mijn baby

mijn baby
Alles wat je moet weten over je baby van 0 tot 12 maanden Prof. dr. Christine Vanhole UZ Leuven
Inhoud Inleiding
ONSCHULDIGE KWAALTJES WAAR JE BABY LAST VAN KAN HEBBEN 51
13
Onschuldige (fysiologische) geelzucht 52
1
Niezen en neusverstopping 53
De geboorte van je baby
Oogkorstjes 53 Huidvlekken en huiduitslag 54
17
Navelgranuloom 58 Navel bloedt/blijft afscheiding geven 58
DE BEVALLING EN DE EERSTE SCHREEUW 18
Navelbreuk 58 Waterbreuk 59 Liesbreuk 59
DE NAVELSTRENG DOORKNIPPEN 19
Roodgekleurde urine 60 Borstklierzwelling 60
DE ‘APGAR-SCORE’ 21 HET GOUDEN UUR: HUID-OP-HUID CONTACT NA DE GEBOORTE 26 Hormonen, hormonen, hormonen… 26
Vaginaal bloedverlies bij meisjes 60
3
De geboorte van een mama 67
DE EERSTE ZORGEN VOOR JE BABY 28 Vingers en teentjes tellen 28 De eerste zorgen 28
OVER MAMA WORDEN: HET MOEDERGEVOEL 71
Het geboortegewicht 29
EEN PARCOURS MET HINDERNISSEN 71
2
De eerste levensweek van je baby 35
EEN NIEUW GEZINSLID ERBIJ!
BABYBLUES 75 Wat is het? 75 Wat kun je eraan doen? 75
Zoeken naar een nieuw evenwicht 37
DE BABYBLUES TOT DE TWEEDE MACHT: POSTNATALE DEPRESSIE 80
Hoe laat je broertje(s) en/of zusje(s) wennen
Wat is het? 80
aan de nieuwe baby? 38
Mogelijke signalen 80 Wat kun je eraan doen? 80
VAN DE KRAAMKLINIEK NAAR HUIS 40
Risicofactoren 81
Hoelang verblijf je gemiddeld in de kraamkliniek? 41
Hoe kun je als partner (familielid of vriend)
Wie ondersteunt jou en je baby thuis ondersteunen? 43
hulp bieden? 81
OPVOLGING EN ONDERZOEKEN TIJDENS DE EERSTE WEEK 45
Wat is het? 87
POSTNATALE PSYCHOSE 87
Evaluatie door de vroedvrouw 45
Mogelijke signalen 87
Het ‘zevende-dag-onderzoek’ 47
Waar komt dit vandaan? 87
Opvolging van jou als mama 47
Risicofactoren 87 Wat kun je eraan doen? 87
5
4
Zorgen voor je baby: thuis en op stap
JE BABY IS NOG NIET ‘AF’ NA 9 MAANDEN ZWANGERSCHAP 110
89
DE VERZORGING VAN JE BABY 90
JE BABY GROEIT: MIJLPALEN IN ZIJN ONTWIKKELING 111
In bad 90
4 ontwikkelingsgebieden 111
Verzorging van het naveltje 90
Overzicht van de mijlpalen 113
Luierwissels 90
JE BABY LATEN OPVOLGEN: DE ROL VAN KIND EN GEZIN (VLAANDEREN) 117
Nagels knippen 91 Tandenpoetsen 92 Je baby aankleden 92 Schoentjes 92
OVERGANG NAAR DE ONTHAALMOEDER OF DE CRÈCHE 93
GROEI EN ONTWIKKELING VAN JE BABY: 0 TOT 2 MAANDEN 117 Groeien en bloeien maar! 117 Spreek- en taalvaardigheid 118 Motoriek 122
Hoe kun je zorgen voor een vlotte overgang naar het kinderdagverblijf? 93
DE VEILIGHEID VAN JE BABY 95
ONTWIKKELING VAN DE ZINTUIGEN VAN JE BABY 124
Hoofdje ondersteunen 95
Je baby voelt 124
Kinderstoel 95
Je baby proeft en ruikt 124
Je huis en tuin kindveilig maken 95
Je baby hoort 125
Huisdieren 96
Je baby ziet 126
OP STAP MET JE BABY 99 Luiertas 99
GROEI EN ONTWIKKELING VAN JE BABY: 2 TOT 6 MAANDEN 127
Babyzwemmen 100
Groei 127
Wandelen met je baby 101
Spreek- en taalvaardigheid 127
Met de fiets 101
Motoriek 129
Met de auto 102
Cognitieve ontwikkeling 130
Met het vliegtuig 103
GROEI EN ONTWIKKELING VAN JE BABY: 6 TOT 12 MAANDEN 131
5
Groei en ontwikkeling van je baby tijdens zijn eerste levensjaar
105
JE BABY ‘GROEIT’: GEWICHT, LENGTE EN GROEICURVES 106 Groeicurve gewicht jongens 0 tot 1 jaar 107 Groeicurve gewicht meisjes 0 tot 1 jaar 107 Groeicurve hoofd jongens 0 tot 1 jaar 108 Groeicurve hoofd meisjes 0 tot 1 jaar 108 Groeicurve lengte jongens 0 tot 1 jaar 109 Groeicurve lengte meisjes 0 tot 1 jaar 109
6
Groei 131 Spreek- en taalvaardigheid 133 Motoriek 136 Cognitieve ontwikkeling 138
Mama zijn =
Beangstigend Mooi Intens Onbeschrijfelijk Allesomvattend Allesveranderend Het beste gevoel ever
11
12

Inleiding Dit boek gaat over een van de mooiste en tegelijk ook meest overweldigende gebeurtenissen in een mensenleven: het krijgen van een kind. Zo gauw de baby zijn beschermende cocon – de baarmoeder – verlaat, begint het leven samen met jou als moeder, jullie als ouders. Tijd om te koesteren, te troosten, te voeden en op te voeden.
De laatste paar decennia ging er veel aandacht naar wetenschappelijk onderzoek rond de ontwikkeling van het jonge kind. Dit bracht ons enkele bijzonder waardevolle inzichten. Een jong, zich ontwikkelend kind bereikt in de loop van de eerste levensjaren niet alleen tal van motorische en verstandelijke mijlpalen. Het ontwikkelt zich tegelijk als een gevoelswezen in sociale interactie met zijn ouders en omgeving. We kunnen de leefwereld van een kind voorstellen als een steeds groter wordende cirkel, te beginnen bij de kleine intieme gezinskring, die zich geleidelijk uitbreidt tot de grote cirkel die ‘wereld’ heet. De leefwereld van je kind gaat zich met andere woorden gaandeweg verruimen, totdat het kind letterlijk en figuurlijk als volwassene op eigen benen staat, veilig ingebed in de ‘grotemensenwereld’. Lang ging men ervan uit dat onze erfelijke bagage, ons DNA zeg maar, de blauwdruk was van de volwassene die we later zouden worden. Gaandeweg werd echter duidelijk dat de
omgeving waarin we leven, onze vroege ervaringen en relaties met anderen, een even grote rol spelen in onze ontwikkeling. Er is met andere woorden een voortdurende wisselwerking
Inleiding
13
16
Inleiding
1 De geboorte van je baby
Na maandenlang uitkijken naar je baby is het moment eindelijk daar: je kindje wordt geboren. De emoties gieren waarschijnlijk door je lijf, van bang tot dolgelukkig. Wat een ongelofelijk en mooi moment. Wat gebeurt er nu precies na de bevalling met jou en je baby? Wat kun je verwachten?
MAMA VERHALEN
Mijn lichaam voelt aan alsof het een marathon heeft gelopen en mijn hart staat wijd open door de reis van gisteren. Een geboorte opent ons zoals een aardbeving de aarde opent, en ik bevind me nog altijd in die intieme, fragiele weeën van die opening. Het is alsof ik me op het golvende oppervlak begeef van de kabbelende oceaan en heen en weer word gegooid tussen blijdschap, melancholie, dankbaarheid en verdriet. De leegheid van mijn baarmoeder brengt een zwaar gevoel mee, confronteert me met de realiteit, maar dan is er dit nieuwe kleine leven dat zachtjes wroetend zoekt naar de borst en ik voel me weer com pleet. Ik ben nog altijd die prachtige transitie waar mijn volledige gezin doorheen is gegaan aan het verwerken en ik ben in vol ontzag voor onze sterkte als mens, als vrouw en als moeder. Deze tijd is gewoon anders dan alle andere tijden. — Erica Andrews
De bevalling en de eerste schreeuw De overgang van het leven in de baarmoeder naar de buitenwereld is voor je baby een ongelofelijke inspanning, een prestatie vergelijkbaar met de beklimming van het Himalayagebergte. Je baby moet namelijk starten met ademen, helemaal zelfstandig. Tijdens de zwangerschap oefenen de meeste organen van je kindje de functie uit die ze later ook zullen vervullen. Maar er is één uitzondering: zijn longen. Tijdens de zwangerschap zijn het niet de longen die voor ‘gasuitwisseling’ zorgen, dat wil zeggen de aanvoer van zuurstof en afvoer van koolzuurgas, maar de moederkoek/placenta en de navelstreng. Bij de geboorte nemen de longen deze rol van de moederkoek over, in een paar seconden zelfs, dankzij de eerste schreeuw van je kindje. Je baby ademt voor de eerste keer zuurstof in, die overvloedig door de longen stroomt zodat ze voorgoed hun definitieve rol opnemen. Op datzelfde moment slaat het hart van je kindje letterlijk op volle toeren en zet
18
De geboorte van je baby
het een extra tandje bij om alle weefsels van de nodige zuurstof en energie te voorzien. Zodra je baby geboren wordt, wordt hij of zij op verschillende manieren geprikkeld om te ademen: »» De baby wordt om te beginnen letterlijk naar buiten geperst en komt vrij abrupt in een relatief koude en felverlichte omgeving terecht. »» Bovendien wordt kort na de geboorte de navelstreng afgeklemd. En juist die navelstreng zorgde voor de zuurstoftoevoer vanaf de moederkoek. Meestal is dit alles al een voldoende stimulans voor het kindje om het op een regelmatig ademen te zetten. De vroedvrouw/verloskundige of arts die bij de geboorte aanwezig is, waakt er uiteraard over dat dit allemaal rimpelloos verloopt. In heel korte tijd gebeurt er zoveel met je baby dat het fascinerend en zelfs wonderbaarlijk is dat de meeste pasgeborenen hier met vlag en
wimpel in slagen. Maar toch is het – gelukkig! – zo: bij ruim 90% van de bevallingen verloopt alles perfect! Idealiter wordt je baby bij een ongecompliceerde geboorte onmiddellijk op je blote borst gelegd, vervolgens afgedroogd, een
mutsje opgezet en toegedekt met een warme deken. Het ongestoord huid-op-huidcontact kan dan beginnen en dit voor minimaal één uur. Dankzij het huid-op-huidcontact slaagt je baby erin makkelijker zijn temperatuur op peil te houden (zie ook p. 26 over de voordelen van huid-op-huidcontact).
De navelstreng doorknippen En dan is het moment gekomen om de navelstreng van je baby door te knippen (afnavelen). De arts of vroedvrouw zal twee klemmen plaatsen op de navelstreng. Meestal wordt aan je partner gevraagd om dan tussen deze twee klemmen te knippen. Een spannend en emotioneel moment! Als er geen complicaties zijn (zoals strakke navelstrengomstrengeling of een moeilijke start voor de baby) wordt minimaal
60 seconden gewacht met ‘afnavelen’. Daardoor gaat er nog bloed van je placenta naar je baby en zal de rodebloedcelwaarde bij je baby hoger zijn. En zelfs 3 tot 6 maanden na de geboorte zullen de ijzerreserves van je baby hoger zijn dan bij onmiddellijke afnaveling. Nu de navelstreng is doorgeknipt, blijft er een ‘stompje’ over, dat snel zal afvallen. Hoe je het naveltje van je baby het best verzorgt, vind je op p. 90.
De geboorte van je baby
19
FAQ: Wat gebeurt er met de navelstreng van je baby na zijn geboorte? Na de geboorte wordt de navelstreng (gevuld met bloed) weggegooid, want zijn functie is vervuld. Uit de navelstreng, het deel dat met de placenta verbonden is, kan wel bloed genomen worden voor het bepalen van de conditie van je baby, zijn zuurtegraad of pH, zijn bloedgroep en nog veel meer. Je kunt het navelstrengbloed trouwens ook doneren voor stamcellen. Een stamceltransplantatie kan levensreddend zijn voor patiĂŤnten met bloedziekten zoals leukemie, afwijkingen in het beenmerg en een verstoord afweersysteem.
MAMA VERHALEN
Tijdens de bevalling werd het nog eens duidelijk: mijn man is een topman! Dat is weer maar eens bewezen. Mijn man heeft me gezien zoals nooit tevoren. Hij heeft me in de douche gezet, afgedroogd, aangekleed. Probeerde te helpen waar hij kon. Zijn aanwezigheid was voldoende. Hij heeft me in bad gezet en er weer uit gehaald. Me aangemoedigd tijdens het persen. Mij al mijn kracht zien gebruiken. Mij horen schreeuwen. Zijn dochter geboren zien worden, de navelstreng doorgeknipt. Zijn dochter vastgenomen, alsof hij nooit iets anders had gedaan. Hij heeft me na de bevalling gewassen zien worden, het bloed gezien. Hij heeft mij gezien in een weinig flatterend netbroekje met dubbel maandverband.Die blik in zijn ogen. Op dat moment besefte ik dat ik vanaf nu de liefde van mijn man moet delen met een andere meid, zijn dochter. Ik smelt. Hij gaat dat goed doen, papa zijn. — Annelies
20
De geboorte van je baby
De ‘Apgar-score’ Kort na de geboorte (na 1, 5 en 10 minuten) wordt het welzijn van je kindje geëvalueerd. Je pasgeboren baby wordt op 5 terreinen beoordeeld: de kleur, hartslag, reactie op prikkels, spierspanning en ademhaling. Een totale score van 7/10 of hoger is goed. Bij een lagere score krijgt de baby extra ondersteuning. Dat kan gaan van het toedienen van extra zuurstof tot, in het slechtste geval, beademing en hartmassage. Een roze, krachtig huilende baby zal een normale score (> 7/10) hebben en kan figuurlijk op eigen benen staan. Een baby die bijvoorbeeld niet goed doorademt, blauw en slap is, zal hulp nodig hebben.
kleur (appearance)
0
1
2
bleek/wit of blauw
normale huidskleur,
normale huidskleur
maar neigt naar blauw hartslag (pulse)
geen hartslag
trage hartslag, minder
regelmatige hartslag,
dan 100 slagen per
meer dan 100 slagen
minuut
per minuut
reageert op prikkels
reageert door te huilen
reactie op prikkels
geen reactie op
(grimace)
prikkels
spierspanning en
geen beweging
beetje beweging
volop beweging
geen ademhaling
onregelmatige adem-
regelmatige adem
haling, baby huilt
haling, baby huilt
zwakjes
krachtig
of weg te trekken
beweeglijkheid (activity) ademhaling (respiration)
Bron: Mama worden. Lannoo, 2015.
De geboorte van je baby
21
FAQ: Welke haarkleur krijgt mijn baby? Krijgt hij sluik, golvend of krullend haar? De haarkleur van je baby wordt bepaald door twee soorten kleurstof: eumelanine en feomelanine. Wanneer je haar veel eumelanine bevat ben je zwartharig, bij weinig eumelanine ben je blond. Dit kun je vergelijken met blauwe ogen met weinig melanine en donkerbruine ogen die veel melanine bevatten. Haarkleurschakeringen gaan van blond, over donkerblond naar donkerbruin en zwart. Haarkleur en textuur zijn absoluut niet definitief bij de geboorte. Ook de hoeveelheid haar bij de geboorte zegt niets over later. Bij de geboorte heeft je baby haartjes die dunner en pluiziger zijn dan de definitieve haardos. Deze haren noemen we ook nesthaartjes. Dit haar zal geleidelijk uitvallen in de loop van de eerste 6 maanden. Terwijl de eerste haartjes uitvallen, groeien er nieuwe. Wees dus niet bang dat je baby op een mooie ochtend volledig kaal wakker zal worden c. Vaak heeft je baby na een aantal maanden wel een kale plek op het achterhoofd. Dit komt door verhoogde wrijving en slijtage van de nesthaartjes, doordat je baby in die levensfase overwegend op zijn rug ligt. De meeste baby’s hebben rond 9-12 maanden hun eigen haardos.
1
2
3
Onschuldige kwaaltjes waar je baby last van kan hebben In de loop van de eerste week, tijdens de aanpassingsfase van je baby, kunnen zich nogal wat kwaaltjes voordoen.4Die zijn meestal vol-5 komen onschuldig en vormen geen enkele reden tot paniek. Als je je toch ongerust voelt of twijfelt, ga dan zeker te rade bij je vroed-
vrouw/verloskundige of arts. Meestal zullen ze je gewoon meteen kunnen geruststellen. Indien er toch, uitzonderlijk, iets ernstigers aan de hand is, zullen zij snel kunnen ingrijpen.
Hierna volgen enkele kwaaltjes die vaak voorkomen in de loop van de eerste levensweek, en die normaal gezien geen reden tot ongerustheid hoeven te zijn.
De eerste levensweek van je baby
51