Geef maar toe: mislukken doen we allemaal. Misschien niet op grote schaal, maar op een of andere manier hebben we het wel eens verknald.
De epische miskleun. Jouw misstappen kunnen de wereld veranderen. Koester het onlogische. Verknallen is opvallen. Zelfs robots maken fouten. De triomf van de amateur. De wraak van de reuzenvinger. Zelfvertrouwen wordt overschat.
14 20 28 34 42 50 58
De fortuinelijke misser. Zet je blik op scherp. Maak fouten. Elke dag. De tirannie van de perfectie. Een smetteloos uitzicht? Verstoor het.
64 76 86 90
Lap de regels aan je laars. Richt je verbeelding anders in. Zet de puzzel verkeerd in elkaar. Wees niet bang om niet leuk gevonden te worden. Hou het simpel. Neem jezelf niet te serieus.
100 108 114 118 124
Ga inspirerend op je bek. Maak jezelf belachelijk. Photoshop betekent niet altijd perfectie. Hou je publiek bij de pinken. Wat een ander weggooit wordt misschien jouw meesterwerk. Werk aan je achtertuin. Wees niet saai.
Hulde aan de mislukking.
128 130 136 150 156 158
164
Compleet en finaal de mist ingaan terwijl het succes voor het grijpen lag.
De epische miskleun.
Jouw misstappen kunnen de wereld veranderen.
Kleine vergissingen horen bij het leven. Ze overkomen ons tientallen keren per dag. We draaien het verkeerde nummer. We vergeten een rekening te betalen. We noemen een collega bij de verkeerde naam. Dit zijn onbelangrijke, onvermijdelijke foutjes die je meteen vergeet. Vergeet ze dus maar even en beeld je een kolossale, catastrofale mislukking in. Het soort foutje dat zichtbaar is vanuit de ruimte. Het soort miskleun dat je zó met afschuw vervult dat er een onheilspellend adjectief bij hoort. De epische miskleun. De epische miskleun is een blunder waar je mond van openvalt, je maag van omdraait en een koninkrijk aan ten onder kan gaan. De uitschuiver die carrières en geesten kraakt. Wordt hij gefilmd, dan verspreidt hij zich als een lopend vuurtje over de sociale media en krijgt hij een ereplaats op epicfail.com. Maar de epische miskleun is niet altijd over de hele lijn een ramp, en hij is niet het monopolie van de loser. Zoals ik aan het begin al zei: zelfs toppers zijn niet immuun. Neem nu Apple, het toonbeeld van een succesvol bedrijf. Wanneer een product van Apple flopt – al dan niet episch – is dat zo uitzonderlijk dat de aarde stopt met draaien, nerds spontaan zelfhulpgroepen oprichten en investeerders met 15
wijd open mond toekijken. Het gebeurde in 2012, toen Apple-CEO Steve Jobs Google Maps verbande van alle Apple-toestellen en zijn team de opdracht gaf om de wereld opnieuw in kaart te brengen. Toen liepen de eerste recensies binnen. Apples cartografische ambities hadden wegen opgeleverd die langs de muren van gebouwen omhoog schoten, torenflats die in het trottoir leken weg te smelten en snelwegen die opgevouwen waren als origami. Het was een epische miskleun. Maar dit fiasco zou alsnog tot een toekomstig succes kunnen leiden. Hoe onwaarschijnlijk dat ook lijkt, de toekomst is onzeker, dergelijke dingen vallen niet te voorspellen… en het is al eerder gebeurd. In 1993 bracht Apple met veel bombarie de Newton uit, een prijzige en onhandig grote miniatuurcomputer die een ‘personal digital assistant’ werd genoemd. De eerste PDA. Het toestel werd op hoongelach onthaald door critici en consumenten, die het een duur en overbodig onding vonden – een epische miskleun vóór de epic fail een begrip werd. Maar weinig spotters vermoedden toen dat Apples misser de voorbode zou blijken van de smartphone- en tabletrevolutie. Veel later prees het technologiemagazine Wired de Newton 16
17
postuum als een ‘profetische mislukking’. Zoals de schrijver William Gass opmerkte: ‘soms gaat er iets mis en ontstaat er schoonheid.’ De lelijke Newton bracht schoonheid voort. Zo ontstond er ook een soort van gastronomische schoonheid toen een aan morfine verslaafde apotheker op zoek ging naar een elixer om hem van zijn slopende drugsprobleem af te helpen. Dat ging mis, en zo werd hij de fortuinlijke apotheker die Coca-Cola uitvond. Professor Wilson Greatbatch zette de medische wereld op zijn kop toen hij werkte aan een toestel om het hartritme te registreren. Hij stopte er de verkeerde elektrische weerstand in en zag hoe het apparaat pulseerde, stopte, en opnieuw pulseerde – net als een hart. De pacemaker was een vergissing die uiteindelijk miljoenen levens zou redden. Dit soort verhalen komt meer voor dan je denkt. En ze leren ons een belangrijke les: hou je ideeën niet angstvallig in het gelid om een epische miskleun te vermijden, want de annalen van de menselijke inventiviteit zijn gevuld met prachtige mislukkingen. Dat iets zijn oorspronkelijke doel niet vervult, dat je eerste berekeningen er een paar graden naast zaten, sluit niet uit dat er onverwachts iets uit de bus komt dat aan het geniale grenst. 18
19
Koester het onlogische.
Grote steden lijken vandaag wel studies in eenvormigheid en herhaling. Dezelfde winkels. Dezelfde uithangborden. Identieke hoofdstraten en winkelcentra. Verwisselbare parken. Maar als je wat beter kijkt, daar in die smalle strook tussen een H&M en een McDonald’s, zie je hoe de herhaling doorbroken wordt, hoe kleine kolonies van het irrationele de monotonie verstoren. Een reclamebord dat per ongeluk ondersteboven is geplaatst. Een roltrap die naar het plafond leidt. Een balkon zonder deur. Een zitbank die achterstevoren staat. Talloze bizarre wc-ruimtes. Het zijn deze imperfecties die het alledaagse zo fascinerend maken: vlagen van onlogica die een eigenaardige, onvolmaakte schoonheid voortbrengen. En gaandeweg gaat zo’n doorn in het oog deel uitmaken van het landschap, als een gênante fout die in haar omgeving nét goed zit. 21
22
23
24
www.lannoo.com Registreer u op onze website en we sturen u regelmatig een nieuwsbrief met informatie over nieuwe boeken en met interessante, exclusieve aanbiedingen. Vertaling: Robrecht Vandemeulebroecke Opmaak: Keppie & Keppie Original title: Failed it! © 2016 Phaidon Press Limited This Edition published by Uitgeverij Lannoo NV under licence from Phaidon Press Limited, Regent’s Wharf, All Saints Street, London, N1 9PA, UK, © 2016 Phaidon Press Limited. All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the prior permission of Phaidon Press.
Als u opmerkingen of vragen hebt, dan kunt u contact nemen met onze redactie: redactielifestyle@lannoo.com Nederlandse uitgave: © Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2016 D/2016/45/115 – NUR 801/652 ISBN: 978-94-014-3484-3 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Met dank aan Deb Aaronson, Dave Bell, Christian Bunyan, Victoria Clarke, Tim Cooke, Sanne van Ettinger, Kara Fraser, João Mota, Michael Moynihan, Alenka Oblak, Rosie Pickles, Laurie Robins en Anthony Sarchiapone om dit boek tot stand te brengen. Fotoverantwoording Tenzij anders vermeld zijn alle foto’s met dank aan Erik Kessels. Eventuele vergetelheden kunnen aangevuld worden in een herdruk. Dank aan Lucas Blalock: 135–7; Heike Bollig: 37–41; Kurt Caviezel: 93–7; Daniel Eatock: 26–7; Courtesy Hans Eijkelboom: 138–142; Joan Fontcuberta: 145–9; Erik Kessels, bijna elke foto #9, KesselsKramerPublishing 2010: 78–82, 84; Erik Kessels, bijna elke foto #13, KesselsKramerPublishing, 2014: 52–4, 56; Erik Kessels, Sabine Verschueren, Hans Wolf en André Thijssen, Wonder, 2006: 7, 42–6, 166; Daniel Pario Perra: 102–3; Peter Piller: 160; PUTPUT: 106–7; Kent Rogowski: 111–12; Joachim Schmid: 153–5; Helmut Smits: 105; Foto © Matt Stuart: 66–8; Foto © André Thijssen: 2, 71–4; Ruth van Beek: 121–3