PROFESSOR
KLEINBREIN helm met beweegbaar vizier
strijdros
gevelde lans
braies of lange onderbroek
snavelschoenen
Wonderlijke weetjes en fascinerende feiten over de
RIDDERS
SARAH DEVOS met illustraties van HELEEN BRULOT
INHOUD De middeleeuwen 1. Tijdlijn 2. Zo begon het 3. Het feodale stelsel
8 8 13 15
Echte ridders 1. Wie mocht ridder worden? 2. Page wordt schildknaap wordt ridder 3. Coole ridders 4. De code
21 21 26 30 36
Wapens & schilden 1. Woeste wapens 2. Wapenschilden
38 38 46
Het kasteel 1. Oude en minder oude kastelen 2. Delen van de donjon 3. Een dorpje op zichzelf
49 49 54 59
Wie werkt in het kasteel? 1. De baas… 2. … en zijn gevolg 3. Wie woont waar?
64 64 68 71
Een doodgewone dag op het kasteel 1. Voor een kasteelheer 2. Voor een ridder
74 74 77
Vrouwen & kinderen eerst 1. En wat doen de vrouwen? 2. Kindertijd in de riddertijd
81 81 84
En mijn hobby’s zijn… 1. Vrije tijd 2. Op jacht!
86 86 89
Ten aanval! 94 1. Wrede veldslagen: vechten op leven en dood 94 2. Bekende oorlogen 100
Toernooien & steekspelen
103
Bedevaarten & kruistochten 1. Op bedevaart 2. Kruistocht (maar niet in spijkerbroek)
108 108 111
’t Is feest!
114
’t Is voorbij…
120
DE M IDDEL EEU W EN VAN CA. 500 TOT CA. 1500
1. TIJDLIJN Je kunt pas ridder worden als je betovergrootvader, grootvader en vader ook ridder waren.
Je kunt alleen ridder worden als je vader het ook is.
rond 800
rond 1000 1066
Iedereen kan ridder worden door een paard en wapens te kopen.
De slag bij Hastings
rond 1100
De Honderdjarige Oorlog De Magna Carta nder ijgt mi ning kr 1. De ko . rechten nen delman ting. name e s 2. Voor minder bela op betalen recht heeft voor ereen 3. Ied rlijk proces lve eha B een ee ( . k lijk) htban de rec pel natuur eu 't gep
1215
1302
1337– 1453
Ridder zijn is in deze tijd niet meer dan een erezaak.
einde 15de eeuw Guldensporenslag
In dit ridderlijke boek lees je over het dagelijkse leven van stoere ridders en hun kompanen. We sommen de grootste middeleeuwse mijlpalen even voor je op:
Willem de Veroveraar
1066 De slag bij Hastings De NormandiĂŤrs (dat zijn Vikingen die een deel van Frankrijk veroverden) winnen de veldslag van Hastings, een plaatsje in Engeland. Dat doen ze onder leiding van Willem van NormandiĂŤ, die zijn naam prompt verandert in Willem de Veroveraar.
1215 Magna Carta Koning Jan Zonder Land ondertekent in Engeland de Magna Carta, een document waarmee hij erin toestemt minder macht te hebben als koning. 10
der ijgt min ning kr 1. De ko . n e recht nen delman ting. name e s 2. Voor minder bela n e l beta cht op eft re e h n e voor ere 3. Ied rlijk proces lve Beha een ee ( . k n lijk) htba de rec pel natuur eu 't gep
Door dit belangrijke papiertje hoeven de rijke leenmannen bijvoorbeeld minder belasting te betalen (en kunnen ze nog rijker worden!).
1302 De GuldenÂsporenslag Vlaamse voetsoldaten winnen tegen Franse ridders te paard.
Vlaming
Karel VII
1337–1453 De Honderdjarige Oorlog Frankrijk en Engeland blijven maar vechten. Tussendoor leggen ze een paar keer de wapens neer 11
(wapenstilstand heet dat), maar honderd jaar lang is het toch erg rumoerig in deze streken. Einde vijftiende eeuw Minder oorlogen, professionelere legers en soldaten met vuurwapens en kanonnen zorgen ervoor dat ridders te paard alsmaar minder belangrijk worden. Ridder zijn is in die tijd meer een erezaak. Kastelen verliezen aan belang en veel ervan raken in verval. Mensen willen inmiddels wel wat meer luxe en comfort dan de grote zaal van zo’n enorm, koud en kil kasteel. Met de stenen van de kastelen bouwen ze vaak andere gebouwen, zoals kazernes of gevangenissen.
Vanaf de achttiende eeuw Mensen uit de achttiende eeuw vonden het idee van de middeleeuwse kastelen erg romantisch en charmant. Ze bouwden nieuwe kastelen in dezelfde stijl, maar met meer ‘moderne’ snufjes en comfort. 12
2. ZO BEGON HET Kruistochten, gigantische, jarenlange oorlogen, plunderingen, wrede vechtpartijen… De middeleeuwen (circa 500-1500) waren ongelofelijk wild en heftig! Vind je het lastig om je daar iets bij voor te stellen? Denk dan even aan de ergste ruzie met je broer, zus of vriend(in). Vermenigvuldig dat tafereel met 1.041.760, gooi er nog wat wrede man-tegen-mangevechten bij, een portie flinke bloedvergieten et voilà, je komt een béétje in de buurt. Yep… zo gruwelijk dus! Het leven in de middeleeuwen was dus echt geen lolletje. Eigenlijk kon je in die tijd hooguit vier dingen zijn en dus doen:
HEER OF RIDDER (= de adel): vechten
13
BOER: werken op het land (zeg maar: ploeteren)
BISSCHOP OF PRIESTER: bidden
HANDELAAR (= een soort tussenklasse die pas later ontstond): spullen kopen en verkopen Het was bijna onmogelijk om van klasse te veranderen, hoe graag je ook zou willen. Je moest je lot dragen zoals je het kreeg. 14
Wie arm of ziek was, probeerde een aalmoes te krijgen. Op meer dan een beetje liefdadigheid hoefde je immers echt niet te hopen in die harde tijd! De aalmoezenier verdeelde restjes eten en wat geld onder de arme en zieke mensen. Anders hadden ze helemaal niets. En alsof dat nog niet erg genoeg was, stelde ook het leven van gewone werkende mensen niet veel voor. Alleen als je héél veel geld had, kon je je lekker laten gaan en het ene feest na het andere organiseren. Maar de meeste middeleeuwers hadden een triest, troosteloos leventje. Je zou bijna denken: ‘gelukkig’ duurde dat ellendige leven meestal niet héél lang, middeleeuwers werden vaak niet ouder dan 45 jaar.
3. HET FEODALE STELSEL Ken je Karel de Grote? Hij heerste ongeveer vanaf 800 en hij was een van de allerbelangrijkste koningen van de middeleeuwen. Hij was zo belangrijk dat hij zelfs ‘keizer van het Westen’ werd genoemd. Maar niet alleen zijn naam was groot. Het land en het leger van Karel de Grote waren dat ook. Hij 15
verdeelde zijn gigantische rijk in kleinere delen. Zo’n deel noemde je een ‘heerlijkheid’.
Aan het hoofd van elke heerlijkheid zette de koning een leenman, vaak een hertog of graaf. Zij werden ook wel vazallen genoemd en woonden in een kasteel.
16
Karel de Grote
leenman (vazal) heerlijkheid
17
www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Š Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2016 Tekst: Sarah Devos Vormgeving: Studio Lannoo Illustraties: Heleen Brulot Revisie: De Witregel D/2016/45/352 NUR 212 978 94 014 3506 2 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.