Normandië Oost
S. Sonnet/hemis.fr
Trouville-sur-Mer, pal aan zee
Rouen, Honfleur, Évreux
De regio’s van deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Rouen en de meanders van de Seine ∑ Côte Fleurie en Pays d’Auge ± Côte d’Albâtre en Pays de Caux ∏ Vexin Normand en Pays de Bray ∫ Euredal en Pays d’Ouche æ Perche
blz. 105 blz. 193 blz. 264 blz. 353 blz. 401 blz. 457
INHOUD Longnyau-Perche
Mortagneau-Perche Monceauxau-Perche O rne
La Perrière
Moutiersau-Perche St-Mauricesur-Huisne
Courboyer Bellême
Ste-Gauburge
Le Theilsur-Huisne
Nogentle-Rotrou
S ar the
Eure et-Loir
travellinglight/iStock
NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes....6
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN De mooiste reisherinneringen........10
REISPLANNER Een keuze uit de mooiste routes....18
DE REIS VOORBEREIDEN Reistips..................... ............................. 26 NAAR NORMANDIË
Met de auto of bus..............................28 Met de trein............................................29 Met het vliegtuig..................................30 VOOR HET VERTREK
Klimaat..................................................... 31 Nuttige adressen.................................. 31 Overnachten..........................................32 Uit eten....................................................33 NORMANDIË VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde...............35 MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten...................................42 MEMO
Evenementen........................................45 Leestips....................................................46 Filmtips.................................................... 47
MEER WETEN OVER NORMANDIË OOSTELIJK NORMANDIË VANDAAG
Normandië en de zee.........................52 Andere sectoren...................................54 STREEKPRODUCTEN EN GASTRONOMIE
Streekproducten..................................58 Zin in zoet?.............................................59 Dranken...................................................59 Grote chef-koks....................................60 Appels in verschillende stadia......... 61 NATUUR EN LANDSCHAP
De kust.....................................................62 Het binnenland.....................................66 Bedreigingen voor het milieu..........68 GESCHIEDENIS
Tijdlijn.......................................................70 Abdijen....................................................72 Strategische ligging van Normandië................................ 76 KUNST EN CULTUUR
Architectuur........................................... 81 ABC van de architectuur....................88 Kunstnijverheid....................................94 Schilderkunst.........................................95 Muziek en film.......................................98 Normandische schrijvers................100
5
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n ROUEN EN DE MEANDERS VAN DE SEINE
Rouen.....................................................108 Clères......................................................145 Louviers.................................................148 Elbeuf......................................................154 Abbaye de Jumièges........................160 Parc Naturel Régional des Boucles de la Seine Normande...................165 Caudebec-en-Caux...........................168 Abbaye Saint-Wandrille...................177 Lillebonne.............................................180 Pont-Audemer.....................................184 ∑ CÔTE FLEURIE EN PAYS D’AUGE
Honfleur.................................................196 Trouville-sur-Mer............................... 208 Deauville...............................................216 Houlgate................................................227 Cabourg.................................................231 Pont-l’Évêque..................................... 236 Lisieux.................................................... 240 Pays d’Auge......................................... 248 Château de Crèvecœuren-Auge........................................... 258 Vimoutiers........................................... 260 Uitstapje naar Le Bessin...................263 ± CÔTE D’ALBÂTRE EN PAYS DE CAUX
Le Havre................................................ 266 Falaises d’Étretat............................... 284 Fécamp..................................................292 Pays de Caux....................................... 303 Varengeville-sur-Mer........................318 Dieppe....................................................323 Arques-la-Bataille..............................336 Eu..............................................................339 Le Tréport............................................. 345 Naar de Baie de Somme..................350
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y ∏ VEXIN NORMAND EN PAYS DE BRAY
Gisors..................................................... 354 Vernon................................................... 360 Giverny.................................................. 364 Les Andelys..........................................367 Lyons-la-Forêt.....................................373 Château de Martainville..................381 Forges-les-Eaux................................. 386 Neufchâtel-en-Bray...........................392 Forêt d’Eawy........................................397 ∫ EUREDAL EN PAYS D’OUCHE
Dreux..................................................... 404 Évreux.....................................................414 Conches-en-Ouche...........................423 L’Aigle.....................................................429 Bernay....................................................435 Brionne.................................................. 443 Abbaye du Bec-Hellouin................. 449 æ PERCHE
Parc Naturel Régional du Perche........................................ 460 Mortagne-au-Perche....................... 465 Bellême..................................................472 Nogent-le-Rotrou............................. 481 Brou........................................................ 487 Verneuil-sur-Avre.............................. 490 Woordenlijst..................................... 496 Register............................................... 508 Kaarten en plattegronden..........517
NIET TE MISSEN aaa De reis waard
aa Een omweg waard
a Interessant
aaa
aaa
Falaises d’Étretat Deze door de zee gebeeldhouwde krijtrotsen zijn wereldberoemd en hebben veel romantische en impressionistische schilders geïnspireerd, zoals Isabey, Courbet, Boudin en Monet. Zie blz. 284. Perszing1982/iStock
Aan de gevel van dit meesterwerk van Normandische gotiek prijkt tegenwoordig weer de luisterrijke stoet beelden. En het carillon laat zijn stem weer horen. Zie blz. 109.
S. Lemaire/hemis.fr
De kathedraal van Rouen
UNE SÉLECTION EEN DEKEUZE NOS PLUS UIT BEAUX DE MOOISTE SITES PLEKJES ÉTOILÉS
7
aaa
Honfleur Een haventje als een gedicht, met een aaneengesloten rij hoge smalle huizen: deze plaats heeft al generaties kunstenaars geïnspireerd en betovert nog steeds bezoekers uit de hele w ereld! Zie blz. 196.
aa
dvoevnore/iStock
Giverny en de tuinen van Monet Claude Monet heeft de tuinen rond zijn huis vereeuwigd door ze jaar na jaar te schilderen. Hier poseerde de natuur voor de kunstenaar. Zie blz. 364.
Zoonar/eymagic/Zoonar GmbH RM/age fotostock
aaa
M. Sjöberg/age fotostock
Abbaye de Jumièges Een van de mooiste ruïnes van Frankrijk, met een romantische dramatiek. Bezoek dit vroeg middeleeuwse monument met een tablet in de hand, om er alles over aan de weet te komen. Zie blz. 160.
ÜÜ Doorgrond de geheimen van de calvados
en de dubbele destillatie van cider in de kelders van Château du Breuil, een landgoed in de Auge, met een groot park aan de Touques. Zie blz. 252.
ÜÜ Ontmoet een lokale ster. De Percheron is een robuust
trekpaard dat tot ver over de grenzen bekend is. U kunt een bezoek aan de stoeterij brengen, een tochtje maken met paard en wagen of zelf op de brede rug van een percheron klimmen. Zie blz. 464.
ÜÜ Duik in het fantastische epos van een likeur, in het
Kelders van Château du Breuil DEA/G DAGLI ORTI/De Agostini Editore/age fotostock
Palais Bénédictine in Fécamp, een gebouw als een operettedecor, waar ook een rijke collectie kunstwerken is ondergebracht: albasten beelden, schilderijen, ivoren sculpturen, verluchte handschriften. Maar de geschiedenis van het elixer van de benedictijner monniken vormt natuurlijk de hoofdmoot en uw bezoek eindigt, zoals het hoort, met een proeverij. Zie blz. 295.
G. Gräfenhain/Sime/Photononstop
HOOGTEPUNTEN VAN MICHELIN
Palais Bénédictine in Fécamp
14
DE MOOISTE REISHERINNERINGEN
TOP 5 Pittoreske dorpjes 1. Lyons-la-Forêt (blz. 373) 2. Veules-les-Roses (blz. 305) 3. La Bouille (blz. 132) 4. Beuvron-en-Auge (blz. 249) 5. La Perrière (blz. 474)
Veules-les-Roses K. Scholz/mauritius images/age fotostock
ÜÜ Snuif de geur op van gegrilde haring tijdens de
speciale markten die in november overal langs de Côte d’Albâtre worden gehouden, ter ere van de ‘koning der vissen’. De grootste vindt u in Dieppe en Fécamp. Op het menu staan onder andere: gemarineerde en gegrilde haring, kleine glaasjes witte wijn en shantykoren. Zie blz. 302 en 335.
Internationaal vliegerfestival in Dieppe G. Thouvenin/age fotostock
ÜÜ Kijk uw ogen uit bij het internationale vliegerfestival dat om het jaar in september in Dieppe wordt gehouden. De lucht en het strand veranderen dan in een zee van kleur. Traditionele en vechtvliegers, acrobatische en artistieke vliegers, ze zijn er allemaal. Een sprookjesachtig schouwspel dat veel bezoekers trekt. Zie blz. 335.
15
REISPLANNER Een weekend in de Perche 2 dagen
Longnyau-Perche Monceauxau-Perche O rn e
La Perrière
Moutiersau-Perche St-Mauricesur-Huisne
Courboyer Bellême
Ste-Gauburge
Le Theilsur-Huisne
Nogentle-Rotrou
S ar th e
Eure e t- Lo ir
Route: 105 km door het groene En bref : xxxxx. platteland van de Perche
åå Dag 1 Mortagne-auPerche
Mortagne-au-Perche Ch. Goupi/age fotostock
Zaterdagochtend: naar de markt en wandeling door de voormalige hoofdstad van de Perche (blz. 465). Middag: rondrit langs Moutiers-auPerche (blz. 468), Monceaux-auPerche (blz. 468) en de Manoir du Pontgirard (blz. 468). Wandeling door de tuinen van de Manoir des Perrignes (blz. 468) en een bezoek aan de Manoir de Courboyer (blz. 460). Overnachting in een chambre d’hôte in Bellême.
åå Dag 2 Bellême, La Perrière Wandeling door Bellême (blz. 472) en het bos (blz. 464), lunch in het dorp La Perrière (blz. 474). Middag: bezoek aan de priorij van Sainte-Gauburge (blz. 477) en de cidermakerij in Theilsur-Huisne (blz. 477).
Bos in de Perche B. Merle/Photononstop
Tip: de meeste winkels en restaurants in de Perche zijn alleen van donderdag avond tot zondag open. Bezoek deze streek dus bij voorkeur in het weekend!
Ch. Goupi/age fotostock
Mortagneau-Perche
EEN KEUZE UIT DE MOOISTE ROUTES
19
Côte d’Albâtre, van Dieppe tot Étretat 4 dagen
A L N A K A
t r e l b â d ’ A Varengeville- Dieppe t e sur-Mer St-ValeryC ô en-Caux Les Petites Dalles Veules- Miromesnil les-Roses Fécamp Cany-Barville Étretat Valmont
Perszing1982/iStock
T H E
S e i n e - M a r i tim e
Goderville Bolbec
Yvetot
Route: 85 km langs kliffen, haventjes, manoirs en tuinen
åå Dag 1 Dieppe Wandeling door de stad, langs de haven en naar het kasteel. Bezoek aan het Château de Miromesnil (blz. 331), buiten de stad. Overnachting in Dieppe (blz. 333). Tip: kom, als het kan, naar Dieppe in de periode van het vliegerfestival (even jaren, sept.) of in de tijd van de haringmarkten en activiteiten rondom de coquille Saint-Jacques (nov.).
åå Dag 2 St-Valery-en-Caux
naar Les Petites Dalles (blz. 311). Overnacht in Fécamp (blz. 300). Tip: als het vlas in bloei staat (begin juli), ligt er een sprookjesachtige blauwe gloed over de velden.
åå Dag 4 Étretat Bezoek eerst het Palais Bénédictine (blz. 295) en ga daarna lunchen in Yport (blz. 298). Middag: rijd verder richting Étretat (blz. 284) en maak een wandeling over de kliffen. Breng de nacht door in Étretat.
Volg de kust naar Varengeville-surMer (blz. 318) met zijn mooie tuinen. Middag: wandeling in Veules-lesRoses (blz. 305), avond en nacht in Saint-Valery-en-Caux (blz. 306). Tip: als u de tuinen wilt bezoeken, informeer dan naar de bloeiperioden van de planten.
åå Dag 3 Fécamp Verlaat de kustlijn voor een bezoek aan het Château de Cany (blz. 309) en de abdij van Valmont (blz. 310). Daarna terug naar de Côte d’Albâtre,
De vuurtoren van Saint-Valery-en-Caux benkrut/iStock
32
DE REIS VOORBEREIDEN ORGANISER SON VOYAGE
Natuurparken
Parc Naturel Régional des Boucles de la Seine Normande – T blz. 165. Parc Naturel Régional du Perche – T blz. 460. INTERNET
Praktisch
www.normandie-qualitetourisme.com – Kwaliteitslabel voor restaurants, hotels, recreatieve voorzieningen, zowel voor de geleverde prestaties als voor de ontvangst. www.la-normandie.info – Compleetste algemene portal voor heel Normandië. www.normandie.visite.org – Algemene portal met geselecteerde adressen en interactieve kaarten.
Actualiteiten
www.normandie.fr – Officiële website van de regio Normandië.
Geschiedenis en cultuur
www.mondes-normands.caen.fr – Presentatie van de Normandische cultuur en de verbreiding door heel Europa in de middeleeuwen. www.histoire-normandie.fr – Geschiedenis van Normandië, zeer pedagogisch gepresenteerd. www.musees-haute-normandie. fr, www.musees-basse-normandie.fr en http://musee-de-normandie. caen.fr – Gedetailleerde informatie over alle musea in de regio.
Gastronomie
www.fromage-normandie.com – Om alles aan de weet te komen over de vier Normandische kazen met een AOP/AOC. www.idac-aoc.fr – Website rondom de cider-appellations, met rubrieken over calvados, cider en de appel likeur pommeau. www.irqua-normandie.fr – Informatie over streekproducten, van calvados tot Normandische oesters, boter en room.
INFORMATIE VOOR MENSEN MET EEN BEPERKING
w In deze gids zijn de gebouwen en bezienswaardigheden die toegankelijk zijn voor mensen met een beperking, aangegeven met het symbool j. www.tourisme-handicaps.org – op deze website vindt u informatie over toegankelijke plaatsen.
Openbaar vervoer
SNCF Accès Plus – Een overzicht van toegankelijke stations vindt u op www.accessibilite.sncf.fr.
Stranden www.handiplage.fr – Overzicht van aangepaste stranden in SeineMaritime, met de aanwezige voorzieningen (tiralo’s, douches). De beroemde Les Planches in Deauville zijn uitstekend toegan kelijkvoor rolstoelgebruikers.
Sportieve activiteiten
www.handisport.org – Op de website van de Federatie voor Gehandicaptensport vindt u gedetailleerde informatie over a llerlei activiteiten (binnen en b uiten), per departement (rubriek ‘Où pratiquer’).
Overnachten ONZE ADRESSEN
Hotels en Chambres d’Hôte Door ons geselecteerde adressen, gerubriceerd per prijscategorie (T tabel blz. hiernaast), vindt u in het ‘Adresboekje’ aan het eind van elk hoofdstuk met de beschrijving van plaatsen en bezienswaardigheden. w Goed om te weten – De prijzen corresponderen met het minimumen maximumtarief voor een twee persoonskamer in het hoogseizoen. Kijk voor een uitgebreider overzicht in de Michelin Gids Frankrijk en de Guide Camping France.
VOOR HET VERTREK AVANT DE PARTIR
PRIJSCATEGORIEËN Overnachten
Uit eten
tot € 70
tot € 20
Doorsneeprijzen
€ 70 tot € 110
€ 20 tot € 35
Wat meer luxe
€ 110 tot € 150
€ 35 tot € 50
Pure verwennerij
meer dan € 150
meer dan € 50
Goedkoop
ORGANISATIES
Fédération des Stations Vertes de Vacances – www.stationverte.com. In Haute-Normandie dragen 11 gemeentes dit kwaliteitslabel. Bienvenue à la Ferme – t 01 53 57 11 50 - www.bienvenue-a-la-ferme. com. Overnachtingsadressen op het platteland, maar ook allerlei activiteiten: paardrijden, flora-enfaunawandelingen, proeverijen en verkoop van boerderijproducten. Gratis kaarten en gidsjes downloadenof bestellen via internet. Les Gîtes Panda – http:// ecotourisme.gites-de-france.com/ notre-demarche-panda.html. Het Pandalabel wordt toegekend door het Wereldnatuurfonds. De dragers ervan zetten zich in voor natuurbehoud, duurzaamheid en de flora en fauna in hun omgeving. U vindt dit soort gîtes in het Parc Naturel Régional des Boucles de la Seine Normande (T blz. 165) en het Parc Naturel Régional du Perche (T blz. 460). www.gites-refuges.com – Website met overnachtingsadressen voor als u een trektocht gaat maken.
Reserveren
Fédération Nationale Clévacances – www.clevacances. com. Vakantieverblijven en themavakanties. Maison des Gîtes de France et du Tourisme Vert – www.gites-defrance.com. Ook gidsen te koop via internet.
Jeugdherbergen
Fédération Unie des Auberges de Jeunesse – www.fuaj.org. Jeugdherbergen in Rouen, Eu en Vernon. NOODOPLOSSINGEN
Hotelketens Vanaf € 39, en gemiddeld voor € 50, hebt u een kamer in een van de grote hotelketens. De hotels liggen vaak langs de snelweg en hebben meestal geen restaurant. De ketens Campanile, Kyriad en Ibis bieden wat meer comfort (vanaf € 55). De hotels van Mercure en Novotel zitten in een hogere categorie. B & B – www.hotel-bb.com. Formule 1 – www.hotelformule1. com. Campanile – www.campanile.fr. Kyriad – www.kyriad.fr. Ibis en Ibis Budget – www.ibis.com.
Uit eten Normandië staat bekend om de hoge kwaliteit van zijn streekproducten (T‘Streekproducten en gastronomie’, blz. 58). ONZE ADRESSEN
Door ons geselecteerde restaurants vindt u in het ‘Adresboekje’ aan het eind van elk hoofdstuk met de beschrijving van plaatsen en bezienswaardigheden. Net als bij de overnachtingsadressen zijn ze ingedeeld per prijscategorie (T zie tabel hierboven).
33
GV_Normandie Vallée de la Seine_Vexin normand et Pays de Bray_ FRA31940FRA00_95 x 190mm 352
ABBEVILLE
DIEPPE
Aumale D 929
D 48
5
91
Interessant
Gournayen-Bray
D9
D 241
N
92
D 90
8 D9
Ande lle
D
Lyonsla-Forêt
D 5 91
Bordins Source de Ste-Catherine de Lisors
D 12
St-Denisle-Ferment NeauflesSt-Martin
e Eur
D3
16
D 6015
EURE D6
Les Andelys
01
D1
e Ept
Abbe de Mortemer
Lisors Écouis
D 10
Gisors
4
25
Dangu 1
D
8 D 1
91
5
Château-s-Epte
SEIN
E
D1
n
46
Gaillon
Ito
Beaudemont
Het Pays de Bray tussen Epte en Andelle
Rond de Béthune De tuinen van het Pays de Bray De ‘Avenue verte’ van het Pays de Bray
5
Bizy N.-D.de-la-Mer
Y V ELI N E S 13
5
Signal des Coutumes
N 13 A
Voie verte van de Vallée de l’Epte
Giverny
D
Vernon
Ten noorden van Lyons-la-Forêt Van de Héronchelles naar de Crevon
VA L D ’O I S E
Fourges
Vallée de l’Epte Ten zuiden van Lyons-la-Forêt
D1
5
81
D
01
PONTOISE
3
A1
D6
31
4
6
Château-Gaillard N 15
31
Ferme de Rome 4 D1 Fleury-la-Forêt Beauficel-en-Lyons
BEAUVAIS
D6
Ménesqueville
1
6
Lyons
St-Jean Rosay-s-Lieure
D 6014
D 91
de
N.-D.-de-la-Paix
5
Forêt
Vascœuil
ROUEN
BrémontierMerval Beauvoir-en-Lyons D 21 La Hêtre de la Feuillie Bunodière 1
5
D8
D 13
Ry
Beuvreuil
D 84
D
D 46
BlainvilleCrevon
91
La FertéSt-Samson Sigy-en-Bray
BoisGuilbert
OISE
Forges-les-Eaux
19
D
Héronchelles
Andere plaats Plaats van vertrek
D9
D 38
28
Ry
D 921
BoscBordel
D 919
1
Buchy
Bosc-Roger-s-Buchy
CAEN, LE HAVRE
Een omweg waard
Vernon
D 12
D
SE INEMA RITIME
Martainville
Giverny
La Ferme de Bray
Jardin du Mesnil
Jardins Agapanthe
A
A 29
Neufchâtelen-Bray
A 28
St-Saëns
9
20
14 D 13
Jardins de Bellevue
A 29
A2
7
VentesSt-Rémy
D 92
D 92 8
8
48
D9
Mesnièresen-Bray
D9
14
Les V1 du Val-Ygot
D1
D 168 29 8
Musée de la Pomme
Forêt du Hellet
sle
5
56
Buresen-Bray
91
D
8 km
Bre
Forêt des Nappes 161
Forêt d'Eawy
LE HAVRE
D 77
D
D 154
D
0
AMIENS
e un th Bé
3
VEXIN NORMAND EN PAYS DE BRAY
Foucarmont
PARIJS
353
Vexin Normand en Pays de Bray ∏ Michelinkaart 304 – Eure (27) en Seine-Maritime (76) Ñ GISORSa 354 Ñ VERNONa 360 Ñ GIVERNYaa
364
Ñ LES ANDELYSaa
367
Ñ LYONS-LA-FORÊTa
373
Ñ CHÂTEAU DE MARTAINVILLEa
381
Ñ FORGES-LES-EAUX
386
Ñ NEUFCHÂTEL-EN-BRAY
392
Ñ FORÊT D’EAWYaa
397
354
VEXIN NORMAND EN PAYS DE BRAY
Gisors a 11.201 inwoners – Eure (27) Dit voormalige grensstadje van de hertogen van Normandië is tegenwoordig de hoofdstad van de Vexin Normand. Gisors is mooi gelegen aan de Epte in een groene omgeving. De plaats dankt zijn ontstaan aan het kasteel dat vanwege zijn strategische ligging felbegeerd was. Wandelen doet u, net als koningin Blanca van Navarra, langs de oevers van de Lévrière, even ten noordwesten van Gisors.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 359
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Toeristenbureau – 4 r. du Gén.-deGaulle - 27140 Gisors - t 02 32 27 60 63 - w ww.tourisme-gisors.fr - aprilsept.: 9.00-12.00, 14.00-18.00, zo en feestd. 10.00-12.00, 14.00-16.00 u; okt.-maart: dag. beh. zo en feestd. 9.00-12.00, 14.00-18.00 u - gesl. eerste paasdag. Ñ LIGGING Regiokaart B3 (blz. 352). 76 km ten noordwesten van Parijs en 64 km ten noordoosten van Rouen. Gisors ligt in het meest oostelijke deel van het departement Eure, dat
hier eindigt met een enclave in de Oise. Het fort van de stad was een onderdeel van een verdedigingslinie tussen Forges-les-Eaux en Vernon, die ook de kastelen van NeauflesSaint-Martin en Château-sur-Epte omvatte. w AANRADERS De ommuurde middeleeuwse burcht en de boom van Jesse in de Église Saint-Gervais-et-Saint-Protais. > PLANNING Bezoek ’s ochtends de monumenten van Gisors en maak ’s middags de rondrit door het dal van de Epte.
Bezichtigen aa Burcht
Pl. Blanmont - t 02 32 55 59 36 - www.tourisme-gisors.fr - rondleiding (1 uur) aprilsept.: 10.00, 11.00, 14.00, 15.30, 17.00 u; okt.-maart: za, zo 10.30, 14.30, 16.00 u - park april-sept.: 8.00-19.30 u; okt.-maart: 8.00-17.00 u - gesl. 3de za van mei en laatste weekend van aug., 1 jan., 1 mei, 1 en 11 nov., 25 dec. - € 5 (tot 17 jaar € 4) - € 8 combinatiekaartje met de kerk en een rondleiding door de stad - park vrij toegankelijk. Het stadsbeeld wordt beheerst door dit schitterende staaltje Normandische militaire bouwkunst uit de 11de en 12de eeuw. Willem Rufus, koning van Engeland en zoon van Willem de Veroveraar, begon in 1097 met de bouw ervan. De burcht werd in de 12de eeuw versterkt door Hendrik II Plantagenet en in 1193 veroverd door Filips August. Tijdens de Honderdjarige Oorlog wisselde de burcht vaak van eigenaar, om in 1449 definitief in handen van de Franse kroon te vallen. Binnen de vestingwal is een park aangelegd. Het terras biedt een mooi uitzicht op de lagergelegen stad, waarbij de verschillende bouwstijlen van de Église Saint-Gervais-et-Saint-Protais duidelijk zijn te onderscheiden. In het midden van het ommuurde terrein, dat vroeger werd omringd door een
355
GISORS
Het Château de Gisors G. Thouvenin/robertharding/age fotostock
slotgracht, verrijst een eveneens ommuurde 11de-eeuwse donjon die wordt geflankeerd door een uitkijktoren.
a Église Saint-Gervais-et-Saint-Protais
4 r. Saint-Gervais - t 02 32 55 59 36 - www.tourisme-gisors.fr - j - 9.00-18.00 u gratis - rondleiding na afspraak feb.-nov.: 16.00 u (1 uur, € 5, tot 17 jaar € 4). Hoewel de oudste delen uit de 12de eeuw stammen, werd de bouw van deze kerk pas eind 16de eeuw voltooid. Het gotische koor dateert van 1249. De zijkapellen die de kooromgang vormen, werden tussen 1498 en 1507 toegevoegd. Aan de buitenkant zijn ze herkenbaar aan hun duidelijk geprofileerde spitse puntgevels die de koorsluiting omgeven. De opmerkelijke portalen van het transept (16de eeuw) zijn net als het zeer hoge schip nog gotisch. De monumentale westgevel is echter renaissancistisch. Het fijnbewerkte portaal wordt geflankeerd door twee torens: de noordertoren uit 1536 in François I-stijl loopt uit in een koepel; de zuidertoren bleef in 1591 onvoltooid in Henri II-stijl. Ondanks deze mengelmoes van stijlen maakt het interieur een harmonieuze indruk. De kale, lichte muren accentueren de fraaie architectuur en de rijk gebeeldhouwde decoratie. Speciale aandacht verdienen het glas-in-loodraam in grisaille (16de eeuw) en enkele oude beelden in de zijkapel rechts van het koor.
EEN SCHAT VAN DE TEMPELIERS?
Volgens de legende zou de bewaker van het kasteel in 1946 een kapel hebben ontdekt met een dertigtal kistjes van edelmetaal in een put die hij zou hebben gegraven. Omdat de toegang te gevaarlijk was, kon niemand het verhaal verifiëren en bleef de spanning erin, totdat in 1960 een team archeologen de souterrains van het kasteel onderzocht. Ze vonden helemaal niets, net als de militairen die vier jaar later door André Malraux werden gestuurd. Ondanks deze vruchteloze pogingen doet het verhaal nog steeds de ronde, gevoed door het verblijf tussen 1158 en 1161 van drie tempeliers in het fort: Richard of Hastings, Toestes de Saint-Omer en Robert de Pirou.
4
356
De erfenis van de Vikingen Vanuit Scandinavië veroverden de Vikingen NoordEuropa tussen de 9de en 11de eeuw. In elk geschiedenisboek worden ze afgeschilderd als bloeddorstige krijgers op zoek naar rijkdom en macht, altijd op jacht naar nieuwe grondgebieden. In Noord-Frankrijk voeren ze de rivieren op en vernielden alles wat op hun pad kwam, tot in Rouen en Parijs. ONTSTAAN VAN HET HERTOGDOM NORMANDIË
In 911 ontmoet Rollo, de leider van de Noormannen, Karel de Eenvoudige in Saint- Clair-sur-Epte. Dudo van Saint-Quentin vermeldt dat de Viking zijn hand op die van de Franse koning legde om de oprichting van het hertogdom Normandië te bezegelen, zoals toen gebruikelijk was. Dit akkoord bleek evenveel waard als een plechtig contract, want een geschreven verdrag is er nooit geweest. In dit mondelinge verdrag werd overeengekomen dat de Vikingen hun plunderingen en invallen in het dal van de Epte zouden stoppen. Verder werd overeengekomen dat de Noormannen zich tot het christendom zouden bekeren, en bovenal dat ze het grondgebied zouden beschermen tegen aanvallen van andere Vikingen! In ruil daarvoor schonk Karel III het grondgebied ten westen van de Epte en ten noorden van de Avre tot in Dives aan Rollo. Dit 'land van de Noormannen', zoals het officieel heette, omvatte het Pays de Caux, het Pays d’Auge, Roumois, Lieuvin, Évrecin (omgeving van Évreux) en de Vexin (de huidig Vexin Normand). Normandië was geboren! HET DAL VAN DE EPTE: GRENS TUSSEN NORMANDIË EN FRANKRIJK
Aan de oevers van de Epte, die de grens vormde tussen het nieuwe hertogdom Normandië en het koninkrijk Frankrijk, werden her en der burchten opgetrokken. In eerste instantie waren het mottekastelen, enorme kunstmatige aarden heuvels met daarop een houten en ommuurde uitkijktoren. Later werden er versterkte burchten op gebouwd. Behalve het strategisch gelegen kasteel van Gisors getuigen de overblijfselen van de donjons van Neaufles-Saint-Martin en Château-sur-Epte nog van de eerste Normandische verdedigingslinie. De tweede westelijke verdedigingslinie daarachter bestond uit het ChâteauGaillard, het Château de Lyons-la-Forêt en het Château d’Étrépagny. Aan Franse zijde, in het oosten, zorgden de burchten van Boury-en-Vexin, Saint-Clair-surEpte, Courcelles-les-Gisors, Chaumont-en-Vexin en La Roche Guyon voor de verdediging. Na de beroemde Slag bij Hastings in 1066, waarbij de Engelse kroon in handen kwam van Willem de Veroveraar, een afstammeling van Rollo, vormde de Epte de grens tussen het koninkrijk Engeland en het koninkrijk Frankrijk. Normandië bevond zich toen in een bijzondere situatie. De nieuwe koning van Engeland, Willem de Veroveraar, bleef namelijk een vazal van de Franse koning Filips I voor het Normandische grondgebied. Met het ontstaan van het machtige AngloNormandische rijk en de verwoede oppositie van de Capetingers begonnen twee eeuwen die werden gekenmerkt door veldslagen, plunderingen en vernielingen. In 1204 lijfde Filips August Normandië bij Frankrijk in, wat tot een korte periode van vrede leidde. Pas in 1453, na de verwoestende Honderdjarige Oorlog, keerde de rust terug in de regio.
357
GISORS
De kapel onder de zuidertoren heeft een mooie wenteltrap van Jean Grappin en een monumentale boom van Jesse (eind 16de eeuw).
In de omgeving Regiokaart (blz. 352) Saint-Denis-le-Ferment B3 Ñ 7 km naar het noordwesten. Verlaat Gisors via de D915 en neem dan links de D16. De molen van Saint-Paër en zijn viskwekerij markeren de ingang van dit rustige dorp, waar de Levrière doorheen stroomt. In het centrum proberen de kerk en het kasteel met zijn poterne en landhuis elkaar te overtreffen qua charme en authenticiteit. z 9 km. Op de linkeroever van de Lévrière loopt de GR125 naar Hébecourt en daarna in een lus door de bossen en velden naar het Château de la Rapée, Saint-Paër, Bézu-Saint-Éloi en Saint-Denis-le-Ferment. Het was de favoriete wandelroute van koningin Blanca van Navarra, die zich in 1364 terugtrok in het Château de Neaufles-Saint-Martin na de dood van haar man Filips VI van Frankrijk.
Rondrit Regiokaart (blz. 352) VALLÉE DE L’EPTE B3-4
Ñ Rondrit van 41 km, aangegeven op de regiokaart (blz. 352) – ca. 2 uur. De weg volgt de vaak schaduwrijke rechteroever van de Epte, die afsteekt tegen de kale hellingen die zijn uitgeslepen in de onderliggende kalklagen van de Vexinplateaus. Verlaat Gisors in westelijke richting via de D10.
Neaufles-Saint-Martin B3
Boven dit dorp verrijst de ruïne van een donjon (11de eeuw) die op een perfect bewaarde motte (aarden wal) staat. Volg opnieuw de D10 en sla op het kruispunt met de D181 links af.
Dangu B3
De gotische kerk, met voorportaal en portaal in renaissancestijl, is vooral interessant vanwege de 18de-eeuwse lambrisering in het koor en de beschilderde panelen. Vlak bij de preekstoel hangt een wandtapijt uit Beauvais (18de eeuw) met de Kruisiging als thema. Achter in de kerk is een mooie Annunciatie van houtsnijwerk te zien. Op het glas-in-loodraam in grisaille boven het altaar in de Chapelle Montmorency (bezichtiging na aanvraag bij het gemeentehuis op t 02 32 55 22 15) staan de H. Dionysius en de H. Laurentius afgebeeld, met op zijn knieën Willem van Montmorency, de vijfde zoon van de veldheer Anne van Montmorency. Naast de kerk staat een mooi vakwerkhuis, waarvan de gevel wordt opgevrolijkt door beeldhouwwerk. De houten deurvleugels zijn 16de-eeuws. Rijd verder door het dal via de D146. Saint-Clair-sur-Epte ligt 2 km voor Château-sur-Epte, op de andere oever. Van het befaamde gesprek tussen Rollo en Karel de Eenvoudige is hier weinig meer te bespeuren (zie blz. hiernaast).
Château-sur-Epte B4
Op een motte, omgeven door een slotgracht, staat de ruïne van een kolos-
4
358
VEXIN NORMAND EN PAYS DE BRAY
sale donjon. Deze zware toren is samen met het grootste deel van de omwalling het enige overblijfsel van de burcht die Willem Rufus liet bouwen om de Normandische grens te beschermen tegen mogelijke aanvallen van de Franse koning. Blijf de D146 volgen. De 15de-eeuwse stenen brug overspant de Epte bij het Château d’Aveny, dat in de 18de eeuw door de markies van Fayet werd neergezet op de plek van een 11de-eeuws fort. Neem rechts de D170. z 30 min. heen en terug. Vanaf de D170 loopt een pad naar een hunebed, waarin de eerste boeren in de streek hun doden legden. Het megalitische monument bestaat uit drie dolmens die een grafkamer vormen, en is bedekt met dekstenen. Het opvallende beeld op de rechtopstaande steen bij de ingang, de ‘godin van de vruchtbaarheid’ genoemd, is een van de oudste in Normandië. Ga terug naar de D146 en sla in Bray-et-Lu rechts af.
Château de Beaudemont B4
Ruïne van een 11de-eeuwse burcht op een motte met een fraai uitzicht op het dal. Rijd verder over de D5.
Moulin de Fourges B4
Deze watermolen met een indrukwekkend rad, aan de oever van de Epte, dateert van 1750 en doet het nog steeds. Er is nu een restaurant (zie blz. hiernaast). Rijd door naar Giverny via de D5.
aa Giverny (zie blz. 364)
Rijd naar Vernon via de D313 en dan terug naar Gisors via de D181.
Fietstocht Regiokaart (blz. 352) VOIE VERTE VAN DE VALLÉE DE L’EPTE B3-4
Ñ Fietsroute van 33 km, van Gisors naar Vernon, aangegeven op de regiokaart (blz. 352) - makkelijk niveau. w Er zijn genoeg plaatsen om te pauzeren tussen Gisors en Gasny (28 km), maar deze hebben geen restaurants of andere voorzieningen. U kunt dus beter een picknickmand meenemen.
Van Gisors naar Gasny
De Voie Verte begint meteen na Gisors. U volgt gewoon de richting Les Bleuets naar het bedrijventerrein (zone commerciale) en slaat op de rotonde links af. Het fietspad loopt over een voormalige spoorweg, zonder enig hoogteverschil, door akkers, bossen en weilanden. Af en toe steekt u de rivier de Epte over via metalen bruggen die onlangs zijn gerestaureerd. Tot Gasny kunt u in alle veiligheid fietsen.
Van Gasny naar Vernon
Alle stukken langs de weg hebben veiligheidsvoorzieningen, zoals hekken en waarschuwingsborden, alleen op het laatst moet u goed uitkijken. In afwachting van een apart fietspad moet u de weg tussen Gasny en Giverny namelijk delen met het gemotoriseerde verkeer (5 km over de D5), wat niet zo prettig is. Van Giverny tot Vernon rijdt u de laatste 5 km wel weer op een pad voor voetgangers en fietsers, zodat dit geen enkele moeilijkheid heeft.
Vertaling
ep Fontijn, Henriëtte Gorthuis, Mieke Moors, B Marieke van Ommeren, Michèle Schedler Eindredactie Karin Evers Opmaak Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto Shutterstock/Stevan ZZ Oorspronkelijke titel Normandie – Vallée de la Seine Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Camille Bouvet, Archipel studio Eindredactie Redactie Baptiste Fillon, Alexandra Forterre-de Monicault, Philippe Gallet, Guy et Christine Lys, Denis Montagnon, Armelle Raimond, Amélie Renaut, Manuel Sanchez, Emmanuelle Souty Grafisch ontwerp Christelle Le Déan, Sandro Borel Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Cartografie Thierry Lemasson, Evelyne Girard, Mădălina-Maria Roşoagă Met dank aan Didier Broussard, Isabelle Foucault en Amael Lathès, Marie Simonet et Maria Gaspar © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2017 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Papiermolen 14-24 NL-3994 DK Houten degroenereisgids@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2017/45/574 - NUR 512 ISBN 978 94 014 3947 3 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.