H. Lenain / hemis.fr
Domme, Rue de la Porte-Delbos
Dordogne • Lot • Périgord
De regio’s in deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Sarlat en de Périgord Noir ∑ Bergerac en de Périgord Pourpre ± Périgueux en de Périgord Blanc ∏ Brantôme en de Périgord Vert ∫ Figeac en de Haut-Quercy æ Cahors en de Bas-Quercy
blz. 91 blz. 177 blz. 211 blz. 237 blz. 275 blz. 375
4
Inhoud NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes.... 6
PÉRIGORD EN QUERCY ONDER DE LOEP
DE REIS VOORBEREIDEN
DE PÉRIGORD EN DE QUERCY VANDAAG
Reistips..................................................... 12 NAAR DE PÉRIGORD EN DE QUERCY
Met de auto............................................ 16 Met de trein............................................ 17 Met het vliegtuig.................................. 17 VOOR HET VERTREK
Jaargetijden........................................... 18 Nuttige adressen.................................. 18 Overnachten.......................................... 19 Uit eten.................................................... 21 DE PÉRIGORD EN DE QUERCY VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde............... 21 MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten...................................25 MEMO
Evenementen........................................28 Leestips....................................................28 Filmtipse..................................................29
Streekproducten..................................32 Foie gras...............................................34 Gespecialiseerde bedrijfstakken....38 Toerisme..................................................39 GASTRONOMIE
Specialiteiten......................................... 41 Wijn...........................................................43 PREHISTORIE
De evolutie van de mens..................46 Van kei tot pijlpunt..............................50 De eerste onderzoekers....................54 Prehistorische kunst...........................55 GESCHIEDENIS
Tot de middeleeuwen........................56 Frans-Engelse rivaliteit.......................57 Godsdienstoorlogen..........................59 Tijd van opstanden.............................60 Van de 18de eeuw tot nu..................60 LANDSCHAP EN NATUUR
Een veelzijdige streek.........................63 Onder de grond....................................68 ARCHITECTUUR EN WOONCULTUUR
Gallo-Romeinse kunst........................70 Romaanse kunst...................................70 Gotische kunst......................................72 De renaissance: de gouden eeuw van de kastelen................................ 74 Van restauratie tot creatie................75 Wooncultuur..........................................75 De bastides..........................................76 ABC van de architectuur................... 80 LITERATUUR
Vernieuwers...........................................86 Liefde, vriendschap en politiek......86 Literair landschap................................87
5
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n SARLAT EN DE PÉRIGORD NOIR
∫ FIGEAC EN DE HAUT-QUERCY
Sarlat-la-Canéda...................................92 De omgeving van Sarlat..................104 Jardins du Manoir d’Eyrignac........ 116 Beynac-et-Cazenac............................ 118 Domme..................................................121 Château de Castelnaud....................126 Jardins de Marqueyssac...................128 La Roque-Gageac..............................130 Belvès......................................................132 Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil.............136 Château de Commarque.................148 Grotte de Lascaux..............................151 Montignac............................................153 Rouffignac.............................................162 Le Bugue................................................165 Terrasson-Lavilledieu.......................170 Château de Hautefort.......................172
Figeac.....................................................278 Marcilhac-sur-Célé............................ 290 Grotte du Pech-Merle...................... 294 Labastide-Murat................................ 296 Parc Naturel Régional des Causses du Quercy................. 298 Les Arques............................................301 Gourdon............................................... 303 Rocamadour........................................310 Gouffre de Padirac.............................323 Souillac...................................................326 Grottes de Lacave..............................332 Martel.................................................... 334 Carennac...............................................339 Turenne..................................................342 Collonges-la-Rouge......................... 348 Beaulieu-sur-Dordogne...................353 Saint-Céré.............................................359 Château de Castelnau-Bretenoux.................. 366 Château de Montal........................... 368 Assier......................................................370
∑ BERGERAC EN DE PÉRIGORD POURPRE
Bergerac................................................178 Beaumont-du-Périgord...................190 Monpazier.............................................196 Cadouin................................................ 200 Villefranche-de-Lonchat................ 206 ± PÉRIGUEUX EN DE PÉRIGORD BLANC
Périgueux..............................................212 Neuvic....................................................231 ∏ BRANTÔME EN DE PÉRIGORD VERT
Brantôme............................................. 240 Ribérac...................................................253 Aubeterre-sur-Dronne.................... 257 Vendoire............................................... 260 Nontron.................................................263 Parc Naturel Régional Périgord-Limousin......................... 264 Excideuil................................................269
æ CAHORS EN DE BAS-QUERCY
Cahors....................................................378 Luzech................................................... 390 Puy-l’Évêque........................................395 Château de Bonaguil....................... 399 De Quercy Blanc................................ 402 Montpezat-de-Quercy.................... 408 Saint-Antonin-Noble-Val.................412 Caylus.....................................................418 Saint-Cirq-Lapopie............................422 Woordenlijst......................................428 Register............................................... 440 Kaarten en plattegronden......... 449
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
6
Niet te missen
Château de Castelnaudaa, uitkijkpost boven de Dordogne (blz. 126) De Cathédrale St-Frontaa in Périgueux, een halte op de weg naar Santiago de Compostela (blz. 215)
7
Een keuze uit de mooiste plekjes
De Grotte du Pech-Merleaaa, 16.000 jaar geleden versierd met bizons en mammoeten (blz. 294)
Rocamadouraaa, middeleeuwse stad tegen een rotswand gebouwd (blz. 310)
La Roque-Gageacaa, een middeleeuws dorp dat zich spiegelt in de Dordogne (blz. 130)
8
De Pont Valentréaa, een vesting die de Lot overspant om Cahors te beschermen (blz. 384) Sarlat-la-Canédaaaa, een middeleeuws juweel in het hart van de Périgord (blz. 92)
9
Figeacaa, dat de herinnering bewaart aan Champollion en de steen van Rosetta (blz. 278)
De Jardins d’Eyrignacaa, een verbluffend staaltje van vormsnoeikunst (blz. 116)
Lascaux IIaa, de ‘Sixtijnse Kapel’ van de prehistorie (blz. 151)
Fotografie: Blz. 6: A. Chicurel/hemis.fr (boven); S. Sonnet/hemis.fr (onder) Blz. 7: Cabrol/© Centre de Préhistoire du Pech-Merle, Cabrerets, Lot (linksboven); Rrrainbow/iStock (rechtsboven); Ph. Body/hemis.fr (onder) Blz. 8: J.-M. Barrère/hemis.fr (boven); P. Jacques/hemis.fr (onder) Blz. 9: D. Zylberyng/hemis.fr (linksboven); N. Thibaut/Photononstop (rechtsboven); Robert Harding Produc/robertharding/age fotostock (onder)
20
DE REIS VOORBEREIDEN
PRIJSCATEGORIEËN Goedkoop
Overnachten
Uit eten
tot € 80
tot € 20
Doorsneeprijzen
van € 80 tot € 120
van € 20 tot € 40
Wat meer luxe
van € 120 tot € 160
van € 40 tot € 60
Pure verwennerij
meer dan € 160
meer dan € 60
CAMPINGS
In deze regio is een groot aantal campings te vinden, maar omdat kamperen hier erg populair is, is het toch raadzaam tijdig te reserveren. T Raadpleeg de Michelin Campinggids Frankrijk.
BOOTVERHUUR
U kunt de rivier de Lot op een bijzondere manier verkennen door een kajuitboot te huren (geen vaarbewijs vereist, meestal voor zes tot acht personen). De Lot is bevaarbaar van Luzech tot Cénevières (75 km). BabouMarine – Port St-Mary 46000 Cahors - t 05 65 30 08 99 www.baboumarine.com. Le Boat – Le Grand Bassin - BP 1201 11492 - Castelnaudary - t 04 68 94 42 80 - www.leboat.fr. Lot Navigation – Port de Bouziès 46330 Bouziès - t 05 53 84 72 50 www.lot-navigation.com. Les Canalous – Route de Caïx 46140 Luzech - t 03 85 53 76 74 www.canalous-plaisance.fr.
Uit eten In het Adresboekje aan het einde van elke beschrijving vindt u onze
selectie restaurants, waaronder restaurants met een streekkeuken, maar ook klassieke en gastronomischerestaurants en adressen voor een snel hapje tussendoor. De gelegenheden zijn ingedeeld naar prijscategorie (zie tabel hiernaast), op basis van de minimumen maximumtarieven in het hoogseizoen. T Raadpleeg de website restaurant.michelin.fr voor een uitgebreider overzicht. BISTROTS DE PAYS
In de regio Nouvelle-Aquitaine (waar het departement Dordogne toe behoort) ziet u bij sommige cafés en restaurants een bordje ‘Café de Pays’ of ‘Assiette de Pays’. Het is een label voor gelegenheden in kleine dorpen (minder dan 2000 inwoners) die het hele jaar open zijn en waar speciale aandacht uitgaat naar streekgerechtenen de ontvangst van gasten. Ze fungeren tevens als toeristisch informatiepunt en zijn vaak het kloppend hart van de gemeenschap, met een programma van activiteiten, verspreid over het jaar. Bovendien vindt u er informatie over de streekproducten die u (vaak mooi gepresenteerd) op uw bord aantreft. T www.bistrotdepays.com.
21
DE PÉRIGORD EN DE QUERCY VAN A TOT Z
De Périgord en de Quercy van A tot Z Bij de Comités Départementaux de Tourisme en de Comités Régionaux de Tourisme (zie blz. 18) vindt u b rochures over alle activiteitenin de omgeving. w Sommige brochures kunt u downloaden van hun website. FIETSEN EN MOUNTAINBIKEN
Departement Dordogne Er zijn 29 routes uitgestippeld over de weg en over voies vertes: ThiviersSt-Pardoux, Sarlat-Cazoulès en door de dalen van de Isle en de Céou. U kunt een kaart downloaden van de website van Dordogne-Périgord (zie blz. 18). In het bos bij Mussidan zijn behalve de wandelpaden ook vijf routes voor mountainbikes uitgezet. In de Périgord Noir is het mogelijk om een elektrische fiets te huren (www.rouelib.fr). w Op de website van de Conseil Général de la Dordogne is informatie te vinden over w andel- en fietstochten, en over tochtente paard of per kano: http://rando.cg24.fr.
Departement Lot In Lot ligt meer dan 60 km fietspad, vooral door de dalen van de Dor dogne en de Lot. Naast de voies vertes (Cahors-Albas, Albas-Fumel en Aiguillon-Fumel), vindt u hier zo’n 40 mountainbikeroutes en meer dan 35 ideeën voor fietstochten. U kunt deze downloaden van de website van Lot Tourisme (zie blz. 18). FOIE GRAS
Workshops om foie gras te leren bereiden worden georganiseerd
in boerderijen, gîtes en hotels. Ze duren twee of drie dagen en worden g ehouden in het weekend of door de week, van oktober tot maart. De prijs is inclusief de lessen (snijden, bereiden en conserveren), de maaltijden en de overnachtingen. De gans of eend wordt apart betaald. w Meer informatie over dergelijke workshops is te vinden op de websites van de departementen Lot (zie blz. 18) en Dordogne (zie blz. 18). KANOËN EN KAJAKKEN
Het departement Dordogne is in Frankrijk de populairste bestemming om te kanoën, vooral op de Vézère, de Isle, de Dronne en de Auvézère. In de Quercy is de schaduwrijke rivier de Célé, die tussen hoge rotswanden door stroomt, een waar paradijs voor kanovaarders. Op de kalme Lot of op de Dordogne (die in het departement Lot wat sneller stroomt) kunt u tochten van meerdere dagen maken. T ‘Reistips’ (zie blz. 15). KLIMMEN
In de Périgord Noir vindt u klim routes bij Bourdeilles en in de buurt van Sarlat. Ook is er de via ferrata van de Jardins de Marqueyssac (zie blz. 128). In de Quercy zijn vooral de kalkrotsen langs de Lot (tot aan de samenloop met de Célé) aantrekkelijk voor klimmers. In het bosrijke departement Dordogne komen ook steeds meer boomparcoursen. Kijk op de web-
22
DE REIS VOORBEREIDEN
MARKTEN
Eekhoorntjesbrood
(aug.-nov.)
Walnoten
Kastanjes
Foie gras
(okt.-nov.)
(okt.-nov.)
(nov.-mrt.) (dec.-mrt.)
Belvès
Truffels
wo
Brantôme
vr
Cahors
za
Excideuil
do
do
Lalbenque
di
Limogne-enQuercy
vr
Martel Monpazier
wo, za
wo, za
wo, za
wo, za
dag., afh. van het aanbod
Montignac
wo
Périgueux Ribérac
vr
vr
Ste-Alvère
ma
Sarlat-la-Canéda
za
Sorges
zo
Thiviers Villefranche- duPérigord
za
za dag., afh. van het aanbod
site van het Comité Départemental van Dordogne-Périgord (zie blz. 18). MARKTEN
Markten met streekproducten – Landbouwproducenten uit de streek verkopen hun specialiteiten op gezamenlijke markten en zorgen op deze manier zelf voor de promotie van hun kwaliteitsproducten. T www.marches-producteurs.com. Avondmarkten – In de zomer zijn er regelmatig avondmarkten, o nder meer in Cahors, Figeac, Paunat, Périgueux, St-Avit en St-Céré. De data kunnen per jaar verschillen: inlichtingen bij de toeristenbureaus. PAARDRIJDEN
Het Comité Départemental du Tourisme van het departement
za
Dordogne (zie blz. 18) geeft een gratis kaart met ruiterroutes uit: ‘Périgord à cheval’. Door de Lot loopt een netwerk van 1500 km bewegwijzerde ruiterpaden, vooral door het natuurpark Les Causses du Quercy. T www.ffe.com. SOUVENIRS
Delicatessen Zoete lekkernijen – In deze streek worden heel vaakwalnoten verwerkt: croquants aux noix (koekjesuit Rocamadour), arlequines de Carlux (notentruffels), bouchées aux noix (bonbons), nogaillous du Périgord (met pure chocolade). Kaas – De cabécou, het beroemde geitenkaasje uit de Quercy, heeft sinds 1996 de AOC Rocamadour.
23
DE PÉRIGORD EN DE QUERCY VAN A TOT Z
Foie gras en confits – Foie gras van gans of eend, cuisses de confit, gevulde ganzennek, gerookte eendenborst. Truffels – Dit ‘zwarte goud’ geeft al uw schotels een heerlijk aroma, ook al koopt u vanwege de prijs misschien alleen pelures (de schillen, die ook een sterke geur en smaak hebben). Wijn – De wijnstreek rond Bergerac produceert 13 AOC’s, waaronder de zoete Monbazillac. Probeer ook de minder bekende wijn van Domme. Uit de wijnstreek rond Cahors, ook een AOC, komen stevige rode wijnen. Verder naar het zuiden zijn de Coteaux-de-Quercy de moeite waard.
Voor in en om het huis In de Périgord en de Quercy hebben veel kunstenaars en ambachtslieden hun inspiratie gevonden. Vraag de toeristenbureaus naar adressen (zie ook ‘Ambachten’, rechterkolom). In Nontron zit een experimenteel centrum voor kunst en kunstnijverheid (zie blz. 263), waar kunstenaars uit het noorden van de P érigord een selectie uit hun werk tentoonstellen en verkopen.
Sentiers Romans en Quercy Blanc – Romaanse kerken, kapellen en kruisen in de k antons Castelnau-Montratier en Montcuq. Er is een boekje te koop (€ 2) in de toeristenbureaus van Castelnau-Montratier (blz. 402) en Montcuq (blz. 403). www.pays-des-bastides.com – Bastides en vestingstadjes in het zuiden van de Dordogne.
Ambachten
In de Périgord – t 05 53 31 56 23 www.artisanat24.com/metiers_art. Er lopen vier routes langs zo’n zestig ateliers: horlogemakers, instrumentbouwers, boekbinders, steenhouwers, koperslagers, glasblazers, pottenbakkers, messen makers, leerbewerkers. In de Lot – t 05 65 35 13 55 www.tourisme-lot.com. Deze route loopt langs zo’n dertigateliers (pottenbakkers, meubelmakers, glasblazers).
Geschiedenis
T ‘Reistips’, blz. 15.
Routes de St-Jacques en Limousin – www.chemin-de-st -jacques-voie-de-rocamadour -limousin-haut-quercy.fr. Deze route leidt naar Santiago de Compostella via de Haut-Quercy, het Pays de Collonges-la-Rouge en het dal van de Dordogne. Route des Marches du Quercy – www.vacances-en-correze.net. Deze route van Capdenac tot Brive doorkruist drie regio’s met veel kastelen, kloosters en kerken die er vanaf de vroege middeleeuwen werden gebouwd; dit gebied lag toen op de grens van het hertogdom Aquitaine en het graafschap Toulouse.
Architectuur
Gastronomie
SPELEOLOGIE
De belangrijkste locaties bevinden zich onder de causses van de Quercy (Rocamadour, Thémines, Caniac-duCausse, Gramat en Le Bastit). Fédération Française de Spéléologie – t 04 72 56 09 63 www.ffspeleo.fr. THEMAROUTES
Route des Églises Romanes du Ribéracois – Route langs circa veertigversterkte romaanse kerken. Inlichtingen bij het toeristenbureau van Ribérac (zie blz. 253).
Route des Vins de Bergerac – routedesvinsdebergerac.jimdo.com. Route langs de wijngaarden van 140 wijnbouwers, die 13 AOC’s maken. Route de la Noix du Périgord –
90
SARLAT EN DE PÉRIGORD NOIR GV_Perigord Quercy_Sarlat et le Perigord Noir_FRA29997FRA00_95x172mm
Andere plaats
Boisseuilh
72
Montignac
D5
D
Rouffignac
Een omweg waard Interessant
D 77
Tourtoirac
D7
Badefols-d’Ans
Ste-Orse
D5
CO RRÈ Z E
D 70
A
4
BORDEAUX
D7
A8
9
TerrassonLavilledieu 89 D
DORDO G NE
Le Thot
E
V
D 47
4
St-Crépinet-Carlucet La Tour Temniac
70
70 D
Cabanes du Breuil
SalignacEyvigues 61
Les Combarelles Les Eyzies-de- D 47 Tayac-Sireuil RedonD3 l’Espi 5
Lacypierre D 60 D
D
ère éz
61
Tamniès Marquay
St-Geniès D
La Roque St-Christophe Commarque
6
0
Eyrignac
D4
7
D5
7
0 D5
D5 3
3
D 70
D7 03 E
31
Puymartin Cadiot SARLATHaute Proumeyssac Carlux D4 D 25 LA-CANÉDA 9 Terre Réserve Zoologique Beynac-etSt-Cyprien de Calviac Cazenac Cazenac Coux-etD 703 La RoqueBigaroque D 50 Gageac Fénelon Les Milandes D2 5 Siorac-enLes Jardins d’Eau ne Urval g Périgord o Dord Montfort D 52 Domme Castelnaud Filature LOT de Belvès Marqueyssac Belvès D
D
5
51
2
Daglan
54
Orliac Pratsdu-Périgord
St-Pompont D 60
0 D6
Besse
Villefranchedu-Périgord
D
D 57
D
D 57
Dordogn e
3
Sergeac
5
D6
04
D 71
Grand Roc
D 29
St-Léon-s-Vézère
Le Moustier Site de la Madeleine
St-Amandde-Coly D7
47
D6
31
D
Losse
Castel-Merle
70
D 704
6 D
D 45
D
Plazac
Campagne Le Bugue
Lascaux
70
Rouffignac
Sauvebœuf
Montignac
Fanlac
BRIVE-LA-GAILLARDE
Château de l’Herm
67
e ad B ar
Forêt
D 6089
D 65
D 60
D
3
89
66
0
CLERMONT-FERRAND
D5
1
0
PÉRIGUEUX
4 km
0
Hautefort
04
Hautefort
SARLAT EN DE PÉRIGORD NOIR
Cherveix-Cubas
ère véz Au
D7
De reis waard
D 67
SARLATLA-CANÉDA
Plaats van vertrek Ten zuiden van Sarlat-la-Canéda Van de Dordogne naar het Pays d’Artaban Van de Dordogne naar de Beune Van de Vézère naar de Dordogne In de streek van de paddenstoelen en de kastanjebomen Het dal van de Beune Het dal van de Vézère Het Pays d’Ans
91
Sarlat en de Périgord Noir n Michelinkaart 329 - Dordogne (24)
Ñ SARLAT-LA-CANÉDAaaa Ñ DE OMGEVING VAN SARLATaa EN RONDRITTEN
92 104
Ñ JARDINS DU MANOIR D’EYRIGNACaa 116 Ñ BEYNAC-ET-CAZENACaa 118 Ñ DOMMEaa 121 Ñ CHÂTEAU DE CASTELNAUDaa 126 Ñ JARDINS DE MARQUEYSSACaa 128 Ñ LA ROQUE-GAGEACaa 130 Ñ BELVÈSa EN RONDRIT
132
Ñ LES EYZIES-DE-TAYAC-SIREUILaa EN RONDRIT
136
Ñ CHÂTEAU DE COMMARQUEaa 148 Ñ GROTTE DE LASCAUXaa 151 Ñ MONTIGNAC EN RONDRIT
153
Ñ ROUFFIGNACa 162 Ñ LE BUGUE EN RONDRIT
165
Ñ TERRASSON-LAVILLEDIEU
170
Ñ CHÂTEAU DE HAUTEFORTaa EN RONDRIT
172
92
SARLAT EN DE PÉRIGORD NOIR
Sarlat-la-Canéda aaa 9739 inwoners – Dordogne (24) Sarlat met zijn middeleeuwse steegjes en gotische en renaissancistische herenhuizen ligt in een door beboste heuvels omgeven dal. ’s Zomers is het een druk bezochte toeristische trekpleister in het hart van de Périgord Noir. Wie de beschermde monumenten in het historische centrum heeft gezien, begrijpt waarom de belangstelling zo groot is. Niet alleen de prachtige gebouwen, maar ook de marktstalletjes en de vele restaurants waar de truffel en de foie gras in ere worden gehouden, maken Sarlat tot de parel van de Périgord. Kom als het kan in het laagseizoen om het stadje in alle rust te bezoeken, en anders ’s morgens vroeg.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 101
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Toeristenbureau – Plattegrond (blz. 96) - 3 rue Tourny - 24200 Sarlat-la-Canéda - t 05 53 31 45 45 www.sarlat-tourisme.com - juli-aug.: ma-za 9.00-19.00, zo en feestd. 10.0013.00, 14.00-18.00 u; april: ma-za 9.00-12.00, 14.00-18.00, zo en feestd. 10.00-13.00, 14.00-17.00 u; mei-juni en sept.: ma-za 9.00-18.00, zo en feestd. 10.00-13.00, 14.00-17.00 u; okt.: ma-za 9.00-12.00, 14.00-17.00, zo en feestd. 10.00-13.00 u; nov.-maart: ma-vr 9.00-12.00, 14.00-17.00 u - gesl. 1 jan., 11 nov., 25 dec. Stadswandeling – Inlichtingen bij het toeristenbureau - € 5,50 (tot 12 jaar € 3). Sarlat, een officieel erkende Ville d’Art et d’Histoire, organiseert stadswandelingen (1.30 uur) door erkende gidsen, in juni-september ook ’s avonds om het lichtontwerp van Jacques Rouveyrollis te bewonderen. In de zomer start om 18.30 u een
‘verhalen en theater’-rondleiding (dag. beh. wo - € 10, kinderen € 5). De ‘Carnets de Voyage’ zijn rondleidingen die alle zintuigen prikkelen en de creativiteit de vrije loop laten (juliaug., wo 18.00 u). Audiotour – Inlichtingen bij het toeristenbureau - € 5 (2 uur - € 2 voor een extra headset). Audiotour op iPhone (bijgeleverd) en stadsplattegrond. Ñ LIGGING Regiokaart B2 (blz. 90) Sarlat, de toegangspoort tot het dal van de Dordogne, ligt 63 km ten oosten van Bergerac en 90 km ten noordwesten van Cahors. õ PARKEREN Sarlat is gebouwd langs een noordzuidas. De Avenue Thiers en de Avenue Gambetta leiden naar het oude centrum, dat zomers voetgangersgebied is. Aan de rand van het centrum is veel parkeergelegenheid.
EEN LANG WEEKEND IN SARLAT Dag 1
’s Ochtends een bezoek aan het oude Sarlat en ’s middags een wandeling door het westelijk deel van de stad.
Dag 2
Rondrit ten zuiden van Sarlat (blz. 108) langs de Dordogne.
Dag 3
Bezichtiging van het Musée National de Préhistoire in Les Eyziesde-Tayac-Sireuil (blz. 137) en van Lascaux II (blz. 151).
93
SARLAT-LA-CANÉDA
De voormalige Église Ste-Marie (Place de la Liberté) kreeg een make-over van Jean Nouvel. P. Jacques / hemis.fr / ADAGP, Paris 2016
w AANRADERS Stadswandeling met gids, de verlichting ’s nachts, de kleuren en geuren van de markt, smullen van pommes de terre à la sarladaise (een lokale aardappelspecialiteit), en de herdershutten in Breuil iets buiten Sarlat.
/ MET KINDEREN
Stadswandelingen speciaal voor kinderen van 8 tot 12 jaar in de zomer (di en do 15.00 u). Als uitstapje naar de omgeving is een bezoek aan de dierentuin in Calviac een leuk idee.
Wandelen aaa HET OUDE SARLAT
Ñ Wandeling B aangegeven op de stadplattegrond op blz. 96. Sarlat werd in de 19de eeuw door de aanleg van de Rue de la République, in de volksmond ‘de Traverse’, gesplitst in een vrij volkse wijk in het westen en een chiquere wijk in het oosten. De huizen hebben een typische bouwstijl, met binnenplaatsen en metselwerk van fraaie okergele kalksteen. De meeste huizen hebben in de loop van de eeuwen meer verdiepingen gekregen en bestaan uit een middeleeuwse begane grond, een verdieping in laatgotische of renaissancestijl, en een klassieke dakconstructie met lantaarns en een dakbedekking van lauzes. Het historische centrum is dankzij de geïsoleerde ligging ver van de verbindingswegen goed bewaard gebleven, maar renovatie kon niet uitblijven en in 1962 profiteerde Sarlat als een van de eerste steden van de Wet Malraux, genoemd naar de toenmalige Franse minister van Cultuur die de bescherming van cultureel en historisch erfgoed in Frankrijk initieerde. Begin het bezoek aan het historisch centrum bij het toeristenbureau.
Ancien Évêché
Het paleis van de bisschop is nu een theater. Op de begane grond is het toeristenbureau gevestigd. Wandel over de Place du Peyrou om rechts van de ka-
1
94
Sarlat in de middeleeuwen en de renaissance De naam Sarlat is vermoedelijk afgeleid van het laat-Latijnse serrum, ‘heuvel’, en latum, ‘breed’. Later is de burcht La Canéda bij Sarlat gevoegd. La Canéda is afgeleid van het Latijnse woord canetum, ‘rietkraag’. Canet is Occitaans voor ‘riet’. VAN ABDIJ TOT BISSCHOPSZETEL
Sarlat is ontstaan rond een benedictijnenabdij die eind 8ste eeuw werd gesticht en waar in de tijd van Karel de Grote de relieken van de H. Sacerdos, bisschop van Limoges, en zijn moeder, de H. Mundana, werden bewaard. De abten bleven oppermachtig totdat de abdij in de 13de eeuw door interne, soms bloedige conflicten, in verval raakte. Zo werd in 1273 tijdens de mis de abt vermoord door een pijl die door een monnik werd afgeschoten. BISSCHOPSZETEL
In de Jardin du Plantier, waar duidelijk wordt hoe groot het bisschoppelijke landgoed was, bewerkten de monniken de wijngaard (plantier betekent ‘kleine wijnstok’) en de moestuin. Nu is het een park (met speeltuin). In 1299 ondertekenden de gemeente, de abdij en de koning een onafhankelijkheidsakte genaamd ‘het Boek van de Vrede’, waarmee de stad het juk van de kerkelijke voogdij aflegde. Voortaan werd Sarlat door schepenen bestuurd. Vanaf dat moment was de macht verdeeld. Bij de verdeling van het bisdom Périgueux in 1317 verhief paus Johannes XXII Sarlat tot bisschopszetel van een gebied dat veel groter was dan de Sarladais. De abdijkerk werd kathedraal. DE GOUDEN EEUW VAN SARLAT
In de 13de en vroege 14de eeuw veranderde Sarlat in een welvarende marktplaats, maar na de Honderdjarige Oorlog was het stadje ontvolkt en zielloos. Als dank voor de trouw en het hardnekkige verzet tegen de Engelsen (aan wie het stadje door het Verdrag van Brétigny in 1360 was afgestaan) verleende Karel VII Sarlat een groot aantal privileges, waaronder de toekenning van nieuwe inkomstenbronnen en de vrijstelling van diverse belastingen. De inwoners van Sarlat herbouwden hun stad. De meeste van de fraaie herenhuizen die nu de trots van Sarlat zijn, dateren uit die periode tussen 1450 en 1500. EEN HUMANISTISCHE GEEST
De magistraten, de geestelijken, de bisschop en de hoogwaardigheidsbekleders vormden een belangrijke, bemiddelde burgerij, waartoe ook schrijvers en denkers behoorden, onder wie Étienne de La Boétie, die er het humanistische gedachtegoed verspreidde. Daarna drukte de contrareformatie, waarin de ambtsadel een rol speelde, een stempel op de stad; het aantal kloosters (clarissen, recolleten), kapellen en ziekenhuizen nam toe en de kathedraal werd voltooid. Alleen de sloop van de stadsmuur aan het einde van het Ancien Régime was verontrustend.
95
SARLAT-LA-CANÉDA
EEN KWESTIE VAN DUELS
Een inwoner van Sarlat, François Louis Fournier-Sarlovèze (1773-1827), inspireerde Joseph Conrad tot de novelle The Duel, die regisseur Ridley Scott in 1977 verfilmde (The Duellists met Harvey Keitel, Keith Carradine en Albert Finney). Zowel Conrad als Scott werd gefascineerd door de 22 duels die de door de Spaanse veldtocht beroemd geworden generaal, een verdienstelijk cavalerist en licht ontvlambare vechterbaas, in negentien jaar uitvocht tegen Dupont, een andere generaal van Napoleon. In de film vindt het slotduel plaats in het Château de Commarque (zie blz. 148). thedraal een blik te werpen op de gevela met gotische vensters op de eerste verdieping, renaissancevensters op de tweede en daarboven een Italiaanse renaissancegalerij. Die galerij werd later toegevoegd door de Italiaanse bisschop Nicolo Gaddi, een vriend van koningin Catharina de’ Medici.
a Cathédrale St-Sacerdos Waar nu de kathedraal staat, stond in de 12de eeuw een kerk die bisschop Armand de Gontaut-Biron in 1504 liet afbreken om er een veel grotere kathedraal te bouwen. Maar de bisschop vertrok in 1509 uit Sarlat, met als gevolg dat de werkzaamheden meer dan een eeuw stillagen. De huidige kerk werd in de 16de en de 17de eeuw gebouwd. De geveltoren staat nog op de romaanse onderbouw. De twee verdiepingen daarboven hebben blinde bogen en galmgaten. De derde verdieping is in de 17de eeuw toegevoegd. Het geheel ademt de sfeer van de late Zuid-Franse gotiek, die wordt gekenmerkt door een massieve uitstraling en een sober interieur. Wat bij binnenkomst vooral opvalt, zijn de enorme ruimte en hoogte. Het schip met kruisbooggewelf gaat over in een vijfhoekig koor met kooromgang. Bekijk ook de tribune met een orgel van de bekende 18de-eeuwse orgelbouwer Lépine. Blijf op het plein.
a Maison de La Boétie Dit bijzondere huis is een beetje het embleem van Sarlat. Het werd rond 1525 gebouwd door Antoine de La Boétie, de met strafzaken belaste baljuw van Sarlat, en is het geboortehuis van Étienne de La Boétie (1530-1563), een vriend van Michel de Montaigne, aan wie hij zijn hele bibliotheek naliet. Onder de arcadeboog op de begane grond was vroeger een winkeltje. De twee verdiepingen in Italiaanse renaissancestijl daarboven hebben brede kruisvensters tussen met medaillons en ruitmotieven verfraaide pilasters. Op het met lauzes bedekte dak van het iets inspringende linkerdeel van het huis staat een weelderig versierde, moderne dakkapel. Als een Lyonese ‘traboule’ loopt de Passage Henri-de-Ségogne vanaf de boog op de begane grond naast het Maison de La Boétie via een doorgang en onder een gewelf door naar het Hôtel de Maleville.
a Hôtel de Maleville
Dit herenhuis is ook bekend onder de naam Hôtel de Vienne, naar de eerste eigenaar Jean de Vienne, die in 1557 uit een arme familie in Sarlat geboren werd en opklom tot superintendent van financiën van Hendrik IV. Later kocht de familie Melville het huis. Jacques de Maleville was een van de opstellers van het Franse Burgerlijk Wetboek. Het herenhuis ontstond midden 16de eeuw uit de samenvoeging van drie oudere huizen met verschillende bouwstijlen. Voor het hoge, smalle middendeel, dat op een toren lijkt, ligt een terras. De boog
1
96
SARLAT EN DE PÉRIGORD NOIR
van de hoofdingang daaronder is versierd met medaillons met de beeltenissen van Hendrik IV en een vrouw (Maria de’ Medici, Gabrièle d’Estrée, of een van zijn vele minnaressen?). Dit deel van het huis is met de linkervleugel verbonden door een hoekstuk met een uitkragend torentje. De rechtervleugel aan de GV PÉRIGORD-QUERCY_VIEUX SARLAT_FRA25768FRA00_95 X 148 mm Place de la Liberté eindigt in een puntgevel in renaissancestijl. Neem overdekte passage links van de ingang en sla de Rue du Minage ertegen-X 110 m BtoB de DORDOGNE MÉDIÉVALE_VIEUX SARLAT_FRA25768FRA50_95 over in naar de Rue de la République. Volg deze en neem rechts de Rue des Consuls. D6 PÉRIGUEUX BRIVE
R. St-
D 704
Av. Gambetta
r Cyp
10
ien
HET OUDE SARLAT
3
Square du 8 mai 1945
Pl du 11 Novembre
100m
D
47
Ja
d ar ev ul
16
TOUR R.
R. des Trois Conils
ule
Répub
Bo
du
1
11
n
rn y
l Vo ire
ta
Pl. du 14 Juillet
Maison des Peyrat (Hôtel La).............. 2 Mas de Castel (Hôtel Le)...................... 12 Montaigne (Hôtel)................................. 13 Roche d’Esteil (La).................................. 14 Sarlat Côté Jardin.................................. 15 3 Jardins (Chambre d’hôte Les)......... 5
n. Av. Gleérc Lec
R. E. Faure
OVERNACHTEN Cordeliers (Chambre d’hôte Les)...... 3 Couleuvrine (Hotel La).......................... 4 Étape des Peupliers (Chambre d’hôte L’)............................. 1
Cour des Fontaines
To u
R.
D 57 BERGERAC D 704 CAHORS
Arlet
CHAPELLE DES PÉNITENTS BLEUS
R.
lique
Siège
va rd
1 12 13
. J. J
de an Esc Place de la
Henri
R. Montaigne Lanterne des Morts
T
Ancien Évêché
2
Hôtel de Génis
Boulevard
La Boétie Pl. du Peyrou
Tour de Guet
Tour du Bourreau
Maison de La Boétie 12 St-Sacerdos R.
13
e
Pré si
dia
l
Ru
d’Albusse
Rue
Pass. H.-deSégogne
Couvent Ste-Claire Bd
Cahuet
la
E.
J. J.
R. de la Liberté
R. A.
de
y Lero
Roussea
u
Bd
E.
R.
Jea
Rue
Lero y
Pl. de la Bouquerie Fontaine R. des Ste-Marie Consuls Victor Nesmann Pl. Salvador cie Hôtel de Vassal 4 P Allende R. Papu Hôtel Plamont Manoir de Gisson Pl. du MarchéAnc.e église aux-Oies Ste-Marie Chapelle des Fénelon Pénitents Blancs R. o 17 ug H Pl. de R. V. la Liberté H Hôtel de Chin Grézel des R Hôtel de Sal . de Mong du am Maleville e R. and la Côte de Toulo 14 r e use Présidial
2
R. des Armes
14
és ur
Bo
R. du945 1 8 Mai
0
J
Grande Rigaudie Arlet H. Bd
JARDIN DU PLANTIER
Chin
du
Plan t
Rue du Collège 15 5
UIT ETEN Bistrot (Le)................................................. 12 Bistrot de l’Octroi (Le)........................... 10 Chez le Gaulois........................................ 11 Jardins d’Harmonie (Les)..................... 13 Présidial (Le)............................................. 14 Rapière (La)............................................... 16 Vin au 10 (Le)............................................ 17
ier
97
SARLAT-LA-CANÉDA
JEAN NOUVEL
Deze Franse architect en stedenbouwkundige werd in 2008 met de Pritzkerprijs – de Nobelprijs voor architecten – onderscheiden. Hij ontwierp tal van internationaal beroemde gebouwen, waaronder het Institut du Monde Arabe en het Musée du Quai Branly, beide in Parijs. Hij werd in 1945 in Fumel (Lot-et-Garonne) geboren, groeide op in Sarlat en studeerde eerst in Bordeaux en later in Parijs. Geen toeval dus dat juist hij de Église Ste-Marie in Sarlat (zie blz. 98) restaureerde en het Vesunna in Périgueux ontwierp.
Rue des Consuls De herenhuizen in deze straat zijn illustratief voor de bouwstijl die van de 14de tot de 17de eeuw in Sarlat in zwang was.
a Hôtel Plamon Aan het wapenschild in het driehoekige fronton boven de eerste poort is te zien dat dit complex van gebouwen uit verschillende perioden ooit eigendom was van lakenhandelaren, de familie Selves de Plamon. Het halfronde, uitspringende balkon in de bocht van de straat steunt op een ronde tromp om het verkeer niet te hinderen. In de gevel worden alle bouwstijlen geïllustreerd die elkaar in Sarlat hebben opgevolgd: beneden twee spitsbogen uit de 14de eeuw, op de eerste verdieping drie vensters met hooggotisch maaswerk en op de tweede verdieping 15de-eeuwse kruisvensters. Op de binnenplaats prijkt een mooie 17de-eeuwse houten trapa met balustrade. De vensters in de smalle Tour Plamon links worden naar boven toe steeds kleiner tot ze in de hoogte lijken te verdwijnen.
Fontaine Ste-Marie In de koelte van een grot tegenover het Hôtel Plamon ontspringt een natuurlijke bron.
a Place du Marché-aux-Oies Het moderne beeld van de gans op dit plein herinnert aan de ganzenmarkt die hier vroeger werd gehouden. Het plein wordt omgeven door prachtige gebouwen met torentjes en hoektrappen.
Hôtel de Vassal Dit 15de-eeuwse herenhuis op de hoek van de Place du Marché-aux-Oies bestaat uit twee haaks op elkaar staande gebouwen met een dubbel, uitkragend torentje.
Manoir de Gisson
Place des Oies - t 05 53 28 70 55 - w ww.manoirdegisson.com - juli-aug.: 10.0019.00 u; april-juni en sept.: 10.00-18.30 u; voorjaarsvak.-eind maart en okt.-half nov.: 10.00-18.00 u; half nov.-half jan.: 11.00-17.00, kerstvak. 10.00-17.00 u - € 7 (tot 15 jaar € 3,50). Dit 16de-eeuwse herenhuis, ook wel Hôtel Magnanat genoemd, bestaat uit twee gebouwen die worden verbonden door een zeshoekige traptoren met een opmerkelijk puntdak van lauzes. Dergelijke torens werden tegen gevels gebouwd als teken van rijkdom en gaven de huizen de allure van een kasteel.
a Place de la Liberté Tot de Franse Revolutie heette dit centrale plein de Place du Roi. Naast grote caféterrassen wordt het aan de oostkant omzoomd door het Hôtel de Ville, het voormalige stadhuis, dat begin 18de eeuw na een brand werd herbouwd.
1
Vertaling Henriëtte Gorthuis, Frans Lueb, Michèle Schedler, Marian van der Ster Eindredactie Jaap Verschoor Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto Shutterstock/Pack-Shot Oorspronkelijke titel Périgord Quercy Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Eindredactie Hélène Payelle, Émilie Morin Redactie Luc Decoudin, Frédéric Denhez, Serge Guillot, Corinne Langlois, Denis Montagnon, Béatrice Peyret-Vignals, Nathalie Rouveyre-Scalbert, Stéphanie Vinet Grafisch ontwerp Christelle Le Déan Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Cartografie Maria-Mirabela Dumbraveanu, Évelyne Girard, Thierry Lemasson Met dank aan Didier Broussard, Maria Gaspar (beeldredactie), Marion Desvignes-Canonne, Mathilde Denanot © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2017 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Papiermolen 14-24 NL-3994 DK Houten degroenereisgids@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2017/45/409 - NUR 512 ISBN 978 94 014 3952 7 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.