Skip to main content

9789401431835

Page 1

ZUID-AFRIKA


van reizigers voor reizigers

TR

TTER

ZUID-AFRIKA


4 De wereld houdt niet op met draaien. Een wereldreiziger is de eerste om dat te beamen. Hoewel men geen inspanningen gespaard heeft om al de gegevens in deze gids uitgebreid te testen en te actualiseren, is het niet uitgesloten dat je ter plaatse vaststelt dat bepaalde gegevens in deze gids toch al opnieuw gewijzigd zijn. Veel adressen en suggesties in de Trotters zijn bovendien wat ‘fragiel’, juist omdat ze zo sympathiek en verrassend zijn. We zouden het daarom bijzonder op prijs stellen als je ons op de hoogte brengt van eventuele wijzigingen, zodat we de eerstvolgende herdruk op een correcte manier kunnen aanpassen. Dank bij voorbaat. Ons adres:

trotter Uitgeverij Lannoo Kasteelstraat 97 B-8700 Tielt

Uitgeverij Terra Lannoo Postbus 97 NL-3990 DB Houten

e - mail: trotter @ lannoo.be www.trotterclub.com

De prijscategorieën die in de Trottergidsen worden gebruikt, zijn steeds afgestemd op het land. Als je in een goedkoop hotelletje ongeveer € 25 betaalt, behoort een hotel waar je € 75 neertelt uiteraard tot de dure prijsklasse. De uitgever kan niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten of de gevolgen ervan. vertaling Laurens van Mastrigt en Petra van Caneghem; Imago Mediabuilders reisinformatie vlaanderen en nederland Wegwijzer, Brugge omslagontwerp Studio Jan de Boer / Helga Bontinck ontwerp binnenwerk Imago Mediabuilders omslagfoto www.dein-suedafrika.de oorspronkelijke titel Le Routard – Afrique du Sud oorspronkelijke uitgever Hachette, Paris directeur van de reeks en auteur Philippe Gloaguen stichters Philippe Gloaguen en Michel Duval adjunctredacteuren Benoît Lucchini en Amanda Keravel redacteuren Isabelle Al Subaihi, Mathilde de Boisgrollier, Thierry Brouard, Marie Burin des Roziers, Véronique de Chardon, Fiona Debrabander, Anne-Caroline Dumas, Géraldine Lemauf-Beauvois, Olivier Page, Alain Pallier, Anne Poinsot en André Poncelet.

© Hachette (alle rechten voor vertaling, reproductie en bewerking gereserveerd voor alle landen), Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2016 © Cartografie Hachette Tourisme www.lannoo.com

D/2016/45/101 - ISBN 978 94 014 3183 5 - NUR 516 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.


8

X

VEELGESTELDE VRAGEN

12

17 TOPERVARINGEN VAN TROTTER

14

REIZEN NAAR ZUID-AFRIKA

17

ZUID-AFRIKA PRAKTISCH 21 ABC van Zuid-Afrika 22 Alvorens te vertrekken 22 Budget 25 Elektriciteit 26 Geldzaken 26 Gezondheid 28 Internetadressen 29 Klimaat 30 Overnachten 32 Post 35 Reisliteratuur 35 Reisroutes 38 Risico’s en ergernissen 39 Talen 41 Telecommunicatie 41 Tijdsverschil 44 Vaccinaties 44 Vervoer 44 Winkelen 49 MENS, MAATSCHAPPIJ, NATUUR EN CULTUUR 51 Beroemde personen 53 Bevolking 62 Drank 64 Economie 65 Geografie 67 Geschiedenis 68 Keuken 84

Media 85 Mensenrechten 88 Milieu 89 Muziek 90 Sport 91 Werelderfgoed van Unesco 92 Woordenlijst 93 Zeden en gewoonten 95

ZUID-AFRIKA: TRANSVAAL GAUTENG 99 Johannesburg 100 Sun City 142 Pilanesberg National Park 149 Pretoria (Tshwane) 153 Cullinan 172 KRUGER NATIONAL PARK EN DE PRIVÉRESERVATEN 174 Kruger National Park 174 De privéreservaten 187 MPUMALANGA 190 Blyde River Canyon 190 The Three Rondavels 192 Bourke’s Luck Potholes 192 De Watervallenroute naar Graskop en het zuiden 193 Pilgrim’s Rest 194 Graskop 198 Hazyview 200 Sabie 202 Nelspruit 204


9

INHOUD

Kosi Bay Nature Reserve Sodwana Bay

SWAZILAND Mbabane 216 VAN MBABANE NAAR PIGG’S PEAK EN DE NOORDELIJKE GRENS 218 De Ezulwini- en Malkernsvalleien 220 Manzini 227 VAN MANZINI NAAR SIMUNYE

227

VAN MANZINI NAAR DE ZUIDELIJKE GRENS

229

ZUID-AFRIKA: KWAZULU-NATAL DE STREEK ROND DURBAN 234 Durban 234 Pietermaritzburg (Msunduzi) 252

279 282

DE DRAKENSBERGE 283 De zuidelijke Drakensberge 284 Underberg 286 De centrale en noordelijke Drakensberge 290

LESOTHO Maseru 302 Malealea 304 Semonkong 304 Katse Dam 306 De streek rond Butha-Buthe 307 De hoge valleien van het centrum en het zuiden 308 Sani Pass 309

ZUID-AFRIKA: DE KAAPPROVINCIE

MAPUTALAND 255 Hluhluwe-Imfolozi Park 255 Hluhluwe 262 Santa Lucia 264 Cape Vidal en het iSimangaliso Wetland Park 270 Mkhuze Game Reserve 274 Ithala Game Reserve 275

HET SCHIEREILAND KAAP DE GOEDE HOOP Kaapstad (Cape Town)

LANGS DE ELEPHANT COAST ROUTE

276

Ndumo Game Reserve Tembe Elephant Park

277 277

DE WESTKUST VAN HET KAAPSCHIEREILAND 377 llandudno 378 Hout Bay 378

313 315

DE DIRECTE OMGEVING VAN KAAPSTAD 374 Kirstenbosch national Botanical Garden 374 Groot Constantia 376


10

X

DE OOSTKUST VAN HET SCHIEREILAND 382 Muizenberg 383 Kalk Bay 383 Simon’s Town 385 Cape Of Good Hope Nature Reserve 389 DE WIJNSTREEK 390 Stellenbosch 393 De wijndomeinen in de omgeving van Stellenbosch 403 Franschhoek 404 De wijndomeinen rond Franschhoek 412 Paarl 413 NAAR HET OOSTEN EN DE KLEINE KAROO 415 Hermanus 415 Swellendam 427

OOST-KAAP HET GEBIED ROND PORT ELIZABETH Port Elizabeth Addo Elephant National Park

478 478 487

HET VROEGERE TRANSKEI 491 Umtata 493 DE WILD COAST Coffee Bay Port St John’s

497 498 500

NAAR HET NOORDEN, OVER DE WEG NAAR DURBAN Port Edward De Oribikloven

504 504 506

DE KLEINE KAROO 428 Oudtshoorn 429 GARDEN ROUTE 439 Mossel bay 439 Wilderness 447 Knysna 450 Plettenberg Bay 462 Nature’s Valley 467 Tsitsikamma National Park 469 Storms River 471 Jeffrey’s Bay 472

FLORA EN FAUNA Wilde dieren 511 Kleine vleeseters 522 Antilopen 525 Gazellen 532 Vogels 536 Primaten 538 Nachtdieren 540 Tropische bomen 542 REGISTER

550


11

KAARTEN

KAARTEN EN PLATTEGRONDEN Afstanden tussen de steden 46 Drakensberge, de, overzichtskaart 285 Durban – Centrum, plattegrond I 238-239 Durban – Morningside, plattegrond II 241 Ezulwinivallei, de 221 Franschhoek 405 Garden route, overzichtskaart 440-441 Gauteng, overzichtskaart 100 Groot-Johannesburg 102 Hermanus 419 Hluhluwe-Imfolozi Park 259 Hout Bay 379 Johannesburg – Centrum, plattegrond I 104-105 Johannesburg – Melville, plattegrond IV 108 Johannesburg – Norwood en Observatory, plattegrond III 107 Johannesburg – Rivonia en Morningside, plattegrond V 109 Johannesburg – Rosebank, Dunkeld en Melrose, plattegrond II 106 Kaap de Goede Hoop, het schiereiland, overzichtskaart 314 Kaapstad – Centrum, plattegrond II 328-329 Kaapstad – Observatory, plattegrond IV 331 Kaapstad, overzichtskaart 324-325 Kaapstad – Sea Point en Clifton Bay,

plattegrond III 330 Kruger National Park 177 Knysna 452-453 Knysna – Centrum, detailkaart 455 Kwazulu-Natal, overzichtskaart 235 Lesotho, overzichtskaart 301 Maputaland, overzichtskaart 257 Mossel Bay 443 Mpumalanga, overzichtskaart 191 Nelspruit 205 Oost-Kaap, overzichtskaart 478 Oudtshoorn 431 Plettenberg Bay 463 Port Elizabeth 480-481 Pretoria – centrum (Arcadia en Sunny Hill), plattegrond I 154-155 Pretoria – Hatfield, plattegrond II 156 Regio ten oosten van de Kaap, overzichtskaart 416-417 Santa Lucia 265 Stellenbosch 395 Sun City 144 Swaziland, overzichtskaart 215 Umtata 493 Wijnstreek, overzichtskaart 391 Zuid-Afrika, overzichtskaart 18-19


zuid-afrika: Transvaal

174

en strooien daken naar daken van plaatijzer. Het voordeel van de nieuwe daken is dat ze niet gerenoveerd hoeven te worden, maar ze veranderen de woning in de zomer daarentegen wel in echte sauna’s, om nog maar te zwijgen van het oorverdovende lawaai van de regen. Onderweg ontdek je tussen de kleurrijke huizen het traditionele leven van de Ndebele: je ziet onder andere de ‘bergschool’ waar jonge jongens de eerste stap naar volwassenheid zetten, de kippenhokken die vlak bij de kamers van de meisjes staan zodat de hoenderen alarm kunnen slaan wanneer er mannelijk bezoek probeert binnen te dringen, decoratieve schilderijen, de bierproductie, de chiefdoms van het stamhoofd en de verering van de voorouders. Het bezoek eindigt in een klein museum met traditionele voorwerpen en een ambachtswinkeltje (vrij duur). Een leuk en leerzaam bezoek.

KRUGER NATIONAL PARK EN DE PRIVÉRESERVATEN KRUGER NATIONAL PARK Een van de bekendste, grootste en oudste natuurparken ter wereld, bijna een legende op zich! Het park werd in 1898 opgericht. Het is 350 km lang en van west naar oost gemiddeld 60 km breed. Dat vertaalt zich in een totale oppervlakte van 19.633 km². Je vindt er niet minder dan zestien verschillende vegetatiezones en 2500 km aan wegen en zandwegen. We willen je niet met cijfers overdonderen, maar deze kunnen we je toch niet onthouden: er leven meer dan 500 vogelsoorten, 110 reptielensoorten, bijna 150 soorten zoogdieren, waaronder uiteraard de bekende Big Five, 230 vlindersoorten en er staan 330 verschillende soorten bomen waartussen een ontelbare hoeveelheid spinnenwebben zijn gesponnen! Ondanks het aanzienlijke aantal bezoekers heb je er toch nooit de indruk dat het er druk is (alleen misschien in het hoogseizoen in het zuidelijk deel van het park). Met een dergelijke oppervlakte en een uitgestrekt netwerk van wegen is het redelijk eenvoudig om de miljoen toeristen op te vangen die jaarlijks het park bezoeken. Ongerepte natuurlijke omgeving, uitstekende bewegwijzering en wegen in perfecte staat. Het enige waar je als bezoeker nog zelf voor moet zorgen, is dat je rustig rijdt, je aandacht hebt voor het minste geritsel van bladeren en dat je over een goede natuurgids beschikt.

Een beetje geschiedenis Toen in de 19de eeuw de Boeren deze streek koloniseerden, waren hun levensomstandigheden verre van ideaal. Niet alleen malaria maar ook de tseetseevliegen maakten veel slachtoffers. En wie kon ontsnappen, werd achternagezeten door hongerige leeuwen. Dus werd er stevig op leeuwen gejaagd, behalve in onvruchtbare of onbewoonde gebieden. Juist om deze nog ongerepte natuur te beschermen, richtte de dappere Paul Kruger, de kersverse president van de Republiek Transvaal, in 1898 een staatsreservaat op in het stroomgebied van de Sabierivier (het huidige gebied rond Skukuza). Daarmee zorgde hij voor een unicum in Afrika! Bijna was het hele initiatief mislukt door de rampzalige gevolgen van de tweede Boerenoorlog (op veel plaatsen werd al het wild afgeslacht). In 1902 werd een Engelsman, Stevenson Hamilton, verantwoordelijk voor het gebied (de Boeren hadden toen nog weinig in de pap te brokkelen). Ondanks de vele moeilijk-


175

Kruger National Park

dieren hebben altijd voorrang in het kruger national park .

heden zou hij erin slagen het park 44 jaar lang te beschermen, te ontwikkelen en uit te breiden. In 1905 begon hij een campagne om van het gebied een nationaal park te maken. Om de nodige middelen bijeen te schrapen om een dergelijk project te financieren besloot hij het park open te stellen voor het publiek en een toegangsprijs te vragen. In het begin werd zijn plan met de nodige scepcis onthaald, maar uiteindelijk bleek het toch succes te krijgen. In 1926 had hij het pleit helemaal gewonnen, en werd het Kruger National Park plechtig geopend. Het volgende jaar reden reeds enkele auto’s met bezoekers door het park. In 1935 werden 6000 bezoekers geregistreerd, 59.000 in 1948, 100.000 in 1955, 300.000 in 1968 om uiteindelijk in 2000 het miljoen ruimschoots te overschrijden! Wist je trouwens dat ten westen van het Kruger National Park nog enkele privéreservaten liggen? Sommige zijn afgesloten, andere staan tegenwoordig in verbinding met het Kruger National Park. In november 2000 werd het Great Limpopo Transfrontier Park geopend, een grensoverschrijdend park in Mozambique en Botswana, dat alleen maar groter lijkt te worden. De totale oppervlakte biedt al ruimte aan 3,3 miljoen bewoners. De opening van de noordelijke toegang Giriyondo tussen het Limpopo National Park en het Kruger NatioWIST JE DIT? IN DE BUIK VAN DE LEEUW | In elk land is illegale immigratie vaak een opeenvolging van drama’s. In Zuid-Afrika, een eiland van rijkdom (alles is relatief) op een arm continent, proberen talrijke immigranten uit Mozambique via het Kruger National Park de grens over te komen. Een vrij risicovolle onderneming die nogal eens eindigt in de buik van een leeuw (dit voor wie van plan was om toch even uit de auto te stappen!).


zuid-afrika: Transvaal

176

nal Park is al een eerste stap, de komende jaren zullen dieren en mensen steeds meer tussen beide parken kunnen circuleren. Daardoor worden ook de migraties van olifanten vergemakkelijkt en wordt hun habitat verdubbeld waardoor het Kruger National Park een beetje ontlast wordt (tegenwoordig leven er bijna 12.000 olifanten in het park, wat volgens de parkverantwoordelijken 6000 te veel is!). Toch zorgt een dergelijk project voor een heleboel problemen: veiligheid, wildstroperij enzovoort.

Geografie en oriëntatie Het Kruger National Park is het op twee na grootste park van Afrika (na het Tsavo National Park in Kenia en het Selous Wild Reservaat in Tanzania). Alhoewel je in de buurt van Malelane (in het zuidwesten van het park) van 260 naar 839 m stijgt, is de rest van het Kruger National Park vrij vlak. De reliëfverschillen zijn hier heel geraffineerd: rivieren die een bedding of kloof hebben uitgesleten, discrete rotspartijen, zacht glooiende hellingen. Alleen het Lebombogebergte aan de grens met Mozambique breekt met dat gevoel van vlakheid. En toch is het landschap niet eentonig, dankzij een ingenieus aangelegd wegennet, de talrijke variaties in vegetatie en het voortdurend afwisselen van grote grasvlaktes met bush, savannes en wouden. Het wegennet is fantastisch onderhouden. Ook de niet geasfalteerde wegen (van goed aangestampte aarde) zijn prima berijdbaar. In tegenstelling tot wat je zou kunnen denken, vind je de meeste dieren niet langs de goed verborgen weggetjes. Het wild heeft immers helemaal geen boodschap aan ‘buiten de platgetreden paden’. Ze volgen gewoon hun neus en trekken zich van de rest niets aan. Zo ontmoetten wij op de grote noordzuid­as een kudde van vijfhonderd buffels en iets later, op een grote secundaire weg, een meute van dertig hyenahonden. Magisch. Maar houd er ook rekening mee dat er zeker ook enkele ‘slappe uren’ zullen zijn, waarop je geen beest voor de lens krijgt. Het leuke aan wild is nu eenmaal dat het onvoorspelbaar is. Het park bestaat grofweg uit drie delen: •  Het zuiden: dit deel wordt het meest bezocht. Het ligt dan ook het dichtst bij Johannesburg en Pretoria (405 km naar Numbi Gate en 456 km naar Kruger Gate). In dit gebied zie je in principe ook de meeste dieren, vooral leeuwen en neushoorns. Daar ligt ook Skukuza, de kleine hoofdstad van het park. Aanbevolen route: van Skukuza naar Lower Sabie langs de rivierbedding (de S79). Ook interessant is de H10 die naar ­Tshokwane-Satara loopt. Ongeveer 32 km ten noorden van Lower Sabie ligt Nkumbe, een opmerkelijke observatiepost boven de grote, eindeloze vlakte. Indrukwekkend. De heuvels zijn begroeid met euforbia. Aan de voet ervan zwerven gnoes, olifanten en witte neushoorns rond. Een goede verrekijker kan hier nuttig zijn. Ten oosten van Tshokwane ligt het stuwmeer van Orpen. Daar kun je even uit de auto stappen. Overdekte observatiepost. In het meer zie je krokodillen en nijlpaarden tussen reigers en zilverreigers. In het zuiden zijn vier ingangen. Via de Crocodile Bridge Gate, die het meest naar het oosten ligt, kun je over de gelijknamige brug (afgesloten in geval van overstroming tijWIST JE DIT? LANDINGSBANEN ONDER CONTROLE! | Om de risico’s van gazellen en andere dieren op de landingsbanen te vermijden heeft de luchthaven van Hoedspruit twee luipaarden in dienst die de indringers op de vlucht jagen. Een succesvol initiatief!


177 ZIMBABWE 525

Pafuri Gate Thulamela

Mutale Sagole Spa

4

H1 -7

Mountain View

523

Sirheni

MOZAMBIQUE

81

Thohoyandou

NOORDEN

Shingwedzi 5 78

Bateleur

Limpopo National Park

H 1- 6

Bend

81 5 29

Mopani Boulders

H

14

Letaba

52 9

H

1-6

Letaba Ranch 71

36

527

Balule

Umbabat Balule Klaserie Nat. Nat. Nat. Res. Res. Res. Timbavati Hoedspruit Natural Reserve Orpen Thornybush Gate Game Reserve Selali Andover Game Res.

5 31

531

36

53 3

536

Skukuza

535

Paul Kruger Gate

Hazyview

Bergen-Dal

Nelspruit N 4

Lower Sabie H

1 04

N 4

Malelane

H3

37

Phabeni Gate Numbi Jock of the Gate Pretoriuskop Bushveld

538

36

53 7

TshokwaneSatanah H 10

Graskop

Sabie

Nwanetsi

Tamboti

Sabi Sand Game Res. Mala Mala Sabi-Sabi Game Res.

40

Pilgrim’s Rest

Satara

H7

H 1-3

53 2

555

Roodewal

Talamati Manyeleti Game Reserve

36

Klaserie

Olifants

4- 2

overzichtskaart Mpumalanga

40

H 1-4

6 52

36

H9

Phalaborwa Gate

-5

Makalali Karongwe Game Reserve

Selati Game Reserve

H1

Gravelotte

Giriyondo Gate

Tsendze

Shimuwini

Biyamiti Malelane Gate Komatipoort

Crocodile Bridge Gate Resano Garcia

KRUGER NATIONAL PARCPARK OVERZICHTSKAART KRUGER NATIONAL

Kruger National Park  OVERZICHTSKAART KRUGER NATIONAL PARK

52

Pafuri Border Post

H 1-8

Punda Maria Gate

50 km


de kustlijn van kaapstad


BOTSWANA

ZIMBABWE MOZ.

NAMIBIË

SWAZILAND

LESOTHO

Stellenbosch KaapKnysna stad Garden Hermanus Route

INDISCHE OCEAAN

ZUID-AFRIKA: DE KAAPPROVINCIE XXX

The Old Townhouse – the Michaelis Collection 353 District Six Museum 355 Two Oceans Aquarium 363 Tafelberg 365 Signal Hill 366 Lion’s Head 366 Robbeneiland 367 The Old Biscuit Mill 369 Rondleiding in een township in Kaapstad 370 Kirstenbosch Botanical Garden 375 Boottochtje naar Duiker Island 381 Chapman’s Peak Drive 382 Boulders National Park 388 Cape Point Lighthouse 390 Dorp Street 402 Die Bergkelder 403 Rust en Vrede Estate 403 Huguenot Memorial Museum 409 Babylonstoren 410 Solms Delta Estate 412 Observatie van walvissen 423 Seweweekspoort 429 Struisvogelboerderijen 435 Swartberg Pass 438

HET SCHIEREILAND KAAP DE GOEDE HOOP Meer dan andere Zuid-Afrikaanse steden koestert Kaapstad angstvallig alle details van zijn geschiedenis, vanaf de komst van de eerste blanke tot de afschaffing van de apartheid. Voor een deel begon de geschiedenis hier en dat maakt de stad ook zo boeiend: de komst van de Portugezen, de vestiging van de Nederlanders, de eerste kolonisten, de slavernij en later de apartheid die hier symbolische vormen aannam (met het bekende District Six) en de opsluiting op Robbeneiland (Robben Island) van de bekendste gevangene van deze planeet: Nelson Mandela. Nadat je als bezoeker de verplichte culturele en historische bezienswaardigheden hebt bezocht, kun je je volledig richten op de sublieme natuur die Kaapstad als het ware omarmt: de stranden, trektochten naar de Tafelberg, het schiereiland van Kaap de Goede Hoop, de tuinen van Kirstenbosch en, iets verderop, de prachtige wijngaarden van Groot Constantia (deze twee plekken kun je gemakkelijk samen bezoeken) en het dorpje Houtbaai met een grote kolonie Kaapse oorrobben. En dan is er nog de schitterende kustweg naar Simon’s Town (met een kolonie pinguïns) die je naar het Cape Peninsula National Park brengt.


314 Robben Island Green Point M6

M1

M10

M

Kirstenbosch Nat. Botanical Garden

or ct e Vi elv World of Tw Birds

M1

M24

R300

1

M5

M4

M3

pm Peaan’s k

2

Cha

R310

64

M6

4 M M6

M65

St James

Kalk Bay

5

Fish Hoek Cape Peninsula National Park

Scarborough

False Bay

Simon’s Town The Boulders

M65

Beschermde gebieden van de Floraregio van de Kaap 65

4

M

ATLANTISCHE OCEAAN

M

Zuid-afrika: de kaapprovincie

Muizenberg

M

Chapman’s Bay Kommetjie

2

M

Noordhoek

M4

17

The Sentinel Chapman’s Duiker Peak Drive Island

M2

M7

Cape Peninsula National Park

Hout Bay

M9

M4

N 2

STELLENBOSCH

63

M12

8

Groot Constantia

10

Cape Town International Airport

M9

M9 M17

M

M

N 7

n

3

Ta b l e M o untai

6

M16

M7

62 M

Ba y

ia A Dri po v e st l Cam e s ps

4

M5

M6

Llandudno

CAPE TOWN M

1 087

2

Signal Hill

Clifton Bay 669 Lion’s Head Camps Bay

M1

Sea Point

Bantry Bay

ATLANTISCHE OCEAAN Oudekraal

NOORDEN

R102

PAARL

N 1

Cape of Good Hope Nature Reserve

Vasco de Gama 266

Plaatsen opgenomen op de Werelderfgoedlijst van Unesco

Cape of Cape Point Good Hope (Kaap de Goede Hoop) 0

5

10 km

LAOVERZICHTSKAART PÉNINSULE DU CAP DE BONNE-ESPÉRANCE HET SCHIEREILAND KAAP DE GOEDE HOOP


315

Outeniqua Transport Museum 438 Bartolomeu Diaz Museum Complex 444 Wilderness Beach 449 Tocht door de townships in Knysna 460 Prince Alfred’s Pass 461 Robberg Nature Reserve 466 Birds of Eden 468

KAAPSTAD (CAPE TOWN)

ONGEVEER 3.200.000 INWONERS

Een beetje geschiedenis De menselijke aanwezigheid in de zuidelijke punt van Afrika dateert niet van gisteren, maar van lang geleden. Vermoed wordt dat Afrikaanse volkeren rond 200.000 v.Chr. naar het zuiden van het continent begonnen te trekken (rond de Langebaanlagune werden menselijke sporen aangetroffen). Werktuigen en stukjes bot tonen aan dat volksstammen in dat gebied gejaagd moeten hebben. Alhoewel er heel wat hypotheses bestaan, lijkt het erop dat aan het begin van onze jaartelling de Khoi-Khoi, een groep

Kaapstad (Cape Town)

Deze stad heeft een droomligging op een unieke plek, namelijk op een langgerekte vlakte die zich naar het noorden uitstrekt als een scheepsboeg in de oceaan. Zuidwaarts loopt de vlakte zachtjes omhoog, om uit te monden aan de voet van een vreemde berg met een volledig vlakke top, de beroemde Tafelberg die met zijn 1000 m boven de baai uittorent. Kaapstad is een mooie en verbijsterende stad in een uithoek van de wereld, die echter haar best doet om zich te profileren als een kosmopolitische stad met een zoete combinatie van genres, stijlen en kleuren. Je eerste indruk is er een van verwarring. Is dit nu Europa, Amerika of Afrika? In elk geval een Afrika door een blanke bril, zoveel is zeker. Deze plek onderhoudt zo goed mogelijk zijn coole houding en zijn (bijna) ontspannen sfeer, en probeert een middenweg te vinden tussen business, toerisme en natuur of wat de mens er althans van maakt. Zelfs de vreselijke menselijke en politieke tegenstellingen lijken hier in watten verpakt. De biowinkels en gastronomische restaurants schoten de voorbije jaren als paddenstoelen uit de grond en Kaapstad is de Afrikaanse gay friendly hoofdstad geworden! Het is er zo idyllisch dat het geen wonder is dat heel wat filmstudio’s hier komen draaien of reclamefilms opnemen. Kaapstad probeert zover mogelijk zijn roots te bewaren. Het lijkt wel of de stad zo trouw mogelijk wil blijven aan de emoties van het handjevol mannen dat hier in de 16de eeuw voor het eerst voet aan wal heeft gezet. In deze stad ligt dan ook de kern van de geschiedenis van het land. De smeltkroes van mensen, de ambitieuze architectuur, de lange rechte lanen, de stranden, de tijdgeest, de zeelucht … dat alles heeft een temperende werking op de zeden. Dit grote amfitheater met de oceaan als toneel laat zich niet in de kaart kijken als het zijn Californische kant toont. Je zou het bijna gaan geloven. Maar toch, achter de donkere ramen van de gebouwen in het centrum, onder de bewerkte balkons van de wervelende Long Street, boven de toeristische wijk Waterfront en ondanks de niet te ontkennen wind van mildheid en harmonie torst Kaapstad net zoals de andere grote steden in Zuid-Afrika de last van wanhoop, werkloosheid en aids. Om dat te begrijpen moet je de keerzijde van de medaille zien: 2 miljoen zwarten en kleurlingen wonen in townships, in vaak erbarmelijke omstandigheden. Net als in de andere townships is uitzichtloze werkloosheid het enige wat hun horizon kleurt. Ook Kaapstad heeft voortdurend af te rekenen met tegenstellingen, maar een ding is zeker: de stad heeft alles om te verleiden. En hoewel blanke Europeanen zich in deze stad blijven vestigen, oefent ze ook een grote aantrekkingskracht uit op inwoners van andere Afrikaanse landen, die hier massaal naartoe emigreren. De stad is een diamant met vele facetten, het ene nog diverser en helderder dan het andere, maar allemaal met de rug naar elkaar toegekeerd.


324

A

B

ATLANTISCHE OCEAAN

MOUILLE POINT Bea Bay

Hi n V iew

York

Military

ea

Bu Jo Lio ite rda n ng an ra gt Lo Lo ng op

Hill nal Sig

ns ee

Ch

ur

ch

Qu

rt be Al Higg

o

Klo

of

w

GARDENS

Inve East rmark Chesterfield

by

Lower Cableway Station

ps

Bay

Blair

Bridle

Cape Peninsula National Park

m

Cableway (kabelbaan)

l

Ca

a ori

1 086

M62

Horak

ra nt

Sidmo

Vic t

Prince

Belvedere Alexandra Belmont Montrose

Bu Molt xton eno

Signal H

Nek

ill

ia

Victo r

Cr.

Orange

Ce

R

M

gh

ain

Le v

el

h ac Be of

Pro te Hig Oc St a hL ean Ch ev el Vie arles w

Klo

Beach

Oc

Upper

Zuid-afrika: de kaapprovincie

ale

A

ion Ca mp

nd

of

go Hig

e

91

Un

M62

92 CAMPS BAY 90 a nev Ge d l na o R

n

mp

C

na

y

S.A. Museum Planetarium Bertram House

To

An

arr

nco

Camps Bay

ai

669

Hill

Gle

S St edg Eldon ra em th o m Argy ore or le

M

Lion’s Head

Ca

Rug

104

erg

er

Qu

Klo

3

eb

iln

Cape Peninsula National Park

CLIFTON B AY

M62

B Wournsi od de sid e

t

f

Clifton Bay

W ale

Pentz

Top

d

B O - KA A P

350

e

oo

34 Merrim View an

Signal Hill

ew Vi p y oo Ba De H

Kloo

M6

Ocean

w

zie plattegrond I (centrum)

FRESNAYE

BANTRY BAY

View

88

rts Po

49 84 High Leve 47 l

M

De We

ean

h

nn

ns

Fir

ia

nay

Oc

SEA POINT

M61

Fre s

ee

tor Vic

nt

f

Qu

2

ge

e

ch

Re

n

Ar th St ur ’s Jo hn ’s

Beach

Antrim

garif

M6

Bea

lto

ine

Wigtown Pine Clyde

Glen

Mi

r Fre

Rh

ll

Green ll P Point et er Stadium s

Drive Weste rn Boulevard M6 Main M61

M6

Ha

Bi

ac

So

zie plattegrond II (Sea Point en Clifton Bay)

Be z

1

Bay

GREEN POINT

t Fri

Three Anchor Bay

ch

Ne

NOORDEN

Cableway Station

Table Mountain

B


325

C

rd St

Ro

6

de

5

Robben Island

100 50

82

ad

Ka

Wharf

Victoria Basin

Ka

69

ad

9 12

de

kw ea Victoria Br

ya

re

et

St.

M J alan Sm. ut s

F. D.

C I T Y B O WL

Du

O

sw

al

d

Pi

ro

w

Table

Coronat i on R

ia es

e Fr Derry

0

500

A I 9 12 13

3

H 34 36 47 49

R 50 69 88

oria

lt R

i

m

Sa

Ne

l so

nM

a nd

el a

Bd

De W aal

1 000 m

C s

d

M3

Vict

Earl

loe

N 2

Mill

WOODSTOCK ver Roodeb

Searle

nt na Te n

rry

uth

Rocklands

Albert Old Biscuit Lowry

Melbourne

ant

enk

Buit Breda

De

Gorge

cht

tution Jus tisie De W aal

ula

Sidmo

Deep Park Dr. East

Davenport Hig hla nd

gra

Sir

Consti

ss

Ludlow Yeoville

N 1

Bd

D

Nuttige adressen Cape Town Tourism (detailkaart) Bidvest (detailkaart) Waterfront Pharmacy (detailkaart) Sommerset Hospital (detailkaart)

103 Beluga 104 Grand

Slapen Bluegum Hill Saint John’s Waterfront Lodge (detailkaart) Big Blue Backpackers House on the Hill

84 89 90 91 92 107

Ferrymans en Mitchell’s (detailkaart) Jade The Piano Bar Sapphire Dizzy Pub and Restaurant Ignite Buena Vista Social Café

Eten Den Anker en Hildebrand (detailkaart) Ocean Basket en Kauai (detailkaart) El Burro

k

Wijn proeven en kopen

DE Iets drinken, uitgaan 82

100 Vaughan Johnson’s Wine Shop (detailkaart)

OVERZICHTSKAART CAPE TOWN – ENSEMBLEKAAPSTAD (PLATTEGROND I)

Kaapstad (Cape Town)  OVERZICHTSKAART KAAPSTAD

Jutland Upp er M ill

rs

r

(OBSERVATORY)

ie Vill

zer

eD

Durham Avenue

De

Cra

ce

Kei

rin

zie plattegrond III

d y

Bd

lan

Wes le

Lowry

M66

e Ro

M59

Ma

n nca

2

d el a

De Tuynhuys S.A. National Gallery

rm

N 2

Man

Sir

Bay

A

N e l s on

Company’sGarden

th

D

Townhouse Ol dM Green Market ar Square ine Golden Acre City The Grand S tr a nd M60 Bowl Parade City The Castle of Parlement Hall Good Hope

Mill M3 Myrtle

400 m

u So

ket St.

200

0

N 2

Pr Ri estw Strij eb i d W St a eek ch om ra ter n Old d kant M62

Rusten Vreugd

Two Oceans Aquarium

Rd

Hans

e

ck

Alfred Basin

ad

Fish Mar

Do

Ro

Quay

rn

36

et

Ro s

d

107

an

te

N 2

oo

st We

d

nc

w

es W

Alfre

rts Po

M6

ers

89

k

t Por rd Eva

S om

103

Du

Doc

n

p

13

yn tW

1

detailkaart

P

g

Ro

r Fo

VIC TO R IA A N D A L F RE D WATE R F R ONT

r

r Pie

er Pi

e at

st

st

Bd

h

Robben Island

od

e

ac

Ea

Ea

Be


326

Afrika te bellen. Vraag een internationale optie als je naar Europa wilt bellen (niet duur). Handig en heel wat goedkoper dan je gewone abonnement. Prijs per kaart: 5 R (maar 110 R in de luchthaven!). Let op: je hebt een identiteitskaart nodig die je aan de verkoper moet laten zien. Opladen kan, vraag om ‘air time’ in de winkels, benzinestations enzovoort. W  Internet: in Kaapstad heb je helemaal geen problemen om op het wereldwijde web te surfen. de overgrote meerderheid van de accommodaties biedt gratis verbinding aan, of tegen aantrekkelijke tarieven. Je kunt ook terecht bij de twee Bureaus voor Toerisme (Cape Town Tourism) (zie eerder). W  Computeria (plattegrond I, detailkaart, 5): Long Street 206 T  02 14 26 59 65. Op de hoek van Bloem Street. Dag en nacht geopend. Heel handig en aangenaam. `

Zuid-afrika: de kaapprovincie

GELDZAKEN Je kunt overal in Kaapstad geld wisselen of uit de muur halen. • De meeste jeugdherbergen wisselen geld zonder provisie te rekenen, tegen een koers die niet per se slechter is dan bij de bank. Handig, want het voorkomt dat je in de rij moet staan en talrijke formulieren moet invullen. Bovendien heb je geen last van beperkte openingstijden en ze zijn altijd bereid om je uit de nood te helpen. •  In de hoofdstraten van het centrum vind je heel wat banken. Het handigst zijn de banken rond de St George’s Mall. Je vindt er verscheidene op de hoek van St George’s Mall en Longmarket Street (plattegrond I, C2). De meeste beschikken bovendien over een geldautomaat die alleen 7.0017.00 u en za.ochtend te gebruiken zijn. Banken in principe geopend ma.-do. 9.00-17.00 u, vr. tot 15.00 u, za. 8.00-13.00 u; alleen de Capitec Bank is zo.ochtend geopend 8.00-13.00 u. Er is ook een wisselkantoor op het Green Market Square, op de hoek met Longmarket Street.

s  Nedbank (plattegrond I C2, 8): St George’s Mall 85. Geldautomaat dag. 6.00-18.00 u. s  Bidvest (overzichtskaart, detailkaart, 9): in het Victoria and Alfred Shopping Centre, Gate 6. Dag. geopend 9.00-21.00 u (zo. vanaf 10.00 u) . Er is ook een Western Union-kantoor, Gate 6, met dezelfde openingstijden T  02 14 19 39 17. Talrijke geldautomaten en wisselkantoren in Victoria and Alfred Waterfront. Dit is de enige plek waar je op zondag geld kunt wisselen. s  Geldautomaat ABSA (plattegrond I, detailkaart, 10): in het Shell-station ten zuiden van Long Street, op de hoek van Orange Street. Dag en nacht. Niet veel verderop vind je nog een geldautomaat, ook op Orange Street, bij het Engen Station, in de winkel Woolworth (plattegrond I B3, 6). Gebruik liever niet de geldautomaat aan de buitenkant. Er is ook een aan het Waterfront (overzichtskaart, detailkaart). s  Rennies (plattegrond I C1, 11): op de hoek van St George’s Mall en Riebeek T  02 14 18 12 06. Geopend ma.-vr. 9.00-19.00 u; za. 9.0014.00 u . `

`

`

`

NOODNUMMERS, GEZONDHEID

A  Dringende gezondheidszorg: T  10 177. A  Dringende politiehulp: T  10 111. A  Politiebureau: Tulbagh Square T  02 14 18

28 52 of 53. Dag. 11.00-23.00 u (zo. 9.00-21.00 u) T  02 14 67 80 00 (dag en nacht). A  Waterfront Pharmacy (overzichtskaart, detailkaart, 12): winkel 139 op de begane grond van de Victoria Wharf Waterfront, Gate 6 T  02 14 21 22 55. Dag. geopend 9.00-21.00 u (zo. vanaf 10.00 u) . Veruit het handigst. A  Nachtapotheek: Darling Street 24, vlak bij Strand Street en het treinstation (overzichtskaart D2) T  02 14 61 80 40. Dag. 7.30-23.00 u (zo. vanaf 9.00 u) . •  Diverse apotheken in het centrum. A  Privéziekenhuis: Christian Barnard Memorial Hospital, Longmarket Street 181 T  02 14 80 61 11. Dag en nacht spoedeisende hulp. A  Algemeen ziekenhuis (Sommerset Hospital, overzichtskaart, detailkaart, 13): Beach Road (Green Point) T  02 14 02 69 11 . Goedkoop, maar vaak moet je heel lang op je beurt wachten. `

`

`

`

Enkele adressen: s  First National Bank (plattegrond I B2, 7): Long Street 102. Geldautomaat 7.30-16.30 u (za. tot 11.30 u). `

`


327

A  Kinderziekenhuis: Red Cross Hospital, A  Virgin Atlantic: alleen voor Johannesburg, Klipfontein Road T  02 16 58 51 11. In de wijk Nairobi en Lagos T  02 19 34 90 00 en 0844 209

Rondebosch ten zuiden van de stad.

77 70.

LUCHTVAARTMAATSCHAPPIJEN

AUTOVERHUUR

A  South African Airways (plattegrond I C2): ICON-gebouw (1ste verdieping), op de hoek van Hans Strijdom en Lower Long Street T  0861 606 606. Geopend ma.-vr. 8.30-17.00 u. A  Air France/KLM: geen kantoor in de stad. In Johannesburg T  082 234 57 47. A  Comair: omvat British Airways (geen kantoor in het centrum T  02 19 36 90 00) en Kulula.com (T  086 158 58 52, dag. 7.00-19.00 u) , de ZuidAfrikaanse lowcostmaatschappij die naar de grote steden en Namibië vliegt.

Alle grote autoverhuurbedrijven hebben een vertegenwoordiging in Kaapstad, maar er zijn ook enkele betrouwbare plaatselijke verhuurbedrijven. Aarzel niet om de prijzen van de verschillende verhuurbedrijven te vergelijken en steek ook eens je licht op bij de herbergen voor backpackers die meestal ter plaatse ook over een reisbureau beschikken. Vaak bieden ze heel interessante tarieven die ze verkregen hebben door met grote bedrijven te onderhandelen. Neem gerust contact met ze op via e-mail.

`

`

`

`

`

Nuttige adressen Cape Town Tourism Computeria (detailkaart) Geldautomaat ABSA First National Bank Nedbank Bidvest Geldautomaat ABSA (detailkaart) Rennies

CH

Slapen Ashanti Lodge Gardens Cat and Moose Backpackers Lodge (detailkaart) Long Street Backpackers (detailkaart) Amber Tree Lodge The Backpack Zebra Crossing Cape Town Backpackers Ashanti Guesthouses Rose Lodge Daddy Long Legs Art Hotel Nine Flowers Guest House Protea Hotel Fire and Ice La Grenadine Tudor Hotel Bluegum Hill The Grand Daddy Tintagel Guest House The Cape Diamond Hotel Bergzicht Guesthouse Cactusberry Lodge

6 7 8 9 10 11 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 42 43 78 79

R 51 52 53 54 55 56

Eten Masala Dosa (detailkaart) Café Mozart Rick’s Perseverance Tavern Bombay Bicycle Club Mr. Pickwicks Deli (detailkaart)

58 59 61 62 63 64 65 66 70 71 73 74 80 100 101 102 105 106

Eastern Food Bazar Long Street Café (detailkaart) Mama Africa (detailkaart) Arnold’s Saigon Royale Eatery (detailkaart) Biesmiellah Marco’s African Place Café Chic Kloof Street House Café Mojito (detailkaart) Knead The Burger Joint 95 (detailkaart) Carne (detailkaart) Africa Café, Bizerca Bistrot en Headquarters Savoy Cabbage Aubergine

DME Iets drinken, uitgaan 57 64 81 85 86 87 93 94 108 111 117

Bobs Bar and Bistro (detailkaart) The Waiting Room (detailkaart) The Dubliner at Kennedy’s (detailkaart) The Beer House (detailkaart) Cape Quarter, Cubana en Café Manhattan Zula Sound Bar and Resto (detailkaart) Mercury Live en The Shack Stones (detailkaart) La Parada Asoka The Assembly

k

Winkelen The Pan African Market The African Music Store African Image Imagenius

110 112 116 119

Kaapstad (Cape Town)  NUTTIGE ADRESSEN

A IW W 5


328

300 m

St

der

ra

f Yu su

og

ds ee

Ro

p Lo o

Lo n

g

52

1

om ia or Vic t ee Qu

Company’s Garden

an

e an

eL

D

nu Av e

Av e

nt

d el tfi

nn

vil

hn ’s

l de e Hop

ley

le

e

Ha

rvill

Sco

Cou

Mili

70 Jasper

79

B

W an

Ba

nk

Gly

don Gor

l

6 Orange

p

e

Myrtle

Vriend e

r

f Ho

m

Vr ed

rn

rn ve Go

de

l

30

20

Ca

ry

106

e

t

et

me

nu

Du

W an

n

rtis

lle

S.A. Jewish Museum

ue

Jo

Ga

uq

St

De ge

S.A. Museum

Bertram House

Bo

S.A. National Gallery

Grey ’s an

Kl oo f

De Tuynhuys

n n

g

ee

Lo n

on es

an

rke Hof

n

Br

er Ke

Br

Gr

e

Cu

Mo

Vin e

ge

se

Hu pin iap

Ro gt ra ng ite

Bu

ee

p Lo o

w Ne

ee

an

Schoonde

er

112 29

detailkaart

Upper

ey

Lin

t

ch Ch

gt ra ng ite

Bu

m rm

nd

n

en

rke

119

W 7 al e

rp

ma

r

ton

fm

gl

son

de

27

p

ee

phe

Do

71

Ja re

uw

re

na Ho

A

ev

Kri m

Bux

of

ur

aa Fa u

f oo Kl n

Ca

Ste

Klo

W elt

ng

h

m

Or

gt ra

ur

w

of Klo

ab rn Ba

e

ch

ng rB pe

as

111 Uni o

em

k Ne f Kl

t

th

n Kin ion g

lan

Ba

al

55

lkin

Lo

urc

Hiddingh

t

Wi

ut

tm

Hopeville

Ma

ph

ale

oo

gs

en

d

74

rU

63

in

Do

80

62

n

31

ia

Or

nd

tin

De Lo of A ren ve tz rw

to

pe

na

as

ol

pe

oe

An

n

Nic

ns

oa

k

W elg

ro By

re

Tre n

Ea

GARDENS Fi rd

Ne

or

ite

53

kR

32

26

23 of

e

M62

De

Pa r

of klo ers

Ta m

bo

Klo

n

br

25 42

Ch

ui

te

s

Ne

ick

en

de

Up

uw Le e

ide

H ort

n

ya Br

rd Jo

low et

en

vo

Qu

Bro

ee

ns

wn

vo

De

n de

e

nsw

rst

lsi

Bl

de

m

sid

Bru

Hil

Up

lvin

Vic t

24 er

Bu

ee

Ca

Ca

iln

uw

Br

n Lio nt

r se Po y np

ort

s

ar W wp

Pe p M62

e

Zuid-afrika: de kaapprovincie

M

Ch

n

en

Le e

r

n

Rh

ds

Om

Klo Ke

d

Bo-Kaap

ite

rst

pe

or

ar102 108 ket

en Museum

Bu

rn

ills

lle

ite

us

Be

for

uw

m

Bu

Sh

M62

105Ho

se

we Da

oe

hit

Ho

rH

Pe p

Bl

ou

er

er

W

rk Pa

im

W oo

3

Ne

ry

Ch

s

u bar Tan a

pp

er Ca

Bu

Gl

pp

rL ee

H 28 outla

rg

l

Ch urc Hil h lig ers W ale

65 pe

na

rp

U

ary

Milita

iln

2 78

Sig

Be

Do

U

Milit

e

M

or

nt

i

Voetb o

Military

na

Up

SCHOTSCHE KLOOF

nm

ka

66

BO -KAAP Pentz

Ke

er

CENTRAL

t

Carl

Asta

Cape Peninsula National Park

e

n

M61

W at

rke

Fred

rick

ma

1

ust

g Lon

Aug

NOORDEN

Dixo

86 s Vo

nd

Ella

Breda

150

Cape Quarter Loa

0

89

B

on

A

tt

W


329

C n na

Je

Va s

ht ac

g

gr

co

rth

Ga

uD

mm

ias

a

1

a

ts

de

mu

ro Pi

r

Lo n

g

ly

er M

ill

Aa rry

Che

lsea

Upp

De

C

vel

nd

blo

Stuckeries

g

94 61 87

21

m

10

22

oe

m

101 G

re

64

r

m

85

57

pe

ro

Bl

Pe p

ria

Lo o e

Clo

73

81 59

51

Lo n

p

5

en

56

Ke e

3

uw

en 100

to

93

s

Cliv

k

War vic

n Luto

rd

d

nt

rte Ko

eer

m

Le e

p

ndw

Chapel

Vi c

Bra

D

Jutland

Bedfo

tin

nS Ja

al

zie

oe

pe

Lo o

rry bu

ter an rC pe Up

Clare

nard

Pe p

n

May

vic

t ich W

f nt

nt

ard yn Ma

ull

Turn b

t kan ten Bui

Bl

ite

nard

n ke

er illi eV

Selkirk

D

Bu

r May

r

De n

Mc

We Scott mbley

M3

Virginia

ve

ou

Ha

Ca

rri

ng

er

to

bu

n

rry

Bu

n’s

no

io

n

y

Lowry

re

ut

Perc y

on

tit

yn

Wes le

Ha

d

S

n ola

Gl

Mill

Uppe

led

y

ns

f

ur

Co

ho

y

e

an

54

Ca

em

n

s ro

el

Wes le

im Pr Dr

Sir

Go

W er

nk

117

ite

Co

ffe

e

an

t

Museum

Ro

Glyn

Ci

sw

s District Six

Blo

Rust en Vreugd

M60

ng

en

Pa ra

de

ora rp

ial

on

rli

ue

n

ei Pl

tio

rtu

Castle of Good Hope

M

n

t

en

m lia Pa r

Co

be

led

Da

Company’s Garden

CAPE TOWN – –Centrum (PLATTEGROND I) KAAPSTAD CENTRUM (PLATTEGROND I)

2

Kaapstad (Cape Town)  KAAPSTAD – CENTRUM (PLATTEGROND I)

erc

Al

ck

Ca

ke t

d

Reform

d

ar

Stran

Muir

mm

N 2

WOODSTOCK, OBSERVATORY)

Co

an

ine

rd

al

el

ar

leva

St

Ro

rra

aig

Q

ng

rt

Ba

Gr

lag

r

u rn Bo

lie

dM

nd

43 58 Slave Lodge Grand St George’s Museum City Parade Cathedral Sp Hall in M Lo os ng Parlement te m Le

ck

ne

ch

na

h

Ja

rd

ad

ers

L Pl owe ei r n

rli

rd

Gr

O

y

Da

va

va

Te n

al M

rle de

ra

ule

ule

uis

mm

Easte

urc

St

Ad

St

8

Ol

Bo

Lo

w

Ad

Bo

CITY BOWL

e’ s

rg

.G

eo

56

Ch

e

l

stl

Ha

ar

rle

Lo

y

we

rB

He He rtzo rtz g og

M

ur

g

Se

rg Bu

Ca

an

N 2

ele

He

er

en

Da

om

nc

an

r

Ba

ns

N 2

al

rf

Lo n

Du

lli

tle

Cu

g Lo n

ey

tty

p Lo o

ite Bu

p

33

et

t

St

D. F. M

ee Br gt

ra

Ha

Lo o g

Green Market 110 Square

116 Old 2 Townhouse

ys

ha

Pr St Evangelical es rijd Lutheran R tw om ic Church ieb h e W e Gold of a k West Africa terk Thibault an Museum 11 Square t Ca R St ie stl be ra e ek nd Koopmans De Wet House Museum 35

Lo n

2

en

Belgisch consulaat

ng

e

62

t

W

m

rse

l

Strijdo

me

ha

ns

So

D Co

M6

Ha

ini app Me Chi c


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
9789401431835 by Uitgeverij Lannoo - Issuu