J. Arnold/hemis.fr
De vuurtoren van Neist Point op het eiland Skye
Schotland
De regio’s van deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Het zuiden ∑ Midden-Schotland ± Het noorden
blz. 103 blz. 319 blz. 455
4
Inhoud NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes.... 6
DE REIS VOORBEREIDEN Reistips..................................................... 12 Bijzondere kastelen............................. 16 NAAR SCHOTLAND
Met het vliegtuig..................................20 Met de trein............................................20 Met de boot........................................... 21 Met de auto............................................ 21 Met de bus.............................................. 21 VOOR HET VERTREK
Profiel van Schotland.........................22 Klimaat.....................................................22 Nuttige adressen..................................22 Budget......................................................24 Formaliteiten.........................................24 Geldzaken...............................................25 Tijdverschil.............................................26 Overnachten..........................................26 Uit eten....................................................28 SCHOTLAND VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde....................30 MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten...................................39 MEMO
Evenementen........................................42 Leestips....................................................44 Filmtips....................................................45
SCHOTLAND ONDER DE LOEP SCHOTLAND VANDAAG
Schotse identiteit.................................48 Culinair Schotland...............................55 Economie................................................58 NATUUR
Landschappen...................................... 61 Fauna........................................................64 Milieubescherming.............................66 GESCHIEDENIS
Van de prehistorie tot de eenwording..........................68 Schotland en Engeland.....................70 Verenigd Koninkrijk............................. 74 Ontdekkingen door Schotten.........80 Beroemde Schotten............................82 KUNST EN CULTUUR
Architectuur en beeldhouwkunst.............................84 Schilderkunst......................................... 91 Literatuur................................................93 Muziek......................................................95 Film............................................................98
5
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n HET ZUIDEN
Edinburgh.............................................106 Een beetje geschiedenis.................. 110 Linlithgow ............................................161 Het oversteken van de Forth..........168 Dunbar...................................................175 Duns........................................................191 Tweed Valley........................................196 Een vrijgevige rivier..........................197 Kelso....................................................... 209 Selkirk.....................................................221 Dumfries .............................................. 229 Kirkcudbright...................................... 240 Ayr............................................................253 Het eiland Arran................................ 260 Glasgow.................................................265 Een bedrijvige en kunstzinnige metropool.............. 268 Clyde Valley......................................... 309 ∑ MIDDEN-SCHOTLAND
Stirling....................................................322 Een strategische ligging..................324 Loch Lomond and The Trossachs National Park...................................337 Uitzonderlijk natuurschoon..........341 Oban ......................................................352 Isle of Mull ........................................... 365 Dunfermline.........................................374
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
Kirkcaldy............................................... 385 St Andrews........................................... 390 Dundee ................................................ 406 Plaatselijke ‘specialiteiten’............ 408 Perth.......................................................423 Perth door de eeuwen heen...........424 Pitlochry................................................441 ± HET NOORDEN
Fort William......................................... 458 Wester Ross..........................................471 Aberdeen............................................. 484 Van graniet naar het zwarte goud............................. 486 Stonehaven..........................................513 De kust van Aberdeenshire............517 Elgin........................................................526 Dufftown en het land van de whisky...............536 Cairngorms National Park...............542 Inverness...............................................552 Thurso en de noordkust..................571 Orkney-eilanden............................... 580 De Orkney-eilanden van vroeger tot nu..........................582 Shetlandeilanden...............................593 Meer dan 3000 jaar geschiedenis....................................595 Skye........................................................ 599 Buiten-Hebriden .............................. 607 Een rijk historisch en cultureel erfgoed...................... 608 Register................................................612 Kaarten en plattegronden..........627
6
Niet te missen
Edinburghaaa, hoofdstad met spectaculaire panorama’s (blz. 106) Loch Lomond and The Trossachs National Parkaaa, een schitterend natuurgebied vlak bij Glasgow (blz. 337)
7
Een keuze uit de mooiste plekjes
Tweed Valleyaa, de lieflijkheid van het zuiden (blz. 196)
Orkney-eilandenaa, ruige landschappen in de noordoostpunt van Schotland (blz. 580)
St Andrewsaa, met zijn kathedraal, zijn universiteit en zijn golfbanen (blz. 390)
8
Isle of Skyeaa, ruig en majestueus: Schotser dan Schots (blz. 599) Aberdeenaa, de ‘granieten stad’ die Europa’s hoofdstad van de aardolie werd (blz. 484)
9
Glasgowaaa en de modernistische meesterwerken van C. R. Mackintosh (blz. 265)
Cairngorms National Parkaa, natuurschoon op groot formaat (blz. 542)
Wester Rossaaa, in de Highlands: Eilean Donan Castle (blz. 473)
Fotografie: Blz. 6: T. Gartside/age fotostock (boven); J. Arnold/hemis.fr (onder) Blz. 7: N. Kouyioumtzis/Axiom Photographic/age fotostock (linksboven); H. Krinitz/hemis.fr (rechtsboven); Ch. Boisvieux/hemis.fr (onder) Blz. 8: D. Peck/Loop Images/Photononstop (boven); G. Giuglio/hemis.fr (onder) Blz. 9: D. Houghton/age fotostock (linksboven); FLPA/J. Cox/age fotostock (rechtsboven); B. Rieger/hemis.fr (onder)
30
DE REIS VOORBEREIDEN
Schotland van A tot Z AUTO
T Voor de papieren die u bij u moet hebben, zie ‘Formaliteiten’, blz. 24.
Autopech
Bij pech onderweg Zet de gevarendriehoek op de weg en doe de alarmlichten aan. Als het zicht slecht is, doe dan ook dimlicht of groot licht aan. Hulp langs de weg Hulp bij pech onderweg wordt verzorgd door de twee automobielclubs in Groot-Brittannië: Automobile Association (AA) – t (0800) 88 77 66/(01212) 753 746 www.theaa.com. Royal Automobile Club (RAC) – t (0800) 82 82 82 www.rac.co.uk.
Autoverhuur De voornaamste autoverhuur bedrijven zijn gevestigd op de vliegvelden, bij de treinstations en in de grote steden: www.avis.co.uk www.budget.co.uk - www.europcar. co.uk - www.hertz.co.uk - www. enterprise.com - www.easycar.com (kleine low cost-auto’s). Voorwaarden – De autorijder is 23 tot 75 jaar oud en minstens een jaar (bij sommige verhuurders twee jaar) in het bezit van een rijbewijs. Is men jonger dan 25 jaar, dan moet soms extra worden betaald.
Brandstof De prijs van benzine is ongeveer hetzelfde als bij ons, maar diesel is duurder: de prijs is hoger dan die van benzine. In de stad zijn veel benzinestations en ze zijn 24/7 ge-
opend. Op het platteland zijn er echter veel minder. - Four star: super. - Unleaded: ongelood. - Premium: Euro 95. - Super: Super ongelood 98. - Diesel: diesel.
Links rijden - Druk de eerste kilometers het gaspedaal niet te ver in en de nodige reflexen en zekerheid komen vanzelf. - Volg de gedragsregels van de Britse autobestuurders: kalm, beleefd, respect voor voetgangers. - Let goed op bij het openen van portieren! - Bij iedere kruising wordt aangegeven wie voorrang heeft. - Opgelet bij rotondes: men rijdt hier met de klok mee. U rijdt naar links en moet voorrang verlenen aan wie al op de rotonde rijdt. - Gebruik altijd richtingaanwijzers bij richtingverandering.
Parkeren In de stad vindt u betaalde parkeerplaatsen (duur), zones waarin een parkeerschijf verplicht is en plaatsen met parkeermeters. w Goed om te weten – Langs de dubbele gele lijn is het verboden te parkeren. Bij een enkele gele lijn is parkeren beperkt tot de op een bord aangegeven uren.
Verkeersregels Iedere overtreding van de verkeersregels wordt zwaar gestraft. Snelheidsbeperkingen - In de bebouwde kom: 30 mph ofwel 48 km/uur.
31
SCHOTLAND VAN A TOT Z
- Op de autoweg: 60 mph ofwel 96 km/uur. - Op de autosnelweg: 70 mph ofwel 112 km/uur. Kinderen – Kinderen jonger dan 14 jaar moeten op de achterbank. Alcohol in het verkeer – Bij het rijden is een alcoholpromillage van 0,8 g/l nog toegestaan (tegen 0,5 g/l in Nederland en België en de meeste andere landen).
Verkeerstekens Door de uitgebreide bewegwijzering en het grote aantal rotondes behoren de Britse wegen tot de veiligste van Europa. Kastanjebruine borden wijzen de automobilisten naar alle interessante plekken. Door de mooiste gebieden lopen de 12 National Tourist Routes, goed met borden aangegeven toeristische routes (kaart op de site van Visit Scotland, zie blz. 23). Vergeet niet dat de afstanden worden aangegeven in mijlen (zie ‘Maten en gewichten’ blz. 34). Autosnelweg: aangegeven met de M van motorway. Borden met een donkerblauwe achtergrond. Autoweg en hoofdweg: aangegeven met de letter A. Borden met een donkergroene achtergrond. Secundaire weg: aangegeven met de letter B. Borden met een witte achtergrond.
Wegennet T Zie ‘Met de auto’, blz. 21. Tussen de grote steden ligt een netwerk van uitstekende wegen, waarop nergens tol wordt geheven. Maar in afgelegen gebieden kunt u nog eenbaanswegen tegenkomen, waar de automobilist extra voorzichtig moet zijn en uitwijkstroken (passing places) moet gebruiken als er tegenliggers komen. Let op: op alle wegen kunt u schapen tegenkomen.
Woordenlijst voor de weggebruiker
Clearway: verboden te parkeren.
Cross roads: kruispunt. Dual-carriageway: weg van twee banen, van elkaar gescheiden door een middenberm. Entry/Exit: oprit/afslag. Forward: rechtdoor. Get in lane: ga de juiste rijbaan op en blijf daar rijden. Give way: geef voorrang. Junction: verkeersknooppunt (langs de snelwegen aangegeven met een nummer). One way: eenrichtingsverkeer. R (ring road): rondweg. Reduce Speed Now: verminder uw snelheid. Right/Left: rechts/links. Roundabout: rotonde. Service area: bezinepomp met restaurant. Stop children: stop: overstekende kinderen. Traffic lights: verkeerslichten. (Voordat het groene licht brandt, brandt eerst oranje. Men mag dan nog niet doorrijden.) Zebra crossing: Voetgangers oversteekplaats, aangegeven met aan iedere kant van de weg een oranje knipperbol. Let op: overstekende voetgangers hebben altijd voorrang. BESCHERMDE NATUURGEBIEDEN
Natuurreservaten en nationale parken worden meestal bewaakt en beschikken over een bezoekerscentrum, parkeerplaats, wc’s, soms een camping, wandelpaden en kijkhutten om dieren, vooral vogels, te observeren. T www.visitscotland.com/about/ wildlife; zie ‘Natuur’, blz. 61.
Walvissen spotten Om te proberen dolfijnen, walvissen en haaien te zien, vertrekken vanaf het voorjaar boten vanuit Inverness en havens aan de noordoostkust en de eilanden voor whale watching cruises.
32
DE REIS VOORBEREIDEN
CONSULATEN EN AMBASSADES
België – Experience Scotland Travel Services - 2 West Street - Edinburgh EH26 9DL - t 01968 679 969. Nederland – Thistle Court 1/2 Thistle Street - Edinburgh EH2 1DD - t 0131 2203226. Of: 18 Carden Place - Aberdeen AB10 1QU - t 01224 561 616. U kunt zich ook wenden tot de ambassades in Londen: België – 17 Grosvenor Crescent, Londen SW1X 7EE - t 020 7470 3700 - www.diplomatie.be/london. Nederland – 38 Hyde Park Gate, Londen SW7 5DP - t 020 7590 3200 www.netherlands-embassy.org.uk. ELEKTRICITEIT
De spanning van de elektriciteit is 240 volt; contactdozen zijn van het type met drie poten. Vergeet daarom uw verloopstekker niet. ERFGOED
Het enorme historische en natuurlijke erfgoed van Schotland wordt voor het grootste deel beheerd door twee instellingen: National Trust for Scotland (NTS) – www.nts.org.uk. Deze stichting bezit en onderhoudt een honderdtal historische plekken en natuurgebieden. Historic Scotland (HS) – www. historic-scotland.gov.uk. Een vereniging die meer dan 300 historisch interessante plaatsen onderhoudt. / Bij beide instellingen zijn voordeelpassen voor een persoon of gezin te verkrijgen via de site en in sommige toeristenbureaus (Visit Scotland). De prijs van een Historic Scotland Explorer Pass is bijvoorbeeld £ 30 voor 3 dagen (binnen een periode van maximaal 5 dagen) en £ 40 voor 7 dagen (binnen een periode van maximaal 14 dagen). w Goed om te weten – In de tekst van het deel ‘Steden en Bezienswaardigheden’ noemen we het adres van de site van de instel-
ling die de beschreven bezienswaardigheid beheert. T Zie ook de tabel ‘Bijzondere kastelen’ blz. 16-19. Sommige grote steden hebben een eigen voordeelpas; Glasgow heeft het Mackintosh Trail Ticket (blz. 267). De toegang tot nationale en gemeentelijke musea om de vaste collectie te bezichtigen is over het algemeen gratis. FEESTDAGEN
- 1 en 2 januari. - Goede Vrijdag (Good Friday). - Maandag het dichtst bij 1 mei. - Laatste maandag van mei. - Eerste maandag van augustus. - 30 november: St Andrew’s Day. - 25 en 26 december. GELD
Openingstijden Banken zijn over het algemeen geopend van maandag tot vrijdag van 9.30 u tot 15.30 u. Sommige zijn tussen de middag een uur gesloten. Een enkel loket is op zaterdagmorgen ook geopend. In de kleinste dorpjes in de Highlands kunt u wel eens een bankbus tegenkomen.
Verlies of diefstal van uw creditcard of pinpas Doe aangifte bij de lokale politie en vraag een kopie van het proces- verbaal, dat heeft u nodig voor uw bank of v erzekeringsmaatschappij. Bel direct het telefoonnummer van de helpdesk van uw bank. Voor creditcards kunt u ook bellen: Visa en Mastercard Nederland – t +31 (0)20 - 6 600 611. Visa België – t 0800-1-8397.
Wisselen Euro’s en andere munten kunt u omwisselen in ponden op de vliegvelden en in de toeristenbureaus, hotels, wisselkantoren en banken. Het makkelijkst is natuurlijk om ter plaatse ponden te pinnen.
33
SCHOTLAND VAN A TOT Z
Pinautomaten zijn overal te vinden, ook in sommige dorpssupers. w Goed om te weten – De commissies die hotels berekenen, zijn veel hoger dan die van de banken. T Zie ‘Geldzaken’, blz. 25.
Er zijn veel apotheken en ze houden dezelfde openingsuren aan als de winkels (zie blz. 38). Welke apotheek nachtdienst heeft, staat in de plaatselijke dagbladen.
de westkust van de Highlands, van Stirling tot Inverness via Fort William, Glen Coe, Ben Nevis, Glenfinnan, het kasteel van Achnacarry (zetel van de clan), Gairlochy, Killicrankie, de dorpen Kingussie en Newtonmore, het kasteel van Braemar. T http://international.visitscotland. com/nl-nl. Voor de geschiedenis van de whisky, zie de Malt Whisky Trail (blz. 537). T Zie ook onze suggesties voor de rondreis ‘De Schotse hoofdsteden’, blz. 12, en de tabel ‘Bijzondere kastelen’, blz. 16-19.
Ziekenhuis
KELTISCHE OF GAELIC CULTUUR
Toeristen uit de EU die in Schotland ziek worden, kunnen zich in geval van nood gratis laten verzorgen in de ziekenhuizen van de NHS.
De cultuur van de Schotse Kelten maakt sinds enkele decennia een revival door.
GEZONDHEID
Apotheek
HISTORISCHE ROUTES
Op historische routes wordt de sluier die over de legendes en mysteries van Schotland ligt, een klein beetje opgelicht. In het gebied rondom Aberdeen in het noordoosten van het land loopt de Castle Trail. Deze kastelenroute is tevens een reis door de tijd dankzij de vele kastelen in verschillende stijlen uit verschillende tijden waar u langs komt (zie blz. 495). Langs ruïnes, versterkingen, illustere slagvelden en musea onthult de Trail of the Clans een bijzonder kleurrijk verleden. Ga van Glasgow naar de Lowlands en de Trossachs (Loch Lomond) om achter de geschiedenis van de clan Buchanan te komen. Ook bij vertrek uit Glasgow maakt u kennis met een van de machtigste clans: de clan Campbell. Richting Dunoon, Inveraray, Loch Awe, Fort William en Inverness, het kasteel van Cawdor, Newtonmore, het kasteel van Stirling, Dollar Glen en Campbell Castle en dan Edinburgh. Terwijl sporen van de clan Cameron verspreid liggen over de streek rondom Lochaber en langs
Ceilidh De Schotten houden van de ceilidh, een avondje met traditionele zang en dans. Kleine groepjes zingen Gaelische melodieën onder begeleiding van een viool, een fluit, een accordeon en een tamboerijn en het publiek wordt uitgenodigd om mee te dansen. Het hele jaar door zijn er zulke festivals in pubs en speciale zalen. T Zie het ‘Adresboekje’ in het deel ‘Steden en Bezienswaardigheden’.
Doedelzak Om meer te weten te komen over de doedelzak, kunt u het beste het doedelzakmuseum in Glasgow bezoeken (The National Piping Centre, zie blz. 286), of het wereldkampioenschap doedelzakspelen bijwonen dat in die stad wordt gehouden, of luisteren naar de militaire muziekkorpsen die uit de hele wereld komen spelen op de Edinburgh Military Tattoo (zie blz. 160), of gaan kijken naar de Highland Games, waar lokale groepen zich met elkaar meten (zie blz. 52). Er worden veel festivals gehouden die zijn gewijd aan Keltische muziek. T Zie ‘Evenementen’, blz. 42.
454
LE NORD
455
Het noorden ± Michelinkaart 501 Het westen en noordwesten van de Highlands:
Ñ FORT WILLIAMa EN RONDRITTEN
458
Ñ WESTER ROSSaaa EN RONDRITTEN
471
Het noordoosten van de Highlands:
Ñ ABERDEENaa EN RONDRITTEN
484
Ñ STONEHAVEN EN RONDRIT
513
Ñ DE KUST VAN ABERDEENSHIRE: RONDRITTEN
517
Ñ ELGINa EN RONDRITTEN
526
Ñ DUFFTOWN EN HET LAND VAN DE WHISKY 536 Ñ CAIRNGORMS NATIONAL PARKaa: RONDRITTEN
542
Ñ INVERNESSa EN RONDRITTEN
552
Ñ THURSO EN DE NOORDKUSTa: RONDRITTEN
571
De eilanden van het noordoosten:
Ñ ORKNEY-EILANDEN aa EN RONDRIT
580
Ñ SHETLANDEILANDENa EN RONDRIT
593
De eilanden van het noordwesten:
Ñ SKYEaa EN RONDRITTEN
599
Ñ BUITEN-HEBRIDEN
607
Het weelderig begroeide landschap van Loch Torridon bij Shieldaig, in Wester Ross Ch. Boisvieux/hemis.fr
456
HET NOORDEN
GV_ÉCOSSE_Région 3_Le nord_GBR
HET NOORDEN 0
30 km
0
CAPE WRATH
20 mijl
Faraid Head
Sandwood Beach
Arnol Blackhouse
Lewis
A 857
Dun Carloway Broch
8
Eye Peninsula
59 A8
TH E
Gruinard Island 32
Uig
Fearnmore
7
Torridon
Applecross
RONDRITTEN IN DE OMGEVING VAN INVERNESS Beauly
90
A8
Portree Kyle of Lochalsh
Plockton
Kyleakin
Drumnadrochit
Loch Ness
A8
A 88
7
Kylerhea
Fort Augustus
l
Mallaig
Laggan
Arisaig
A
Glenfinnan Neptune’s Lochailort Staircase A 83
Commando Memorial
0
Kilchoan
Andere plaats Plaats van vertrek
Buachaille Etive Mór 1141
1022
Lochaline
Gualachuain
Meall 1108
Glen Etive
Rannoch Moor
Isle of Mull
82
Interessant
Glencoe Ice Factor
A 861
A
Een omweg waard
Inverness
1344
Bidean nam Bian
De reis waard
Aberdeen Stonehaven
Strontian
Glenborrodale
6
Ben Nevis
Fort William
Glenmore
A8
Spean Bridge
Tioram Castle Sanna
W
Ne 82
Morar
Ardnamurchan Point
7
Glen Shie
Point of Sleat Eigg
Urquhart Castle
Eilean Donan
Armadale
BARRA
In
Lochcarron
ISLE OF SKYE
993
CAP WRATH
35
Strathpeffer
6
A 89
719
Talisker Distillery THE CUILLINS
SOUTH UIST
A8
WESTER ROSS
The Storr
Isle of Skye
Falls of Measach
LOCH MAREE
Victoria Falls
F
Loch Broom
Poolewe
Gairloch
Loch Shin 83
WESTER ROSS Ullapool A8
Rubha Réidh
Kilt Rock
A
7
INVEREWE GARDEN
A8
BENBECULA
Achiltibuie
Duntulm Castle
Church Trumpan
Glendale
Loch Assynt
69
36
Rodel
Kylesku B8
Lochinver
WESTERN ISLES
Leverburgh
Uist
Stoer Peninsula
Ton
Ben Hope
Scourie
Tarbert
Harris
927
A8
Callanish Standing Stones
A 838
Handa Island
Point of Stoer
Stornoway
A 85
Ulg
MI NC H
Shawbost
Oldshoremore
To
Ske
Durness
A 85
GLASGOW
457
_GBR26091FRA01-02_102+102 x 172 mm
STROMNESS
Orkney Islands
0
Torrisdale Bay Skerray
Bettyhill
ór
OW
A 897
A 970
9 A9
Jarlshof A
9
Helmsdale
Falls of Shin Carbisdale
Dornoch Tarbat Ness
Tain Cromarty
Nigg
Fort George
Burghead Findhorn
Brodie
Aberdour Bay Lossiemouth Findochty Portsoy Duffus Buckie Cullen Pennan Fraserburgh Banff Spey Bay
Sueno’s Elgin Stone Speyside Cooperage
Cawdor
Inverallochy Fordyce Gardenstown Duff Aberdeenshire A 90 House Farming Museum Keith Peterhead
Deskford
A
Haddo House 950 Huntly Cardhu Distillery Castle Dufftown Cruden Bay Clava Cairns Aberlour Fyvie Ballindalloch Grantown-on-Spey Leith Hall Glenlivet Collieston Kildrummy Castle Tomintoul Pitmedden Garden Alford A9 Fraser 44 Aviemore Abernethy Cairngorms Forest Highland Corgarff KASTELEN IN DE Craigievar 1245 Wildlife Park GRAMPIANS CAIRN GORM Aboyne Aberdeen Drum CAIRNGORMS Balmoral A 93 Dee Newtonmore Ruthven National Crathes Barracks Ballater Braemar Stonehaven Linn of Dee Park Dunnottar Castle Catterline Loch Muick Arbuthnott Kinneff B9
70
A
95
Inverness
2
3
86
St Ninian's Isle
Shetland Croft House Museum
96
us
Lerwick
MOUSA BROCH
Hill o’Many Stanes
A
ess
Scalloway
A9
t
e
Wick
Dunbeath 36
ly
Shetland Islands
Sullom Voe
Caithness Broch Centre
82
Grey Cairns of Camster
Ben Loyal 764
John o’Groats
A8
n
A8
Tongue Borgie
pe
Duncansby Head
Dunnet Castletown
Thurso
10 mijl
A9
838
Mey
Scrabster Dounreay
A9
ad
Dunnet Head
Strathy Point
20 km
0
ORKNEY-EILANDEN
EDINBURGH
ORKNEY-EILANDEN Zie detailkaart
A
90
Gourdon
Spey Bay: van Elgin naar Buckie
De oostkust: van Collieston tot Fraserburgh
De kust van Moray: van Elgin naar Forres De kleine maltroute Ten zuiden van Dufftown (naar de Cairngorms) Wick en de kapen in het noordoosten De noordkust van Thurso naar Durness
Havens en kliffen: van Fraserburgh tot Cullen
Het zuiden van Mainland
De eilandenroute Het schiereiland Ardnamurchan Glencoe De kustweg naar Gourdon
458
HET NOORDEN
Fort William a 10.450 inwoners – Highland Fort William ligt op de oever van Loch Linnhe, in de schaduw van de hoogste berg van Groot-Brittannië, de Ben Nevis. Het is de hoofdstad van het district Lochaber. De stad is gegroeid rond een reeks forten en burchten, strategische plaatsen ten zuiden van de Great Glen. Fort William heeft zichzelf uitgeroepen tot de hoofdstad van het Britse buitensporttoerisme, maar het is geen mooie stad (een hoofdstraat vol sport‑en souvenirwinkels, een brede weg tussen het centrum en het loch). Toch is het een ideale uitvalsbasis om de schoonheid van de gebieden in de omgeving te verkennen: de ongerepte landschappen van het schiereiland Ardnamurchan, de grandioze Glen Coe en de mooie eilandenroute.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 466
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Toeristenbureau – 15 High St. - Fort William - t (01397) 701 801 - www. visithighlands.com of www.visit- fortwilliam.co.uk - april‑mei: 9.0017.00 u (zo 10.00-17.00 u); juni: 9.0018.00 u (zo 9.30-17.00 u); juli-aug.: 9.00-18.30 u (zo 9.30-18.00 u); sept.maart: 9.00-17.00 u (zo 10.00-16.00 u). Ñ LIGGING Regiokaart B3 (blz. 456-457) – Tussen Great Glen en Loch Linnhe gelegen is het een belangrijke toegangspoort tot de westelijke Highlands. De stad is goed bereikbaar via de A82 (160 km van Glasgow, 110 km van Inverness),
het spoor (West Highland Railway) en wandelroutes (West Highland Way, Great Glen Way). w AANRADERS De stranden en landschappen van het ongerepte schiereiland Ardna murchan. De onrustwekkende schoonheid van Glen Coe. Het witte zand van Morar. Het historische Glenfinnan Monument. > PLANNING Tijdens de zomer is het erg druk in de stad; reserveer van tevoren! / MET KINDEREN In het spoor van Harry Potter aan boord van de Jacobite Steam Train; Sanna Beach.
Bezichtigen West Highland Museum Cameron Sq., Hight St. - t (01397) 702 169 - www.westhighlandmuseum.org.uk april-okt.: ma-za 10.00-17.00 u; maart, nov., dec.: ma-za 10.00-16.00 u - gesl. zo, 25-26 dec., jan.-febr. - gratis. Dit lokale museum behandelt heel gevarieerde onderwerpen: archeologie, geschiedenis, wapens, geld. Het boeiendst zijn de afdelingen over lokale industrieën, over het Caledonisch Kanaal, over de Ben Nevis en over het oude fort en de souvenirs uit de jakobitische tijd.
459
FORT WILLIAM
In de omgeving a Glen Nevis Ñ Vanuit Fort William loopt een weg langs de zuidelijke oever van de Nevis, die over een afstand van 17 km helemaal rond de Ben Nevis draait voordat hij naar de voet van de berg loopt. Vanaf het station vertrekt een bus (Highland Country Buses nr. 42) die voor een groot deel langs Glen Nevis rijdt. i Toeristenbureau – Glen Nevis - t (01397) 705 922 - www.highland.gov.uk lente en herfst: 9.00-17.00 u; ’s zomers: 8.30-18.00 u; ’s winters: 9.00-15.00 u. Deze grandioze landschappen, zo dicht bij de onaantrekkelijke binnenstad van Fort William, waren het decor van films zoals Highlander, Rob Roy en Braveheart. De bovenloop van de rivier vormt het decor voor enkele kano/kajakwedstrijden. U kunt de route met de auto rijden of wandelen (z 10 km heen en terug) over de weg die door de kloven en over heidevelden leidt en watervallen passeert (met name Lower Falls). Er zijn nog talrijke andere wandelpaden: Steal Falls, Achriachach Walk, The Peat Teack. Kaarten en informatie vindt u bij het toeristenbureau van Fort William (zie hiernaast) of bij dat van Glen Nevis. z Geoefende wandelaars kunnen hun weg vervolgen via een pad dat naar Corrour Station loopt, in de buurt van Rannoch Moor (20 km). In dit afgelegen gebied ligt verrassend genoeg een treinstation van de lijn Glasgow-Fort William. w Goed om te weten - U kunt op internet de weersverwachting voor de regio bekijken: www.bennevisweather.co.uk.
aa Ben Nevis Regiokaart B3 (blz. 456-457) Deze granietberg met zijn sneeuwmuts is de hoogste van Groot-Brittannië (1344 m). Zijn reliëf is niet harmonieus, maar toch is de Ben Nevis erg in trek bij klimmers en wandelaars. z Ga uit van 4 à 5 uur voor de beklimming en 3 uur voor de afdaling. Op de noordelijke oever van de Nevis, of naast het golfterrein, begint een drukbewandeld, goed bewegwijzerd pad naar de top, daar waar een oorlogsmonument staat.
Nevis Range Ñ In Torlundy (6,4 km noordwaarts via de A82). Vanaf het station van Fort William vertrekt een bus (Highland Country Buses nr. 42) naar de kabelbaan. t (01397) 705 825 - w ww.nevisrange.co.uk - j - kabelbaan: 10.00-17.00 u (9.3018.00 u in juli-aug.) - gesl. half nov.-half dec. vanwege onderhoud - £ 11,50 retour (5-17 jaar £ 6,75). Nevis Range, het jongste skioord in Schotland, is heel populair bij de Britten. Het beschikt over een moderne infrastructuur en er is het hele jaar door voldoende sneeuw. Ook is het een centrum van buitensporten, zoals wandelen of mountainbiken. Regelmatig vinden er internationale wedstrijden plaats, zoals de Mountain Bike World Cup (zie het ‘Adresboekje’ blz. 470). De kabelbaan brengt bezoekers in 12 min. naar het skistation op 701 m hoogte, op de hellingen van de Aonach Mor. Het biedt schitterende vergezichtenaa op Skye, Rhum, de Great Glen en omliggende bergen. Op de top ligt het Mountain Discovery Centre met een kleine tentoonstelling over het landschap en de plaatselijke flora en fauna.
Rondritten Regiokaart (blz. 456-457) Veel toeristen bezoeken de streek van Loch Ness vanuit Fort William, andere doen het vanuit Inverness. De beschrijving van deze rondrit (Inverness-Loch Ness-Fort William) staat in het hoofdstuk over Inverness (zie blz 555).
3
460
HET NOORDEN
aa DE EILANDENROUTE AB3 Ñ Rondrit van 75 km in groen aangegeven op de regiokaart (blz. 456-457). Rijd Fort William uit via de A82 richting Inverness en sla meteen links af de A830 op. Deze toeristische route van 75 km, waarop het ’s zomers heel druk kan zijn, loopt door landschappen met een rijke geschiedenis en eindigt in de stad Mallaig, een van de ferryhavens naar Skye en de andere eilanden van de Inner Hebrides. De rit kan ook worden gemaakt met een klassieke of stoomtrein (zie kader blz. 462).
Neptune’s Staircase B3
In Banavie. Dit geheel van acht sluizen, dat de ‘trap van Neptunus’ wordt genoemd, werd ontworpen door Telford en maakt deel uit van het Caledonisch Kanaal. Het niveau van het water stijgt hier 21 m over een afstand van 457 m; op die manier worden boten van het niveau van het kanaal op dat van Loch Linnhe gebracht. Iets verderop ligt Corpach, dat een schitterend uitzichtaa biedt op de achterzijde van de Ben Nevis. De weg volgt dan de noordelijke oever van Loch Eil in het verlengde van Loch Linnhe.
a Glenfinnan B3
In augustus vinden in Glenfinnan de Glenfinnan Gathering and Highland Games plaats waarbij de clanleden elkaar weer ontmoeten. i Glenfinnan Monument & Visitor Centre – t (0844) 493 2221 of (01397) 722 250 - w ww.nts.org.uk - j - april-okt.: 10.00-17.00 u (juli-aug. 9.30-17.00 u) toegang tot 15 min. voor sluitingstijd - audiopresentatie in verschillende talen £ 3,50 (kind £ 2,50, gezin £ 9). In een schitterende omgeving, aan het uiteinde van Loch Shiel, staat dit monument dat in 1815 werd opgetrokken voor hen die zijn gestorven voor prins Charles Edward Stuart (Bonnie Prince Charlie) tijdens de opstand van 1745. Hier werd, vijf dagen na het ontschepen van de prins op Loch Nan Uamh, het vaandel gehesen van een leger van 1300 Highlanders. Aan het avontuur van de prins kwam veertien maanden later een einde, toen hij hier vlakbij inscheepte naar Frankrijk. Het bezoekerscentrum bevat een tentoonstelling met audiopresentatie over de belangrijkste personen en gebeurtenissen uit die periode. Tijdens dezelfde openingstijden als die van het bezoekerscentrum en met dezelfde toegangskaart, kunnen bezoekers de 61 treden van de toren beklimmen, vanwaar u een prachtig uitzicht heeft op Loch Shiel en de omringende bergen. In noordelijke richting ziet u verder het lange spoorwegviaduct uit 1901. Glenfinnan Station Museum – Station Cottage, 1 km voorbij het bezoekerscentrum - t (01397) 722 295 - www.glenfinnanstationmuseum.co.uk - mei-okt.: 9.0017.00 u; nov.-april: na afspraak - £ 0,50. Deze halte van de Jacobite Steam Train (zie kader blz. 462) herbergt een kleine tentoonstelling over de geschiedenis van deze nu weer beroemde spoorlijn. Voorbij Glenfinnan gaan de weg en de spoorlijn uit elkaar; ze lopen verder elk aan een zijde van Loch Eilt. Na het kruispunt van Lochailort loopt de weg om een zeearm (Loch Ailort) heen en klimt daarna naar de smalle landtong van het schiereiland Ardnish. Wie uit Wester Ross komt, zal deze landschappen groen, vriendelijk en rustgevend vinden. De weg loopt vervolgens langs Loch Nan Uamh en biedt uitzichta op de zeestraat van Arisaig. Op het strand aan de noordelijke kant geeft een cairn de plaats aan waar prins Charles Edward Stuart op 19 juli 1745 aanlegde met zijn getrouwen, die de zeven mannen van Moidart worden genoemd.
461
NOM DU BLOC XXXXXXX
De Harry Potter-trein rijdt door Glenfinnan. Ch. Boisvieux/age fotostock
De weg loopt vervolgens door Beasdale Valley, Borrodale Valley en over het schiereiland Arisaig. Dan komt de zee in zicht.
a Arisaig A3
i The Land, Sea and Islands Visitor Centre – t (01687) 450 771 - www. arisaigcentre.co.uk - hoogseizoen: ma-za 10.00-18.00, zo 14.00-17.00 u - gratis. In de oude smederij wordt de geschiedenis van het dorp belicht aan de hand van foto’s en voorwerpen. Dit aardige dorp, met verspreid liggende huizen, vindt u boven de zeestraat van Arisaig. Vanaf de pier vertrekken bootexcursies naar Rhum, Muck en Eigg, het kleine eiland dat beroemd werd toen het in 1997 door zijn bewoners werd opgekocht via internet (zie het ‘Adresboekje’ blz. 470). Volg om naar Mallaig te gaan bij voorkeur de Scenic Coastal Tourist Roada in plaats van de A830. Voorbij Arisaig heeft de diep ingesneden rotskust zandige inhammen. Het zijn perfecte plaatsen om te kamperen of een middag te zonnen. Aan de horizon tekenen Eigg en Rhum zich af.
Morar A3 Het dorp strekt zich uit aan de ingang van Loch Morar, het diepste binnenmeer van Schotland (305 m), waar het monster Morag woont, een broertje van Nessie! Het ligt midden in een ongerepte, weinig bezochte regio, waar wandelaars hun hart kunnen ophalen. Op de plaats waar de Morar in zee uitmondt, ligt het mooiste strand van de streek: Silver Sands of Morara, dat bekendstaat om zijn witte kwartszand (info en kaarten in het bezoekerscentrum van Mallaig).
a Mallaig A3 Deze vissershaven is het eindstation van de West Highland Railway (GlasgowMallaig) en de aanlegplaats van de ferry’s naar Skye en andere kleine eilanden (The Small Isles). Het lijkt het einde van de wereld. De huizen liggen verspreid op de hellingen boven de baai, die wordt beschut door twee berguitlopers. Ondanks de bescheiden afmetingen van de haven is er druk scheepsverkeer, en het is zeker niet onaangenaam om hier enkele uren of een nacht te vertoeven.
3
Vertaling Bep Fontijn, Rob de Ridder, Michèle Schedler, Henri Beerman Eindredactie Karin Evers Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto Imageselect Oorspronkelijke titel Écosse Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Catherine Guégan, Nicolas Jury Eindredactie Redactie François Sichet, Serge Guillot, Mélanie des Monstiers, Jérôme Saglio, Pierre Grundmann, Archipel Studio, Elisabeth Morris, Guillaume d’Oléac d’Ourche Grafisch ontwerp Christelle Le Déan Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Cartografie Thierry Lemasson, Great Britain: Based on the Ordnance Survey of Great Britain with the permission of the Controller of Her Majesty’s Stationery’s Office@Crown Copyright 100000247 Met dank aan Julien Manuguerra - Visit Scotland, Maud Lomnitz (beeldredactie), Didier Broussard, Tony de Sousa © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2017 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Papiermolen 14-24 NL-3994 DK Houten degroenereisgids@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2017/45/104 - NUR 512 ISBN 978 94 014 3961 9 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.