HOE HELPENDE ZORGTAAL WERKT
OMGAAN MET ANGST, PIJN
EN STRESS BIJ PATIĆNTEN
Lezers over Hoe helpende zorgtaal werkt
āZelfs in onze hedendaagse, hoogtechnologische omgeving ligt de kern van geneeskunde in de interactie tussen mensen. De patiĆ«nt heeft de innerlijke kracht om met stressvolle situaties om te gaan. Als zorgverleners kunnen wij deze kracht versterken. Helpende zorgtaal is de sleutel om dit potentieel ten volle te benutten.ā
Sabine Maes | anesthesist, Universitair Ziekenhuis Antwerpen
āWoorden zijn nooit neutraal. Ze creĆ«ren werelden en verwachtingen.
Elk woord telt, zeker op momenten van kwetsbaarheid. Mits goedgekozen, juist gedoseerd en liefdevol gesproken, worden ze heilzaam. Daarom is dit handboek een must-read voor elke zorgverlener. Omdat helpende taal echt werkt.ā
Piet Leroy | kinderarts-intensivist, hoogleraar Procedurele
Sedatie en Analgesie bij kinderen (Universiteit Maastricht) en wetenschappelijk directeur van PROSA kenniscentrum
āHelpende zorgtaal is belangrijk, niet alleen bij kinderen, maar ook bij volwassenen. Een goed handboek met tips zou verplichte lectuur moeten zijn voor elke zorgverlener.ā
Ann Roete | verpleegkundige pijn bij kinderen, Universitair Ziekenhuis Antwerpen
āHoe helpende zorgtaal werkt onderzoekt hoe alledaags taalgebruik pijn en angst van patiĆ«nten laat toenemen en geeft je een schatkist vol alternatief, helpend woordgebruik en scripts.ā
Elvira Lang | interventieradioloog, voormalig universitair hoofddocent radiologie aan de Harvard Medical School, oprichter en CEO van Comfort TalkĀ©
āNegatieve woorden zullen angst en stress voeden, terwijl positief taalgebruik pijnstillend werkt. Nicole Ruysschaert leert ons met dit boek te kiezen voor deze positieve focustaal.ā
Ina Gryp | verpleegkundig pijnspecialist, Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS), Antwerpen
āDeze technieken van positief communiceren zijn een onmisbare tool geworden in mijn anesthesiepraktijk: ze helpen me om snel āverbindingā te krijgen met patiĆ«nten en zo hun angsten te verminderen.ā
Birgitte Vangehuchten | anesthesist, AZ Sint-Lucas Gent
āDit boek is een must-read voor elke zorgprofessional. De boodschap is helder: elke hulpverlener kan leren gebruikmaken van hypnotisch en positief taalgebruik om via stress-, angst- en pijnreductie het effect van een medische behandeling te optimaliseren in een context van comfort, rust en vertrouwen.ā
Erik de Soir | voorzitter Vlaamse Wetenschappelijke Hypnosevereniging (VHYP)
Hoofdstuk 1 Voorwoord
Hoofdstuk 2 Overzicht
Hoofdstuk 3
Waarom suggestieve communicatie integreren in de zorg?
DEEL I
Taal in de zorg. Wat helpt, wat stoort?
Hoofdstuk 4
Contact met de medische wereld
Hoofdstuk 5
Communicatie in de zorg
Hoofdstuk 6
Zorgtaal ontdekken
DEEL II
Angstige patiƫnten begeleiden
Hoofdstuk 7
Angst in de zorg
DEEL III
Patiƫnten met pijn begeleiden
Hoofdstuk 8
Pijn in de zorg
DEEL IV
Stress in de zorg
Hoofdstuk 9
Stress in de zorg
Hoofdstuk 10 Besluit
1. Voorwoord
Alsarts en professionele zorgverlener wil je hulp bieden aan je patiƫnt. Dankzij recente ontwikkelingen in het werkveld, kun je supergesofisticeerde technieken inzetten bij zowel het onderzoek als bij de behandeling van diverse klachten en ziektes. Het scopietoestel, de scanners en meetapparatuur bieden een waaier aan mogelijkheden om een gedetailleerd beeld van de anatomie en fysiologie te maken.
De binnenkant van de patiƫnt en de foetus worden zichtbaar in prachtige en soms kleurrijke beelden. Het lichaam maakt deel uit van de patiƫnt die het medisch parcours, het onderzoek en de behandeling ondergaat. De technische apparatuur maakt het evenwel moeilijk om de totale mens te zien. De mens als patiƫnt, met zijn stress, angst en pijn is minder zichtbaar. Het meest geavanceerde toestel communiceert niet Ʃcht met die mens, alhoewel er misschien wel een computerstem is in de scanner, die zegt hoeveel minuten een onderzoek nog duurt, hoeveel tijd er al voorbij is.
Geen enkel apparaat kan echter de uiterst belangrijke menselijke interactie, empathie en zorg vervangen.
Communicatie heeft een enorme impact op de manier waarop de patiĆ«nt een medische behandeling of procedures ervaart. We beschikken over up-to-date wetenschappelijk onderzoek dat de impact van communicatie in de medische setting aantoont. Dat onderzoek vormt de bouwsteen voor de ontwikkeling van zorgtaal bij de omgang met angst, stress en pijn. Wat je zegt, hoe je het zegt, kan angst, stress en pijn bij de patiĆ«nt doen toenemen of verminderen. Zoals vele collegaās zeg je zelf ook wel āniet schrikkenā of āeen klein prikjeā zonder te beseffen dat dit, zoals blijkt uit onderzoek, eigenlijk net leidt tot toename van angst, stress en pijn.
Graag wil ik jou als collega, lezer, student, gezondheidsprofessional op de eerste plaats bedanken voor je inzet in de zorg en hier mijn waardering uitdrukken voor wat je dagelijks doet om mensen in diverse medische settings bij te staan en te helpen. Als extra tool kan ik je langs deze weg bijkomende informatie meegeven, en je laten ontdekken wat de invloed is van het medische taaljargon. Je maakt kennis met onderzoek rond de impact van communicatie in de medische setting, wat helpt en wat contraproductief werkt. Je vindt er inspiratie en methoden om de interactie met de patiƫnt te optimaliseren.
Het boek is praktisch bruikbaar. Het kan een leidraad zijn bij de opleiding van artsen, verpleegkundigen en paramedici, die van bij de aanvang van hun carriĆØre de waarde van deze methodiek kunnen integreren in hun werk. Ervaren artsen en zorgprofes-
sionals vinden het fijn om principes van positief, helpend taalgebruik te ontdekken en alsnog te integreren omdat het werkt. Een bijzonder interessant gegeven is dat effectonderzoek toont hoe zorgtaal (suggestieve of hypnotische communicatie) tijdswinst oplevert, en het niveau van angst, stress en pijn verlaagt. Het comfort tijdens de behandeling en het onderzoek verbetert. Het team geniet van een algemene stressreductie.
Specifieke opleiding in Comfort TalkĀ® en wetenschappelijk onderzoek rond de impact van taal in de zorg stimuleerden mij om samen met collegaās cursussen āHypnotische Communicatie in Medische Settingā te organiseren. Voor deelnemers is deze cursus een echte eyeopener. Ze delen hun ervaring in eigen teams, en ontdekken hoe kleine veranderingen in de communicatie een enorm verschil maken. Het wordt duidelijk dat patiĆ«nten in het ziekenhuis in een ābijzondere toestandā zijn waar ze gevoelig reageren op wat en hoe er gecommuniceerd wordt. Als zorgverlener kun je die toestand van āangstige focusā herkennen, en op een helpende wijze begeleiden. Zowel het wetenschappelijke onderzoek als de klinische praktijk illustreren de meerwaarde van positieve communicatie bij angst-, pijn-, en stresscontrole.
Met het schrijven van dit boek, wil ik de kennis, ervaring en onderzoeksgegevens zo breed mogelijk uitdragen. Als arts, verpleegkundige en professionele zorgverlener ontdek je hoe je de patiĆ«nt van angst, naar meer rust en van pijn naar meer comfort kunt begeleiden. Medische studenten kunnen van bij de aanvang van hun carriĆØre positieve communicatie integreren in hun werk.
DR. NICOLE RUYSSCHAERT
HOE HELPENDE ZORGTAAL WERKT
OMGAAN MET ANGST, PIJN EN STRESS BIJ PATIĆNTEN
Hoofdstuk 1 Voorwoord
Hoofdstuk 2 Overzicht
Hoofdstuk 3
Waarom suggestieve communicatie integreren in de zorg?
DEEL I
Taal in de zorg. Wat helpt, wat stoort?
Hoofdstuk 4
Contact met de medische wereld
Hoofdstuk 5
Communicatie in de zorg
Hoofdstuk 6
Zorgtaal ontdekken
DEEL II
Angstige patiƫnten begeleiden
Hoofdstuk 7
Angst in de zorg
DEEL III
Patiƫnten met pijn begeleiden
Hoofdstuk 8
Pijn in de zorg
DEEL IV
Stress in de zorg
Hoofdstuk 9
Stress in de zorg
Hoofdstuk 10 Besluit
2. Overzicht
Het boek is ingedeeld in vier delen.
Deel 1. Taal in de zorg: wat helpt, wat stoort?
Ik neem je even mee om de zorg vanuit het perspectief van de patiĆ«nt te bekijken en te ervaren. Wie als arts of zorgprofessional ooit zelf patiĆ«nt was, heeft aan den lijve ondervonden hoe dit voelt. Wat voor iemand die in het ziekenhuis werkt, ādagelijkse kostā is, is heel nieuw en overweldigend voor een patiĆ«nt. In deze situatie is een patient bijzonder gevoelig voor wat er en hoe er gecommuniceerd wordt.
Deel 2. Angstige patiƫnten begeleiden
Met inzicht en begrip over hoe angst ontstaat, over de impact van angst die āhet brein kaaptā, heb je een basis om angstige patiĆ«nten te begrijpen, te aanvaarden en van daaruit te begeleiden. De beste therapie voor angst is de preventie! Kun je met comfortzorg angst- en pijnervaringen bij kinderen voorkomen en hun vertrouwen in de zorg doen toenemen, dan heeft het kind daar levenslang baat bij.
Deel 3. Patiƫnten met pijn begeleiden
Ziekte, valpartijen, ongevallen met letsel verstoren de lichamelijke integriteit. Pijn is vaak een teken van een lichamelijk probleem. Pijn verdient aandacht en de inzet van middelen die verlichting geven, om een langdurige pijnervaring te vermijden. Helpende communicatie wordt ingezet naast farmacologische interventies. Afleiding, gerichte focus op comfort, en specifieke suggesties zijn bijzonder werkzaam. Zowel de intensiteit van de pijn als de pijnervaring worden gunstig beĆÆnvloed door imaginatie.
Deel 4. Stress in de zorg
Uitval van lichamelijke functies, een gezwel of bloeding, een ongeval, kortom alles wat verontrustend lijkt en het overleven bedreigt, geeft stress, met vecht-, vluchten freeze-reacties. Het sympathische systeem komt in overdrive of wordt overmand door het vagale systeem zodat iemand in shock gaat. Zowel de patiĆ«nt als de teamleden zijn onderhevig aan stress. Stress is besmettelijk. De werkdruk, setting, confrontatie met ziekte en dood, en frustraties over de organisatie geven stress. Specifieke begeleidingsmethoden bij medische urgenties en stresservaringen binnen de zorg hebben hun nut bewezen. De methoden zijn nuttig voor de patiĆ«nt en evengoed voor de zorgverlener omdat stress ābesmettelijkā is.
Hoofdstuk 1 Voorwoord
Hoofdstuk 2 Overzicht
Hoofdstuk 3
Waarom suggestieve communicatie integreren in de zorg?
DEEL I
Taal in de zorg. Wat helpt, wat stoort?
Hoofdstuk 4
Contact met de medische wereld
Hoofdstuk 5
Communicatie in de zorg
Hoofdstuk 6
Zorgtaal ontdekken
DEEL II
Angstige patiƫnten begeleiden
Hoofdstuk 7
Angst in de zorg
DEEL III
Patiƫnten met pijn begeleiden
Hoofdstuk 8
Pijn in de zorg
DEEL IV
Stress in de zorg
Hoofdstuk 9
Stress in de zorg
Hoofdstuk 10 Besluit
3. Waarom suggestieve communicatie integreren in de zorg?
Wetenschappelijk onderzoek kon de meerwaarde van zorgtaal en positieve, suggestieve communicatie aantonen. De effectiviteit ervan bij onaangename medische procedures werd bewezen. Helpende communicatie biedt een meerwaarde bij de controle van angst, pijn en stress. Ondanks de verwachting dat ze extra tijd zou vereisen, levert ze tijdswinst op. Steeds meer ziekenhuizen en teams integreren de kennis en de praktijk van comforttaal binnen hun werking. De patiƫntsatisfactie verhoogt, de stress in het team neemt af.
BESPARING?
De laatste jaren werd heel wat onderzoek gedaan in het domein van āmedische hypnoseā. De onderzoeken beantwoorden aan de eisen van een wetenschappelijk design en laten duidelijk effecten zien. De impact ervan naar praktische implementatie ervan is nog laag1. Comfort TalkĀ® verandert de manier waarop pijn en angst verwerkt worden, waardoor procedures niet enkel meer comfort bezorgen, maar ook veiliger en sneller verlopen2
Dr. Elvira Lang, interventieradiologe in Boston, doet uitgebreid onderzoek naar interacties in de gezondheidszorg, en het effect van taal en hypnose bij medische procedures. Het onderzoekswerk mondde uit in de ontwikkeling van Comfort TalkĀ®: trainingsprogrammaās voor medewerkers in de hulpverlening, opleidingscurricula die nauwgezet getest werden. Deze zijn speciaal bedoeld voor gezondheidszorgwerkers in drukke setting en helpen om snel tot afstemming te komen en met hypnotisch taalgebruik het comfort van patiĆ«nten te verhogen. Voor haar werk ontving ze een belangrijke erkenning onder de vorm van de āThe Ernest R. Hilgard Award for Scientific Excellence for a Lifetime of Published Experimental Workā. Ze is coauteur van het boek Patient Sedation without Medication, een boek dat ook in het Nederlands werd vertaald: PatiĆ«nt Sedatie Zonder Medicatie. De toepassing van comforttaal leidt tot belangrijke veranderingen in de zorg.
Zorgverleners verwachten dat de introductie van de positieve communicatie en comforttaal veel tijd zal vragen. Noodzakelijke besparingen in de zorg geven een toename van de werkdruk. Met minder personeel moeten meer prestaties worden
geleverd. Toepassen van positieve communicatie levert tijdswinst op. Dit werd ook aangetoond bij interventieradiologie: de behandelingen duurden korter, er waren minder complicaties en patiƫnten herstelden vlugger3 4. Op het vlak van interventieradiologie-behandelingen was er een besparing van 338 USD per patiƫnt.
Lang & Rosen5 konden aantonen dat snelle begeleiding in zelfhypnotische relaxatie met een script bij de aanvang van de procedure tot een diepgaande verandering leidt: de pijn en angst nemen niet meer toe met de tijd. Eerst ƩƩn tot drie minuten investeren in het lezen van het script kan ervoor zorgen dat de patiƫnt zich urenlang comfortabel voelt. Als bijkomend voordeel verminderen de duur en kostprijs van de procedure, omdat er minder sedatieve geneesmiddelen nodig zijn, en toezicht tijdens de recovery beperkt kan worden.
Montgomery6 onderzocht in twee studies de waarde van een hypnose-interventie voorafgaand aan een borstbiopsie of een lumpectomie. De hypothese was dat hiermee het gebruik van verdoving en pijnstillers verminderd kon worden, en dat er minder bijwerkingen van de chirurgie zouden optreden. 200 patiƫnten werden gerandomiseerd in twee groepen. EƩn groep kreeg een standaard hypnosesessie van 15 minuten voorafgaand aan de ingreep, de controlegroep kreeg 15 minuten aandacht onder de vorm van empathisch luisteren. De hypnosegroep was duidelijk in het voordeel. Er was minder verdoving nodig, de pijn was minder intens en werd als minder onaangenaam ervaren. Patiƫnten hadden minder nausea en ongemak. De interventie na de hypnose duurde significant korter (43 minuten in plaats van 54 minuten), wat omgerekend in dollars, een financieel voordeel van 772 USD per patiƫnt betekende. Na een hypnosesessie van 15 minuten voorafgaand aan de ingreep, was er meer comfort en minder stress voor het medische team en voor de patiƫnten.
De beschikbare budgetten voor opleiding en vorming van het personeel werden de laatste jaren in de meeste ziekenhuizen beperkt, net zoals de ruimte en tijd voor opleiding. Kan een opleiding geĆÆntegreerd worden in het werk, dan helpt die op termijn om de duur en efficiĆ«ntie van behandelingen te verbeteren.
GROEIENDE BELANGSTELLING VOOR MEDISCHE HYPNOSE
De medische setting bezorgt de patiĆ«nt angst, angst voor ziekte, en stress. Hij piekert, stelt zich allerlei levendige, negatieve scenarioās voor die niet overeenstemmen met
de realiteit. Door zijn eigen fantasie, onrustwekkende beelden en angstige gedachten verliest hij het contact met de realiteit. Hij zit in een imaginaire nachtmerrie en vertoont kenmerken van ānegatieve tranceā. Die toestand maakt hem vatbaar voor datgene wat suggestief werkt, wat er gezegd en gedaan wordt en wat hem dreigend overkomt.
Je bevrijdt de patiĆ«nt daaruit met helpend taalgebruik. De methode is gebaseerd op principes uit de āmedische hypnoseā. Met helpend suggestief taalgebruik, haal je hem uit zijn negatieve focus. Je ontdekt de impact van stressverhogend taalgebruik en ongewenste suggesties die pijn, angst en stress doen toenemen. Onderzoek onderbouwt de methodiek van het positief suggestieve en helpende taalgebruik.
HƤuser7, et al. publiceerden een systematisch overzicht van meta-analyses over de efficiƫntie en veiligheid van toepassingen van medische hypnose. In 34 gerandomiseerde controlestudies waaraan 2597 patiƫnten deelnamen, vonden ze dat hypnose superieur was tegenover de controleconditie bij de pijnreductie en de emotionele stresscontrole tijdens medische interventies. Uit vijf gerandomiseerde controlestudies bleek dat suggestief taalgebruik deel kan uitmaken van een efficiƫnte arts-patiƫntcommunicatie in klinische routinesituaties.
Hoewel hypnose nog niet tot de mainstream methodiek behoort, is er een groeiende belangstelling vanuit de medische wereld. Het Institut National de la SantĆ© et de la Recherche MĆ©dical āINSERM8ā(Nationaal Instituut voor de gezondheid en het onderzoek in de geneeskunde) kwam na uitgebreid onderzoek tot de conclusie dat de toepassing van hypnose een van de best geĆÆntegreerde therapievormen is in de conventionele zorg. De toepassingen worden steeds meer geĆÆntegreerd in de zorg, in talrijke universitaire en belangrijke ziekenhuizen in Frankrijk, BelgiĆ«, en binnen kinderziekenhuizen in Nederland. De voorbije tien jaar werden vanuit de VHYP (Vlaamse Wetenschappelijke Hypnose Vereniging) ongeveer 250 gezondheidszorgprofessionals ā waaronder (tand)artsen, artsen-specialisten, verpleegkundigen en speltherapeuten ā opgeleid in āHypnotische Communicatie in de Medische Setting (HCiMS)ā. In deze vijfdaagse cursus leerden deelnemers de ātaal van comfortā en hoe ze volwassenen en kinderen met behulp van hypnotische technieken optimaal kunnen begeleiden. Deelnemers zijn de āambassadeursā van deze methode, die hun kennis en ervaring binnen eigen ziekenhuizen verspreiden.
3. waarom suggestieve communicatie integreren in de zorg?
HET WERKT
De procedures en behandelingen die uitgevoerd worden met zorgtaal, verlopen bij volwassenen makkelijker en maken ook kinderen en ouders rustiger. Het team ervaart meer voldoening met deze aanpak. Als het kind of de ouder bij het onderzoek of de behandeling copingmethoden aangereikt krijgt die helpen, is er een evolutie van āangst voorā naar āvertrouwen inā de behandeling. Ouders worden uitgenodigd om mee te werken door bijvoorbeeld een geliefd verhaal te vertellen aan het kind. Het kind mag ādromenā van iets dat het graag doet. De volwassene krijgt suggesties voor helpende imaginatie, waarmee hij controle voelt op pijn en angst. In plaats van een onderzoek of behandeling passief te ondergaan, of ervoor geĆÆmmobiliseerd te worden, komt het kind in zijn kracht en heeft de volwassene inspraak. Er is een evolutie van passief ondergaan naar empowerment. Het kind en de volwassene krijgen middelen aangereikt die ze bij latere medische situaties opnieuw kunnen gebruiken.
Woorden zijn krachtige middelen waarover een arts beschikt. Maar woorden werken als een tweesnijdend zwaard. Ze kunnen ziek maken of helend werken.
āWords are the most powerful tools a doctor possesses. But words are like a two-edged sword. Can maim as well as heal.ā
dr. bernard lown
Woorden zijn uitermate belangrijk in de zorg. Woorden zijn een onderdeel van de communicatie. Of je nu helpende taal gebruikt of taal die de patiĆ«nt meer pijn en angst geeft, de tijd die je daaraan besteedt, is dezelfde. Dr. Lown9 wijst naar het verlies van een fundamentele menselijke relatie tussen de arts en de patiĆ«nt als de echte crisis in de hedendaagse geneeskunde. Het is belangrijk om de interactie patiĆ«nt-zorgverlener te verbeteren, en te ontdekken hoe taal de ziektebeleving beĆÆnvloedt, hoe zorgverleners vertrouwen winnen, en hoe je de patiĆ«nt de meest volledige heilzame zorg biedt.