GEERT DEHOUCK
BERT DE PAEP
JOHAN BAERT MIEK DE GRAEVE RUDI GORIS MARLIES GYSELAERS CHRISTEL LEEMANS LUC ROSIERS ANJA VANDERSPIKKEN
Goed verzekerd?! DE BASIS
verzekeringen-boek-2016.indd 3
18/08/16 20:55
Download het ebook Goed verzekerd?! kosteloos via de eCampus Gebruik de volgende unieke code: Wat? Met de eCampus heb je je ebook altijd en overal online en offline beschikbaar op je pc, Mac, iOSen Android-tablet. Dit ebook is bovendien verrijkt met: • multimediale content (weblinks en filmpjes); • extra vragen voor zelfevaluatie; • de mogelijkheid om aantekeningen te maken en te delen met studiegenoten en docenten; • handige zoektools voor opzoekwerk, zowel in het handboek als in je aantekeningen. Hoe? 1. Maak gratis een account aan. Dit kan via www.bookshelf.nl/start 2. Log in op je persoonlijke account. 3. Selecteer onder ‘Mijn account’ de optie ‘Inruilen’. 4. Vul jouw unieke code in (zie bovenaan deze pagina) en klik op de knop ‘Inruilen’(‘Redeem’).
5. Het ebook Goed verzekerd?! wordt toegevoegd aan je collectie. 6. Download de gratis apps voor PC, Mac, iPad of Android-tablet. Voor iPad vind je de app in de App Store van iTunes. Voor Android vind je de app in de Google Play store. Voor Windows PC kun je de Windows app downloaden via www.bookshelf.nl/start/ Voor Mac OS kun je de Mac app downloaden via www.bookshelf.nl/start/ 7. Meld je met je account aan in de app. Het ebook wordt automatisch gesynchroniseerd naar de app zodat het beschikbaar is in je collectie. Het ebook wordt ook gesynchroniseerd naar jouw andere toestellen waarop je het digitale handboek gebruikt. 8. Open het ebook om het te lezen, de digitale extra’s te ontdekken en gebruik te maken van de handige studiefuncties.
Bij problemen, contacteer je het best de klantendienst van Bookshelf: support@bookshelf.nl Meer informatie over de eCampus vind je op www.lannoocampus.be/ecampus.
D/2016/45/211 – ISBN 978 94 014 3617 5 – NUR 793 Vormgeving omslag: Studio Lannoo en Keppie & Keppie Vormgeving binnenwerk: Peer De Maeyer © Geert Dehouck, Bert De Paep & Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2016. Uitgeverij LannooCampus maakt deel uit van Lannoo Uitgeverij, de boeken- en multimediadivisie van Uitgeverij Lannoo nv. Alle rechten voorbehouden. Niets van deze uitgave mag verveelvoudigd worden en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm, of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Uitgeverij LannooCampus Erasme Ruelensvest 179 bus 101 3001 Leuven België www.lannoocampus.be
verzekeringen-boek-2016.indd 4
18/08/16 20:55
inhoud
OVER DE AUTEURS 11 hoofdstuk 1. Maatschappelijk en economisch belang van verzekeringen 15 1 Verzekeren van risico’s 1.1 Fasen in riskmanagement 1.2 Tussenkomst van de overheid 2 De verzekeringsmarkt in BelgiÍ 2.1 Instellingen en verenigingen FSMA en NBB 2.2 Verzekeringstussenpersonen 2.3 Verzekeringsmaatschappijen 2.4 Tewerkstelling in de sector 3 De verzekeringsmarkt in Europa 4 De financiÍle situatie van de verzekeringsmaatschappijen 4.1 Rendabiliteit 4.2 Solvabiliteit 4.3 Analyse van enkele BOAR-takken 4.4 Analyse van Leven TEST JE KENNIS
18 19 22 25 25 27 28 31 32 32 33 36 37 40 42
Intermezzo: jongerencase 45 hoofdstuk 2. Verzekeringstechniek 53 1 De wiskundige reserve van een levensverzekeringsovereenkomst 2 De voorzieningen in schadeverzekeringen 3 Toepassing op de case TEST JE KENNIS
56 57 59 62
hoofdstuk 3. Basisbegrippen uit de verzekeringssector 65 1 Een verzekeringsovereenkomst 1.1 De verzekeraar 1.2 De verzekeringstussenpersoon
verzekeringen-boek-2016.indd 5
67 67 68
18/08/16 20:55
1.3 De verzekeringnemer 1.4 De verzekerde 1.5 De begunstigde of rechthebbende 1.6 De NBB en de FSMA 1.7 De Ombudsman van de Verzekeringen 2 Verzekeringsdocumenten 2.1 Het verzekeringsvoorstel 2.2 De verzekeringsaanvraag 2.3 De voorafgetekende polis 2.4 De verzekeringspolis 2.5 Het bijvoegsel (bijakte of avenant) 2.6 Het vervaldagbericht 3 Andere begrippen 3.1 Vrijstelling of franchise 3.2 Wachttijd TEST JE KENNIS
71 72 72 73 75 77 77 78 78 79 80 80 82 82 84 85
hoofdstuk 4. Basisoverzicht verzekeringsproducten 87 1 Mobiliteit 1.1 Verzekering BA motorrijtuigen a. Waarborgen b. Wat bij schade? 1.2 Omniumverzekering a. De waarborgen b. Schadegeval 1.3 Dekking bestuurder en inzittenden 1.4 Dekking bijstand 2 Patrimonium 2.1 Wie heeft belang bij een goede brandverzekering? 2.2 Verzekerde personen 2.3 De waarborgen a. Basiswaarborgen b. Keuze waarborgen 2.4 Verzekerde waarde a. Gebouw b. Inhoud c. Verzekering in eerste risico? 2.5 Schaderegeling 2.6 Premie 2.7 Specifieke vragen
verzekeringen-boek-2016.indd 6
89 89 90 93 98 98 100 101 102 103 103 104 105 106 109 111 111 112 112 113 114 115
18/08/16 20:55
3 Aansprakelijkheid 3.1 Verzekerde waarborgen 3.2 Verzekerde personen 3.3 Uitsluitingen 3.4 Enkele specifieke situaties 3.5 Schaderegeling 3.6 Premie en vrijstelling 4 Personen 4.1 Persoonlijke ongevallenverzekering a. Ongeval b. Doel van een ongevallenverzekering c. Dubbel verzekerd? 4.2 Arbeidsongevallenverzekering 4.3 Verzekering huispersoneel a. Huispersoneel – verzekerde personen b. Wat vergoedt een verzekering huispersoneel? c. Wat als men geen verzekering huispersoneel afgesloten heeft? 4.4 Hospitalisatieverzekering a. Hoe werkt het systeem van een ziekenfonds en wat wordt terugbetaald? b. De praktijk c. Remgeld d. Opname in een ziekenhuis e. Geconventioneerd of niet? f. En wat bij een spoedopname? g. Sociale beschermingsmaatregelen h. Afsluiten van een hospitalisatieverzekering i. De waarborgen j. Enkele specifieke kenmerken of begrippen van een hospitalisatieverzekering k. Waar kun je een hospitalisatieverzekering onderschrijven? 5 Finance 5.1 Levensverzekering met dekking bij overlijden 5.2 Spaarverzekeringen en pensioenverzekeringen 6 Bijstand 6.1 Rechtsbijstand 6.2 Reisbijstand TEST JE KENNIS
verzekeringen-boek-2016.indd 7
115 116 117 118 119 122 123 123 123 123 124 126 127 128 128 130 130 130 131 132 132 132 133 134 134 134 135 138 140 141 142 144 149 149 152 163
18/08/16 20:55
hoofdstuk 5. Basiswetgeving 165 1 Deel IV Verzekeringswet 1.1 Toepassingsgebied a. Specifieke wetgeving met betrekking tot bepaalde verzekeringstakken 1.2 Het sluiten van de verzekeringsovereenkomst a. Wat is een verzekering(sovereenkomst)? b. De verzekeringspolis 1.3 Wijzigingen tijdens de looptijd van de polis 1.4 Opzegging van de polis 1.5 Het schadegeval 1.6 Enkele begrippen 1.7 Een korte schets van de verschillende soorten verzekeringen a. De zaakverzekeringen b. Aansprakelijkheidsverzekeringen c. Rechtsbijstandsverzekeringen d. Persoonsverzekeringen 2 Controlewetgeving 2.1 Doel 2.2 Toepassingsgebied 2.3 FSMA 2.4 Financiële, technische en juridische controle 2.5 Geheel of gedeeltelijke vereffening van de verzekeringsverrichtingen 3 Deel VI Verzekeringswet 3.1 Doel 3.2 Toepassingsgebied 3.3 Inhoud van de wet 3.4 Sociaal statuut TEST JE KENNIS
168 168 170 171 171 173 184 186 189 193 196 196 198 201 202 203 203 203 204 204 204 205 205 205 207 209 210
hoofdstuk 6. Soft-Law 213 1 Gedragscode inzake reclame of informatieverstrekking over individuele levensverzekeringen 1.1 Basisprincipes 1.2 Financiële infofiche levensverzekering: algemeen 1.3 Voorbeeld financiële infofiche 2 Moratorium op nodeloos complexe producten TEST JE KENNIS
verzekeringen-boek-2016.indd 8
215 215 216 218 220 223
18/08/16 20:55
hoofdstuk 7. Andere wetgeving 225 1 De wet ter voorkoming van het witwassen van geld en van de financiering van terrorisme 1.1 Juridisch kader a. Welke handelingen vallen onder de antiwitwaswet? b. Wanneer is de herkomst van geld of activa te beschouwen als ‘illegaal’? c. Welke verplichtingen vloeien voort uit de wet? 1.2 Taakverdeling a. De taken van de verzekeringstussenpersoon bestaan hoofdzakelijk uit: b. De taken van de verzekeringsonderneming bestaand hoofdzakelijk uit: 1.3 Tabel van de knipperlichten 1.4 Taakverdelingsschema tussen de verzekeringstussenpersonen en de verzekeringsondernemingen 2 WMPC 2.1 Verkoop op afstand a. Begrippen en toepassingsgebied b. Precontractuele informatieverplichtingen c. Default-opties bij verkoop via internet d. Herroepingsrecht e. Inwerkingtreding van de overeenkomst f. Bewijs, aansprakelijkheid en sancties g. Standaardclausules 2.2 Gezamenlijk aanbod a. Gezamenlijk aanbod voor financiële diensten verboden b. Uitzonderingen op het verbod 3 MIFID-regelgeving 3.1 Overzicht van de belangrijkste bepalingen 3.2 Verzekeringsbemiddelingsdienst 3.3 Verzekeringstussenpersonen 3.4 Verantwoordelijkheidsregeling 3.5 Algemene zorgplicht 3.6 Informatieverstrekking aan de cliënten 3.7 Zorgplicht 3.8 Belangenconflicten 3.9 Vergoedingen 3.10 Verslaggeving aan de cliënt 3.11 Gegevensbewaring en cliëntendossier 3.12 Burgerlijke sancties TEST JE KENNIS
verzekeringen-boek-2016.indd 9
227 227 228 229 230 234 235 237 238 246 253 253 254 258 268 268 271 272 273 276 276 277 277 279 279 280 281 283 284 285 293 295 298 299 300 302
18/08/16 20:55
10
goed verzekerd?!
Bijlage 1 voorbeeld van een nog in te vullen verzekeringsvoorstel voor een woningverzekering 305 Bijlage 2 voorbeeld van een verzekeringsaanvraag voor een autoverzekering met als gekozen waarborgen burgerlijke aansprakelijkheid, rechtsbijstand en bestuurder 311 Bijlage 3 voorbeeld van een voorafgetekende polis van een huurdersverzekering voor een appartement 314 Bijlage 4 voorbeeld van de algemene polisvoorwaarden van een autoverzekering 321 Bijlage 5 globaal voorbeeld uit de praktijk van de autoverzekeringen met betrekking tot de bijzondere voorwaarden, het bijvoegsel en het vervaldagbericht 334 Bijlage 6 bijzondere voorwaarden schade aan particuliere zaken 344 Bijlage 7 voorbeeld van een opzegbrief 345 Bijlage 8 voorbeeld van een vervaldagbericht 346 INDEX 349
verzekeringen-boek-2016.indd 10
18/08/16 20:55
11
OVER DE AUTEURS
Johan Baert, licentiaat rechten, is opleidingshoofd Financie-/immobiliën- en verzekersingswezen aan de hogeschool Vives. Een aantal jaren was hij prakijktlector aan de rechtsfaculteit bij professor G.L. Ballon. Momenteel is hij werkzaam in een bank- en verzekeringskantoor.
Miek De Graeve, licentiate rechten, is optieverantwoordelijke rechtspraktijk in het departement Handelswetenschappen en Bedrijfskunde aan de UC Limburg. Zij doceert onder andere gezins- en bedrijfsverzekeringen, en verzekeringsrecht. Miek De Graeve is co-auteur van het hoofdstuk ‘Basiswetgeving’.
Geert Dehouck is commercieel directeur bij de rechtsbijstandsverzekeraar D.A.S. Hij is een veelgevraagd, inspirerend spreker die zijn kennis en ervaringen deelt op een begeesterende wijze. Hij wordt beschouwd als een bvv, een bekende Vlaming in verzekeringen. In 2010 werd hij genomineerd als Insurance Personality van het jaar. Hij is bekroond met de Gulden Regel 2012 (FVF). Bert De Paep is verzekeringsmakelaar. Hij geeft verzekeringsadvies aan particulieren en bedrijven. Hiervoor vertrekt hij van de noden en de situatie van elke persoon om zo samen met hem of haar de meest passende verzekeringsoplossing te kiezen.
verzekeringen-boek-2016.indd 11
18/08/16 20:55
12
goed verzekerd?!
Rudi Goris Lic. Politieke wetenschappen. Lector financiën en verzekeringen aan de UC Leuven. Meer dan 25 jaar ervaring in de verzekeringssector.
Marlies Gyselaers is licentiate handels- en consulaire wetenschappen, is optieverantwoordelijke financie- en verzekeringswezen en opleidingscoördinator Bedrijfsmanagement in het departement Handelswetenschappen en Bedrijfskunde aan de UC Limburg. Zij doceerde er onder andere gezins- en bedrijfsverzekeringen. Momenteel doceert zij verzekeringsrecht. Marlies Gyselaers is coauteur van het hoofdstuk ‘Basiswetgeving’. Christel Leemans is master in de Toegepaste Economische Wetenschappen (UFSIA). Zij volgde een executive education program aan de Vlerick Management School. Als docent is zij verbonden aan de Karel de Grote Hogeschool in Antwerpen (departement Handelswetenschappen en Bedrijfskunde) waar zij hoofdzakelijk actief is binnen de richting Financie- en Verzekeringswezen. Zij is gewezen directeur bij een Antwerpse verzekeringsmaatschappij en is nu professioneel actief in een verzekeringskantoor.
verzekeringen-boek-2016.indd 12
18/08/16 20:55
Luc Rosiers is licentiaat in de Economische Wetenschappen en behaalde een licentie in de Rechten en in het Notariaat. Aan de Artesis Plantijn Hogeschool Antwerpen doceert hij onder andere de verzekeringstakken BOAR (Brand, Ongevallen en Allerlei Risico’s) en Leven, Beleggingsleer, Financiële actualiteit, Vennootschapsrecht en Registratie-, schenk- en erfbelasting. Hij begeleidt de derdejaarsstudenten van de bachelor Financie- en Verzekeringswezen tijdens hun stage bij de verzekeringsmakelaars, -agenten en -maatschappijen. Ook aan het CVO-Crescendo te Mechelen vervult Luc Rosiers een lesopdracht van de HBO5-cursussen Bank- en beurswezen en Personenbelasting. Anja Vanderspikken. Na haar studies aan de rechtsfaculteit van de KU Leuven (licentiaat rechtsgeleerdheid 1991), was zij medewerker aan het Centrum Verzekeringswetenschap van de KU Leuven. Daarna deed zij ervaring op in de verzekeringspraktijk, eerst als zelfstandig verzekeringsmakelaar, daarna als bedrijfsjurist bij KBC Verzekeringen NV. In 2007 stapte zij over naar het Hoger Onderwijs (UC Leuven, departement Economisch Hoger Onderwijs) waar zij meewerkt aan onderzoek rond verzekeringsthema’s en verzekeringsrecht en schadeverzekeringen doceert.
verzekeringen-boek-2016.indd 13
18/08/16 20:55
14
goed verzekerd?!
HOOFDSTUK 1 MAATSCHAPPELIJK EN ECONOMISCH BELANG VAN VERZEKERINGEN 1 Verzekeren van risico’s
INTERMEZZO: JONGERENCASE
HOOFDSTUK 2 VERZEKERINGSTECHNIEK
2 De verzekeringsmarkt in België 3 De verzekeringsmarkt in Europa 4 De financiële situatie van de verzekeringsmaatschappijen TEST JE KENNIS
HOOFDSTUK 3 BASISBEGRIPPEN UIT DE VERZEKERINGSSECTOR
HOOFDSTUK 4 BASISOVERZICHT VERZEKERINGSPRODUCTEN
HOOFDSTUK 5 BASISWETGEVING
HOOFDSTUK 6 SOFT-LAW
HOOFDSTUK 7 ANDERE WETGEVING
verzekeringen-boek-2016.indd 14
18/08/16 20:55
inhoud
15
hoofdstuk 1
Maatschappelijk en economisch belang van verzekeringen
verzekeringen-boek-2016.indd 15
18/08/16 20:55
verzekeringen-boek-2016.indd 16
18/08/16 20:55
maatschappelijk en economisch belang van verzekeringen
17
In dit hoofdstuk wordt het maatschappelijk belang van verzekeringen benaderd vanuit de kernvragen rond riskmanagement en de tussenkomst van de overheid. Voor het economisch belang wordt gekeken naar de verzekeringsmarkt op Belgisch en Europees niveau. De belangrijkste actoren komen aan het licht en de rendabiliteit en de solvabiliteit komen aan bod. Binnen een maatschappelijke context is iedereen op zoek naar zekerheid en veiligheid. Als particulier of als onderneming willen we ons behoeden voor onheil. Hoe kunnen we ons financieel beschermen tegen talrijke en gevarieerde gevaren of risico’s, zoals ziekte, ongeval, overlijden, maar ook diefstal, storm, brand, verlies van inkomen en vorderingen tot schadeloosstelling? Dat kan op verschillende manieren: • Zelf reserves aanleggen als eerste vorm is een geruststelling. • Preventie is eveneens een zoeken naar zekerheid en veiligheid. De maatschappij is vandaag echter zo complex geworden dat deze acties vaak ontoereikend zullen blijken. Door een verzekering af te sluiten wordt het risico overgedragen op een verzekeraar. Deze overdracht is mogelijk: • Als er rekening wordt gehouden met het aantal voorvallen en de spreiding van de gebeurtenissen. • Als voldoende solidariteit zorgt voor voldoende incasso bij de verzekeraar. • Door het afsluiten van een verzekeringspolis wordt het risico overgedragen op de verzekeraar tegen betaling van een premie. Voor de verzekeringnemer zal het voorvallen van het risico gecompenseerd worden (veelal) door een financiële vergoeding. Een onzekere toekomstige gebeurtenis wordt hierdoor omgezet in een zekere actuele gebeurtenis, namelijk de premiebetaling. Vanuit een economische invalshoek heeft de verzekeringssector, naast het vergoeden van schade en het stimuleren van sparen, een belangrijke rol in het investeren van de toevertrouwde middelen en het verlenen van financiële diensten. De verzekeraars beheren financiële middelen om aan hun toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen. Deze gelden worden geïnvesteerd in overheidspapier, vastgoed, hypothecaire schuldvorderingen, aandelen, obligaties …
verzekeringen-boek-2016.indd 17
18/08/16 20:55
18
goed verzekerd?!
1. VERZEKEREN VAN RISICO’S Hoewel iedereen het eens is met de bewering dat we leven in een wereld vol risico’s, is het moeilijk om het begrip te definiëren. Het woord ‘risico’ heeft verschillende betekenissen. Vaak wordt het begrip gedefinieerd als de mogelijkheid dat een ongewenste gebeurtenis optreedt, dat er gevaar is voor verlies of schade. Risico kan ook gebruikt worden om de persoon of de goederen die het voorwerp uitmaakt aan te duiden. Een jonge bestuurder is misschien een risico voor de autoverzekering. Of een houten chalet kan voor de brandverzekeraar een gevaarlijk risico zijn. Vaak heeft risico ook de betekenis van gevaar. Zo vormt het brandrisico in een brandverzekering of het overlijdensrisico in een levensverzekering het gevaar waarvoor men verzekerd is. In principe zijn alleen de gevolgen van onzekere, toekomstige en mogelijke gebeurtenissen, waarvan de totstandkoming buiten de wil van de verzekerde valt, verzekerbaar. Mensen en objecten zijn onderhevig aan risico’s. In het algemeen taalgebruik is een risico de mogelijkheid dat in een gegeven periode en situatie, verwachtingen niet in vervulling gaan. De onzekerheid kan betrekking hebben op de gebeurtenis zelf of op het ogenblik waarop de gebeurtenis zich zal voordoen. Het is een bedreiging voor de mens, als groep of individu, en voor goederen. De verzekeraar geeft een specifieke inhoud aan de begrippen ‘risico’ en ‘gevaar’: • Risico is het voorwerp dat aan gevaar kan blootgesteld worden, bijvoorbeeld: >> woning in brandverzekering; >> gezinsvermogen in aansprakelijkheidsverzekering; >> bepaalde personen in hospitalisatieverzekering; >> bepaalde persoon in levensverzekering. • Gevaar is de gebeurtenissen die een bedreiging vormen voor het risico (voorwerp), bijvoorbeeld: >> brandgevaar in brandpolis; >> burgerlijke aansprakelijkheid in aansprakelijkheidsverzekering; >> bepaalde ziektes of opnames in een ziekenhuis in hospitalisatieverzekering; >> het overlijden van een bepaald persoon in levensverzekering. In de verzekeringssector moet een risico onzeker en zuiver zijn. De gebeurtenis mag niet afhangen van de wil van de partijen. De verzekeringsovereenkomst is
verzekeringen-boek-2016.indd 18
18/08/16 20:55
maatschappelijk en economisch belang van verzekeringen
19
dan ook een kanscontract, omdat de prestatie van de verzekeraar afhankelijk is van deze onzekere gebeurtenis. Bijgevolg zijn niet verzekerbaar: • opzet; • bestaande risico’s; • speculatieve risico’s, want deze kunnen een gunstig of ongunstig resultaat hebben >> Voorbeelden: het ondernemingsrisico, beursspeculaties, opstarten van een nieuwe activiteit …; • de door grove schuld veroorzaakte schadegevallen, indien de grove schuld in de polis omschreven is (art. 62 Verzekeringswet 4 april 2014); • zelfmoord binnen bepaalde termijnen. De verzekeraar heeft de vrijheid in het selecteren en differentiëren van risico’s. De verzekeringnemer is verplicht bij het sluiten van de overeenkomst alle hem bekende omstandigheden nauwkeurig mee te delen die hij redelijkerwijze moet beschouwen als gegevens die van invloed kunnen zijn op de beoordeling van het risico door de verzekeraar (art. 58 Verzekeringswet 4 april 2014).
1.1 Fasen in riskmanagement De samenleving heeft zich maatschappelijk en technologisch ontwikkeld. Met deze ontwikkeling is ook de complexiteit en de omvang van risico’s toegenomen. Er wordt voortdurend gezocht naar oplossingen om deze risico’s op te vangen. De oorsprong van het gestructureerd denken over risico’s ligt in de Verenigde Staten. Jaarlijkse verzekeringspolissen verplichten de ondernemingen om actief te werken aan risicobeheer. Riskmanagement of risicobeheer is een onderzoek naar risico’s die mensen, goederen en activiteiten bedreigen en de formulering en invoering van het beleid waarmee deze risico’s aangepakt worden.1 Riskmanagement gaat veel verder dan verzekeren. Vertrekkend vanuit het risico tracht men oplossingen te zoeken om het risico te vermijden of aan banden te leggen. Preventie speelt hierbij een grote rol. Voor het restrisico dat niet kan worden gecontroleerd, moet een financiële oplossing gezocht worden. Die financiële oplossing is dikwijls verzekeren, maar een onderneming kan ook zelf een reserve aanleggen. Verzekeringen hebben slechts een zeer beperkt
1 Claes, P.F. & Meerman, H.J.J.M. (1991). Riskmanagement, Inleiding tot het risicoproces. Leiden: Stenfert Kroese, p. 198.
verzekeringen-boek-2016.indd 19
18/08/16 20:55
20
goed verzekerd?!
oplossend vermogen en moeten gezien worden als een financiële compensatie voor het risico dat zich heeft voorgedaan. Om de beperkingen van een financiële compensatie te omzeilen, leveren verzekeraars meer en meer prestaties in natura. De doelstellingen van riskmanagement zijn velerlei: • De financiële gevolgen en financiële impact van een risico in kaart brengen (de draagkracht meten). • De kans inschatten op het risico dat het zich voordoet. De veiligheid verhogen. • De risicokosten laag houden. • Duurzaamheid van de activiteit bevorderen. • Vertrouwen bevorderen. • De premies van de risico’s die de onderneming wenst te laten verzekeren beheersbaar houden. Riskmanagement kan zowel gebruikt worden voor particulieren (personal risk management) als voor ondernemingen (corporate risk management). Riskmanagement gebeurt in verschillende fasen:
INVENTARISATIE VAN DE RISICO’S EVALUATIE VAN DE RISICO’S BEHEERSEN VAN DE RISICO’S FINANCIERING VAN DE RISICO’S In een eerste fase (assess) worden de risico’s geïnventariseerd. Voor een particulier kan men als basis de schade nemen die men zelf kan oplopen of de schade waarvoor men tegenover derden kan aansprakelijk gesteld worden. Voor ondernemingen spreekt men van financiële, strategische, operationele en ongevalsrisico’s. De tweede fase (evaluate) evalueert de verschillende risico’s. De risico’s worden geplaatst op een as ‘kleine kans tot grote kans’ tegenover ‘kleine schade tot RISICO
Preventie
Nauwelijks verzekerbaar, tenzij preventief of verplicht
Te verwaarlozen risico’s
Bedreigend en verzekerbaar
KANS
verzekeringen-boek-2016.indd 20
18/08/16 20:55
maatschappelijk en economisch belang van verzekeringen
21
grote schade’. Dit veronderstelt een inzicht in de situatie van een onderneming of particulier: doelstellingen, omzet, cashflow, investeringen, goederenstroom, voorraden, verkoop, informatica, aansprakelijkheden … Eenmaal de risico’s omschreven zijn, kan men zich focussen op de derde fase (manage). Deze fase houdt in dat men probeert preventief de risico’s te beheersen door in te spelen op het voorkomen van de schade en/of op de grootte van de schade. Meestal neemt men aan dat preventie zich toespitst op een aantal elementen: • bouwkundige elementen: brandmuren, kogelwerend glas, brandwerende deuren …; • elektronische beveiliging: camerabewaking, brandalarm, diefstalalarm, hold-upknop …; • attitude van de betrokken mensen: een risicoalertheid bij >> de betrokkenen aanbrengen door het organiseren van opleidingen … >> juridische clausules in contracten, exoneratieclausules … Heel vaak zullen polissen preventiemaatregelen opleggen aan de klant: • verplichting installatie van rookmelders, plaatsing brandblussers …; • bouwtechnische voorschriften zoals compartimentering van het gebouw; • aanwezigheid van gekeurde elektrische installaties; • minimumhoogte voor plaatsen van voorraden … Als het risico niet te beheersen is, komt de vierde fase aan bod (measure), namelijk de beslissing om het risico zelf te dragen of om het over te dragen en te laten financieren. Een onderneming die beslist het risico zelf te dragen kan hiervoor zelf voorzieningen aanleggen. Maar vaak richt die onderneming hiervoor een captive op. Een captive is een verzekeringsonderneming die volledig eigendom is van een onderneming die zelf geen verzekeraar is. Enkele grote multinationals hebben hun eigen verzekeringsmaatschappij opgericht waar de eigen bedrijfsrisico’s (bijvoorbeeld de aanvullende pensioenverzekeringen van het personeel) worden verzekerd. Een verzekeraar kan het risico dragen wanneer hij hiervoor de financiële middelen (de premies) kan verzamelen. De verzekeringssector houdt in de klassieke betekenis een georganiseerde solidariteit in. Verzekeringsmaatschappijen verzamelen de financiële middelen om deze toe te kennen aan de schadelijders. De bijdragen van velen moeten zorgen voor de uitkeringen aan de enkelingen die verliezen lijden. De verzekeraars profiteren dus van de wet van de grote getallen. Als zodanig vormt solidariteit de essentie van de verzekeringsactiviteit.
verzekeringen-boek-2016.indd 21
18/08/16 20:55
22
goed verzekerd?!
1.2 Tussenkomst van de overheid
Verplichte solidariteit De solidariteit die typerend is voor de verzekeringssector legt de wetgever vaak verplicht op: • de verplichte sociale zekerheid; • verplichte verzekering burgerlijke aansprakelijkheid motorrijtuigen; • de jachtverzekering; • de arbeidsongevallenverzekering; • de verplichte verzekering voor publiek toegankelijke gebouwen burgerlijke aansprakelijkheid brand en ontploffing; • … De overheid heeft vaak een waarborgfonds opgericht. Dit waarborgfonds kan tussenkomen in de gevallen wanneer niet voldaan werd aan de verzekeringsverplichting: • het gemeenschappelijk motorwaarborgfonds; • het fonds voor arbeidsongevallen; • het fonds voor hulp aan slachtoffers van opzettelijke gewelddaden; • het fonds voor medische ongevallen; • het fonds voor beroepsziekten. Een andere techniek bestaat erin niet de hele polis te verplichten, maar wel een aantal waarborgen binnen de polis: • De brandverzekering is niet verplicht, maar moet wel voor de eenvoudige risico’s een aantal waarborgen inhouden, zoals de waarborg stormschade, natuurrampen … • De verzekering burgerlijke aansprakelijkheid privéleven is evenmin verplicht, maar heeft ook een aantal verplichte waarborgen. De solidariteit komt in het gedrang door de toepassing van segmenteringen in de verzekeringssector. Door de segmentering krijgen de goede risico’s betere premies, en de slechte worden samengebracht en vallen onder dure premies of worden quasi onverzekerbaar. De overheid probeert de segmentering soms in te perken. Bijvoorbeeld met niet-discriminatieprincipes2 voor de premies van een hospitalisatieverzekering of autoverzekering.
2 Wet 10 mei 2007, BS, 2007-29031, gewijzigd door de wet van 21 december 2007, BS, 2007, 66175.
verzekeringen-boek-2016.indd 22
18/08/16 20:55