MADR ID
De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres: trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt e-mail: trotter@lannoo.be
Uitgeverij Terra Lannoo Papiermolen 14-24 NL - 3994 DK Houten
vertaling Frank Vandecaveye, Doreen Espeel, Petra Van Caneghem, Mireille Peeters; 2015 Imago Mediabuilders ontwerp Studio Lannoo opmaak Imago Mediabuilders, Amersfoort omslagfoto Isa Fernandez Fernandez/Shutterstock oorspronkelijke titel Le Routard – Madrid, Castille oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur van de reeks en auteur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval hoofdredacteur Pierre Josse adjunctredacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Alain Pallier en Fiona Debrabander © Cartografie Hachette Tourisme © Hachette (alle rechten voor vertaling, reproductie en bewerking gereserveerd voor alle landen), Nederlandse tekst Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2016 www.lannoo.com D/2016/45/17 – ISBN 978 94 014 3197 2 – NUR 512 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.
Inhoud Veelgestelde vragen 8 Wat je zeker niet mag missen 9 Madrid in 2 dagen 10 Praktische info 13 Aankomst en vertrek 13 Feestdagen 15 Formaliteiten 15 Geldzaken 15 Gezondheid 16 Internetadressen 16 Klimaat 17 Noodgevallen 17 Nuttige adressen 18 Openingstijden 19 Post 19 Risico’s en ergernissen 20 Tabak 20 Telecommunicatie 20 Toeristische informatie 22 Vervoer 24 Slapen 31 Eten 45 Tapas eten 59 Iets drinken en naar muziek luisteren 67 Uitgaan 81 Winkelen 85
De belangrijkste bezienswaardigheden 90 Van de Plaza Santa Ana tot aan de Paseo del Arte 91 Het Madrid van de Oostenrijkers 119 Lavapiés en El Rastro 133 In de omgeving van de Gran Vía en de Plaza Puerta del Sol 137 Chueca en Malasaña 145 Salamanca en het Parque del Buen Retiro 149 Tussen het centrum van Madrid en de wijk Chamartín 155 De wijk Moncloa (West-Madrid) 161 Madrid Río (Zuid-Madrid) 165 Lijst van kaarten en plattegronden 168 Register 169
Veelgestelde vragen -- Wanneer reis je het best naar Madrid? De aangenaamste maanden zijn mei, juni, september en oktober. De temperatuur is er dan heerlijk, niet te warm of te koud. In juli en augustus kan de temperatuur genadeloos hoog oplopen. -- Wat staat er op het menu? Vooral tapas in allerlei vormen en maten. Tapas zijn kleine porties rauwe groenten, vlees, vis, chorizo, salades die je kunt verorberen waar en wanneer je maar wil tegen een zeer bescheiden prijsje. Sommige bars serveren bij elke consumptie een tapa, wat ook een manier is om goedkoop je honger te stillen … Tenzij je natuurlijk voor de traditionele keuken kiest, die vaak erg lekker is. Maar de restaurants zijn duur. -- Hoe verplaats je je? Madrid kan prat gaan op een uitstekend en snel metronet met nette stations en treinstellen. Het bussennetwerk is zeer goed en de bus nemen is bovendien goedkoop. -- Waar vind je de fiesta? Er wordt gefeest in de levendige Madrileense bars, in de trendy discotheken maar ook op de marktpleinen en zelfs gewoon op straat. Het zit de Spanjaarden in de genen. Het is een stukje Spanje dat je niet mag missen. -- En de risico’s? Diefstal, oplichterij, zakkenrollen: hoe je het ook noemt. Dat is ongeveer het enige waar je moet voor uitkijken, met uitzondering misschien van enkele gepeperde rekeningen en een zonnesteek. Let dus steeds goed op je spullen, of je nu te voet bent of met de auto. Laat niets onbewaakt achter.
8 Veelgestelde vragen
Wat je zeker niet mag missen -- Minstens een hele avond (nacht?) als een echte Spanjaard van bar naar bar slenteren en overal wat tapas proeven: ir de tapeo! -- In het spoor treden van de Movida in de hippe Madrileense wijken Chueca, La Latina en Lavapiés. -- Je te buiten gaan aan cultuur in de musea van Madrid: het Prado voor het classicisme, het Museo Thyssen- Bornemisza voor een volledig overzicht van de evolutie van de schilderkunst sinds de 13de eeuw en het Centro de Arte Reina Sofía voor de hedendaagse kunst. -- Overal gulzig je churros in de dikke warme chocolade dopen om des te beter aan je dag te beginnen.
Wat je zeker niet mag missen 9
Op het Plaza de EspaĂąa prijkt het monument van Cervantes.
Praktische info AANKOMST EN VERTREK
Met de auto Voor het uitstippelen van een reisroute kun je gebruik maken van volgende routeplanners: -- ANWB: o anwb.nl -- Michelin: o viamichelin.com -- Touring: o touring.be/ Routeplanner -- VAB: o vab.be Met de trein Voor prijzen en dienstregelingen kun je terecht in de grotere stations, bij de reisagent en op de volgende websites: -- Belgische Spoorwegen: o b-europe.com -- Nederlandse Spoorwegen: o ns.nl -- Thalys: o thalys.com -- Franse Spoorwegen: o sncf.fr -- TGV: o tgv.com -- Elipsos: o elipsos.com -- RENFE: o renfe.es
Met de bus Eurolines zet pendelbussen in vanuit België en Nederland. -- vanuit België: Eurolines Call Centre T (02) 274 13 50 en o eurolines.be. -- vanuit Nederland: Eurolines Call Centre T (088) 0761 700 en o eurolines.nl. Met het vliegtuig Informatie over dienstregelingen en prijzen vind je bij de reisagent, de luchtvaartmaatschappijen en ticketshops.
Websites van luchtvaartmaatschappijen: -- KLM: o klm.com -- Brussels Airlines: o brusselsairlines.com -- Iberia: o iberia.com -- Ryanair: o ryanair.com. -- Transavia: o transavia.nl -- Jetairfly: o jetairfly.com -- Vueling: o vueling.com
Praktische info 13
Prestigieuze kamers die baden in het licht. Ze omvatten een zithoek, een bureau, bedden met excellente matrassen en kamerbreed tapijt waarin je voeten wegzakken. Douches met massagestraal, internetaansluiting, airco, kluis, satelliet-tv, minibar en alle gebruikelijke poespas. Er valt niets op aan te merken, behalve misschien de wat koele ontvangst.
H HOTEL MODERNO (detailkaart D4, 78) Calle del Arenal 2 T 915 31 09 00 W info@hotel-moderno.com o hotel-moderno.com e Sol. Aan de Plaza del Sol. Tweepersoonskamer € 75-130, naargelang het seizoen. Met terras kan de prijs oplopen tot € 170. Dit sobere maar klassieke hotel met ouderwets comfort heeft zijn onafhankelijkheid en oorspronkelijk karakter kunnen bewaren. Professionele en deftige ontvangst. Als je budget het toelaat, neem dan bij voorkeur een kamer op de 6de verdieping. 36 Slapen
Die hebben een balkonnetje dat over de Plaza del Sol uitkijkt. Er is ook een terras op de bovenste verdieping.
In de omgeving van de Gran Vía en de Plaza Puerta del Sol H PRAKTIK METROPOL (detailkaart Chueca D4, 48) Calle de la Montera 47 T 915 21 29 35, W reservas@ praktikmetropol.com o praktikmetropol.com e Gran Vía of Sol. Bijna op de hoek met de Gran Vía, balie op de 6de verdieping (met lift). Tweepersoonskamer € 50-150, naargelang het seizoen en de categorie. Ontbijt € 4. Wifi. Met zijn interieur in loftstijl, opgevrolijkt met clubfauteuils, zuurstokkleuren en uitstapjes in vintage en design, is dit een etablissement dat heel trendy overkomt en dat zich over meerdere verdiepingen verdeeld. De kleine standaardkamers kijken uit op de binnenplaats, terwijl de kamers op de bovenverdiepingen meestal ruimer zijn en
In de lounge van het Praktik Metropol voel je je meteen thuis.
baden in het licht. De skyline biedt er een geweldig uitzicht over de weelderige daken van de Gran Vía. Maar een panoramisch uitzicht is er voor iedereen op het terras van de 9de verdieping. Knusse zithoekjes vind je her en der verspreid over het hele hotel.
H HOTEL SANTO DOMINGO (plattegrond C3, 99) Calle de San Bernardo 1 (Plaza Santo Domingo) T 915 47 98 00
W reserva@hotelsanto domingo.es o hotelsantodomingo.es e Santo Domingo. Tweepersoonskamer € 105-230, naargelang het seizoen en comfort. Ontbijt inbegrepen. Er zijn ook suites. Parkeerterrein. Wifi. Dit klassieke viersterrenhotel werd door een team getalenteerde architecten en binnenhuisarchitecten onder handen genomen en het resultaat is een compleet geslaagde transformatie. Er werd gekozen voor Slapen 37
XX
PLAZA DE CIBELES
(plattegrond E4)
e Banco de España. De Calle de Alcalá leidt naar dit plein gewijd
aan Cybele, godin van de vruchtbaarheid in de Grieks-Romeinse mythologie. Ze troont in het midden van het plein op een strijdwagen, getrokken door twee leeuwen. Hier troepen de fans van Real Madrid samen na grote historische wedstrijden. Rond het plein liggen de Nationale Bank, het Palacio de Cibeles in romantisch-gotische stijl, het ministerie van Defensie enzovoort. De Calle de Alcalá brengt je vervolgens naar de Plaza de Independencia, met in het midden de indrukwekkende Puerta de Alcalá (plattegrond F4).
De Puerta de Alcalá deed vroeger dienst als poortgebouw.
96 Van de Plaza Santa Ana tot aan de Paseo del Arte
XX
MIRADOR DE CIBELES - CENTROCENTRO
(plattegrond E4) Plaza de Cibeles in het Palacio de Communicaciones dat dienst doet als stadhuis en hoofdpostkantoor, T 914 80 00 08, o centrocentro.org e Banco de España. Toegang tot de tentoonstellingen: (gratis) di.-zo. 10.00-20.00 u (gesloten op sommige feestd.). Beklimming Mirador di.-zo. 10.30-13.30 u en 16.00-19.00 u: € 2, korting tot 12 jaar, gratis 1ste wo. van de maand, toegang beperkt tot 50 personen. Ticket van tevoren kopen! Voor de renovatie van dit paleis uit het begin van de 20ste eeuw werden kosten noch moeite gespaard. Vanaf zijn 70 m hoge Mirador heb je een subliem uitzicht over de stad. Maak van de gelegenheid gebruik om het gebouw met zijn prachtige glazen overkoepeling, zijn glazen bruggen en zijn kunstige stucwerk te bewonderen. Het biedt ook onderdak aan tijdelijke kwaliteitstentoonstellingen en een cafetaria op de 6de verdieping met bar en terras (dag. geopend 10.00-24.00 u).
Los Paseos en de musea X
LOS PASEOS: de Paseos del Prado, de Recoletos en de la Castellana zijn echte snelwegen in het midden van de stad, al staan er in de zomer gezellige terrassen. Toen de auto het stadsbeeld nog niet domineerde, vormden ze de Champs-Élysées van de elegante Madrilenen. Er staan een paar belangrijke gebouwen, zoals het Pradomuseum en enkele ministeries. Vlak achter het Prado vind je de mooie Iglesia de San Jerónimo el Real (gebouwd aan het begin van de 16de eeuw, maar sindsdien aanzienlijk veranderd). PLAZA COLÓN X e Colón. Hier vind je de Biblioteca nacional de España (Na-
tionale Bibliotheek), het cultureel centrum van de stad, rechts Van de Plaza Santa Ana tot aan de Paseo del Arte 97
De Santa MarĂa la Real de La Almudena bezit een unieke neoromaanse crypte.
Het Madrid van de Oostenrijkers Het is moeilijk om tijdens een verblijf in Madrid niet neer te strijken op een van de terrassen van de Plaza Mayor, een van de kernen van het historische Madrid dat ook wel Madrid de los Austrias (het Oostenrijkse Madrid) wordt genoemd. Dit stadsgedeelte biedt de mogelijkheid om boeiende wandelingen te maken, die je kunt opfleuren met talrijke architecturale ontdekkingen. Ten zuiden van de Plaza strekt zich de bekoorlijke en niet minder dynamische stadswijk La Latina uit. Smalle straatjes, die mee stijgen en dalen met de stedelijke heuvels. Trappen die naar verborgen hoekjes leiden. Rode en okerkleurige huizen en een stadsplattegrond die meer weg heeft van een provinciestad dan van een hoofdstad. La Latina is vandaag een van de bakermatten van het Madrileense nachtleven samen met de wijken Chueca en Barrio de las Letras. Vroeger was de wijk volks en wat trendy, maar hij is gaandeweg geëvolueerd naar een van de drukst bezochte buurten van de stad.
XXX PLAZA MAYOR (plattegrond C4) Een prachtig plein met een afmeting van 122 bij 94 meter en aangelegd tussen 1617 en 1619. In het midden staat het standbeeld van Filips III, die het plein liet aanleggen. Op dit plein hadden de ketterverbrandingen plaats en werden de executies van criminelen voltrokken. Maar hier werden ook de religieuze theatervoorstellingen van Lope de Vega opgevoerd, hadden er corrida’s Het Madrid van de Oostenrijkers 119
De Plaza Mayor bruist dag en nacht.
plaats en vierde men volksfeesten en carnaval. Dat laatste gebeurt nu nog steeds. De architectuur van de Plaza is vrij sober gehouden, schatplichtig als ze is aan Herrera. De gewelfde bogen vormen de verbinding tussen het plein en de belangrijkste omliggende straten. De gebouwen tussen de torens zijn ouder dan het plein zelf. Je ziet er het Casa de la Panadería (bakkerij) met zijn mythologische fresco’s die geschilderd zijn in 1992 en die de sterk beschadigde oude fresco’s vervangen. In de zomer is het een populaire pleisterplaats voor reizigers op doorreis, vooral omdat ook het belangrijkste Bureau voor Toerisme er is gevestigd. Elke zondagmorgen is er onder de arcaden een postzegel- en oudemuntenmarkt. Het plein ligt in een voetgangersgebied, waar je cafeetjes, restaurants en winkelstraatjes in overvloed vindt, die de Puerta del Sol met de Plaza Callao verbinden ter hoogte van de Gran Vía. De 120 Het Madrid van de Oostenrijkers
straten in de buurt zijn genoemd naar de ambachten die er ten tijde van Filips III werden uitgeoefend: cuchilleros (messenmakers), bordodores (borduurwerkers), botoneros (knopenfabrikanten) enzovoort.
Claustro Alto de Las Descalzas XX
CONVENTO DE LAS DESCALZAS REALES
(plattegrond C4) Plaza de las Descalzas Reales 3, T 902 04 44 54 o patrimonionacional.es e Sol. Geopend di.-za. 10.00-14.00 u en 16.00-18.30 u, op zon- en feestd. 10.00-15.00 u. Gesloten op ma. en 24, 25 en 31 dec. Toegankelijk tot 1 uur voor sluitingstijd. Het bezoek gebeurt verplicht in kleine groepjes met rondleidingen door een gids (en soms in looppas) in het Spaans, Engels of Italiaans naargelang het uur. Je moet hier vroeg naartoe komen (vanaf 9.00 u) om je reserveringsticket af te halen. Toegangsprijs: € 6 en € 8 voor een combikaartje dat ook geldt voor het Real Monasterio de la Encarnación (48 uur geldig). Dit bezoek maakt ook deel uit van de Bono 3 de Patrimonio Nacional (alle monumenten van de regio Madrid die door het Patrimonio Nacional worden beheerd). Voor inwoners van de EU is het bezoek wo.middag en do. vanaf 16.00 u gratis. Wie zou achter die nobele, maar sobere kloostergevel het bestaan van een prachtige renaissance kunstschat vermoeden? Oorspronkelijk was het een paleis uit de 16de eeuw dat werd gebouwd door Luis de Vega en dat werd betrokken door Karel V en zijn echtgenote, Isabella van Portugal. Het is overigens hier dat hun kinderen, de toekomstige Filips II en Doña Juana, werden geboren. Deze laatste werd al snel weduwe van haar neef, prins Juan van Portugal en besluit in het klooster in te treden. Haar vriendelijke broer Filips II vormt het familiale paleis gewoon om Het Madrid van de Oostenrijkers 121
X
PLAZA DE CASTILLA
(overzichtskaart) e Plaza de Castilla. Een ander aspect van het moderne Madrid: twee wolkenkrabbers die net zo schuin staan als de toren van Pisa. Ze zijn tijdens het Francoregime ontworpen door de Japanse architect Kio en opgedragen aan Calvo Sotelo (monarchist die voor de burgeroorlog werd vermoord).
X
ESTADIO SANTIAGO BERNABÉU
(voetbalstadion, overzichtskaart)
T 913 98 43 70, o realmadrid.com. Geopend ma.-za. 10.00-19.00 u, zo. 10.30-18.30 u (maar de openingsuren wijzigen op wedstrijddagen). Tickets ter plaatse verkrijgbaar naast Poort 7 op de Paseo de la Castellana. Prijs: € 19 (kinderen tot 14 jaar: € 13). Inbegrepen in de Madrid Card. Een bezoek aan de tribune, de kleedkamers, de zaal met trofeeën enzovoort. Kortom, een verplicht bezoek voor elke zichzelf respecterende fan.
De arena Las Ventas, gebouwd in neomudejarstijl
158 Tussen het centrum van Madrid en de wijk Chamartín
De corrida A PLAZA DE TOROS LAS VENTAS (overzichtskaart) Calle Alcala 237, T 913 56 22 00 o las-ventas.com, o lasventastour.com. Dag. geopend 10.00-18.30 u (tot 19.00 u in juli en aug.). Gesloten op dagen dat er corrida’s plaatshebben (elke zo. en eind maart-begin okt., 9 mei-10 juni en de feria van okt.). Toegang: € 12 (audiogids inbegrepen). Kortingen mogelijk, loket naast hoofdingang. Las Ventas is de op een na grootste arena ter wereld, met meer dan 23.000 plaatsen (na de Monumental in Mexico). Tussen 10 maart en 17 okt. vindt hier elke zo. een corrida plaats. Het neusje van de zalm zijn de stierengevechten op de Feria de San Isidro, dagelijks rond 19.00 u van half mei tot half juni. Dan komen de grootste torero’s hun kunsten tonen. De officiële toegangsprijs schommelt van € 5 voor een plaatsje (genummerd) hoog in de arena tot € 150 voor een zitje vlak bij de piste. Maar de zwarte markt tiert welig. De prijzen voor een toegangskaartje kunnen de pan uit rijzen als er een bekende torero optreedt. Om eerlijk te zijn, kun je beter een plaatsje boven (andanada) proberen te bemachtigen. Ze zijn niet duur en bovendien overdekt. Als je ter plaatse geen toegangskaartje op de kop kunt tikken, wat vaak gebeurt tijdens de Feria de San Isidro of de Otoño, moet je de moed nog niet helemaal verliezen. Waag je kans aan de loketten van de Localidades Galicia aan de Plaza del Carmen 1. Je betaalt een commissieloon van 20%, maar dat is nog steeds veel minder dan de exorbitante prijzen die zwarthandelaars durven vragen. Een laatste mogelijkheid is je stoute schoenen aantrekken en keihard met de verkopers op de zwarte markt onderhandelen.
Tussen het centrum van Madrid en de wijk Chamartín 159