Issuu

MAROKKO

van reizigers voor reizigers

TTER

MAROKKO

4 De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:

trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt

Uitgeverij Terra Lannoo Postbus 97 NL-3990 DB Houten

e - mail: trotter @ lannoo.be www.trotterclub.com

De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. vertaling Ilse van Huis; 2016 Imago Mediabuilders reisinformatie vlaanderen en nederland Wegwijzer, Brugge omslagontwerp Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ontwerp binnenwerk Imago Mediabuilders omslagfoto Jose Ignacio Soto / Shutterstock oorspronkelijke titel Le Routard – Maroc oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur van de reeks en auteur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval adjunct- redacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Olivier Page, Véronique de Chardon, Isabelle Al Subaihi, Anne-Caroline Dumas, André Poncelet, Marie Burin des Roziers, Thierry Brouard, Géraldine Lemauf-Beauvois, Anne Poinsot, Mathilde de Boisgrollier, Alain Pallier en Fiona Debrabander

D/2017/45/376 - ISBN 978 94 014 3193 4 - NUR 516 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

INHOUD INLEIDING ��13 VEELGESTELDE VRAGEN ��14 20 TOPERVARINGEN ��17 MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR ��33 Bakchich 34 Bekende personen 34 Bevolking 36 Drank 40 Economie 43 Film 45 Fauna en flora 46 Geografie 48 Geschiedenis 50 Godsdienst en geloof 59 Hamam 66 Huisvesting 66 Keuken 68 Kinderen en onderwijs 72 ’Les gazelles’ 72 Media 73 Mensenrechten 74 Milieu 75 Muziek en dans 76 Seksualiteit 78 Sport en vrije tijd 79 Staatsinrichting 81 Vreemd, of niet? 82 Vrouwen 82 Werelderfgoed van Unesco 84 Westelijke Sahara 84 Winkelen 85 Zeden en gewoonten 94

MAROKKO PRAKTISCH �� 101 ABC van Marokko 102 Afdingen 102 Alvorens te vertrekken 103 Budget 107 Drugs 108 Elektriciteit 109 Feesten, feestdagen en plechtigheden 110 Fotograferen 113 Geldzaken 113 Gezondheid 115 Gidsen 116 Internetadressen 118 Klimaat 119 Noodnummers 121 Overnachten 121 Post 124 Reisliteratuur 124 Risico’s en ergernissen 126 Talen 128 Telecommunicatie 130 Tijdsverschil 132 Vervoer 132 REISPLANNER �� 144

HET NOORDEN VAN MAROKKO

REIZEN NAAR MAROKKO ��96 Tanger ��153 Ceuta (Sebta) ��181

X DE RIF 184 Tétouan ��185 Martil ��195 Chefchaouen (Chaouen) ��196 Al-Hoceima ��209 NAAR DE ALGERIJNSE GRENS 214 Melilla (Melilia) ��214

VAN ESSAOUIRA NAAR IMSOUANE 310 Essaouira ��310 Het strand van Sidi-Kaouki ��340

DE STREEK VAN DE KONINGSSTEDEN FÈS EN MEKNÈS

RABAT, CASABLANCA EN DE KUSTVLAKTE

Asilah ��226 Larache ��233 Moulay-Bousselham ��237 Mehdia ��239 Sidi-Bouknadel ��240 Salé ��241 Rabat ��244 De stranden ten zuiden van Rabat ��270 Casablanca ��271 Azemmour ��293 El-Jadida ��294 VAN EL-JADIDA NAAR SAFI, LANGS DE KUST 302 Oualidia ��302 Naar Safi ��304 Safi ��304

Fès ��346 Sefrou ��381 Meknès ��383 Moulay-Idriss ��403 Volubilis ��405

MIDDEN-ATLAS EN CENTRALE HOGE ATLAS

Ifrane ��416 Azrou ��418

TEN ZUIDEN VAN AZROU 424 Midelt ��424 Rich ��427 Imilchil ��429

OUARZAZATE EN DE ZUIDELIJKE OASEN

TEN ZUIDWESTEN 432 VAN AZROU Khénifra ��432 Beni-Mellal ��434 De vallei van Aït-Bougmez ��438 De watervallen van Ouzoud ��442 Demnate ��446

MARRAKECH EN HET WESTELIJKE DEEL VAN DE HOGE ATLAS

Marrakech ��451 HET GEBERGTE VAN DE WESTELIJKE HOGE ATLAS 528 De Ourikavallei ��529 L’Oukaïmeden ��536 Onderweg naar Imlil ��537 De weg naar Amizmiz ��543 De weg naar de Tizi-n-Test ��545 Tin-Mel ��548 De weg over de Tizi-n-Tichka ��550 Aït-Benhaddou ��554

Ouarzazate ��566 TEN OOSTEN VAN OUARZAZATE 578 Skoura ��578 El-Kelaa des M’Gouna ��582 Boumalne-du-Dadès ��587 De vallei van de Dadèskloof ��589 Tineghir ��594 De Todghakloof ��598 Tinejdad ��603 Errachidia ��606 Erfoud ��610 Rissani ��613 Merzouga en de zandduinen van de erg Chebbi ��616 TEN ZUIDEN VAN OUARZAZATE

623

DE VALLEI VAN DE DRÂA ��623 Agdz ��624 Van Agdz naar Zagora ��626 Zagora ��628 DE ROUTES VANAF ZAGORA ��634 Richting het zuiden: van Zagora naar Mhamid ��634 Naar Le Tafilalet: van Zagora naar Rissani ��639 Naar het westen: van Zagora naar Foum-Zguid ��642

INHOUD

DE ANTI-ATLAS

NAAR HET DIEPE ZUIDEN

Taroudant ��648 VAN TAROUDANT NAAR OUARZAZATE 656 Taliouine ��656 VAN TAROUDANT NAAR AGADIR VIA DE ZUIDELIJKE ROUTES 661 Tafraoute ��662 Tata ��672 Amtoudi (de oase van Id-Aïssa) ��677

Agadir ��682 Tiznit ��702 Mirleft ��709 Sidi-Ifni ��712 Guelmim (Goulimine) ��715 De oase van Tighmert ��718 DE SAHARAANSE PROVINCIES 720 Akhfenir ��720 REGISTER

726

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN Afstanden tussen de steden �� 139 Agadir �� 685 Al-Hoceima �� 211 Anti-Atlas, overzichtskaart �� 646-647 Asilah �� 228-229 Cassablanca �� 272-273 Cassablanca, detailkaart �� 274-275 Chefchaouen – De medina (plattegrond II) �� 200-201 Chefchaouen – De moderne stad (plattegrond I) �� 199 Djebel Siroua, overzichtskaart �� 659 El-Jadida �� 297 Essaouira �� 314-315 Fès, overzichtskaart �� 348 Fès – Nieuwe stad (plattegrond I) �� 349 Fès – Medina, Fès-el-Bali (plattegrond II) �� 352-353 Fès – Fès-el-Jédid (plattegrond III) �� 355 Fès en Meknès, de streek van, overzichtskaart �� 347 Kustvlakte, de, overzichtskaart �� 224-225 Larache �� 235 Marokko, overzichtskaart �� 98-99 Marokko, het noorden van, overzichtskaart �� 152-153 Marrakech – De soeks �� 511 Marrakech (detailkaart) �� 464-465 Marrakech (plattegrond I) �� 456-457 Marrakech (plattegrond II) �� 458-459 Marrakech (plattegrond III) �� 460-461 Marrakech (plattegrond IV) �� 462-463 Marrakech, omgeving van �� 530-531 Meknès �� 386-387

MIDDELLANDSE ZEE

ATLANTISCHE OCEAAN

Rabat MAROKKO

ALGERIJE

Meknès – De nieuwe stad (detailkaart I) �� 388 Meknès – De medina (detailkaart II) �� 389 Melilia �� 217 Merzouga en de duinen van erg Chebbi �� 617 Midden-Atlas en Centrale Hoge Atlas, overzichtskaart �� 414-415 Naar het diepe zuiden, overzichtskaart �� 682-683 Ouarzazate �� 568-569 Ouarzazate, ten oosten van, overzichtskaart 579 Ouarzazate, ten zuiden van, overzichtskaart � 625 Ouarzazate en de zuidelijke oasen, overzichtskaart �� 564-565 Rabat, overzichtskaart �� 246-247 Rabat – Centrum (plattegrond I) �� 248-249 Rabat – De medina (plattegrond II) �� 250 Rabat – Agdal (plattegrond III) �� 253 Rabat – De kasbah van de Oudaïa (detailkaart) �� 251 Rabat – De tramlijnen �� 254-255 Reisplanner �� 145, 146-147 Safi �� 305 Tafraoute, de omgeving van, overzichtskaart �� 669 Tanger, overzichtskaart �� 156-157 Tanger – Centrum (plattegrond I) �� 158-159 Tanger – De medina (plattegrond II) �� 161 Taroudant �� 649 Tétouan �� 186-187 Tineghir �� 595 Tiznit �� 704-705 Topervaringen �� 19 Volubilis �� 407 Zagora �� 629

INLEIDING

arokko is een fascinerend land dat beelden oproept van koninklijke paleizen met weelderige tuinen, van soeks met de doordringende geur van specerijen, van overvolle straten en van prachtig versierde paarden, een fantasialand. Maar het zou zonde zijn enkel in dit kleurrijke theaterdecor te blijven hangen; wat zich achter de coulissen afspeelt, is immers veel interessanter! Wie naar de medina trekt en de grote straten links laat liggen, wordt pas echt ondergedompeld in het volksleven. Verlaat je dan ook nog eens de kleine steegjes, om binnen te treden in

Palmentuin in de vallei van de Drâa.

duistere doodlopende straatjes, dan ontdek je de mooiste poorten van de stad, waarachter de meest luxueuze paleizen schuilgaan. Door respectvol de plaatselijke bewoners tegemoet te treden leer je het ‘echte’ Marokko kennen: zodra je door je houding hun vertrouwen hebt gewonnen, leer je beetje bij beetje de diepste geheimen van hun land kennen. Tot slot staat Marokko ook gelijk aan schitterende landschappen tussen zee en bergen (soms met besneeuwde toppen), groene valleien en vruchtbare vlakten, woestijnen en oases. Reizigers die op zoek zijn naar natuur en ruimte kunnen hun hart ophalen.

waterverkoper op de place jemaa - el - fna in marrakech

SPANJE

MIDDELLANDSE ZEE

ATLANTISCHE OCEAAN

Rabat

MARRAKECH EN HET WESTELIJKE DEEL VAN DE HOGE ATLAS Marrakech Ksar d’Aït-Benhaddou

ALGERIJE

MARRAKECH EN HET WESTELIJKE DEEL VAN DE HOGE ATLAS XXX

De minaret van de Koutoubia 508 De Place Jemaa-el-Fna 509 De soeks van Marrakech 510 De Ben-Youssefmedersa 512 Van de place Jemaael-Fna naar de Ben-Youssef-medersa 519 Le jardin Majorelle 524 Route 2002 539 De oude ksar en het oude dorp Aït-Benhaddou 557

Marrakech spreekt meer dan ooit tot de verbeelding van wereldreizigers, ook al beweren sommige van hen dat ze hun ‘Parel van het zuiden’ amper herkennen. Deze stad in volle overgangsfase laat niemand onberoerd. Maar je moet weten hoe je de stad moet benaderen en ruim de tijd nemen om er inzicht in te krijgen. Daarom doe je er goed aan hier enige tijd te verblijven. Dan pas ontpopt deze koningsstad zich tot een waar juweel, gevat in een natuurlijke schrijn, gevormd door de bergen van de Hoge Atlas. Marrakech ligt op minder dan een uur rijden van de hoofdstad van de Almoraviden. Als de stad in de zomer te warm wordt, kun je de koelte van de bergen opzoeken, langs de hellingen van de Oukaïmeden of in de valleien van de Hoge Atlas (zie verderop onder ‘De Hoge Atlas’).

MARRAKECH

1.315.000 INWONERS

Tientallen bussen lossen dagelijks hun ladingen toeristen, die in de vele hotels en restaurants op hun wenken worden bediend. Waar je ook kijkt, overal zie je winkeltjes waar prullaria worden verkocht. De stadsrand lijkt wel een grote bouwplaats, waar de hotels en paleizen bij tientallen uit de grond schieten ten koste van de palmbomen, vaak toch al in erbarmelijke staat. Langs de weg naar Safi wordt zelfs een volledig nieuwe stad gebouwd, 7 km van Marrakech. Je eerste indruk van Marrakech is er een van

452

een stad die onder het toerisme gebukt gaat. Maar doe je ogen open, vergeet dan alles wat je hebt gehoord, laat je meevoeren door het leven, de humor, de kleuren, de geuren en de onmiskenbare charme van Marrakech. Dan wordt dit een betoverende en fascinerende tocht! Het immense plein Jemaa-el-Fna en de drukte die er heerst (zowel overdag als ’s nachts), zijn op zich al de verplaatsing waard. Je kunt hier ook verdwalen in verschillende kleurrijke en lawaaierige soeks, ongetwijfeld de rijkste, de meest gevarieerde en de boeiendste van het hele land. Duizenden kleine ambachten naast elkaar in een wonderlijke sfeer. En het zo vaak zwartgemaakte toerisme heeft in aanzienlijke mate de herontdekking gestimuleerd van een momenteel bloeiende handwerksnijverheid en heeft ook bijgedragen tot het eerherstel van de architectuur van Marrakech, zowel van de prachtige moskeeën en opmerkelijke paleizen, als van de riads die zijn omgevormd tot gastenverblijven. De buurthamams en de praatjes van de straatventers die alles en niets verkopen, maken de betovering compleet.

Marrakech en het westelijke deel van de Hoge Atlas

Een beetje geschiedenis Marrakech vormt samen met Fès, de 250 jaar eerder gestichte concurrent, het historische hart van Marokko. Het was trouwens de eerste naam die aan het land werd gegeven; later werd gekozen voor de Spaanse vervorming ervan (Maruecos en dus Marokko). De stad ligt vlak bij de Atlantische Oceaan en niet ver van de Sahara, aan de voet van het Atlasgebergte, dat de stad van drinkwater voorziet. Deze strategische positie verklaart meteen waarom de stad gedurende meerdere eeuwen als de zuidelijke hoofdstad van de Maghreb werd beschouwd. Zo was Marrakech van de 11de tot de 13de eeuw de Berberhoofdstad van een gebied dat ook het Moorse gedeelte van Spanje omvatte en eerst door de Almoraviden (eind 11de, begin 12de eeuw) en daarna door de Almohaden werd geregeerd. De Almohaden namen de stad in 1147 in en vernielden haar bijna volledig om elk spoor van de Almo raviden uit te wissen, want volgens hen waren dat slechte moslims. Ze maakten de moskeeën en paleizen van hun voorgangers met de grond gelijk en bouwden op de ruïnes nieuwe bouwwerken zoals de Koutoubia. Daarna kende Marrakech ups en downs: in de 16de eeuw was er een kortstondige opleving onder de Saadische koningen, die van Marrakech hun hoofdstad maakten, maar de Alawieten (de huidige dynastie) verlieten haar in de 17de eeuw weer en trokken naar Meknès; in de 18de eeuw werd Marrakech de tweede hoofdstad van het land. Sinds de 20ste eeuw kent de stad een nieuwe bloeiperiode dankzij de rage van exotisme en verre reizen: enkele decennia geleden kreeg een bemiddelde minderheid interesse in de paleizen en de tuinen, de riads en de dolle avondjes, en toen dat de mode werd, droeg het aardig bij tot de explosieve ontwikkeling van het toerisme aan het begin van de 21ste eeuw. WIST JE DIT? LEVE DE KONING! | De koning heeft zijn volk gered van de bloedbaden van de Arabische opstanden in Egypte en Syrië. Zijn prestige is daardoor flink gegroeid. Sommige daders roepen graag ‘Leve de koning’ om de vaak pittige verhoren op het politiebureau te versoepelen.

453

WIST JE DIT? SNOEP JE EEN BOS | Volgens de legende zou de stichter van de stad een Toeareg zijn, Youssef Ben Tachfine, die hier voor korte tijd zijn tent had opgezet. De nomade was zo verzot op dadels, dat hij ze in grote hoeveelheden verslond. Als gevolg daarvan begon rond zijn kampplaats een dadelpalmbos te groeien. Dat gebeurde in de 11de eeuw. Hij zou de eerste sultan worden van de Almoraviden; zijn heerschappij strekte zich over heel Marokko uit, en zelfs tot een stuk in Spanje.

De kolder in de kop

AANKOMST OP DE LUCHTHAVEN

L  Luchthaven Marrakech Menara (buiten

plattegrond III, via C6): 4 km ten zuidwesten van Marrakech T  05 24 44 79 10. Verloren bagage (je weet maar nooit): T  05 24 36 85 21. Je vindt er wisselkantoren (iets minder gunstige koersen dan bij de kantoren in het stadscentrum, die tegenover de bagageband zijn ronduit ongunstig), geldautomaten, autoverhuurmaatschappijen (nationaal en internationaal), een toeristisch informatiepunt (vooral voor vluchten) en een kantoor van Maroc Telecom. Naar het centrum: O  Bus: bus 19 van Alsa City rijdt van de luchthaven naar het stadscentrum. Vertrekt links van de

uitgang van de terminal. Vertrekt om de 20 minuten, 6.00-23.05 u vanaf de luchthaven, 6.1522.35 u vanaf het centrum. Een rit duurt 25-30 minuten en kost 30 Dh. Voor een retourtje betaal je 50 Dh (slechts 2 weken geldig). Een handige en goedkope oplossing. U  Kleine taxi (maximaal drie personen): de chauffeurs zetten tussen de luchthaven en de stad de meter niet aan. Op een bord (naast de wachtende taxi’s) staat de officiële prijs aangegeven: 70100 Dh overdag, afhankelijk van de bestemming, en 100-150 Dh tussen 21.00-6.00 u (of 20.006.00 u afhankelijk van het seizoen), maar in de praktijk betaal je vaak 105 Dh overdag en 150 Dh ’s nachts en dat is best duur voor 4 km! In de andere richting (van de stad naar de luchthaven) betaal je daarentegen iets minder. Je kunt ook ge-

Marrakech AANKOMST OP DE LUCHTHAVEN

Tegenwoordig komt er geen einde meer aan de expansiedrang van Marrakech. Niemand weet precies hoeveel inwoners de stad telt en de officiële cijfers onderschatten zeker hun reële aantal. Sinds de aanleg van de autoweg komen daar ’s avonds nog hele horden jongeren uit Casablanca bij, die het geld hebben om in Marrakech eens lekker uit hun bol te gaan. Iedereen gelooft in de toekomst van deze bloeiende stad, waar een grote kloof bestaat tussen rijk en arm. Enerzijds zijn er de reuzegrote affiches waarop aan de zorgeloze gepensioneerden nog niet gebouwde wooncomplexen tussen de palmbomen worden aangeprezen, golfterreinen op stukken grond die nu nog woestijn zijn. Anderzijds heb je de medina, het hart van de stad dat grotendeels bestaat uit aarde en kalk, met een myriade van riads. Extravagante projecten staan hier in schril contrast met schrijnende armoede. Moeten we misschien de aanslag van april 2011 op het Jemaa-el-Fna (er staat een gedenkteken op de square Foucauld, vlak bij het plein) zien als een onvermijdelijk gevolg van deze dubbele levensstandaard? Sommigen zien Marrakech als een aaneenschakeling van kleine delen, een stad waarin iedereen een beetje een vreemdeling is, waarin iedereen zich in een min of meer illegale situatie bevindt. Het is in elk geval een heel aparte plek binnen Marokko. Marrakech staat voor allerlei uitdagingen op het gebied van milieu en demografie en toch werd de stad uitverkozen om in november 2016 de klimaattop COP22 te ontvangen.

464

Mausoleum van Abdallah al-Ghazouani

173

PLACE BÂB FTEUH Quessabine moskee

3 t Kou

o ub

la de

PLACE JEMAA-EL-FNA 170 54 221 38

nao Bâb

DER B S I D I -BOULOUKATE

ul a

Ban

220

81 88

171

Rue

Ru e

Rue

Tazi

E MARRAKECH (DETAILKAART)

-Ag

Zi to

Marrakech en het westelijke deel van de Hoge Atlas

Ma rî

I sm

aïl

Ria d

SQUARE FOUCAULD

465

172

Daba

Rue

Nuttige adressen Toeristenbrigade Wisselkantoor van Hotel Ali Henna Art Café Librairie Ghazali Pharmacie du Progrès

E3 E4 E4 E4 E4

Slapen Hotel Essaouira Hotel Médina Hotel Aday Hotel Wissam Hotel Imouzzer Hotel Central Palace Hotel Jnane Mogador Hotel Sherazade Hotel Gallia

E4 E4 E4 E3 E4 E4 E4 E4 E4

Eten Henna Art Café Snack Toubkal Chez Haj Brik, El Bahja, Chez Ahmed en Restaurant Oscar Progrès Chez Lamine Tiznit Chez Brahim Un Déjeuner à Marrakech

4 20 34 38 54

chi

223 175

80 81 82 84 85 86 88 89 90

34 170 171

172 173 175 177

NQY 220 221 223

Ontbijten, gebak of een ijsje eten Pâtisserie des Princes Ice Legend Al Jawda

E4 E4

E4 E3 E3 E3 E4 E4 E4 E3

un to Zi

Jdid

4 177

im Kéd 0

100

150 m

Marrakech MARRAKECH (DETAILKAART)

482

Marrakech en het westelijke deel van de Hoge Atlas

hotel jnane mogador heeft een mooie zitkamer met haardvuur .

kunstnijverheid heeft getrokken (let op de bewerkte houten deuren en meubels). Mooie zitkamer met haardvuur. Aangenaam terras met groene planten. Hamam, massages (niet gratis). Professioneel en discreet personeel. Je voelt je hier een echte pasja! H  Hotel Wissam (detailkaart E3, 84): 51, rue Kennaria, Dabachi T  05 24 39 08 21. Tweepersoonskamer 400  Dh; gezinskamer (3-5 personen) 600-800 Dh; ontbijt niet inbegrepen. Korting vanaf 3 nachten. Een adres met vriendelijke prijzen en eenvoudig comfort in het hart van de medina, vlak bij de place Jemaa-elFna. Het vrij moderne, bakstenen hotel is geïnspireerd op de lokale architectuur. De kamers liggen verspreid over twee verdiepingen rond een grote patio. Eenvoudige, maar brandschone kamers. Er is geen echte ontvangst. H  Hotel Essaouira (detailkaart E4, 80): 3, derb Sidi-Bouloukate T  05 24 44 38 05 o  essaouirahotelmarrakech.com. Reserveren ten zeerste aanbevolen. Tweepersoonskamers met badkamer 500 Dh; ontbijt niet inbegrepen. Je kunt er ook eten. Internet, wifi. Dit is een van de oudste hotels van de stad (hier kwamen al hippies!), maar wees gerust, de kamers voor

een tot vier personen zijn onlangs gerenoveerd. Ze liggen rond een aangename patio met fontein (mooie plafonds en bewerkte relingen). Goed beddengoed. Groot terras waar je kunt zonnebaden, iets drinken of de Koutoubia bewonderen. H   Hotel Sherazade (detailkaart E4, 89): 3, derb Djama, riad Zitoun-el-Kédim T  05 24 42 93 05 o  hotelsherazade.com. Ook hier reserveer je beter van tevoren. Tweepersoonskamers met of zonder badkamer 330-750 Dh, afhankelijk van het seizoen; ontbijtbuffet inbegrepen. Betaalkaarten geaccepteerd. Restaurant ook toegankelijk voor niet-gasten. Wifi. Charmehotel rond twee zeer fraaie patio’s in blauw en wit. Verzorgd en rijkelijk versierd interieur. Vooral het terras is aangenaam, ingericht als een typisch theehuis met overal planten en een panoramisch uitzicht. De kamers 6 en 21 hebben een bijzondere charme, ze zijn iets duurder dan de rest. Vijf iets goedkopere kamers ter hoogte van het bovenste terras, maar deze liggen dan wel vlak bij de luidsprekers van de moskee. Deze laatste schallen om 5.00 u ’s ochtends zonder genade! Goede ontvangst en een uitgebreide dienstverlening.

483

H  Hotel Gallia (detailkaart E4, 90): 30, rue de la Recette T   05 24 44 59 13 o  hotelgallia. com. Tweepersoonskamer met of zonder badkamer 360-560 Dh. Het ontbijt is niet inbegrepen. Betaalkaarten geaccepteerd vanaf 2 of 3 nachten. Wifi. Dit hotel met een ster staat hier al sinds 1929. Vaak volgeboekt. Een twintigtal kamers met verwarming en airco, piekfijn onderhouden; wij hebben een lichte voorkeur voor de kamers die uitkomen op het dakterras. De kamers op de begane grond zijn somber en dus minder aangenaam. Schitterende centrale patio met roze betegelde muren, een prachtige palmboom en een hele serie planten rond een kleine fontein. Marokkaanse salon. HEEL LUXUEUS (meer dan 1000 Dh of € 91)

APPARTEMENTEN

H  Cosimo Marrakech (plattegrond I C2, 153): rue Ibn-Atya, residentie Picasso T  212 (0)6 60 99 08 18 o  marrakech-appartements- cosimo.over-blog.com V  Reken op € 50-100 per nacht, afhankelijk van de grootte van het appartement (tot 5 personen) en het seizoen; € 350680 per week, afnemende prijzen. Parkeergelegenheid. Gratis vervoer van en naar de luchthaven bij een verblijf van minimaal een week. Wifi. Deze privéresidentie staat in een rustige wijk, vlak bij de winkels. Er zijn verschillende appartementen in ondergebracht die aan alle wensen voldoen. Aangename, hedendaagse inrichting en een goed comfort (lakens en handdoeken zijn inbegrepen, omkeerbare airco, satelliet-tv, het appartement wordt regelmatig schoongemaakt). Een goed idee voor wie met zijn gezin of een groep reist (aangrenzende appartementen zijn mogelijk). Heel attente eigenaren. RIADS Het gedroomde verblijf in Marrakech: een riad, een gerestaureerde en tot gastenverblijf omgebouwde traditionele woning (zie de rubrieken ‘Huisvesting’ in het hoofdstuk ‘Mens, maatschappij, natuur en cultuur’ en ‘Overnachten’ in het hoofdstuk ‘Marokko praktisch’. Een originele manier om de stad van binnenuit te ontdekken en om de levenskunst van Marrakech, met het parfum van de sinaasappelbomen, ten volle op te snuiven. Een levenskunst … Wanneer je door de straatjes van de medina slentert, kom je onvermijdelijk voorbij deze

Marrakech SLAPEN

H  La Maison Arabe (plattegrond I D3, 91): 1, derb Assehbe, Bâb-Doukkala T  05 24 38 70 10 o  lamaisonarabe.com. Tweepersoonskamers en suites 2500-6000 Dh. Internet, wifi. Dit hotel heeft de charme van een echte stadswoning weten te bewaren (of beter: opnieuw uitgevonden), met een patio met een leuk zwembad en een jazzbar in de stijl van de jaren 1930. De plaatselijke ambachtslui hebben hier het beste van zichzelf gegeven: plafonds met bekisting in cederhout, stucwerk, lichtdoorlatende koepels. Werkelijk prachtig! 26 uiterst comfortabele en rustige kamers die uitkijken over de tuin of de patio, sommige daarvan met balkon. Het kuuroord omvat twee traditionele hamams, luxueus en rustgevend. Er is ook een zwembad in de Countryclub op een kwartier van het hotel. Uitstekende restaurants (zie verderop onder ‘Iets eten. In de medina. Heel luxueus’). H  Les Jardins de la Médina (plattegrond IV E6, 92): 21, derb-Chtouka 21, Kasbah T  05 24 38 18 51 o  lesjardinsdelamedina.com. Ten zuiden van de Saadische graven. Tweepersoonskamers 2300-4300 Dh (los van aanbiedingen); ontbijt inbegrepen. Gerechten 200-250 Dh (er wordt alcohol geserveerd). Restaurant ook toegankelijk voor niet-gasten, na reservering. Wifi. In dit voormalige paleis uit de 19de eeuw zijn de architectuur en originele elementen be-

waard gebleven. Het hotel heeft hierdoor een uniek karakter: doorgangen, diverse terrassen, verborgen trappetjes, salons, paviljoenen met knusse rustbanken. De kamers hebben een stijlvolle inrichting (sommige met open haard) en kijken uit op een grote, prachtige tuin vol groen. De service van het hotel is uitstekend. Ook een restaurant dat de smaken van Marokko en Europa combineert. Prachtig zwembad (in de winter verwarmd) in het hart van de tuin.

508

WIST JE DIT? HEMELSE SFEREN | De toren is tot de top van de daklantaarn 69 m hoog, 77 m als je de spits met de vier goudkleurige bollen meerekent. Volgens de legende zijn de bollen van puur goud en blijven ze door de invloed van de planeten in evenwicht.

De medina

Marrakech en het westelijke deel van de Hoge Atlas

m  De medina van Marrakech prijkt sinds 1985

op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Met zijn 600 ha is hij de grootste van de Maghreb. Er wonen 230.000-300.000 mensen (officiële versus niet-officiële cijfers), wat neerkomt op 25% van de stadsbevolking, verspreid over bijna 28.000 huizen. In deze doolhof klopt het ware hart van Marrakech: in de kronkelstraatjes rond de soeks, rondom de pleintjes, de fonteinen, de tuinen met sinaasappelbomen en in de huizen, die een verfrissende rust ademen na de overweldigende chaos van de soeks, en in de oude foundouks (de medina telt 135 karavanserais). De overheid heeft een programma opgezet om deze foundouks in ere te herstellen, met name door verbetering van de dagelijkse werkomstandigheden van de bewoners. Neem een kijkje in de Sarsar-foundouk (100 m voorbij Café Arabe, op nummer 184 in de rue Mouassine, richting Riad-Laârouss) of in de Al Mizan- en de Al Amri-foundouk in de rue Bâb-Doukkala, recht tegenover elkaar (plattegrond II E3). Hier en daar staat zelfs nog steeds de oude weegschaal die diende om de koopwaar te wegen. Ga gerust eens kijken achter de grote deuren met bogen en wandel lukraak een steegje in. In Marrakech moet je durven verdwalen! De medina kun je dus het best te voet doorkruisen. Je kunt de soeks met de auto in, maar we raden dit ten stelligste af. Parkeren is namelijk bijzonder moeilijk (zie hoger, in de rubriek ‘Vervoer in Marrakech. Met de auto’), en het verkeer valt op zijn zachtst chaotisch te noemen (overal voetgangers, karretjes, ezels en vooral bromfietsers, in alle richtingen).

XXX  De minaret van de Koutoubia (platte-

grond III D4): de minaret kan niet bezocht worden, maar je kunt wel in de omliggende, fraai op-

nieuw aangelegde tuinen wandelen. Bij iedereen bekend en het oriëntatiepunt bij uitstek van de stad. De minaret stamt uit de 12de eeuw en stond model voor de Giralda in Sevilla en de Hassantoren in Rabat. Toen de Almohaden in 1147 de stad veroverden, vernielden ze alle paleizen van de Almoraviden. Hetzelfde lot was de centrale moskee beschoren omdat deze volgens hen niet in de juiste richting stond. Dit betrof echter een politieke kwestie, want sinds de komst van de Arabieren in de Maghreblanden was het de gewoonte om naar het zuiden gericht te bidden (en dus niet naar het oosten, in de richting van Mekka). De richting die door de Almoravidische Ali ben Youssef werd gekozen, was niet naar de zin van de bevolking. Zo slaagden de Almohaden erin de Berberstammen voor zich te winnen. Op de plaats van een vroeger paleis van de Almoraviden richtte Abd el-Moumen, de nieuwe heerser van Marokko, de Koutoubia op. Hij liet de weelderige Andalusische kunst voor wat ze was en koos voor eenvoud. Na de laatste restauratiewerken ziet de minaret er vandaag mooier uit dan ooit tevoren. Bekijk hem zeker ook eens ’s nachts, als hij verlicht wordt. Elk van de vier zijden van de toren heeft een andere versiering met gestuct vlecht- en loofwerk, bloemmotieven, omlijstingen en afwisselende banden met mozaïek, bogen en epigrafische versieringen, en door zijn eenvoudige vormgeving en harmonische afmetingen wordt de Koutoubia als een van de mooiste monumenten van Noord-Afrika beschouwd. Vroeger voerde een lange helling naar de zes verdiepingen en het platte dak (och, die arme ezel die vijfmaal per dag naar boven moest!). De Koutoubia, of letterlijk ‘moskee van de boekhandelaars’, dankt haar naam aan de meer dan tweehonderd boekverkopers die in de 12de eeuw in de buurt van de moskee handeldreven (een van

509

de minaret van de koutoubia dateert uit de 12 de eeuw .

niets’ of ‘het plein van de vernielde moskee’, een verwijzing naar een moskee uit de Saadische tijd. In elk geval is dit plein vandaag de dag de levendigste verkeersvrije zone van Marrakech. Alles draait rond dit plein! Vanaf de terrassen van de cafés en restaurants kun je de activiteiten op het plein gadeslaan. Doen! Tot het begin van de jaren 1980 was het plein tegelijkertijd busstation en permanente rommelmarkt met houten kraampjes, een verlengstuk van de soeks als het ware. Na een grote brand en een daaropvolgend decreet werden alle kooplui uit de tempel verjaagd en vervangen door straatverkopers, die nog steeds heel wat nieuwsgierigen trekken. Je vindt er werkelijk alles: toekomstvoorspellers, slangenbezweerders (lees ook de rubriek ‘Fauna en flora’ in het hoofdstuk ‘Mens, maatschappij, natuur en cultuur’), waar je niet in de

WIST JE DIT? COBRA’S ZIJN NIET MUZIKAAL AANGELEGD | Je hebt waarschijnlijk te veel stripverhalen gelezen! Cobra’s richten zich niet op bij het horen van muziek. Slangen zijn zo doof als wat. Wat je ziet, is gewoon een verdedigingsreflex. Jammer dat we deze mythe moeten doorprikken. Je hoeft natuurlijk niet in hun oor te gaan krijsen om de echtheid van deze stelling te controleren …

Marrakech WAT IS ER TE ZIEN?

de grootste boekenmarkten ter wereld). De moskee zelf is breder dan ze dat lang is en telt zeventien beuken die loodrecht op de qibla staan (de muur waarnaar de gelovigen zich richten om te bidden). Noch de toren, noch de moskee kan worden bezocht. Rond 1950 werd bij opgravingen naar de resten van de eerste moskee een ingewikkeld mechanisme blootgelegd waarmee wanden in en uit de grond konden worden geschoven; op die manier kon voor de sultan een aparte ruimte tegenover de mihrab worden gecreëerd. Sporen van die gleuven zijn nog duidelijk zichtbaar. XXX  De Place Jemaa-el-Fna (detailkaart E3-4): de naam zou ‘het plein van de doden’ betekenen, als herinnering aan de tijd dat misdadigers er werden terechtgesteld en hun hoofden op palen werden gestoken om anderen af te schrikken. Andere bronnen spreken over ‘het plein van het

526

wandeling maken. Op vrijdag en zondag ziet het hier zelfs zwart van de mensen. De wandeling voert langs de brede laan die naar het waterbekken leidt, om het bassin heen in de ene richting, daarna in de andere richting en weer terug via de brede laan. Het ‘Pavillon de plaisir’ is een blik waard vanwege de romantische sfeer, de geverfde plafonds en bogen. FEESTEN EN EVENEMENTEN

of Morroco: o  marrakechgrandprix. dom. 3 dagen in mei. Sinds 2009 is Marrakech het toneel van een jaarlijkse racewedstrijd waarbij honderden internationale coureurs om de titel strijden. Oefenwedstrijden op vrijdag, kwalificatiewedstrijden op zaterdag en ten slotte op zondag dé wedstrijd en heel wat gezellige drukte. Het circuit is uitgezet op de weg, houd dus rekening met heel wat omleidingen in het zuiden van het centrum.

• Race

• Internationaal lachfestival: o  marrakechdurire.com. 5 dagen in de 1ste helft van juni. Ter gelegenheid van dit festival laat Jamal Debbouze de stad vijf dagen lang dubbel liggen van het lachen. • Nationaal festival voor volkskunst: T  05 24 43 20 21. In principe 5 dagen tussen juni en aug.; niet noodzakelijkerwijs elk jaar. Dans, zang en klederdrachten geven een idee van de rijkdom van de Marokkaanse folklore. Een twintigtal groepen verzorgt voorstellingen op verschillende plaatsen, bijvoorbeeld in het El-Badipaleis (waar ruim tweeduizend toeschouwers kunnen plaatsnemen) en in het Théâtre royal. • Moussem: in Setti-Fatma (Ourikavallei) begin aug. en in Moulay-Brahim 10 dagen na de herdenking van de geboorte van de profeet Mohammed. • Internationaal filmfestival: o  festivalmarrakech.info. Gedurende een week tussen okt. en dec. Het grootste filmfestival van de Maghreb. Steeds meer sterren en glitter!

In de omgeving van Marrakech Marrakech en het westelijke deel van de Hoge Atlas

A  De palmentuin: deze uitgestrekte palmentuin (meer dan 13.000 ha) werd aangelegd

onder de Almoraviden en heeft het erg moeilijk om in onze moderne tijd te overleven. Ooit groeiden hier 150.000 palmbomen, die via ondergrondse irrigatiekanalen, khettaras, van water werden voorzien. Deze eeuwenoude techniek bestond erin water ondergronds op te vangen en naar de o ppervlakte te brengen. Vandaag werkt het systeem niet meer. Een groot deel van dit palmbos werd helaas verkaveld en verkocht aan projectontwikkelaars voor de bouw van luxehotels en chique v illa’s. Tot overmaat van ramp werden de resterende palmbomen door een virus getroffen en volledig aan hun lot overgelaten. Alleen die bij de luxevilla’s en -hotels worden goed onderhouden en blaken van gezondheid. Kortom, een wandeling in het kleine beetje schaduw dat deze palmbomen nog geven, is niet echt meer de moeite. X  Museum van de palmentuin (buiten plattegrond II , via F1): Dar Tounssi, langs de weg naar Fès, ten oosten van de palmentuin T  212 (0)6 61 09 53 52 o  musee-palmeraie.com. Ongeveer 6 km van de vestingmuren (goed aangegeven). Bus 17 vanaf Bâb-Doukkala. Dag. geopend 9.00-18.30 u (in de winter tot 18.00 u). Toegangsprijs: 40 Dh; kortingen mogelijk; gratis voor kinderen tot 9 jaar. Aberrazakk ben Châabane, de oprichter van het Museum voor Levenskunst, heeft geïnvesteerd in de voormalige conservenfabriek van een koloniale boerderij en er een mooie ruimte van gemaakt gewijd aan de hedendaagse Marokkaanse kunst. Er zijn twee hoofdgebouwen (bekijk de fraaie koebba op het plafond van de eerste zaal). Je ziet er voornamelijk schilderijen, maar ook enkele beelden en foto’s. Let onder andere op het zeer fraaie paardentafereel van Hassan el-Glauoi, een zonneschijf van messingdraad van Yahya Rouach, schilderwerken op geitenhuid van Souad Aâtabi, schilderijen van aarde van Abderrahim Yamou en collages van Raja Atlassi. Aangename en indrukwekkende cactustuinen waar je een kopje thee kunt drinken.