met de Grieks-Romeinse periode (tot 325 n.Chr.). De uitgestalde objecten geven een compleet overzicht van de Kretenzer beschaving. Sociale, economische en ideologische aspecten worden nader belicht, samen met religie, begrafenisrituelen, de bestuurlijke organisatie en het dagelijks leven. Heel boeiend. `

De begane grond De eerste zaal toont opgegraven voorwerpen uit het neolithicum: keramiek en potten, votiefbeelden die voorbodes zijn van het opkomen van de Minoïsche beschaving.

een bezoek aan het museum voor archeologie is een must .

Heraklion WAT IS ER TE ZIEN?

Een van de mooiste iconenverzamelingen van Griekenland, met onder andere werken van Damaskinos, de leermeester van El Greco. Damaskinos, een Kretenzische schilder die rond 1535 werd geboren en werkte in Venetië, liet een honderdtal iconen na waarin de schildertechnieken van de Byzantijnse en de renaissancekunst werden verenigd. Zes van die werken, afkomstig uit het Vrondissiklooster (in de buurt van Zaros), kun je in deze kerk bewonderen en zijn zeer de moeite waard. Heraklion telde rond 1600 ruim tweehonderd schilders van iconen, maar Damaskinos was een van de beste. Verder zie je er 16de-eeuwse fresco’s, liturgische voorwerpen, kazuifels, gebeeldhouwde houten deuren uit de 17de eeuw en een aantal uit steen gehouwen objecten, iets wat tamelijk zeldzaam is in de orthodoxe kerk. XXX  Museum voor Archeologie (detailkaart D2): Odos Xanthoudidou 1, naast de Platia Eleftherias T  28 10 27 90 86. In het hoogseizoen dag. geopend (feestdagen gesloten) 8.00-20.00 u; nov.-maart ma. 11.00-17.00 u, di.-zo. 8.00-15.00 u. Toegangsprijs: € 10; combinatiekaart met bezoek aan Knossos: € 16 (3 dagen geldig); kortingen mogelijk; gratis voor jongeren tot 18 jaar en voor studenten uit EU-landen; gebruik van flitslicht is verboden (tenzij anders aangegeven). Onder het museum is een parkeergelegenheid tegen beta-