J. Arnold/hemis.fr
De markt van Mirepoix
Pyreneeën Toulouse Gers
De regio’s van deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Toulouse en omgeving ∑ De streek Gers ± De Hautes-Pyrénées - Bigorre ∏ Volvestre en het Pays de Comminges ∫ De Ariège æ Het vorstendom Andorra
blz. 177 blz. 136 blz. 201 blz. 293 blz. 333 blz. 391
4
Inhoud NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes.... 6
DE REIS VOORBEREIDEN Reistips..................................................... 12 NAAR DE PYRENEEËN
Met de auto............................................ 16 Met de trein............................................ 16 Met het vliegtuig.................................. 16 VOOR HET VERTREK
Klimaat..................................................... 18 Nuttige adressen.................................. 18 Overnachten.......................................... 18 Uit eten....................................................20
DE PYRENEEËN ONDER DE LOEP DE PYRENEEËN VANDAAG
Regio en bewoners.............................34 Een gulle keuken..................................36 Feesten en folklore..............................40 LANDSCHAP EN NATUUR
Landschappen......................................43 Flora en fauna van de Pyreneeën...........................46 Zorg voor het milieu...........................49 GESCHIEDENIS
Bezienswaardigheden en activiteiten...................................26
De eerste mensen................................50 Pax Gallo-Romana...............................52 Pelgrimsroute naar Compostella............................53 De katharen............................................54 Frans-Engelse vijandschap...............55 Godsdienstoorlogen..........................56 Van pyreneïsme naar toerisme......... 57 Industriële revolutie............................58 Regionale prominenten....................58
MEMO
KUNST EN CULTUUR
Evenementen........................................28 Leestips....................................................30 Filmtips.................................................... 31
De eerste kunst.....................................60 Militaire architectuur.......................... 61 Romaanse kunst...................................62 De gotiek van Toulouse.....................63 Bastides....................................................64 ABC van de architectuur....................67 Traditionele woningen......................70 Het Occitaans........................................71 Kunstenaars, schrijvers en musici............................................73
DE PYRENEEËN VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde............... 21 MET HET GEZIN
5
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n TOULOUSE EN OMGEVING
Toulouse..................................................78 Toulouse, stad met toekomst............80 Van de ‘lijn’ tot de Airbus..................103 Saint-Félix-Lauragais........................ 116 De pastelkleur..................................... 118 Canal du Midi.......................................121 Het Kanaal van de Twee Zeeën.......122 Canal de Garonne..............................130 ∑ DE STREEK GERS
Auch........................................................138 Marciac...................................................149 Nogaro...................................................157 Eauze.......................................................160 Condom.................................................164 Armagnac..............................................172 Armagnac............................................ 175 Lectoure................................................180 Beaumont-de-Lomagne..................189 Lombez..................................................194 L’Isle-Jourdain......................................197 ± D E HAUTES-PYRÉNÉES BIGORRE
Tarbes.................................................... 204 Lourdes.................................................. 211 Ontstaan van het heiligdom........... 214 Argelès-Gazost................................... 222 Cauterets...............................................231 De bronnen van Cauterets...............236 Parc National des Pyrénées........... 239 Behoud van de natuur in de Pyreneeën.................................243 Luz-Saint-Sauveur..............................245 Het Cirque de Gavarnie...................255 Pic du Midi de Bigorre..................... 260 Bagnères-de-Bigorre........................263 Arreau.....................................................274 Saint-Lary-Soulan.............................. 282 Massif du Néouvielle........................287
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y ∏ VOLVESTRE EN HET PAYS DE COMMINGES
Rieux-Volvestre.................................. 296 Aurignac............................................... 300 Saint-Gaudens.................................... 306 Montmaurin........................................ 309 Saint-Bertrand-de-Comminges....312 Bagnères-de-Luchon........................324 ∫ DE ARIÈGE
Foix..........................................................336 Aan het hof van de graven...............338 Montségur........................................... 348 Mirepoix................................................352 Tarascon-sur-Ariège..........................356 Grotte de Niaux................................. 366 Ax-les-Thermes.................................. 368 Saint-Lizier............................................375 Vallées du Haut-Couserans............379 De rijkdom van de Couserans.........381 Grotte du Mas-d’Azil.........................387 æ HET VORSTENDOM ANDORRA
Het vorstendom Andorra................392 Een Pyreneeënstaat...........................393 Andorra la Vella.................................. 396 Ordino................................................... 403 Romaanse kunst in Andorra............407 Pas de la Casa......................................410 Woordenlijst.......................................412 Register.................................................424 Kaarten en plattegronden...........433
6
Niet te missen
De Cathédrale Sainte-Marie van Auchaa met haar schitterende koorbankenaaa (blz. 139) De Pic du Midi de Bigorreaaa en zijn sterrenhemel (blz. 260)
7
Een keuze uit de mooiste plekjes
De wandelpaden langs het Canal du Midia (blz. 121)
De ontroerende rotsschilderingen van de Grotte de Niauxaa (blz. 366)
Het Massif du Néouvielleaaa met zijn turquoise meren (blz. 287)
8
Toulouseaaa, roze stad met magnifieke monumenten (blz. 78) Het ontzagwekkende landschap van het Cirque de Gavarnieaaa (blz. 255)
9
Saint-Bertrand-de-Commingesaa met de kloostergang van de Cathédrale Sainte-Marie (blz. 312)
Het Château de Montséguraa vanwege de liggingaa en zijn bijzondere geschiedenis (blz. 348)
De wijngaarden van de Armagnaca en de rijpingskelders (blz. 172)
Fotografie: Blz. 6: J.-M. Barrere/hemis.fr (boven); J.-P. Azam/hemis.fr (onder) Blz. 7: T. Deschamps/age fotostock (linksboven); Tuul et Bruno Morandi/hemis.fr(rechtsboven); J. Sierpinski/hemis.fr (onder) Blz. 8: T. Deschamps/Photononstop (boven); J.-M. Barrere/hemis.fr (onder) Blz. 9: J. Arnold/hemis.fr(linksboven); B. Rieger /hemis.fr (rechtsboven); N. Thibaut /Photononstop (onder)
18
DE REIS VOORBEREIDEN
Voor het vertrek Klimaat
Toeristenbureaus
Zomer: droog en warm, vaak hevige onweersbuien (kijk naar de weersvoorspellingen alvorens de bergen in te trekken). Herfst: milde temperaturen, regenbuien, soms met hevige rukwinden. Winter: zacht, sneeuwval in de Pyreneeën vaak vrij laat. Lente: zonnig, milde temperaturen en soms sneeuw in de bergen.
INFORMATIE VOOR MENSEN MET EEN HANDICAP
Nuttige adressen TOERISTISCHE ORGANISATIES
Comités Régionaux de Tourisme
Midi-Pyrénées – 15 r. Rivals 31685 Toulouse Cedex 6 t 05 61 13 55 55 - www.tourisme -midi-pyrenees.com.
Comités Départementaux de Tourisme
Ariège – Maison du Tourisme - 2 bd du Sud - BP 30143 - 09000 Foix t 05 61 02 30 70 - www. ariegepyrenees.com. Haute-Garonne – 14 r. Bayard BP 71509 - 31015 Toulouse Cedex 6 t 05 61 99 44 00 http://tourisme.haute-garonne.fr. Gers – 3 bd Roquelaure - BP 50106 32002 Auch Cedex - t 05 62 05 95 95 - www.tourisme-gers.com. Hautes-Pyrénées – 11 r. GastonManent - BP 9502 - 65950 Tarbes Cedex 9 - t 05 62 56 70 65 www.tourisme-hautes-pyrenees. com. Tarn-et-Garonne – Hôtel du département, 100 bd Hubert-Gouze CS 90534 - 82005 Montauban Cedex t 05 63 21 79 65 - www.tourisme -tarnetgaronne.fr.
De adressen worden genoemd in de rubriek ‘Inlichtingen’, in het gedeelte ‘Steden en bezienswaardigheden’. www.franceguide.com.
Het symbool j geeft aan dat een bezienswaardigheid ook toegankelijk is voor mensen met een handicap.
Toegankelijkheid van de toeristische infrastructuur
Association Tourisme et Handicaps – 43 r. Marx-Dormoy 75018 Paris - t 01 44 11 10 41 www.tourisme-handicaps.org.
Toegankelijkheid openbaar vervoer
Trein – De gids Guide mobilité réduite is gratis verkrijgbaar in de stations en winkels van de SNCF. SNCF Accès Plus (toegankelijkheidsservice): t 0 890 640 650 (dag. 7.00-22.00 u) - www. accessibilite.sncf.com. Vliegtuig – Bij Air France kunnen mindervaliden gebruikmaken van de dienst Assistance Saphir: t 09 69 36 72 77 - www.airfrance.fr.
Overnachten Onze selectie staat vermeld in de ‘Adresboekjes’ bij de steden en bezienswaardigheden. De prijsaanduidingen betreffen het minimumen maximumbedrag voor een tweepersoonskamer. ONZE KEUZE
In de ‘Adresboekjes’ staat een ruime keuze aan hotels in verschillende prijscategorieën. De
19
VOOR HET VERTREK
Rode Michelingids France en de Michelingids Guide Camping France geven eveneens nuttige informatie. RESERVERINGSCENTRALES
Réseau National des Destinations Départementales – http://destination-france.net of www.rn2d.net. De site Destination France biedt een breed scala aan kwaliteitslogies en -activiteiten. Gîtes de France – 40 av. de Flandre - 75019 Paris - t 01 49 70 75 85 - www.gites-de-france.com. Fédération Nationale Clévacances France – 54 bd de l’Embouchure – CS 22361 31022 Toulouse Cedex - t 05 32 10 82 30 - www.clevacances.com. Deze organisatie biedt ongeveer 29.000 vakantieverblijven aan (appartementen, chalets, villa’s, gîtes, pensions) in Frankrijk en de overzeese gebiedsdelen. Voor elk departement een eigen catalogus. OVERNACHTEN OP HET PLATTELAND
Fédération Française des Stations Vertes de Vacances – 6 r. Ranfer-de-Bretenière 21000 Dijon - t 03 80 54 10 50 www.stationverte.com. De 600 stations vertes, op het platteland of in de bergen, vormen een ideale bestemming voor een gezinsvakantie. Ze staan erom bekend dat het er goed toeven is (streekproducten, afwisselende recreatiemogelijkheden, aangename omgeving) en dat ze prima voorzieningen hebben. Bienvenue à la ferme – 9 av. George-V - 75008 Paris t 01 53 57 11 50 www.bienvenue-a-la-ferme.com. De gids Bienvenue à la ferme wordt uitgegeven door de Assemblée Permanente des Chambres d’Agriculture. Hij is online te koop en in de boekhandel. In de gids staat een
overzicht per regio en departement van het aanbod aan boerderij herbergen, kampeerterreinen bij boerderijen, boerderijen met logies en verschillende mogelijkheden voor recreatie.
Logies voor trekkers
Gids ‘Gîtes d’étape et refuges’ – Voor trekkers zijn er de website www.gites-refuges.com en de gids Gîtes d’étape et refuges van A. en S. Mouraret (te downloaden via de website). Site en gids, met 4000 overnachtingsplekken in Frankrijk en de grensgebieden, richten zich op liefhebbers van trektochten, bergsport, bergbeklimmen, skiën, fietsen, kanoën en kajakken. JEUGDHERBERGEN
Ligue Française des Auberges de Jeunesse (LFAJ) – 67 r. Vergniaud gebouw K - 75013 Paris t 01 44 16 78 78 - www.auberges -de-jeunesse.com. Fédération Unie des Auberges de Jeunesse (FUAJ) – Centre National - 27 r. Pajol - 75018 Paris t 01 44 89 87 27 - www.fuaj.org. Voor onderdak in een jeugdherberg is een internationale jeugdherbergkaart vereist, verkrijgbaar bij onderstaande organisaties. Stayokay – Timorplein 21a - 1094 CC Amsterdam - t 020 55 13 133 www.stayokay.com. VJH (Vlaamse Jeugdherbergcentrale) – Beatrijslaan 72, 2050 Antwerpen - t 03 232 72 18 www.vjh.be. OVERIGE
B & B – t 0 892 782 929 (€ 0,34/ min.) www.hotel-bb.com. Ibis Hotel, Ibis Styles Hotel en Ibis Budget Hotel – www.ibis.com. Campanile – t 0 892 234 812 (€ 0,34/min.) www.campanile.com. Kyriad – t 0 892 234 813 (€ 0,34/ min.) www.kyriad.com.
20
DE REIS VOORBEREIDEN
PRIJSCATEGORIEËN
Overnachten Platteland
Uit eten
Grote steden
Platteland
Grote steden
Goedkoop
tot € 50
tot € 75
tot € 16
tot € 20
Doorsneeprijzen
€ 51 tot € 75
€ 76 tot € 100
€ 17 tot € 28
€ 21 tot € 30
Wat meer luxe
€ 76 tot € 100
€ 101 tot € 160
€ 29 tot € 45
Pure verwennerij meer dan € 100 meer dan € 160 meer dan € 45
Uit eten Een selectie van diverse restaurants is terug te vinden in het ‘Adresboekje’ bij de belangrijkste steden en bezienswaardigheden. ONZE KEUZE
Interessant zijn in dit verband de Guide Michelin France en de gids Produits de la Ferme, uitgegeven door het landbouwschap van het departement, verkrijgbaar bij de Chambre d’Agriculture des HautesPyrénées – 20 pl. du Foirail - 65000 Tarbes - t 05 62 34 66 74. GARANTIELABEL
Cuisineries Gourmandes des Provinces Françaises – t 05 63 56 06 58 www.cuisineries-gourmandes.com. De restauranthouders die zich hebben aangesloten bij deze organisatie, zijn begaan met het gastronomische erfgoed en zetten daarom streekgerechten op het menu. Elke chef selecteert een recept op basis van streekproducten. Onder de titel l’assiette de mon village komt dat gerecht op de kaart.
€ 31 tot € 50 meer dan € 50
Slowfood – www.slowfood.fr. Slowfood is een vorm van levenskunst die het nuttige met het aangename verenigt. Vier ‘poortwachtersproducten’ hebben het regionale keurmerk gekregen: het schaap van Barèges-Gavarnie, het zwarte varken van Bigorre, de Gasconse kip en het Gasconse rund uit de Gers. LOKALE SMAKEN
Route des Cassoulets – t 04 68 71 09 53 - www.academie -du-cassoulet.com. Ontdek de beste cassoulets tussen Toulouse en Narbonne (zie de kaart op de website). Route du Foie gras du Gers – t 05 62 61 77 40 - www. routedufoiegrasdugers-igblz.org. Het gaat hier om een selectie van producenten, fokkers en winkels. Escapades en Armagnac – www.armagnac.fr. Dit netwerk in het teken van de armagnac, waarbij 120 professionals zijn aangesloten bij wie een bezoek aan de kelder kan worden gebracht, organiseert manifestaties, exposities en evenementen.
21
DE PYRENEEËN VAN A TOT Z
De Pyreneeën van A tot Z De Pyreneeën vormen een waar paradijs voor bergbeklimmers. Liefhebbers kunnen een beroep doen op een gids of een gediplo meerde klimmer. Fédération Française de la Montagne et de l’Escalade – 8-10 quai de la Marne - 75019 Paris t 01 40 18 75 50 - www.ffme.fr. Alle klimlocaties in Frankrijk zijn terug te vinden op de site van de FFME. Comité Départemental de Montagne et d’Escalade – CD FFME 65 - 9 r. André-Fourcade 65000 Tarbes - www.ffme-65.fr.
Gavarnie-Gèdre – 65120 Gavarnie t 05 62 92 49 10 http://ete.gavarnie.com. Bureau des Guides de la Haute-Bigorre – 5 pl. Lafayette 65200 Bagnères-de-Bigorre t 06 32 71 07 96 - www. vertigedeladour.com. Bureau des Guides de St-Lary – 2 rte de Cap-de-Long 65170 St-Lary-Soulan - t 05 62 40 02 58 - www.guides-saintlary.com. De Bulletins Neige et Avalanche (BNA), bij elk vertrekpunt te vinden, moeten voor elke tocht worden geraadpleegd. Météo France – t 32 50 (€ 1,35/ oproep + € 0,34/min.) of 08 92 68 00 met daarachter het nummer van het departement, of: www.meteorage.fr.
BERGSPORT
CAMPERS
Organisaties van berggidsen bieden veelal begeleiding bij uiteenlopende sportieve activiteiten: Montagne Passion – 9110 Mérensles-Vals - t 06 87 12 64 01 - www. montagnepassion.com. Bureau des Guides de Luchon – 66 allées d’Étigny - 31110 Luchon t 05 61 89 56 08 www.bureau-guides-luchon.com. Bureau des Guides de la Vallée de Cauterets – 2 r. de la Raillère BP 43 - 65110 Cauterets - t 06 42 06 33 82 - www.guides-cauterets.com. Bureau des Guides de la Vallée de Luz – BP 6 - pl. du 8-Mai - 65120 LuzSt-Sauveur - t 05 62 92 87 28 of 06 59 04 65 47 - www.guides-luz.com. Bureau des Guides de
Op de kaarten van de Comités Départementaux du Tourisme zijn verschillende routes uitgezet langs de toeristische attracties. Deze toeristische routes zijn terug te vinden op hun internetpagina’s (zie ‘Nuttige adressen’ blz. 18).
Uitgebreid documentatiemateriaal is verkrijgbaar bij de Comités Départementaux en het Comité Régional de Tourisme (zie blz. 18). BERGBEKLIMMEN
CANYONING
De wilde stromen in de Pyreneeën zijn ideaal voor canyoning, rafting en hydrospeed (wildwaterzwemmen). Een begeleider die de stroomversnellingen kent en op de hoogte is van het plaatselijke weer, is hierbij onmisbaar. Fédération Communautaire des Accompagnateurs en Montagne des Pyrénées – Passeurs des
136
DE STREEK GERS
De streek Gers ∑
DE STREEK GERS
56
D6
10 km
Mirande
Interessant Andere plaats
D
6
24
Montréaldu-Gers
N5
Plaats van vertrek
D
D 11
29
Auch
LOT- E T- G A RO N N E Fourcès
56
Barbotanles-Thermes
Séviac
D 15
Cassaigne
St-OrensPouy-Petit Béraut
D3
2
Larressingle
1
93
Condom
4
D
0
D 93
0
Michelinkaart 336 – Gers (32)
D 92
4
Nogaro
6
N 12
Vic-Fezensac
4
Palmeraie du Sarthou
31
D9
D
Sabazan
11
08
D1
1 D 48
D1
Aignan
PeyrusseGrande
2
D 946
8 D
43
3
3
D 934
TARBES
D 943
St-Christaud
Tillac Puntous de Laguian
G
Mirande N 21
D 16
P ite Baïse
Tussen Arçon en Gimone De Astarac en de Pardiac, tussen bastides en castelnaux De benedenrivier
Maubourguet
H AU T E S PYR É NÉ E S
D3
3
D 94
Montesquiou
56
35
Marciac
N1
OrdanLarroque
Barran
D1
D9 43
D9
In het hart van de Gascogne
Pe M
D 936
3
D1
Madiran
Bassoues D9
D5
9 D 93
D 10
22
Beaumarchés
Mazères
La
Jegun
Lupiac
D
D 946
Armagnac
Biran
74
Termesd’Armagnac
Adour
PYR ÉNÉES ATL ANTIQUES
Chât. de Tauzia
D 103
N 124
N 21
D
Monluc
D 931
2 D3 D6
D 934
MONT-DE-MARSAN
0
D 935
PAU
Flaran Valences-Baïse
Gde Baïse
D3
D 931
Eauze
D 30
Mouchan
Ñ AUCHa EN RONDRITTEN 138 Ñ MARCIACa EN RONDRITTEN 149 Ñ NOGARO EN RONDRIT 157 Ñ EAUZE 160 Ñ CONDOMa EN RONDRITTEN 164 Ñ ARMAGNACa EN RONDRIT 172 Ñ LECTOUREa EN RONDRIT 180 Ñ BEAUMONT-DE-LOMAGNE EN RONDRIT 189 Ñ LOMBEZ 194 Ñ L’ISLE-JOURDAIN 197
15
19
D
D
Gramont
Larrazet
St-Créac
D
Gaudonville
51
D2
Solomiac
D 526
Latour
Sarrant
8 14
Montautles-Créneaux
3
Brignemont D1
Cox
4
4 65
Gimont N 124
Abbe de Planselve
D 62
CastelnauBarbarens
D
62
6
D9
L’Isle-Jourdain
D1 2
6
D 929
92
D
N.-D.-de-Cahuzac
Boulaur
GE R S
1
8
D
Marsan
4
Pavie 21
Laréole
Cologne
N 12
n
D 654
Mauvezin
22
St-Cricq
Auch
Caumont
Saramon
ts Arra
G ers
Samatan Lombez Simorre D 12
N
D
N
N 21
4
D3
Bouillac
54
D6
D
PeyrusseMassas N 12
Beaumontde-Lomagne
Maubec
Monfort Lavardens
28
D9
8
92
92 8
1
Avezan Tournecoupe
14
ve
Sa
4
D
63
Het land van de musketiers Tussen de Osse en de Auzoue De wijngaarden rondom Valence-sur-Baïse Kastelen en dorpen van Lomagne Bastides van Lomagne
TOULOUSE
N2
St-Clar
Fleurance
TA R N- E TG A RO NNE
ne ron Ga
Terraube
Lachapelle
13
Plieux
D7
Lectoure
62
D8
Miradoux
D
N 21
D
A
Auvillar
3
95
11
Flamarens
CastéraLectourois
uc
D
D
r Ge
1
Gimbrède
MOISSAC TOULOUSE
s
Ste-Mère La Romieu
it
3
AGEN
AGEN N2
31
137
138
DE STREEK GERS
Auch a 21.871 inwoners – Gers (32) De oude stad ligt met haar middeleeuwse straatjes op een heuvel die wordt gedomineerd door de kathedraal. Auch vormt sinds de Romeinse tijd een knooppunt op de weg van Toulouse naar de Atlantische Oceaan. De bestuurlijke hoofdstad van Gascogne kende een bloeiperiode in de 18de eeuw dankzij intendant D’Étigny. Ten tijde van het Tweede Keizerrijk werd de stad verder verfraaid. De straten vullen zich met leven iedere donderdagochtend tijdens de markt langs de rivier de Gers, waar op de oevers fietsen wandelpaden zijn aangelegd. Op zaterdag is er een meer toeristische markt in de markthal tegenover de kathedraal.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 146
Overnachten, uit eten, winkelen, sport en ontspanning enz.
i INLICHTINGEN Toeristenbureau – R. Dessoles 32000 Auch - t 05 62 05 22 89 - www. auch-tourisme.com - juli-aug.: 9.3018.30, zo , feestd. 10.00-12.30, 15.0017.30, ma 10.00-18.30 u; mei-juni en sept.: 9.15-12.15, 14.00-18.00, zo, feestd. 10.00-12.30, ma 10.00-12.15, 14.0018.00 u; rest v.h. jaar: dag. beh. zo, feestd. 9.15-12.15 u, 14.00-18.00, ma 10.00-12.15, 14.00-18.00 u. Er vertrekken tussen di en za meerdere rondleidingen vanaf het toeristenbureau (45 min.). Zie de brochure van het Pays du Grand Auch (label: ‘Ville et Pays d’Art et d’Histoire’) of de website. Ñ LIGGING Regiokaart C2 (blz. 136-137). Auch is bereikbaar via de N124 vanuit Toulouse of Mont-de-Marsan en via de N21 vanuit Agen of Tarbes.
õ PARKEREN Om Auch te voet te verkennen, is het het handigst om uw auto achter te laten op de parkeerplaats langs de N21 aan de Gers, en dan de grote trap te beklimmen. In het centrum is er een gratis ondergrondse parkeergarage (’s nachts gesloten). w AANRADERS De koorbanken en de glas-in-loodramen van de Cathédrale Sainte-Marie. > PLANNING Verblijft u hier twee dagen, bezichtig op de eerste dag de stad. Op de tweede dag kunt u dan de dorpen in de omgeving verkennen.
/ MET KINDEREN
De tuin met vleesetende planten in Peyrusse-Massas, La Ferme en Coton of een boottochtje.
Wandelen Plattegrond (blz. 139) HET OUDE AUCH
De monumentale trap en Tour d’Armagnac
De trap met 234 treden verbindt de kaden met de Place Salinis, dat een terras vormt met uitzicht over de vallei van de Gers. Tijdens de klim ziet u het standbeeld van d’Artagnan (1931). Iets verderop krijgt u een goed zicht op de 40 m hoge Tour d’Armagnac (14de eeuw), de voormalige gevangenistoren van de ker-
139
GV_PYRENEES TOULOUSE GERS_Auch_FRA25736_FRA00 AUCH
M a R. rce au e Av. d’A ls
les sso 5 Musée des Jacobins
De R.
e
Pt du Prieuré
garay
Q.
R. Pasteur
E. Su e
Bd
al
Pt Na tion
z
R. du
100 m
id av
0
et
eD né Iré
M
AUCH
15
N 21 MIRANDE, TARBES LANNEMEZAN
kelijke rechtbank, waarin nu het Musée du Trésor de la Cathédrale is gehuisvest. Op de Place Salinis is de zuidkant van de kathedraal met haar lijnenspel van steunberen en luchtbogen zichtbaar. Loop naar de Place de la République via een straatje dat door de inwoners van Auch de ‘Rue des Belles-Mères’ genoemd wordt, de ‘straat van de schoonmoeders’.
aa Cathédrale Sainte-Marie
De bouw begon in 1489 met de koorafsluiting, maar werd pas twee eeuwen later voltooid. De façade (16de en 17de eeuw) biedt door de inspringende verdiepingen een compacte aanblik. De combinatie van zuilen, pilasters, kroonlijsten, balustrades en nissen is zeer geslaagd. Na de ingang komt u eerst in een groot voorportaal. Van hieruit hebt u een fraai dwarsperspectief op het kerkinterieur, dankzij de scheibogen die zijn uitgevoerd als klassieke triomfbogen.
DE GEBOORTE VAN EEN HELD
2 3 12
LOMBEZ, SAMATAN
Cathédrale Ste-Marie E ConR. de la ven Porte t Les ion d’Arton Pousterles R. Ras Pl. du pai l 14 Juillet R. Tu Ru rgot e de
Sadi
1
Lissa
Tour d’Armagnac
R.
B
Av. H och
Carno t
8
ace
R. Lissagaray
Gers
ST-ORENS
Q. des Marronniers
R.
Lorra in
R. Dide rot
10
Pl. Jean David d’E tig Sa R. D ny ma r Pl. len s H de la Libération T
tta
de
R.
R. du Pouy
n
R.
Voormalig aartsbisschoppelijk paleis.........................................B Monumentale trap.....................E
aro
A ées
D 930 CONDOM, N 124 MONT-DE-MARSAN
Daroles (Le)........................................ 1 Papillon ( Le )..................................... 3 Table d’Oste ( La )............................ 8 Thé Comédie ( Le ).......................... 10 Villa Cahuzac..................................... 12
qu e Ro Bd d
Pl. de l’Ancien Foirail
R l’Ég . de alit é
UIT ETEN
eB
A 62 AGEN, BORDEAUX TOULOUSE, MONTAUBAN
OVERNACHTEN Castagné (Camping et chambre d'hôte Le)...................... 2 Consulat (Chambre d’hôte Le)..................... 5 Robinson ( Hôtel Le )...................... 15
elaure
.d
Gambe
Ch
De historische d’Artagnan heeft vast niet zo’n romantisch leven geleid als Alexandre Dumas hem toedichtte. Charles de Batz, graaf van Artagnan (titel ontleend aan de familie van zijn moeder, Montesquiou), werd geboren rond 1611 in het kasteel van Castelmore. Als een echte soldaat bestreed hij de verveling tussen de veldtochten in de gokholen van de hoofdstad. Hij trok de aandacht van Mazarin, waarna Lodewijk XIV hem enkele delicate opdrachten toevertrouwde, zoals de arrestaties van Lauzun en van Fouquet, die hij discreet uitvoerde. Nadat hij kapitein-luitenant van de eerste compagnie van de musketiers des konings was geworden, sneuvelde hij bij het beleg van Maastricht (1673). Als een voorloper van de schandaalpers beantwoordde de Mémoires de Monsieur d’Artagnan, een apocrief werk uit 1700, aan de smaak van een op roddels belust publiek. Maar dit werk raakte in de vergetelheid toen Alexandre Dumas met d’Artagnans verhaal aan de slag ging.
2
140
DE STREEK GERS
w Voor een beschrijving met afbeelding, zie het ‘ABC van de architectuur’ blz. 67. Let eenmaal binnen op het grote 17de-eeuwse barokorgel van Jean de Joyeuse. Het kruisribgewelf werd in het midden van de 17de eeuw geconstrueerd en verleent aan het kerkinterieur een zekere eenheid. De invloed van de ‘Franse’ gotische stijl is overheersend: de zijbeuken zijn lager dan het middenschip en er is een triforium tussen de grote arcaden en de hoge vensters. Rechts van de centrale straalkapel bevindt zich de Chapelle du Saint-Sépulcre, die een monumentale Graflegging herbergt uit begin 16de eeuw. Het is een werk van Arnaud de Moles, die ook de glas-in-loodramen vervaardigde. De Chapelle Sainte-Catherine, links van de centrale straalkapel, heeft een 16de-eeuwse stenen retabel. Het koor, even weids als het middenschip, bezit prachtige glas-in-loodramen en schitterende koorbanken. Begin links de wandeling door de kooromgang. aa Glas-in-loodramen – De straalkapellen zijn versierd met 18 gebrandschilderde ramen van de uit Gascogne afkomstige Arnaud de Moles (1460-1520). Zie onder aan de ramen de huiselijke taferelen en de haast karikaturale menselijke figuren. De grote en zeer expressieve figuren, het rijke kleurenpalet, de grote glasfragmenten en de versiering, die een bijzondere combinatie vormt tussen antieke (medaillons, accoladebogen) en flamboyant-gotische elementen (nisgewelf), maken de glas-in-loodramen van de Sainte-Marie tot een absoluut hoogtepunt van de brandschilderkunst uit de vroege 16de eeuw. De indeling van de onderwerpen is illustratief voor de toen heersende theologische opvatting dat er een overeenstemming bestaat tussen het Oude Testament, het Nieuwe Testament en zelfs de heidense wereld, getuige de voorstelling van de sibillen. aaa Koorbanken – t 06 30 41 19 38 - j - juli-aug.: 9.30-19.00 u; rest v.h. jaar: 9.30-12.00, 14.30-17.30, vr-zo 9.30-12.00, 14.00-18.00 u - rondleidingen mogelijk (40 min.) - € 2 (tot 13 jaar gratis). Dit reusachtige meesterwerk vergde meer dan vijftig jaar arbeid (1500-1552). De 113 eikenhouten koorbanken, met een flamboyant-gotisch baldakijn boven de hoogste 69 plaatsen, zijn versierd met houtsnijwerk waarin meer dan 1500 figuren zijn verwerkt. Het gemeenschappelijke thema vertoont hetzelfde parallellisme als de glas-in-loodramen: bijbelse, wereldse, mythologische en legendarische motieven lopen er door elkaar heen. De beelden die deel uitmaakten van het in de 19de eeuw afgebroken oksaal, bekronen nu het retabel (1609) dat het koor aan de kant van de apsis afsluit. Zie in het bijzonder de voorstelling van de vier evangelisten aan tafel.
Musée du Trésor de la Cathédrale
Pl. Salinis - t 05 62 05 22 89 - j - juli-aug.: 10.00-13.00, 14.00-18.00 u; rest v.h. jaar: op verzoek vooraf - rondleidingen op afspraak - € 2. In de Tour d’Armagnac vormen fresco’s, schilderijen, liturgische gewaden en voorwerpen samen de schat (trésor) van de kathedraal.
Préfecture (voormalig aartsbisschoppelijk paleis)
Aan de noordgevel van de kathedraal grenst het plein aan de Halle aux Herbes, waar op zaterdag de groente- en fruitmarkt plaatsvindt. De Préfecture is ondergebracht in het voormalige aartsbisschoppelijk paleis (1742-1775), dat een klassieke gevel heeft met hoge, gecanneleerde pilasters.
Place de la Libération Dit plein vormt het levendige middelpunt van de bovenstad. Het plein wordt in het noordwesten begrensd door het stadhuis en de opgehoogde Allées d’Étigny, beide tussen 1751 en 1767 gebouwd door intendant d’Étigny. Het standbeeld van deze b estuurder, aan wie Auch een groot deel van zijn pracht dankt, prijkt boven aan de trap. De verstandige intendant van Gascogne, Antoine Mégret, baron
141
AUCH
Auch en zijn weerspiegeling in de Gers J.-M. Barrere/hemis.fr
d’Étigny, werd bekend doordat hij het kuuroord Bagnères-de-Luchon oprichtte. Op de hoek van de Rue Dessoles biedt een vakwerkhuis uit de 15de eeuw onderdak aan het toeristenbureau. Totdat d’Étigny de rondwegen om de stad liet aanleggen, was dit de belangrijkste straat van de bovenstad. Loop opnieuw voor de kathedraal langs en steek de Place de la République over om ertegenover de Rue d’Espagne in te kunnen gaan. Aan het einde van deze straat vormen twee oude huizen (nrs. 20 en 22) samen een schilderachtig beeld. Ga linksaf de Rue de la Convention in.
Naar de Pousterles
Via de Rue de la Convention, geflankeerd door oude huizen, bereikt u de Pousterles, de nauwe trapstraatjes. In de middeleeuwen werd deze term gebruikt voor de ‘poternes’ of sluippoortjes in de versterkte ommuring van de bovenstad. Sla aan het einde van de straat linksaf en neem dan de trap om links bij de Porte d’Arton te komen, een oude stadspoort. De Rue Fabre-d’Églantine, waarlangs de oude gebouwen staan van een middelbare school (een voormalig jezuïetencollege uit 1545), leidt u weer terug naar de Place Salinis en de monumentale trap.
Musée des Jacobins
4 pl. Louis-Blanc - t 05 62 05 74 79 - www.musee-jacobins.auch.fr - april-okt.: 10.0012.00, 14.00-18.00 u; rest v.h. jaar: 14.00-17.00, weekend 10.00-12.00, 14.00-17.00 u gesl. jan., 1 en 11 nov., 25 dec. - rondleidingen op afspraak (1.30 uur) - € 4 (tot 26 jaar gratis) - gratis 1ste za en zo v. d. maand. De collecties van dit museum, dat is gevestigd in het voormalige Couvent des Jacobins, zijn verspreid over drie verdiepingen. Op de begane grond bevindt zich een rijke verzameling precolumbiaans aardewerk en een zestigtal polychrome beelden die gekleed zijn in bestikte gewaden, illustratief voor de sacrale kunst uit Peru, Chili en Mexico. Opvallend is ook de voorstelling van de Mis van de Heilige Gregorius (1539), vervaardigd in een mozaïek van veren. De zalen met 18de-eeuwse kunst zijn gevuld met schilderijen en kunstvoorwerpen. In het
2
142
DE STREEK GERS
souterrain omvat de Gallo-Romeinse collectie onder andere een reeks uitzonderlijke vroegchristelijke fresco’s, ontdekt in een landhuis op 9 km van Auch. De middeleeuwse kunst wordt vertegenwoordigd door zowel een liggend beeld van kardinaal Jean d’Armagnac als door kapitelen en zuilen uit het voormalige franciscanenklooster in Auch. Op de eerste verdieping ziet u beeldhouwwerk van de plaatselijke kunstenaar Antonin Carlès. Ook krijgt u hier een beeld van de plaatselijke folklore: meubilair, faience, religieuze beeldjes en klederdracht.
In de omgeving Regiokaart (blz. 136-137) Pavie C2 Ñ 5 km naar het zuiden via de N21. Deze bastide werd in 1281 gesticht op de plek van een Gallo-Romeins stadje. Er zijn enkele restanten van de onregelmatige ommuring bewaard gebleven, waaronder een 14de-eeuwse wachttoren omsloten door een huis. In de loodrechte straten, die samen vierkanten vormen, staan soms mooie oude vakwerkhuizen (Rue d’Étigny en Rue de la Guérite). De kerk uit de 13de eeuw, gerestaureerd in de 19de eeuw, heeft haar 14de-eeuwse vierkante klokkentoren bewaard. Een oude gotische brug met drie bogen overspant op melancholieke wijze de Gers. Montaut-les-Créneaux C2 Ñ 10 km naar het noordoosten via de N21 en de D272. Dit vestingstadje is gebouwd rondom een kasteel en bezit mooie uitgekraagde vakwerkhuizen. Andere opvallende bezienswaardigheden zijn een 12deeeuwse benedictijnenkerk, gewijd aan de H. Michaël, en een poortgebouw met een gewelfde passage en een valhek.
Rondritten Regiokaart (blz. 136-137) ROUTE VAN DE BASTIDES EN DE VESTINGSTEDEN
Ñ Deze bewegwijzerde route is ongeveer honderd kilometer lang – ga uit van 2 tot 3 uur. Verlaat Auch in het westen via de N124 richting Mont-de-Marsan. Sla na 5 km linksaf op de D943, en volg dan de bordjes ‘Route des bastides et des castelnaux’. IN HET HART VAN DE GASCOGNE
Ñ Rondrit van 75 km, aangegeven in groen op de regiokaart (blz. 136-137) – ga uit van ongeveer 1.30 uur. Verlaat Auch in het noorden via de N21 richting Agen. Ga na 8,5 km, bij het uitrijden van Preignan, linksaf op de D272. Eenmaal voorbij Roquelaure, dat u links achter u laat, rijdt u verder via de D148 over de bergkam. Sla ten slotte linksaf naar Peyrusse-Massas.
Jardin Carnivore in Peyrusse-Massas C1 Empouchon - t 05 62 65 52 48 - www.natureetpaysages.fr - j - half juli-half aug.: 14.00-19.00 u - gesl. za, zo - rondleidingen mogelijk (35 min.) - € 7 (tot 12 jaar € 6). / Met 550 soorten is dit een van de grootste verzamelingen vleesetende planten in de wereld. Na de vertoning van een documentaire (10 min.) kunnen bezoekers voorzien van een audiogids de plantentuin bezichtigen. Te midden van de moerassen met veelzeggende namen maakt u kennis met de hier aanwezige planten. Daaronder is de zogeheten ‘venusvliegenvanger’, die de insecten oppeuzelt die het met haar lange, kleverige wimperharen heeft weten te vangen.
143
AUCH
Het bezoek gaat verder in de boomkwekerij (verkoopplek) en sluit af met de nationale collectie die laat zien wat er gebeurt met oudere vleesetende planten. Neem weer de D148 en sla direct na Mérens linksaf op eerst de D518 en dan op de D103. De weg doorkruist een uitnodigend, glooiend landschap en biedt een mooi uitzicht op Lavardens en het daarboven uittorenende kasteel.
Lavardens C1 Dit pittoreske middeleeuwse stadje ligt aan de voet van een kasteel en staat te boek als Frankrijks mooiste dorp. Een wandeling door de carrelots (steegjes) leidt u langs de resten van de ommuring en de vierkante torens die vroeger deel uitmaakten van de stadswal. Kasteel – t 05 62 58 10 61 - www.chateaulavardens.com - juli-aug.: 10.00-19.00 u; april-juni en sept.-okt.: 10.30-12.30, 14.00-18.00 u; rest v.h. jaar: 10.30-12.30, 14.0017.00, za, zo, feestd. 10.30-12.30, 14.00-18.00 u - gesl. begin jan.-half maart, 25 dec. rondleidingen op afspraak (1.30 uur) - € 5/7 (verschilt per expositie). Dit imposante afgetopte gebouw, dat nu lijkt te worden bekroond door de kerktoren, is de voormalige residentie van de graven van Armagnac: het werd gesloopt in opdracht van Karel VII en diende als fundament voor het kasteel dat werd gebouwd door de familie Roquelaure in de 17de eeuw. De herbouw werd veelvuldig onderbroken en is nooit voltooid. Het indrukwekkende complex met zijn dubbele kruisvensters strekt zich met veel bravoure uit naar het westen, waar de façade is voorzien van vierkante hoektorentjes op trompen die boven het toegangsweggetje uitsteken. Een in de rots uitgehakte trap leidt naar de grote overwelfde zalen waar de tijdelijke tentoonstellingen plaatsvinden. Het merendeel bezit een mooie vloer van roze baksteen en natuursteen met wisselende geometrische motieven. De bovenste verdieping biedt een weids uitzicht op de omringende heuvels. Het dorp is ieder jaar in september het toneel van een internationale wedstrijd voor vogelverschrikkers. Ga verder in westelijke richting op de D103 en kruis de D930. Jegun B1 Dit op een rotskam uitgestrekte dorp viel vroeger onder het gezag van de kerk en maakte deel uit van een bastide waarvan het grondplan met parallelle huizenblokken nog altijd zichtbaar is. Aan de hoofdstraat staan de voormalige markthal en een paar oude huizen, waaronder een mooi vakwerkhuis. Aan de oostkant van het dorp, op een terras boven het dal van de Loustère, bevindt zich de Église Sainte-Candide, een voormalige kapittelkerk uit het einde van de 13de eeuw met massieve steunberen. Rijd nog verder in westelijke richting via de D103.
Vic-Fezensac B1 i 22 pl. Julie-St-Avit - 32190 Vic-Fezensac - t 05 62 06 34 90 - www.vic-fezensac. com - 9.00-12.00, 14.00-18.00, za 9.00-12.00, 14.00-17.00, zo 10.00-12.00 u (gesl. zo sept.-juni) - gesl. feestd. In dit dorpje in de Bas-Armagnac heerst een drukte van belang tijdens de markten, de feria’s en het festival Tempo Latino (zie het ‘Adresboekje’ blz. 148). Voor de arena is een standbeeld opgericht ter ere van de uit Cádiz afkomstige matador Francisco Ruiz Miguel. De Église Saint-Pierre heeft een achthoekige klokkentoren met lichtkoepel en een romaanse apsis met een halfkoepelgewelf. In de zuidelijke apsiskapel zijn nog overblijfselen van fresco’s uit de 15de eeuw te zien. Links van de ingang staat een 18de-eeuwse witmarmeren doopvont, voorzien van een sierlijk ge-
2
Vertaling Marian van der Ster, Frans Lueb, Marieke van Ommeren en Willemien Werkman Eindredactie Frans van der Heijden Asterisk*, Amsterdam Opmaak Omslagfoto Shutterstock/Anibal Trejo Pyrénées Toulouse Gers Oorspronkelijke titel Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Eindredactie Matilde Miñón Marquina, Catherine Girard Redactie Luc Decoudin, Anne Duquénoy, Sophie Fréret, Serge Guillot, Irène Lainey, Alice Lay, Florent Leclercq, Emmanuelle Maisonneuve, Laurence Michel, Matilde Miñón Grafisch ontwerp Christelle Le Déan Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Cartografie Thierry Lemasson, Florica Paizs, Denis Rasse Met dank aan Didier Broussard, Isabelle Foucault, Maria Gaspar Mélissa Butelli (Office du Tourisme de Toulouse), Mado Goncalves (Agence de Développement Touristique d’Ariège Pyrénées), Nathalie Lacomme (CDT de HauteGaronne), Raphaëlle Lequai (Comité Départemental du Tourisme et des Loisirs du Gers en Gascogne) © Michelin © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2017 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.
Contactadres De Groene Reisgids Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt degroenereisgids@lannoo.be
De Groene Reisgids Uitgeverij Terra Lannoo bv Papiermolen 14-24 NL-3994 DK Houten degroenereisgids@terralannoo.nl
www.lannoo.com D/2017/45/70 - NUR 512 ISBN 978 94 014 3945 9 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.