G. Mereghetti/Marka/age fotostock
Het dorp Foroglio in de Val Bavona, Ticino
Zwitserland
De regio’s van deze gids (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Frans Zwitserland ∑ Wallis ± Kantons Bern en Jura ∏ Zürich en het noorden ∫ Luzern en Midden-Zwitserland æ Graubünden ø Ticino
blz. 105 blz. 238 blz. 301 blz. 375 blz. 477 blz. 526 blz. 567
4
Inhoud NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes.... 6
DE REIS VOORBEREIDEN
ZWITSERLAND ONDER DE LOEP ZWITSERLAND VANDAAG
Reistips..................................................... 12
Een pluralistische samenleving......46 Democratie in actie.............................49 Een internationale economie..........53
NAAR ZWITSERLAND
NATUUR EN LANDSCHAP
Profiel van Zwitserland...................... 14 Met de auto............................................ 14 Met de trein............................................ 15 Met het vliegtuig.................................. 15
Cijfers en getallen................................56 De natuurlijke regio’s..........................57 Klimaat..................................................... 61 Flora, fauna en milieu.........................63
VOOR HET VERTREK
KAAS, CHOCOLADE EN ALPENTRADITIES
Klimaat..................................................... 16 Nuttige adressen.................................. 16 Formaliteiten......................................... 17 Geldzaken............................................... 18 Telefoneren............................................ 19 Overnachten.......................................... 19 Uit eten....................................................20 ZWITSERLAND VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde.............................................23 MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten voor het gezin..........35 MEMO
Evenementen........................................37 Leestips.................................................... 41 Muziek......................................................42 Film............................................................43
Gastronomie..........................................66 Tradities en folklore.............................68 GESCHIEDENIS
Van de prehistorie tot de middeleeuwen.................................71 Geboorte en uitbreiding van de Confederatie.....................................72 Van de Reformatie tot de 18de eeuw................................... 74 Mijlpalen in de Zwitserse geschiedenis..................................... 76 De Franse overheersing en het ontstaan van de bondsstaat.......77 Een model voor vrede en welvaart?............................................78 Beroemde Zwitsers.............................80 KUNST EN ARCHITECTUUR
Klassieke oudheid................................84 Vroege middeleeuwen......................84 Romaans Zwitserland.........................85 Gotiek.......................................................86 De renaissance......................................88 De 18de eeuw........................................89 De 19de eeuw........................................90 De 20ste eeuw.......................................92 De 21ste eeuw.......................................97 Traditionele architectuur..................98
5
STEDEN EN BEZIENS WAARDIGHEDEN n FRANS ZWITSERLAND
Genève...................................................108 Genève, toegangspoort van Zwitserland...................................... 115 Meer van Genève...............................133 Het uitzonderlijke Meer van Genève...............................................135 Nyon........................................................143 Lausanne...............................................149 In het licht van Lausanne...............157 Vevey......................................................167 Montreux...............................................172 Alpes Vaudoises..................................178 Gruyères................................................190 Fribourg.................................................195 Murten.................................................. 209 Neuchâtel..............................................212 La Chaux-de-Fonds.......................... 230 ∑ WALLIS
Wallis...................................................240 Saint-Maurice.......................................242 Martigny................................................247 Verbier....................................................259 Sion......................................................... 264 Sierre.......................................................273 Zermatt................................................. 282 Saas-Fee................................................ 288 Brig......................................................... 294 ± KANTONS BERN EN JURA
Bern........................................................ 304 Bern en zijn beer.............................. 309 Biel...........................................................322 Porrentruy.............................................329 Solothurn..............................................333 Thun........................................................338 Spiez....................................................... 344 Interlaken............................................. 349 Grindelwald..........................................358 Brienz..................................................... 363 Meiringen............................................. 366
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y ∏ ZÜRICH EN HET NOORDEN
Zürich......................................................378 De veelbewogen geschiedenis van Zürich.........................................383 Basel....................................................... 402 Geschiedenis en tradities van Basel........................................... 412 Aarau.......................................................430 Baden..................................................... 434 Winterthur............................................439 Schaffhausen...................................... 446 Sankt Gallen.........................................452 Appenzellerland................................ 463 Uitstapje naar Liechtenstein..........472 Het statuut van Liechtenstein.......475 ∫ LUZERN EN MIDDEN-ZWITSERLAND
Luzern.................................................... 480 Vierwaldstättersee........................... 499 Begin van de Confederatie.............503 Engelberg.............................................512 Zug..........................................................515 Schwyz...................................................519 Glarus......................................................524 æ GRAUBÜNDEN
Graubünden......................................528 Chur.........................................................530 Davos..................................................... 540 Sankt Moritz.........................................547 Engadin..................................................556 ø TICINO
Lugano.................................................. 568 Locarno................................................. 580 Ascona....................................................591 Bellinzona.............................................595 Alto Ticino............................................ 600 Woordenlijsten................................ 606 Register................................................612 Kaarten en plattegronden......... 625
6
Niet te missen
De Rhônegletschjeraaa, een sprookjesachtige ijswereld (blz. 297)
Genèveaaa en zijn Jet d’eauaa, emblematisch voor Frans Zwitserland (blz. 117)
7
Een keuze uit de mooiste plekjes
Baselaaa, met zijn Altstadt, zijn t alloze musea en zijn carnaval (blz. 402)
De Matterhornaaa, een wereldberoemde berg (blz. 284)
Het heiligdom van de Madonna del Sassoaa, een vleugje ItaliĂŤ in het land van de chocolade (blz. 582)
8
De wijngaardterrassen van Lavaux boven het Meer van Genèveaaa, door Unesco op de Werelderfgoedlijst geplaatst (blz. 139) Zürichaaa, centrum van cultuur, economie en modernisme (blz. 378)
9
Bernaaa, rijk aan middeleeuwse monumenten (blz. 304)
In het hart van het Engadinaaa: Schloss Taraspa (blz. 562)
De Jungfraujochaaa, adembenemende treinrit naar het hoogstgelegen s tation van Europa (blz. 354)
Fotografie: Blz. 6: L. Koch/Blickwinkel/age fotostock (boven); I. Pompe/hemis.fr (onder) Blz. 7: D. Bringard/hemis.fr (linksboven); A. Demotes/Photononstop (rechtsboven); G. Simeone/Sime/Photononstop (onder) Blz. 8: D. Hyniewska/age fotostock (boven); J. Fuste Raga/Prisma/age fotostock (onder) Blz. 9: B. Harrington/age fotostock (linksboven); S. Huwiler/imageBROKER /age fotostock (rechtsboven); TOPIC PHOTO AGENCY IN/Topic Photo Agency/age fotostock (onder)
14
DE REIS VOORBEREIDEN
Naar Zwitserland Profiel van Zwitserland Officiële naam: Helvetische Confederatie Hoofdstad: Bern Oppervlakte: 41.290 km2 Inwonertal: 8.081.000. Munteenheid: Zwitserse frank Officiële talen: Frans, Duits, Italiaans, Reto-Romaans
Met de auto AUTOSNELWEGEN
Autobahnvignet Te koop (CHF 40) aan de grensover gangen of te bestellen via www. AFSTAND IN KM
Basel
automobile-club.org. Ook te koop bij ANWB-kantoren en via www. anwbvignetten.nl. Verplicht op alle autosnelwegen en semi- autosnelwegen voor alle voertuigen tot 3,5 ton. Het vignet is geldig van 1 december van het jaar ervoor tot 31 januari van het jaar erna en moet aan de binnenkant van de voorruit worden geplakt. MICHELINKAARTEN
De Michelinkaarten nr. 719 (Duitsland, Benelux, Oostenrijk, Tsjechische Republiek) en 726 (Frankrijk) bieden automobilisten die via Duitsland resp. Frankrijk naar Zwitserland rijden een snel overzicht van alle grote reisroutes. Een handige aanvulling op deze gids zijn de regionale Michelinkaarten (schaal 1:200.000) 551 (Noord-Zwitserland), 552 (Zuidwest-Zwitserland) en 553 (Zuidoost-Zwitserland), waarop ook stijgingspercentages, tunnels enz. zijn aangegeven.
Bern Davos Genève Locarno Luzern
Sion
Zürich
Amsterdam
739
832
938
979
995
833
987
824
Brussel
572
668
804
793
831
669
821
657
43
251
257
97
250
86
273
158
272
113
156
126
426
158
171
424
148
321
266
160
279
165
162
202
Basel
98
Bern
98
Davos
43
273
Genève
251
158
426
Locarno
257
272
158
321
Luzern
97
113
171
266
165
Neuchâtel
123
51
297
124
300
137
Sion
250
156
424
160
162
264
Zürich
86
126
148
279
202
52
264
52
165
151 277
277
15
NAAR ZWITSERLAND
Met de trein VANUIT BELGIË
Er zijn rechtstreekse verbindingen van Brussel naar Zwitserland via Luxemburg, en goede verbindingen met andere Zwitserse bestemmingen. Sneller maar omslachtiger is de verbinding met de Thalys en de TGV. Vanuit Brussel-Zuid be staan snelle verbindingen naar onder meer Genève, Lausanne en Neuchâtel. VANUIT NEDERLAND
Er vertrekken dagelijks zes of zeven ICE-treinen vanuit Nederland. Van Amsterdam-Centraal reist u met één overstap of rechtstreeks via Frankfurt naar Basel. De City Night Line rijdt ’s nachts rechtstreeks van Amsterdam naar Basel en Zürich. Opstappen kan ook in Utrecht en Arnhem. INFORMATIE EN VERKOOP
NMBS (Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen) – t 02 528 28 28 - www.b-rail.be. NS (Nederlandse Spoorwegen) – t 0900 20 21 163 - www.ns.nl en www.nsinternational.nl. Treinreiswinkel www.treinreiswinkel.nl
Met het vliegtuig VERBINDINGEN
Vanuit Brussel onderhouden diverse maatschappijen directe verbindingen met Genève, Basel/ Mulhouse en Zürich. Ook vanuit Amsterdam wordt verscheidene keren per dag rechtstreeks gevlo gen op Genève, Basel/Mulhouse en Zürich. KLM – In België t 070 22 24 66, in Nederland t 020 474 77 47 www.klm.com. Rechtstreekse
vluchten van Amsterdam naar Genève en Zürich. Swiss International Airlines – In België t 078 15 53 28, in Nederland t 0900 20 20 232 - www.swiss.com. Rechtstreekse vluchten van Brussel en Amsterdam naar Basel/Mulhouse en Zürich. SN Brussels Airlines – In België t 0902 51 600, in Nederland t 0900 04 00 810 - www. brusselsairlines.com. Rechtstreekse vluchten van Brussel naar Basel/ Mulhouse en Genève. EasyJet – In Nederland t 0900 265 80 22 - www.easyjet.com. Rechtstreekse vluchten van Brussel naar Genève en van Amsterdam naar Genève en Basel/Mulhouse. FLY RAIL BAGGAGE
Reizigers die van ongeacht welke luchthaven ter wereld met ongeacht welke luchtvaartmaatschappij via de luchthavens van Zürich en Genève naar Zwitserland vliegen en vanaf de luchthaven met de trein verder reizen, kunnen hun bagage naar hun eindbestemming laten sturen. Voor de terugreis kan de bagage op 50 Zwitserse stations worden ingecheckt. www.swisstravelsystem.ch (zie ‘Bagage’). VAN LUCHTHAVEN NAAR STADSCENTRUM
De luchthavens van Genève en Zürich beschikken over een trein station, vanwaar regelmatig treinen naar het stadscentrum rijden. Vanaf de luchthaven van Genève duurt de rit 6 minuten. Vanaf de luchthaven van Zurich duurt de rit 10 à 15 minuten. Vanaf de luchthavens van Basel, Bern en Lugano rijdt er een pendelbus. De rit duurt 15 à 20 minuten.
16
DE REIS VOORBEREIDEN
Voor het vertrek Klimaat Over het geheel genomen heerst in Zwitserland een semicontinentaal klimaat, met koude winters en warme zomers. Maar de verschillen tussen de diverse regio’s zijn groot. In de winter ligt in veel hoogge legen wintersportoorden hoe dan ook genoeg sneeuw om te kunnen skiën. De temperaturen schommelen tussen -2 en 7 °C. Wie niet van lage temperaturen houdt, kan beter naar Ticino gaan. Daar groeien palmbomen op een steenworp afstand van veel skipistes. In de zomer schommelt het kwik overdag tussen 18 en 28 °C. In lente en herfst liggen de temperaturen meestal tussen 8 en 15 °C. WAT MOET ER MEE?
In de bergen – Ga altijd goed uitgerust de bergen in: trek stevige wandelschoenen aan en beschermende kleding tegen de wind, de kou en de regen. Neem in elk seizoen zonnebrandcrème, een petje en een zonnebril mee. In het hooggebergte kan het ook ’s zomers erg koud zijn. In de stad – Neem avondkleding mee voor als u een avondje naar het casino (in Montreux bijvoorbeeld), de opera of het theater gaat.
Nuttige adressen TOERISTISCHE INFORMATIE
Zwitserland Toerisme is de officiële Zwitserse marketing- en verkooporganisatie in Nederland en België t 00 800 100 200 30 (gratis) www.myswitzerland.com.
Zwitserland Toerisme in Nederland – Postbus 17400 1001 JK Amsterdam. Het kantoor is gesloten voor publiek. Zwitserland Toerisme in België – Postbus 1600 - 1000 Brussel 1. Het kantoor is gesloten voor publiek. AMBASSADES EN CONSULATEN
In Nederland Zwitserse Ambassade – Lange Voorhout 42 - 2514 EE Den Haag - t 070 364 28 31/32 - www.eda. admin.ch/denhaag - ma-vr 9.0012.00 u. Zwitsers Consulaat-generaal – Rottebandreef 34 - 2661 JK Bergschenhoek - t 010 521 75 19.
In België Zwitserse Ambassade – Wetstraat 26 - Postbus 9 - 1040 Brussel t 02 285 43 50 - www.eda.admin. ch/bruxelles. Zwitsers Consulaat-generaal – Hoge Aardstraat 14 - 2610 Wilrijk t 03 666 00 33. WEBSITES
www.myswitzerland.com – De aantrekkelijk opgemaakte en zeer complete website van Zwitserland Toerisme staat boordevol tips en ideeën voor activiteiten, reisroutes, verblijfsplaatsen enz. www.swissworld.org – De officiële website van de Zwitserse Confederatie. Verzorgd, informatief en helder. www.swissinfo.ch – Deze site, die werd ontwikkeld voor Zwitsers die in het buitenland wonen en werken, is een bron van informatie voor iedereen die zich voor de actualiteit in Zwitserland interesseert.
17
VOOR HET VERTREK
REISAGENTSCHAP
Switzerland Travel Centre (STC) – t 00 800 100 200 30 (gratis) www.stc.ch. Een aan Zwitserland Toerisme gelieerd reisagentschap dat vakanties in Zwitserland organiseert. REIZEN MET EEN BEPERKING
In deze gids wordt met het symbool j aangegeven dat de betreffende bezienswaardigheid ook door mensen met beperkte mobiliteit kan worden bezocht. Ondanks het bergachtige land schap zijn veel plaatsen in Zwitser land rolstoeltoegankelijk. Kijk voor meer informatie op ondergenoemde sites: Mobility International Suisse – Rötzmattweg 51 - 4600 Olten t 062 212 67 40 - www.mis-ch.ch - ma-vr 8.30-12.00, 13.15-16.30 u. Handiconcept – 1882 Gryon t 079 240 70 82 - www. handiconcept.ch. Deze vereniging, die in de Alpes Vaudoises is gehuisvest, organiseert zomer- en winteractiviteiten voor mensen met een handicap. Neem voor de adresgegevens van andere verenigingen van dit type een kijkje op de internetsite www.hapi.ch.
Formaliteiten Onderstaande gegevens zijn bedoeld ter informatie en niet uitputtend. Het is raadzaam om voor vertrek in eigen land bij de diplomatieke vertegenwoordiging van Zwitserland (zie blz. 16) de op dat moment geldende reis- en verblijfsvoorwaarden te checken. BELANGRIJKE DOCUMENTEN
Identiteitspapieren Zwitserland behoort niet tot de Europese Unie. Om die reden moeten Belgische of Nederlandse
staatsburgers in het bezit zijn van een geldig paspoort of een geldige identiteitskaart. Meereizende eigen kinderen tot 14 jaar mogen in dit document worden opgenomen. Een visum is voor Nederlanders en Belgen niet vereist. Voor een verblijf korter dan 3 maanden is een geldig paspoort voldoende. Alleenreizende minderjarige kinderen moeten in het bezit zijn van een eigen paspoort of een identiteitskaart, plus een door een wettige vertegenwoordiger (ouder/ voogd) ondertekende schriftelijke toestemming om uit te reizen.
Rijbewijs
Bestuurders van personenauto’s moeten in het bezit zijn van een geldig Nederlands, Belgisch of internationaal rijbewijs. Voor het voertuig zijn een geldig kentekenbewijs en de internationale groene verzekeringskaart vereist. Bij voertuigen zonder EU-kenteken moet de landensticker duidelijk zichtbaar op de voorruit zijn aangebracht. Een caravan mag uitsluitend worden aangekoppeld aan een personenauto met een identieke kentekenplaat. Voor motorrijders en bromfietsers gelden dezelfde bepalingen als voor automobilisten, behalve als de cilinderinhoud minder dan 125 cm3 bedraagt. Het dragen van een helm is verplicht. ZIEKTEKOSTENVERZEKERING
Geen enkele vaccinatie is vereist. Toch is het raadzaam om ten minste twee weken voor vertrek bij uw zorgverzekeraar een Europese ziekteverzekeringskaart (European Health Insurance Card of EHIC) aan te vragen, mocht uw eigen zorgpas niet als EHIC gebruikt kunnen worden. Meer informatie: www.ehic.nl. Met een EHIC heeft u toegang tot de benodigde gezondheidszorg, onder dezelfde voorwaarden als in eigen land. De kaart geldt ook in
375
Zürich en het noorden ∏ Michelinkaart 551 Kantons Zürich, Basel, Aargau, Schaffhausen, Sankt Gallen en Appenzellerland
Ñ ZÜRICHaaa 378 Ten westen van Zürich:
Ñ BASEL aaa EN RONDRIT
402
Ñ AARAU
430
Ñ BADENa 434 Ten noorden van Zürich:
Ñ WINTERTHURa 439 Ñ SCHAFFHAUSENa 446 Ten oosten van Zürich:
Ñ SANKT GALLENaa EN RONDRIT
452
Ñ APPENZELLERLANDa EN RONDRIT
463
Ñ UITSTAPJE NAAR LIECHTENSTEIN EN RONDRIT
472
Kijkje op de Hoher Kasten imagebroker/hemis.fr
376
ZÜRICH EN HET NOORDEN GV_SUISSE_ZURICH ET LE NORD_CHE31956FRA01-02_102+102 x 172 mm OFFENBURG
STRAATSBURG
OFFENBURG
FREUDENSTADT
33
N
41
A
5
5
FRANKRIJK
Do
A3
nau
31
3
RIJN
5
SAINT-DIÉ-DES-VOSGES
2
27
Schluchsee
A3
A
A3
14
S
Vitra Design Museum
4
FONDATION BEYELER
Riehen
19
BASEL
31
D4
13
34
5
BELFORT
DUITSLAND
5
Schaulager Arlesheim
St-Chrischona Rheinfelden 34 Muttenz A3
Liestal
Mariastein
A A RG AU
12
2
Kloster Wettingen
Wildegg
Aarau
Regensberg
A
1
us
Re
A2
1204
Baden
A3
Seewen
7
943
Schönenwerd
Olten
1
Uetliberg 874
A
1
Passwang
Zofingen
SO LOTHURN
A1
BIEL/BIENNE
3
Langenberg Baldeggersee A
LU Z E R N 10
6
me
2
A2
A
4
2b
Alpnachersee
Plaats van vertrek A8
Passwangroute Het Sittertal
U NTE RWA LD
Toggenburg Malbuntal
INTERLAKEN
Reuss
Het Sittertal en de weg naar Stoss
4
FRIBOURG
LUZERN
Em
A
ZU
4 A1
2
25
B ERN
2
Sempachersee 2a
1
BERN
Kilchberg
26
A5
re
Hallwilersee
Hallwyl
e Aar 1
A
Z
s
J UR A
Aa
51
Habsburg
RIJN 17
Windisch Brugg
27
Eglisau 4
A
BA S E L
Bad Zurzach re
34
Romeinse ruïnes van Augst
Goetheanum
18
DELÉMONT
315
Aa
BELFORT
6
377
mm STUTTGART
ZURICH EN HET NOORDEN 0
27
10 km
ZÜRICH
De reis waard
Sankt Gallen 31
Een omweg waard
Liestal
Interessant
Vaduz
Andere plaats
A 81 27
S CHA FFHAUS EN
Nom de la microrégion n A 98
A4
4
15
Schaffhausen
Stein am Rhein
32
33
33
Gottlieben
46
13
7
Arenenberg
Rheinfall Rheinau
27
Kreuzlingen
Rorschach
A
A
Kyburg
1
51
Wil
Greifensee
17
A 52
8
SÄNTIS
XXX
l
Walensee
Wägitalersee
Werdenberg
Vaduz
OOSTENRIJK
Triesenberg Malbun
A3
LIECHTENSTEIN SC HWYZ
6
Sareiser Joch 2000
na 19
A
G R AU B Ü NDE N
A2
Reuss
13
Tam i
Lin
DAVOS
th
2
28
G L A RU S
RIJN 3
URI GOTTHARDTUNNEL
SANKT ANTON
na
ka
5
2502
Wildhaus
8
b
Hoher Kasten
Seealp
16
th Lin
Sihlsee
1795
1640
Thu r
Rapperswil
Sihl
XXX
Appenzell
Ebenalp
Ñ AAAAAAAAAAAAAAA A ZU G
ELL N Z Altstätten EGais P P A
Urnäsch
Ritterhaus
Bubikon À xxxx xxxxxxxxxxxxxxx : Zürichsee 3
Trogen
Stein
13
Ñ AAAAAAAAAAAAAAA
S A NK T GALLEN
13
16
ZÜRICH
A
53 À xxxx xxxxxxxxxxxxxxx : 15
02
2 XXX
A1
Sankt Gallen
A
A
Ñ AAAAAAAAAAAAAAA
BREGENZ
7 1 À xxxx xxxxxxxxxxxxxxx :
ZÜRICH
XXX
14
Winterthur
g
31
BODENSEE
Ñ AAAAAAAAAAAAAAA THURGAU
A
7
13
A7
19 1
Thur
BREGENZ
A4
KartauseXXX – IttingenDépartement (XX) Carte Michelin XXXXXXX
u4
WANGEN
A8
1
31
34
ANDERMATT
BELLINZONE
SANKT MORITZ
378
ZÜRICH EN HET NOORDEN
Zürich aaa 380.777 inwoners – Kanton Zürich Zürich lijkt wel de beste leerling van de klas, want dit financiële, industriële en commerciële centrum is aantrekkelijk voor toeristen, kunstliefhebbers, feestgangers en zakenlui. Ook al wonen er in de agglomeratie bijna een miljoen mensen – Zürich is de dichtstbevolkte stad van Zwitserland – toch heeft ze de reputatie de beste levenskwaliteit ter wereld te bieden. De ligging is inderdaad heel aangenaam, aan de voet van de beboste hellingen van de Uetliberg en de Zürichberg en aan de oever van de mooie Zürichsee. En dan is er ook nog de Limmat, de rivier die door de stad stroomt en waarin de plaatselijke bewoners ’s zomers graag zwemmen. Een paar haltes met de tram volstaan om het centrum te verlaten en midden in de natuur terecht te komen. Bovendien is Zürich de trendy hoofdstad van het Zwitserse design en de hedendaagse kunst, een waar shoppingparadijs en een leuke plek om uit te gaan, met talloze restaurants, bioscopen, discotheken en concertzalen.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 394 i INLICHTINGEN Toeristenbureau – Bahnhofbrücke 1 - Station t 044 215 40 00 - www.zuerich. com - mei-okt.: ma-za 8.00-20.30, zo 8.30-18.30 u; nov.-april: ma‑za 8.30-19.00, zo 9.00-18.00 u. Rondleiding te voet of met de bus. w De Zürich Card geeft vrij toegang tot 46 musea in de stad en onbeperkt gebruik van het openbaar vervoer (tram, bus, trein, kabelspoor). Tevens korting op rondleidingen door de stad. Te koop bij het station, de luchthaven, het toeristenbureau en sommige hotels - CHF 24 voor 24 uur (kinderen CHF 16), CHF 48 voor 72 uur (kinderen CHF 32). Ñ LIGGING Regiokaart blz. 376-377 BC2 en plattegrond blz. 380 64 km ten noorden van Luzern, 85 km ten oosten van Basel, 125 km ten noordoosten van Bern, 86 km ten westen van Sankt Gallen. õ PARKEREN Voor het centrum en de onmiddellijke omgeving kan de auto beter op een (duur) parkeerterrein worden achtergelaten, want de bus- en tramverbindingen zijn uitstekend. Een plattegrond van de stad is heel handig. w AANRADERS
Het oude Zürich, het trendy Zürich West, het Kunsthaus, de Bührle Stichting, de openbare baden bij de Limmat en het meer, het panorama vanaf de Uetliberg, de Street Parade in de zomer. > PLANNING Een weekend is genoeg om de stad en enkele musea te bezichtigen en van het uitgaansleven te genieten. Trek meer dagen uit voor een uitgebreide verkenning van de stad en omstreken. Een halve dag is nodig voor Eglisau, de Rheinfall en Schaffhausen.
De Limmat stroomt dwars door het centrum van Zürich. J. Fuste Raga/Prisma/age fotostock
/ MET KINDEREN In Zürich: het Mühlerama, de dierentuin, een boottocht op het meer en een duik in de Limmat (zie Adresboekje). In de omgeving: Wildpark Langenberg en Knies Kinderzoo in Rapperswil.
Wandelen Plattegrond blz. 380 LINKEROEVER VAN DE LIMMAT
Ñ Route B in groen aangegeven op de stadsplattegrond op blz. 380.
aa Schweizerisches Landesmuseum A1 Achter het centraal station – Museumstrasse 2 - t 058 466 65 11 - www.landesmuseum. ch - dag. beh. ma 10.00-17.00 u (do tot 19.00 u) - CHF 10 (tot 16 jaar gratis, en ook op de laatste zondag van de maand). Dit gebouw uit 1898 ziet eruit als een neogotisch kasteel en biedt onderdak aan een bijzonder uitgebreide verzameling die alle aspecten van de Zwitserse cultuur en levenskunst raakt, van de steentijd tot heden. Het museum wordt momenteel ingrijpend verbouwd. Begin de bezichtiging op de 1ste verdieping. Geschiedenis van Zwitserland – Na een galerij met portretten van beroemde Zwitsers wordt in een zaal de prehistorie van de Confederatie in vogelvlucht behandeld. In een apart vertrek staat de minutieuze maquette van de slag bij Murten, waar Karel de Stoute door de Confederatie werd verslagen (1476). In de zuidvleugel van het gebouw geven schilderijen, voorwerpen en documenten een beeld van de (geloofs)overtuigingen die de Zwitserse beschaving en mentaliteit hebben gevormd: katholicisme, monarchisme, Reformatie, Contrareformatie. In de daaropvolgende grote zaal komen de opbouw van het moderne Zwitserland en de weg naar federale eenheid aan bod. De verschillende fasen ontrollen zich langs een houten helling, waar u het belang van de
4
380
Beck str. enh o fObstgarte nstras se
r fs tr.
stra sse
nto se st r as
Bahnhofstr. P
u ls t
sch ns
ua i
Stadelhoferplatz
3
OPERNHAUS
See s tr as s
See
str. h of
d fel e
Mythenquai
Ka
Ur
Niederdo
nho f Linden s o f.
Bah
lee g
STADELHOFEN
MÜHLERAMA, BOTANISCHER GARTEN
we
eg
er
ltw FRANZÖSISCHE KIRCHE
-Q Uto
UIT ETEN Alpenrose . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¡ Coco Grill&Bar . . . . . . . . . . . . . . ¶ Haus zum Rüden . . . . . . . . . . . . ™ Hiltl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ° Johanniter (Brasserie) . . . . . . . ±
USTER
Ze
ch
se
SAMMLUNG E.G. BÜHRLE
ras
mi
Sih l sse
tra ns
Löw e
s
tra
en s se rn Ka
Ges sn era l
ZÜRICH WEST, CHUR, LUZERN, BASEL, BERN
2
Sechseläutenplatz
STRANDBAD, TIEFENBRUNNEN, RAPPERSWIL, MUSEUM BELLERIVE
Rex . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¹ Rössli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¼ StattHotel . . . . . . . . . . . . . . . . . . Â Zürichberg. . . . . . . . . . . . . . . . . . Å
g-
ZOO ZÜRICH
HAUS KONSTRUCTIV
sse stra
se ga istras nberg
Bl ei
dli
R äm
ua i
19 26
Bellevueplatz
Zürichsee
A
1
ön Sp
17
Q Uto-
N
MUSEUM RIETBERG
e ss e t r a r a ss gs t ss e an ns tr a el s ys tte Vog lle Hu be r
Schö
OBERDORF
28
200 m
THALWIL, KILCHBERG, ROTE FABRIK
Spy Sp
Bo
ss
Z
ne
Grossmünster KUNSTHAUS
ZÜRICH
OVERNACHTEN Adler . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¡ Auberge de jeunesse . . . . . . . . § City Backpacker . . . . . . . . . . . . . ª Florhof (Hotel) . . . . . . . . . . . . . . ³ Greulich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¬ Hirschen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¯ Kafischnaps (Pension) . . . . . . . ¿ Leoneck . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¶ Otter (Hotel) . . . . . . . . . . . . . . . . ± Proposal (The) . . . . . . . . . . . . . . Ã
rstra
r
äu
34
ai Qu
0
s tr .
s se
Neumarkt 19 Spiegelgasse
e
13
Stadthausanlage
ch
EIDG. TECHN. HOCHSCHULE
31 Rathaus b e
se
ARBORETUM
lz me . Sch str
Froschaugasse Niederdorfstrasse
O
s ofstra
n Ge
an u is G l era
e Flied
34
10
Bürkliplatz KONGRESSGEB.
e
asse sstr e usiu r a ss Cla rdst nha Leo
hstrasse ua i le -Q
H SC
se
ss e
pfenbac
15
Fraumünster WASSERKIRCHE
h E e Bahn a ss R A B s tr Tal ENG Z AN
22
s tr a
Stam
2
1
ba
22
PREDIGER-KIRCHE
deara Pl.
er
ras
eg
e
ss e
ck
g st ön i
se tras r ds
§
s tr a
SCHIPFE
Lindenhof
la Ta
nelTunstr.
a
a tr a
e ss ra ik Dre
i ch
i Bahnhofqua
st Tal
an S ch sse erstra Stock ss e
s tr a
Ble
w er
nstr.
17
tr
28 29 Zunfthaus « Zur Meisen »
Praderplatz
Am z e ng raben
Gl ad
LIEBFRAUENKIRCHE
3m9
e AUGUSTINERss KIRCHE Weinplatz tra SCHIPFE ns a lik Sankt Peterskirche
ke WOHNMUSEUM
Gotth
mü h
s se en
i Töd
3
Ã
Pe
e rass
l
sc h nd Bra str.
Verne
16 t Sihls
nh ofplatz
h
tras ias se Jules an
Se
na us tr.
Neu
se
a str
23
latz
se
s ra
är
Löwenplatz
Sihlstr.
2
ras
st
ilit
se
sse
e st
t ma Lim
er
BahnhofplatzBah
Nelke
Sum
lch Wa
e
M
ª ¬
tr.
a ss
se ss
HAUPTBAHNHOF
REGENSBERG
tr fers
as ra
1
Å
Stap
s tr fst
Schweizerisches Landesmuseum
SIHLPOST La g
Scheuchzerstrasse negg Son
ai
at se
1
. s tr
Tur n
qu
m Jo r ne af Zoll H stra sse
er s
tra Weinbergs
l Sih
Lim
Museum für Gestaltung
B
¹¿
Culmanns tras se Universitätstrasse
SCHAFFHAUSEN, WINTERTHUR
¡¹
Rä
A
ZÜRICHHORN
B
Kronenhalle. . . . . . . . . . . . . . . . . ³ Reithalle . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . · Ristorante italiano. . . . . . . . . . . ª Salle (La) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ¹ Sternen Grill . . . . . . . . . . . . . . . . º Zeughauskeller . . . . . . . . . . . . . ¼ Zum Kropf . . . . . . . . . . . . . . . . . . ½ Zunfthaus zur Schmiden . . . . ¿ Zunfthaus zur Zimmerleuten . . . . . . . . . . . . . Â
381
ZÜRICH
stad als politieke entiteit, de rol van de Bondsvergadering, het ontstaan van de Helvetische Republiek in 1798, de stichting van de Bondsrepubliek in 1848, en de invoering van het vrouwenkiesrecht in 1971 ontdekt. In een overzicht van de Zwitserse mythen passeren Willem Tell, het handvest van de Confederatie, Heidi en de traditionele alpenhoorn de revue. Naast deze symbolen van de Zwitserse trots worden enkele weinig glorieuze episoden niet vergeten, waarvoor hier volledig verantwoordelijkheid wordt genomen, zoals middeleeuwse vervolgingen en obscurantisme of akkoorden met nazi-Duitsland. Het laatste deel van de tentoonstelling gaat over de opkomst van de Zwitserse economische macht: uurwerken, elektriciteit, chemische industrie en bankgeheim. Zwitserse meubels en interieurs – Op de beneden- en bovenverdieping van de westvleugel. Wat de interieurs betreft zijn met name de raadszaal uit Mellingen (1467) en drie vertrekken uit de abdij van de Fraumünster interessant: van vloer tot zoldering werd hout gebruikt, versierd met friezen en ijzerbeslag. Boven zijn interieurs van rond 1600 te bewonderen, waaronder de pronkzaal van het Casa Pestalozzi en de barokzaal van Haus ‘Zum langen Stadelhof’ met zijn galerij van beroemdheden. Beide zalen getuigen van de welvaart van Zwitserse militairen die in buitenlandse legers dienst namen. Van de moderne tijd geven de woonkamers uit de jaren 1895, 1927, 1958, 1970 en 2010 inzicht in de ontwikkeling van de begrippen comfort en design. Wapentoren – Bereikbaar via twee trappen vanaf de westvleugel. Rijke verzameling wapens en uniformen. Diverse collecties – Op de benedenverdieping van de zuidvleugel. U komt binnen via een zaal met een uitgebreide verzameling schoenen, kleding en eigentijds textiel, die leidt naar een grote galerij met wetenschappelijke instrumenten uit de renaissance, schilderijen onder glas uit de 17de-18de eeuw, borduurwerk en glas-in-loodramen uit de 15de-16de eeuw, maar ook schitterende voorbeelden van middeleeuwse kunst. Uit de Romeinse tijd is vooral religieuze kunst bewaard, zoals de opmerkelijke Intrede van Christus in Jeruzalem op een ezel met wieltjes. De laatgotische stijl was kenmerkend voor de glas-inloodkunst, de schilderkunst op panelen (opvallende veelluiken) en polychrome beelden. Tijdens de Reformatie komt de renaissance veeleer tot uiting in het privédomein: meubilair en typisch lokaal borduurwerk op linnen (1561). De keramiek uit Winterthur, het Zwitserse centrum van de faience, loont eveneens de moeite. In een laatste zaal zijn enkele portretten (17de-20ste eeuw) en prachtig versierde arrensleeën te zien. In 2012 begonnen de werkzaamheden voor een compleet nieuwe vleugel aan de achterkant van het gebouw, die in de zomer van 2016 zal worden geopend en waardoor de tentoonstellingsruimte van het museum met circa 45% zal worden uitgebreid. Het publiek zal er een restaurant, een bibliotheek, een museumwinkel en een auditorium vinden, terwijl de nieuwe zalen bestemd zullen zijn voor wisselende exposities en een deel van de vaste collecties.
Bahnhofplatz A1 Op het stationsplein prijkt het standbeeld van Alfred Escher. Deze 19de-eeuwse staatsman was tegelijk bankier (oprichter van Crédit Suisse), industrieel, pionier van de spoorwegen (de Gotthardtunnel is aan hem te danken) en stichter van het Polytechnicum in Zürich. Ook de Bahnhofstrasse werd op zijn initiatief aangelegd. De stationshal is een expositieruimte geworden. De sculptuur Beschermengel van Niki de Saint Phalle was een geschenk ter gelegenheid van het 150-jarig jubileum van de Zwitserse Spoorwegen. Aan het gewelf hangt Nova, een licht ontwerp van het Federale Instituut voor Technologie, terwijl de muurschildering
4
382
ZÜRICH EN HET NOORDEN
Het filosofische ei van Mario Merz een artistieke interpretatie van de wiskundige rij van Fibonacci is. Loop via de Bahnhofquai om het station.
a Bahnhofstrasse A2 Deze mooie, 1,4 km lange lindelaan is de drukste straat van de stad. Hij werd aangelegd op het tracé van de ‘Fröschengraben’ (kikvorsgracht) en loopt van het Hauptbahnhof (centraal station) tot het meer. Met zijn banken en verzekeringsmaatschappijen is het een echt zakencentrum en een opeenvolging van warenhuizen (Globus, Manor, Jelmoli) en luxewinkels. De straat staat overigens op de derde plaats van de wereld, na Fifth Avenue in New York en Causeway Bay in Hongkong, wat betreft de hoogte van de huurprijs en de omzet van de winkels per vierkante meter. Neem links de Werdmühlestrasse. Rechts staat het Jules Verne Observatorium, dat een fraai uitzicht op de binnenstad biedt (geopend voor bezoekers ’s avonds bij mooi weer, di-za). Steek de Werdmühleplatz over en loop langs de Limmat via de loopbrug die vlak na de Rudolf-Brun-Brücke begint. a Schipfe AB2 Met zijn middeleeuwse straatjes die naar de Limmat lopen, is dit het hart van de Altstadt. De mooiste huizen dateren uit de 16de, en zelfs uit de 13de en 14de eeuw, sommige met een trapsgewijs aangelegde tuin. w Tip – Deze wijk nodigt uit om zomaar wat rond te slenteren, maar u kunt ook de volgende r oute nemen: sla voor het huis met de houten voorgevel rechts af naar de ZumBanhofstrasse om onder de arcaden door te lopen die typerend zijn voor het middeleeuwse Zürich. Neem op het pleintje rechts de Rollengasse om door de Wohllebgasse omhoog te lopen, en daarna weer rechts de Pfalzgasse naar het terras. a Lindenhof A2 Deze esplanade met 90 lindebomen en een fontein ligt boven op een heuvel. Op deze strategische plek die uitkijkt over de Limmat, ontstonden Keltische en Romeinse nederzettingen die de aanzet gaven tot de latere stad. Voor de liefhebbers staat er een reuzenschaakbord. Vanaf het terras is de Altstadt aan de rechteroever te zien: linksvoor het Federale Instituut voor Technologie (het lange gebouw van groene zandsteen) en rechts de Grossmünster, de Grote Dom. Loop weer door de Pfalzgasse naar beneden tot de St. Peterskirche, waarvan de reusachtige wijzerplaat vanaf de straat te zien is.
St. Peterskirche A2 Deze kerk gaat terug tot de 7de eeuw en is daarmee de oudste van de stad. De 13de-eeuwse klokkentoren kreeg in 1534 de grootste wijzerplaat van Europa (doorsnede van 8,70 m). De sobere buitenkant van de kerk contrasteert met de Zürichse barokstijl van het interieur (stukwerk in het schip, oude koorstoelen). Neem weer de Schlüsselgasse en dan rechts de Thermengasse, waar resten van Romeinse thermen zijn blootgelegd. Weinplatz A2 Ten zuiden van dit plein met een mooie fontein (wijnbouwer met rugmand) ontdekt u aan de overkant van de rivier enkele fraaie oude panden met ‘Vlaamse’ daken, het neogotische Rathaus uit 1900 (B2) en de 15de-eeuwse Wasserkirche. Het opvallendst is de Grossmünster (Grote Dom) met zijn twee hoge torens.
383
De veelbewogen geschiedenis van Zürich ZWINGLI EN DE REFORMATIE
In 1506, op 22-jarige leeftijd, wordt Zwingli benoemd tot pastoor in Glarus. Op de preekstoel hekelt hij de corruptie van de gezagsdragers en het huurlingensysteem, dat volgens hem het productieve deel van de natie verzwakt. Hij verblijft twee jaar in Einsiedeln en wordt vervolgens plebaan van de Grossmünster in Zürich, waar hij zijn religieuze ideeën in de praktijk wil brengen. Zo verzet hij zich hevig tegen de handel in aflaten en verkondigt hij dat alleen de Bijbel gezaghebbend is in geloofszaken. In januari 1523 vindt in het Rathaus van Zürich een openbaar dispuut plaats tussen voor- en tegenstanders van Zwingli, waarbij deze laatste triomfeert. In drie jaar tijd raakt de Reformatie helemaal ingeworteld in Zürich. Zwingli verkrijgt de afschaffing van de bedevaarten, de processies en sommige sacramenten. Hij is een voorstander van het priesterhuwelijk – in 1524 trouwt hij zelf – en laat de kloosters sluiten in het kanton Zürich, dat in Duitstalig Zwitserland het voortouw neemt in de Reformatiebeweging. Zwingli’s gezag baart de katholieke kantons zorgen, zodat Luzern, Uri, Schwyz, Unterwald en Zug een verbond sluiten tegen Zürich en het uitsluiten van bondszaken. In 1528 is er opnieuw sprake van een groot dispuut, ditmaal in Bern. Zwingli trekt weer aan het langste eind, maar in 1531 kan een oorlog niet langer vermeden worden. Op 11 oktober sterft Zwingli in Kappel tijdens een gewelddadig treffen waarin het kanton Zürich het onderspit delft. Met zijn dood verdwijnen zijn religieuze ideeën echter niet, integendeel, ze breiden zich geleidelijk uit naar heel Duitstalig Zwitserland. OPMERKELIJKE BLOEI
In 1800 telt Zürich 17.000 inwoners. In 1848 wordt het voorbijgestreefd door Bern, dat de hoofdstad wordt, maar zes jaar later vestigt het Federale Instituut voor Technologie, het vermaarde ‘Polytechnicum’, zich in Zürich. De democratische grondwet die in 1869 wordt aangenomen, fungeert als model voor andere kantons en vormt in 1874 zelfs de basis van de grondwet van de Bondsstaat. In het begin van de 19de eeuw barst de stad uit haar voegen en breidt zich uit naar de ommelanden. Industriewijken ontwikkelen zich langs de uitvalswegen. OP WEG NAAR RUST EN ORDE
Sinds de 18de eeuw staat Zürich bekend als een open, tolerante en vooruitstrevende stad die atypische kunstenaars en intellectuelen trekt. James Joyce, die er begraven ligt, vestigde zich in 1915 in Zürich; Hermann Hesse, Thomas Mann en talloze anderen verbleven er en lieten zich inspireren door de creatieve sfeer. In 1916 ontstond het dadaïsme in Cabaret Voltaire. Na de woelige periode van de laatste dertig jaar wist Zürich dankzij een krachtig drugsbeleid zijn negatieve imago van zich af te schudden. De rust en orde zijn nu weergekeerd in de stad die zich doet gelden als de economische hoofdstad van de Bondsstaat.
4
394
ZÜRICH EN HET NOORDEN
in 1192 gesticht en in de 15de-16de eeuw verbouwd. Documenten, wapens, wapenrustingen, kostuums en foto’s brengen de geschiedenis van de orde in beeld, van de oorsprong tot heden. Het erf spreekt tot de verbeelding, want u ontdekt er een knekelhuis, een kapel met overblijfselen van fresco’s, een mooie 16de-eeuwse keuken, een bibliotheek en grote gemeenschappelijke vertrekken met zolderingen en lambriseringen in trompe-l’oeil, schoorstenen, kachels en meubilair in gotische en renaissancestijl.
y ZÜRICH: ADRESBOEKJE Plattegrond blz. 380.
Hoofdpostkantoor – Sihlpost Kasernenstr. 95/97 - t 044 88 88 88 ma-vr 6.30-22.30, za 6.30-20.00, zo 10.00-22.30 u. Apotheek (24 uur open) – Apotheke Bellevue - Theaterstr. 14 (aan de Bellevueplatz) t 044 266 62 22. Internet – Urania - Uraniastr. 3 t 044 210 33 11.
onbeperkt toegang tot het openbaar vervoer, in combinatie met musea, excursies enz. Züritaxi – t 044 222 22 22. Alpha Taxi – t 044 777 77 77. Fiets – In de hele stad zijn fietspaden aangelegd. Van mei tot en met oktober worden gratis fietsen uitgeleend tegen betaling van een borg en op vertoon van een identiteitsbewijs: Velogate Hauptbahnhof (het hele jaar), Globus City, Oerlikon (Swissôtel), Opernhaus.
AANKOMST EN VERTREK
OVERNACHTEN
Luchthaven Zürich – 11 km ten noorden van het centrum - Kloten t 043 816 22 11 - www.flughafen -zuerich.ch. Meerdere treinen per uur van en naar de stad (10 min.). Tram 10 verbindt de luchthaven met het treinstation (5.00-24.00 u). Daarnaast zijn er talrijke busverbindingen. Treinstation (Hauptbahnhof) – Bahnhofplatz - t 0900 300 300 (CHF 1,19 per minuut).
w Goed om te weten – De ‘little big city’ is niet bepaald goedkoop. Reserveringen bij het toeristenbureau op t 044 215 40 40 (vriendelijk personeel en grote keuze aan accommodatie). Sommige hotels bieden drie overnachtingen voor de prijs van twee.
NUTTIGE INFORMATIE
VERVOER
Openbaar vervoer – Zürich bezit een uitstekend netwerk van trams, bussen, S-Bahn en boten, dat zich tot de hele agglomeratie uitstrekt. Dagkaarten worden verkocht in het toeristenbureau, op het station en bij automaten. De Zürich Card (CHF 20 voor 24 uur, CHF 40 voor 72 uur - www.zuerich.com) geeft
GOEDKOOP
City Backpacker – B2 Niederdorfstr. 5 - t 044 251 90 15 www.city-backpacker.ch - 65 bedden - CHF 118 (slaapzaal: CHF 37 p.p.). Dit backpackersadresje bewijst dat Zürich ook minder bemiddelde toeristen verwelkomt. Beperkt comfort in de kamers en op de slaapzalen, maar goedkoop en heel centraal gelegen in de wijk Niederdorf. Sanitair op de overloop. Leuk dakterras om tijdens het eten van een broodje van het uitzicht op Zürich te genieten.
395
ZÜRICH
Pension Kafischnaps – Buiten de plattegrond, bij A1 Kornhausstr. 57 - t 043 538 81 16 - www.kafischnaps.ch - 5 kamers CHF 88/118 :. Deze voormalige slagerij is omgetoverd tot een trendy pension met een caférestaurant. Het is perfect voor kunstliefhebbers, want de kamers worden ’s zomers ingericht door lokale designers. Sanitair op de bovenverdieping. Youth Hostel – Buiten de plattegrond, bij A3 - Mutschellenstr. 114 t 043 399 78 00 - www.youthhostel. ch - 76 kamers - CHF 144 (slaapzaal: CHF 43 p.p.) :. Globetrotters die op de kleintjes moeten letten, kunnen terecht in deze schone, comfortabele en goed uitgeruste jeugdherberg. Helaas wel ver van het centrum: het meer ligt op slechts 10 minuten lopen, maar het station is 4 km verderop en voor het centrum is de tram nodig. 24-uursreceptie, zelfbedieningsrestaurant, bar, wasmachines. DOORSNEEPRIJZEN
The Proposal – Buiten de plattegrond, bij A3 - Dubsstr. 33 a - t 043 243 89 84 - www.theproposal.cc 2 kamers - CHF 150 :. Slapen in een zilverkleurig Peugeotbusje op de binnenplaats of tussen de kunstwerken van de galerie? Twee Zürichse kunstenaars maken deze onvergetelijke ervaring mogelijk! Dit unieke B&B krijgt zeer lovende beoordelingen van reizigers. Heerlijk ontbijt en perfect onthaal. Lang van tevoren reserveren, want het is vaak vol. Leoneck – B1 - Leonhardstr. 1 t 044 254 22 22 - www.leoneck.ch 80 kamers CHF 160/250 - : CHF 17. Een hotel met een originele inrichting: meubels en muurschilderingen, alles op het thema van de koe! Tien minuten lopen van de Altstadt. De ontvangst is helaas wat koeltjes.
Hotel Otter – B3 - Oberdorfstr. 7 t 044 251 22 07 - www.hotelotter.ch - 16 kamers CHF 155/175 - :. Moeilijk om iets goedkopers te vinden in hartje centrum. Kamers zonder poespas, met gedeelde badkamer voor 3 kamers per etage. De gezinskamer met kitchenette op de bovenste verdieping biedt een prachtig uitzicht op de Altstadt. Hirschen – B2 - Niederdorfstr. 13 t 043 268 33 33 - www.hirschen -zuerich.ch - 27 kamers CHF 200/225 :. Dit familiehotel, ideaal gelegen in het voetgangersgebied, is een van de oudste hotels van de stad en zeker niet het minst comfortabele! WAT MEER LUXE
Rex – Buiten de plattegrond, bij B1 - Weinbergstr. 92 - t 044 360 25 25 - www.hotelrex.ch - õ - 41 kamers CHF 155/340 :. Modern driesterrenhotel even buiten het centrum, maar met parkeerplaats en dicht bij het centraal station. Eenvoudige, goed verzorgde kamers en hartelijke ontvangst. Prima prijs-kwaliteitverhouding. Adler – B2 - Rosengasse 10, am Hirschplatz - t 044 266 96 96 www.hotel-adler.ch - 52 kamers CHF 200/310 :. Dit oude hotel in een levendig deel van de Altstadt heeft een artistiek tintje. Er hangt namelijk werk van de uit Basel afkomstige kunstenaar Heintz Hum en de muurschilderingen stellen monumenten van de stad voor. Traditionele keuken (vlees- en kaasfondue). Greulich – Buiten de plattegrond, bij A2 - Herman-Greulich-Str. 56 t 043 243 42 43 - www.greulich.ch - 26 kamers - CHF 230/300 :. Dit nieuwe, minimalistische hotel tussen berkenbomen, midden in Zürich West, heeft een strak design en een heldere belijning. Korting van 30% voor mensen onder de 30 jaar.
4
Vertaling
Sylvia Birnie, Bep Fontijn, Nicolet de Jong, Michèle Schedler Eindredactie Jaap Verschoor Boekverzorging Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto Shutterstock/S.R. Lee Photo Traveller Oorspronkelijke titel Suisse Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Hélène Payelle, Catherine Girard Eindredactie Redactie Nathalie Rouveyre-Scalbert, Maura Marca, Cécile Gall-Bouche, Fabienne Gégot, Laurent Gontier, Damienne Gallion, Vincent Noyoux, Jérôme Saglio, Philippe Vouillon Grafisch ontwerp Christelle Le Déan Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Évelyne Girard, Thierry Lemasson, Maria-Mirabela Cartografie Dumbraveanu Stadsplattegronden: © MICHELIN en © 2006-2014 TomTom. All rights reserved. This material is proprietary and the subject of copyright protection, database right protection and other intellectual property rights owned by TomTom or its suppliers. The use of this material is subject to the terms of a license agreement. Any unauthorized copying or disclosure of this material will lead to criminal and civil liabilities. © Swisstopo. © Michelin, 2015 © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2016 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internetadressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.