Oost-Spanje
E.Ripoll/age fotostock
Alicante
Valencia - Murcia - Aragón Extra: Barcelona
De regio’s van deze gids: (zie de kaart aan de binnenzijde van het omslag) n Valencia, stad en regio ∑ Murcia, stad en regio ± Zaragoza en Aragón T Extra: Barcelona
blz. 107 blz. 203 blz. 231 blz. 315
4
Inhoud NIET TE MISSEN Een keuze uit de mooiste plekjes.... 6
DE REIS VOORBEREIDEN Reistips..................................................... 12 NAAR OOST-SPANJE
Met de auto............................................ 16 Met het vliegtuig.................................. 16 Met de trein............................................ 17 Met de bus.............................................. 17 VOOR HET VERTREK
Profiel van Spanje................................ 18 Het weer.................................................. 18 Nuttige adressen.................................. 18 Formaliteiten......................................... 19 Budget......................................................20 Overnachten.......................................... 21 Uit eten....................................................24 OOST-SPANJE VAN A TOT Z
Rubrieken in alfabetische volgorde....................25 MET HET GEZIN
Bezienswaardigheden en activiteiten.........................................36 MEMO
Evenementen........................................38 Leestips....................................................40 Films.......................................................... 41 Muziek...................................................... 41
OOST-SPANJE ONDER DE LOEP OOST-SPANJE VANDAAG
Kunst en tradities van het volk.......44 Levendige folklore...............................45 Stierengevechten.................................46 Gastronomie..........................................48
Politiek en bestuur.............................. 51 Natuurlijke rijkdommen en economie.....................................53 CULTUUR
Talen..........................................................56 Literatuur................................................57 Muziek......................................................62 Film............................................................62 KUNST EN ARCHITECTUUR
Van de prehistorie tot de Arabische verovering..........................................64 Spaans-Moorse kunst.........................66 Preromaanse en romaanse kunst (8ste-13de eeuw).............................66 Gotische kunst (vanaf de 13de eeuw).....................67 Renaissance (16de eeuw)..................69 Barok (17de-18de eeuw)....................71 Kunst van de Bourbons (18de-19de eeuw)............................72 Modernisme...........................................73 Avant-gardistische bewegingen.... 74 Hedendaagse architectuur.............. 76 Enkele kunsttermen..............................78 ABC van de architectuur....................80 NATUUR EN LANDSCHAP
Korte schets van Spanje....................82 Het reliëf van Oost-Spanje................82 Klimaat.....................................................85 Flora..........................................................85 Fauna........................................................86 Natuurbescherming............................86 GESCHIEDENIS
Prehistorie...............................................88 Romanisering........................................89 Al-Andalus..............................................90 De drie koninkrijken van de Spaanse oostkust................93 Verenigd Spanje...................................94 Habsburgers..........................................94 Huis van Bourbon................................95 Woelige 20ste eeuw............................98 Het huidige Spanje............................100 Belangrijke data voor Spanje...........102
5
STEDEN EN BEZIENSWAARDIGHEDEN n VALENCIA, STAD EN REGIO
Valencia.................................................. 110 Costa del Azahar ...............................152 Peníscola...............................................159 Morella...................................................162 Xàtiva......................................................167 Alcoi........................................................171 Alicante..................................................175 Costa Blanca.........................................186 Elche........................................................192 Orihuela.................................................198 ∑ MURCIA, STAD EN REGIO
Murcia.................................................... 204 Cartagena.............................................215 Lorca.......................................................221 Caravaca de la Cruz.......................... 226
Jaca..........................................................261 Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido............................272 Aínsa.......................................................278 Sierra y Cañones de Guara............ 284 Barbastro.............................................. 289 Tarazona............................................... 294 Daroca....................................................297 Teruel......................................................301 Albarracín............................................. 306 Alcañiz....................................................310 T EXTRA: BARCELONA
Top 10 bezienswaardigheden.......318 Register................................................330 Kaarten en plattegronden..........341 Woordenlijst........................ achterflap
± ZARAGOZA EN ARAGÓN
Zaragoza............................................... 234 Aragonese Pyreneeën..................... 250 Huesca....................................................252 Sos del Rey Católico..........................259
RAADPLEEG VOOR IEDERE PLAATS ONS ADRESBOEKJE y
6
Niet te missen
Valenciaaaa, een oude stad, een moderne stad… en een badplaats (blz. 110)
De palmentuin van Elcheaa, de grootste van Europa (blz. 192)
7
Een keuze uit de mooiste plekjes
Sierra de Guaraaa, in het land van de canyons (blz. 284)
De klokkentorens in mudejarstijl van Teruelaa (blz. 301)
Zaragozaaa, Romeins, Arabisch en christelijk (blz. 234)
8
Peníscolaaa, het adelaarsnest van een tegenpaus (blz. 159) Alicanteaa en zijn esplanade langs de kust, waar majestueuze palmen voor schaduw zorgen (blz. 175)
9
Murciaaa en de gevel van de kathedraal in retablostijl (blz. 204)
Morellaaa, een spectaculair stadje, op een hoogte van 1004 m (blz. 162)
Parque National de Ordesa y Monte Perdidoaaa: de Pyreneeën in al hun facetten (blz. 272)
Fotografie: Blz. 6: G. Jioux/hemis.fr/ADAGP, Paris 2015 (boven) ; /Visitelche (onder) Blz. 7: J.F. Hagenmuller/hemis.fr (linksboven) ; M. Veiga/agefotostok (rechtsboven) ; H. Hugues/hemis.fr (onder) Blz. 8: I. Pompe/hemis.fr (boven) ; J. Fuste Raga/age fotostok (onder) Blz. 9: B. Boensch/Arco Image/age fotostock (linksboven) ; A. Del Castillo/age fotostok (rechtsboven) ; A. Weiber/imageBroker/age fotostok (onder)
12
DE REIS VOORBEREIDEN
Reistips 3 DAGEN
VALLEIEN EN BERGKLOVEN VAN ARAGÓN
Tocht in de omgeving van Aínsa en Jaca
Dag 1: Bezoek aan de middeleeuwse stad Aínsa, wandeltocht door het Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido (blz. 272). Dag 2: Proeverijen in de bodega’s van Somontano, tocht door de Sierra de Guara: het dorpje Alquézar, wandeling naar de grotten met rotsschilderingen, de heldhaftigsten kunnen een canyoningtocht maken (blz. 284). Dag 3: Jaca en het schitterende Museo Diocesano voor religieuze kunst, prelude op de pre-romaanse en romaanse kunst in de kerken van Serrablo en Santa Cruz de la Serós en het klooster van San Juan de la Peña (blz. 264).
Vervoer Tip
Per auto en te voet. Wandelschoenen en regenjas noodzakelijk.
4 DAGEN
MUDEJARKUNST IN ARAGÓN
Van Zaragoza naar Teruel
Dag 1: Na een korte stop in Zaragoza (blz. 234) richting het noordwesten voor een bezoek aan Tarazona en het klooster van Veruela (blz. 295). Dag 2: Calatayud (talloze mudejarklokkentorens in het dorp en de omgeving) en het klooster van Piedra (blz. 299), een wandeling door het versterkte stadje Daroca (blz. 297). Dag 3: Stop in het mooie hooggelegen dorpje Albarracín, verborgen in het hart van de okerkleurige bergen (blz. 306). Dag 4: Verkenning van Teruel met zijn mudejar-overblijfselen, die door Unesco zijn aangewezen als werelderfgoed (blz. 301).
Vervoer Tip
Per auto. Vergeet niet de beroemde ham van Teruel te proeven.
4 DAGEN
DE ZOETE LEVANTE
Van Alicante naar Cartagena
Dag 1: Langs de kust naar het noorden, bezoek aan het mooie dorpje El Castell de Guadalest (blz. 189). Van daaruit richting Alcoi (blz. 171), vervolgens naar het pittoreske stadje Bocairent (blz. 182), afdaling naar Elche en een bezoek aan de fantastische Huerto del Cura (blz. 193). Dag 2: Na een bezoek aan de archeologische vindplaats Alcúdia, waar de beroemde Dame van Elche is gevonden (blz. 196), tussenstop in Santa Pola voor zijn zoutpannen en stranden (blz. 181). Afdaling naar Orihuela en zijn harmonieuze oude centrum, waar de geest van de dichter en herder Miguel Hernández nog rondwaart (blz. 198). Dag 3: Bezoek aan Murcia, verder naar Caravaca de la Cruz en de naburige dorpjes Moratalla, Cehegín en Calasparra (blz. 226). Dag 4: Het barokke Lorca met zijn musea en zijn gilden (blz. 221), vervolgens naar het Romeinse Cartagena (blz. 215).
Vervoer Tip
Per auto. Vergeet in Xixona niet de turrón te proeven.
13
REISTIPS
4 DAGEN
VALENCIA, TUSSEN LAND EN ZEE
Rondrit vanuit Valencia
Dag 1: Richting Sagunto voor een bezoek aan de overblijfselen van de Romeinse stad, te verlengen met een duik in zee, als u daar behoefte aan heeft (blz. 153). Hierna trekt u de binnenlanden in om de retabels van Segorb te bezichtigen (blz. 154). Dag 2: Richting het zuiden komt u in het land van de wijn, waar u twee lieflijke en zeer Castiliaanse dorpjes kunt bezichtigen: Utiel en Requena (blz. 142). Jour 3: Nog verder zuidwaarts richting Xàtiva, bakermat van de Borgia’s en de spectaculaire antieke stad Onteniente (blz. 167). Dan weer terug naar de zee met een korte stop in Gandia (blz. 169). Dag 4: Een dag langs de kust: Cullera en het natuurpark van Albufera (boottocht) (blz. 141) en ten slotte weer terug naar Valencia (blz. 110).
Vervoer Tip
Per auto en per boot. Sla een paar flessen mooie wijn in bij bodega Redonda in Utiel.
12 DAGEN
VAN DE VALLEIEN IN DE PYRENEEËN NAAR DE ZEE
Tocht van Bielsa naar Mazarrón
Dag 1: Nadat u Aragón bent binnengereden via de Puerto del Portalet, rijdt u door een vallei van het nationale park Ordesa y Monte Perdido (blz. 272) en brengt een bezoekje aan het lieflijke stadje Aínsa (blz. 278). Dag 2 en 3: Oenologische wandeling in de Somontano de Barbastro (blz. 289), vervolgens gaat het richting Zaragoza, de stad die een langer bezoek verdient vanwege zijn religieuze architectuur van zowel moslims als Romeinen en vanwege de kunstwerken van Pablo Gargallo (blz. 234). Dag 4: Koers richting het zuiden met stops in Albarracín (blz. 306) en Teruel, dat beroemd is om zijn mudejarkunst (blz. 301). Dag 5: Door de Maestrazgo, na een tussenstop in Morella (blz. 162) richting de zee bij Peníscola. Neem een duik als de mogelijkheid zich voordoet en proef van het heerlijke zeebanket (blz. 159). Dag 6 en 7: Bezoek aan het Teatro Romano in Sagunt (blz. 153) en dan verder naar Valencia. Bezoek aan de derde stad van Spanje: ontdek de oude en de modernistische stad, de futuristische Ciudad de las Artes y las Ciencias en de stranden (neem een duik!). Breng een avond door in de hippe wijk Russafa en eet een paella (blz. 110). Dag 8: Via Xàtiva (blz. 167) en Alcoi (blz. 171) naar Alicante: wandeling over de mooie Explanada de España, zwemmen bij het strand van Postiguet, flaneren in een van de oude wijken (blz. 175). Dag 9 en 10: Stops in Elche (palmentuin) (blz. 192) en Orihuela (oud centrum) (blz. 198). Afdaling naar Murcia, waar de kathedraal, het casino en het Museo Salzillo een bezoekje waard zijn (blz. 204). Dag 11 en 12: Bezoek aan Cartagena (blz. 215), de Fenicische en Romeinse stad met interessante musea. Vervolgens richting Lorca (blz. 221). Tot slot van deze lange reis een moment van ontspanning in de turquoise wateren van de Golf van Mazarrón! (blz. 224).
Vervoer Tips
Per auto. Neem een dunne trui, een hoed, comfortabele schoenen en een regenjas mee voor de Pyreneeën, zwemkleding en zonnebrandolie voor het vervolg van de reis en een boodschappentas voor alle heerlijkheden die u gaat kopen…
18
DE REIS VOORBEREIDEN
Voor het vertrek Profiel van Spanje Officiële naam: Koninkrijk Spanje Plaatselijke naam: España Hoofdstad: Madrid Oppervlakte: 505.968 km2 inclusief de Balearen en de Canarische Eilanden Bevolking: 46,7 miljoen inwoners (januari 2013) Munteenheid: Euro Officiële talen (voor Oost-Spanje): Spaans (Castiliaans), Valenciaans.
Het weer De maanden mei, juni, september en oktober zijn het gunstigst. De temperaturen zijn dan aangenaam, het regent weinig, de stranden zijn rustig en de toeristische bezienswaardigheden niet te druk. Liefhebbers van zwemmen in de zee prefereren natuurlijk de zomer, ondanks de massa’s die zich op de stranden verdringen. Aan de kust temperen de zeewinden de hitte. Daarentegen kan het in het binnen-
land, met name in Aragón, erg heet worden (temperaturen tot 40 °C). Pas op met plotselinge en heftige onweersbuien in de Pyreneeën. De winters in heel Aragón zijn koud en in de Pyreneeën zelfs streng, daar valt veel sneeuw, tot groot genoegen van liefhebbers van de wintersport. Aan de kust is het ‘s winters relatief zacht. Weersinformatie – www. weeronline.nl/Europa/ Spanje/155 (in het Nederlands); www.inm.es (in het Spaans).
Nuttige adressen TOERISTISCHE INFORMATIE
Spaanse Toeristische Dienst (www.spain.info) is het officiële informatiepunt over de toeristische mogelijkheden van Spanje.
In België
Spaans Bureau voor Toerisme Koningsstraat 97, 1000 Brussel t 02 280 1926 - bruselas.crm@ tourspain.es - www.spain.info.be.
In Nederland
Spaans Verkeersbureau Laan van Meerdervoort 8A, 2517 AJ
TEMPERATUURTABEL (maximum, minimum) Jan. Feb. Mrt. April Mei Juni Juli Aug. Sept. Okt. Nov. Dec. Murcia
Zaragoza
Valencia
16
18
20
22
25
30
30
34
30
25
20
17
4
5
6
8
12
12
16
20
17
13
6
11
10
13
17
19
23
28
32
31
27
21
14
11
2
4
5
7
11
15
18
18
15
10
6
4
16
17
19
20
23
26
29
30
28
24
20
17
7
8
9
11
14
18
21
21
19
15
10
8
19
VOOR HET VERTREK
Den Haag - t 070 346 5900 infolahaya@tourspain.es www.spaininfo.nl. SPAANSE AMBASSADES EN CONSULATEN
In België
Ambassade: Wetenschapsstraat 19, 1040 Brussel - t 02 230 0340 ambespbe@mail.mae.es. Consulaat: Hertogstraat 85-87, 1000 Brussel - t 02 509 8746.
In Nederland
Ambassade: Lange Voorhout 50, 2514 EG Den Haag -t 070 302 4999 - ambassade.spanje@wordlonline.nl - www.maec.es/embajadas/lahaya. Consulaten: Frederiksplein 34, 1017 XN Amsterdam - t 020 620 3811 cog.amsterdam@maec.es; Postbus 30149, 3001 DC Rotterdam - t010 205 3344.
www.diplomatie.be/nl – Reisadviezen in de rubriek ‘Op reis’. REISORGANISATIES
Spanje-specialisten
Ardanza – t 035 691 2275 www. ardanza.nl. Mundicolor – t 020 685 1711 www.mundicolorvakanties.nl.
Culturele reizen
Pharos Reizen – t 0900 365 6565 - www.pharosreizen.nl. SRC-Cultuurvakanties – t 050 312 3123 www.src-cultuurvakanties.nl. VTB-Reizen – www.vtb-reizen.be.
Avontuur
CULTURELE CENTRA
Joker – www.joker.be. KrisKras – t 09 221 0805 www.kriskras.be. Topo-Aktief – t 06 233 79 131 www.topo-aktief.nl.
In België
Formaliteiten
Instituto Cervantes – Tervurenlaan 64, 1040 Brussel t 02 737 0190 - cenbru@cervantes.es www.bruselas.cervantes.es.
In Nederland
Instituto Cervantes – Domplein 3, 3512 JC Utrecht - t 030 233 4261 cenutr@cervantes.es www.cervantes.nl. INTERNETSITES
www.spain.info – Officiële website over toerisme in Spanje. www.aragon-turismo.com en www.turismodearagon.com – Websites over toerisme in Aragón. www.comunitatvalenciana.com – Portaalsite van de Valenciaanse gemeenschap. www.murciaturistica.es – Website over toerisme in Murcia. www.minbuza.nl – Reisadviezen in de rubriek ‘Reizen en landen’.
DOCUMENTEN
Identiteitsbewijs Bezoekers afkomstig uit Nederland, België en een aantal andere EUlanden hebben voor een bezoek aan Spanje een geldige identiteitskaart nodig of een paspoort dat minder dan 5 jaar verlopen is. Ook kinderen dienen over een eigen reisdocument te beschikken. Een bijschrijving in het paspoort van de ouders is niet geldig.
Auto
Rijbewijs – Voor inwoners van de EU is een geldig nationaal rijbewijs voldoende. Verzekering – Automobilisten uit België moeten in het bezit zijn van een Internationaal Verzekerings Bewijs (IVB). Automobilisten uit Nederland moeten hun groene kaart bij zich hebben.
226
MURCIA, STAD EN REGIO
Caravaca de la Cruz a 26.024 inwoners – Provincie Murcia Het belangrijke bedevaartsoord Caravaca de la Cruz ligt rond een hoge heuvel met daarop een kasteel en het beroemde sanctuarium van het Heilig Kruis. In het historische centrum zijn mooie religieuze en seculiere gebouwen bewaard gebleven.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 229 i INLICHTINGEN Toeristenbureau – Calle de las Monjas 17 - t 968 705 620 - www.turismo caravaca.org - ma-za 10.00-14.00, 16.00-19.00 u (17.00-20.00 u ’s zomers), zo 10.00-14.00 u. Ñ LIGGING Regiokaart A1 (blz. 202). 70 km ten westen van Murcia via de C415. w AANRADERS Het kasteel en het sanctuarium van La Vera Cruz. > PLANNING Enkele uren zijn genoeg om de stad te bekijken.
Wandelen Santuario de la Santísima y Vera Cruz
Cuesta del Castillo - t 968 707 528 - www.cofradiaveracruzdecaravaca.com sanctuarium: 8.00-14.00, 16.00-19.30 u (20.00 u ’s zomers), zo, feestdagen 10.0014.00, 16.00-19.30 u - gratis - museum: dag. behalve ma 10.00-14.00, 16.00-19.00 u (20.00 u ’s zomers) - € 4 - gesl. 1 jan., 1-5 mei, 25 dec. De gerestaureerde muren en de veertien torens van het kasteel (15de eeuw) beschermen de kerk waarin lange tijd het ‘Heilig Kruis’ (T zie kader hieronder). werd bewaard. Het portaala (1722) van rood marmer uit de streek is bijzonder door de barokke uitstraling. De estípites (omgekeerde balusters) en de fijne, gedraaide zuilen geven een indruk van verticaliteit maar ook van robuustheid, die doet denken aan de portalen van Latijns-Amerikaanse kerken. De strikte sierlijkheid binnen is geïnspireerd op Juan de Herrera. In de aangrenzende gebouwen bevindt zich het Museo de la Vera Cruz (Museum van het Heilig Kruis) met voorwerpen en documenten die met de geschiedenis van het kruis van Caravaca hebben te maken. Bewonder de muren en kantelen en het uitzicht op de stad en de omgeving.
HET MIRAKEL VAN HET ‘HEILIG KRUIS’
Op 3 mei 1232 vierde een priester genaamd Ginés Pérez Chirinos de eucharistie bij de Moorse koning die hem gevangen had genomen. Plotseling verscheen het kruis dat nog ontbrak op het altaar. De Moorse vorst en zijn volgelingen bekeerden zich en het kruis, dat volgens velen een stuk van het ‘Ware Kruis’ was, werd vervolgens vereerd door het volk. In 1934 verdween het onder duistere en nooit opgehelderde omstandigheden. In 1941 schonk paus Pius XII ter vervanging een ander stukje van het ‘Ware Kruis’.
CARAVACA DE LA CRUZ
Plaza de Toros imagebroker / hemis.fr
Museo de la Fiesta
Calle de las Monjas 19 - www.caravacajubilar.com/museo-de-la-fiesta.html - di-zo 10.00-14.00 u (za 10.00-14.00, 16.00-19.00 u) - gesl. ma - € 4. Een leerzaam museum over de feesten ter ere van het Heilig Kruis, dat is gehuisvest in het voormalige paleis van de markies van San Mamés. Het toont documenten, kleding en voorwerpen die de diverse rituelen illustreren: het baden van het Kruis, Caballos del Vino (optochten door de straten), stoet van Moren en christenen.
Museo Arqueológico Municipal de la Soledad
Cuesta del Santuario - www.caravacajubilar.com/museo-de-la-soledad-museo- arqueologico.html - di-zo 10.00-14.00 u (za 10.00-14.00, 16.00-19.00 u) - gesl. ma - € 2. In de oude versterkte kerk van La Soledad zijn de plaatselijke archeologische vondsten verzameld (gehouwen stenen, scherven van vaatwerk, sieraden), voornamelijk afkomstig van de grote vindplaats La Cueva Negra del Estrecho de la Encarnación (bewoond sinds het paleolithicum).
a Iglesia Parroquial del Salvador
De onvoltooide kerk met vierkant grondplan (16de-18de eeuw) heeft een ribgewelf dat wordt ondersteund door vier indrukwekkende ionische zuilen (doorsnede 2 meter). Vroeger was het de zetel van de Orde van de H. Jakobus.
JUBELJAAR ‘IN PERPETUUM’
Door dat voorrecht, aan Caravaca verleend door paus Johannes Paulus II, mag de stad elk zevende jaar een jubeljaar vieren (het volgende in 2017). Dat ‘eeuwigdurende heilige jaar’ is de beloning voor zeven eeuwen verering van een stuk van de Lignum Crucis (het martelarenkruis van Christus). Slechts vier andere steden in de wereld hebben dat voorrecht gekregen: Jeruzalem, Rome, Santiago de Compostela en Santo Toribio de Liébana.
2
228
MURCIA, STAD EN REGIO
Templete In dit gebouw, uit de late 18de eeuw, op de Plaza Templete bevindt zich het bad waarin het Kruis elk jaar ritueel wordt gebaad.
In de omgeving Regiokaart (blz. 202) Fuentes del Marqués A1
3 km ten westen van Caravaca. Neem op de Avenida de los Andenes de Camino de las Fuentes. Vier bijzonder zuivere bronnen vloeien hier in een prachtig landschap in een gekanaliseerde rivier. Het bos eromheen met veel aleppodennen is een toevluchtsoord voor eekhoorns, sperwers en vossen. Hoger op het pad zijn de Cuevas del Marqués te zien, grotten die tot de 11de eeuw werden bewoond.
Cehegín A1
Ñ 7 km naar het westen via de RM15 (afrit 55). Het aardige stadje Cehegín ligt tegen een heuvel gebouwd. In het oude centrum leidt een wirwar van straatjes naar de Plaza del Castillo waar de Iglesia Santa María Magdalena staat; deze kerk werd in een heel sobere renaissancestijl gebouwd door Jerónimo Quijano. Verder staan er nog wat herenhuizen, zoals Casa des Fajardo (18de eeuw) dat tegen de Moorse muur geleund lijkt. Cehegín, het vroegere Begastri (een stad die Iberisch, Romeins en vervolgens Visigotisch was), is ook een belangrijke vindplaats van rotsschilderingen. In de omgeving gaan er diverse schuil onder overhangende rotsen (zoals die van Peña Rubia), met schematische schilderingen in de ‘levantijnse stijl’.
Moratalla A1 Ñ 12 km naar het noordoosten via de RM15. i Barrio Nuevo - t 968 730 208. Dit is nog zo’n lieflijk stadje tegen een heuvel, met soms steile straatjes. Zij voeren naar een middeleeuws kasteel (15de eeuw) met vijf torens, waarvan de 22 meter hoge donjon (torre del homenaje) hoog boven de stad uittorent. Centro de Interpretación del Arte Rupestre Casa de Cristo – Crta de San Juan (RM703), km 7 - t 968 735 987 - 10.00-14.00 u (za 10.00-17.00 u) - gratis. Moratalla is voornamelijk een plaats waar veel rotstekeningen voorkomen en het is een echt ‘openluchtmuseum’. In de loop van de jaren ontdekte men op het grote grondgebied van de stad meer dan dertig plaatsen onder overhangende rotsen met schilderingen in de levantijnse stijl. Bijvoorbeeld die van Calar de la Santa (33 km over de RM703 naar El Sabinar), twee plaatsen met wel 75 figuren (menselijke, dierlijke en antropomorfe), en Fuente del Sabio (bereikbaar via de RM702). Het informatiecentrum is gevestigd in een voormalige hermitage en heeft uitgebreide documentatie over de beschavingen van de vroegere bewoners van dit gebied. (Vraag inl. bij het toeristenbureau als u de rotsschilderingen wilt bezichtigen). Calasparra A1
Ñ 24 km noordwaarts via de RM15 naar Murcia. Neem bij afrit 57 de RM714. Het tussen de bergen gelegen stadje is trots op zijn ‘bomba-rijst’ die langs de Río Segura wordt verbouwd; het is een van de drie soorten Spaanse rijst die het label ‘Denominación de Origen’ mag dragen. Als u wilt kunt u 5 km doorrijden naar het Santuario de la Virgen de Esperanza. Het is in de 20ste eeuw ontstaan uit een hermitage in de grot boven de río, tegen
229
CARAVACA DE LA CRUZ
een steile helling, en het lijkt wel een creatie van Gaudí. Tijdens de romería vereert men hier twee beelden van de H. Maagd, la Grande en la Pequeñica. Omdat dit laatste een afbeelding van een zwangere Maria is, worden er veel babykleertjes geofferd.
y CARAVACA DE LA CRUZ: ADRESBOEKJE OVERNACHTEN GOEDKOOP
Hospederia Convento Nuestra Señora del Carmen – Corredera 5 - t 968 708 527 - www. hospederiacaravaca.org - 36 kamers € 50. In dit door San Juan de la Cruz gestichte klooster ontvangen ongeschoeide karmelieten al 400 jaar gasten. De kamers zijn eenvoudig maar onberispelijk. Ze worden voor aankomst gereedgemaakt, maar wie verscheidene dagen blijft, moet zelf zijn bed opmaken. UIT ETEN DOORSNEEPRIJZEN
El Arco – Pl. del Arco 5 t 902 091 466 - gesl. ma - 7 kamers vanaf € 55 - menu € 8 (in het cafetaria)/€ 15, à la carte € 15/25. Aan een mooi plein, vlak bij het stadhuis, serveert men traditionele gerechten en plaatselijke desserts. WAT MEER LUXE
Torreón las Fuentes – Fuentes del Marqués 20 - 3 km van Caravaca t 968 722 114 - gesl. ma - rond de € 30. Lekkere traditionele gerechten in een mooie, landelijke setting.
Moratalla WAT MEER LUXE
El Olivar – Carr. de Caravaca 50 t 968 724 054 - menu € 15/59, à la carte € 38/52. Dit restaurant met tapasbar ligt aan de hoofdstraat. In een rustieke sfeer, met moderne accenten worden s treekgerechten
geserveerd die enigszins aan de moderne smaak zijn aangepast. De plaatselijke olijfolie en de beroemde Calasparra-rijst zijn favoriet. WINKELEN
Op de Plaza del Arco zijn verscheidene souvenirwinkeltjes. Een onmisbaar aandenken aan de bedevaart zijn twee zoetigheden waarmee de stad naam heeft gemaakt: de yemas (op basis van eieren) en de alfajores, oorspronkelijk Arabisch gebak van honing en gedroogde vruchten. EVENEMENTEN
Feesten ter ere van La Santissima y Vera Cruz – Van 1 tot 5 mei vinden voor de herdenking van het mirakel van het Heilig Kruis talrijke missen en processies plaats, maar tevens een stoet van de Moren en de christenen, nagespeelde veldslagen, de Caballos del Vino (optochten in de straten) en corridas. Feria del Arroz en ‘romería’ – Sept. Pelgrimstocht naar het Santuaria de la Esperanza in Calasparra en stierenfeest om de rijstoogst te vieren. Door de encierros verandert Calasparra in een kleinere versie van Pampelune. Goede Week van Moratalla – Van Witte Donderdag tot en met Pasen. Voor de oren: onophoudelijke tamborrada. Voor de ogen: boetelingen in uitzonderlijke kledij.
2
230
L’ARAGON
231
Zaragoza en Aragón ± Michelinkaart 574 – Provincies Huesca, Zaragoza en Teruel
Ñ ZARAGOZAaa EN RONDRIT 234 Ñ ARAGONESE PYRENEEËNaaa 250 Ñ HUESCAa EN RONDRIT 252 Ñ SOS DEL REY CATÓLICOaa 259 Ñ JACAa EN RONDRITTEN
261
Ñ PARQUE NACIONAL DE ORDESA Y MONTE PERDIDOaaa 272 Ñ AÍNSAaa EN RONDRITTEN
278
Ñ SIERRA Y CAÑONES DE GUARAaa 284 Ñ BARBASTRO EN RONDRIT
289
Ñ TARAZONA EN RONDRIT
294
Ñ DAROCAa 297 Ñ TERUELaa 301 Ñ ALBARRACÍNaa EN RONDRIT
306
Ñ ALCAÑIZ EN RONDRITTEN
310
De rivier de Huesca in het Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido C. Ehlers/Tips/Photononstop
Lituénigo Agramonte
122
AP
68
4
23
A2
Sádaba
A
A2
Zaragoza
Aula Dei
Castillo de Loarre
Ayerbe
Agüero
A
TOULOUSE
N 260
Huesca
A 138
Sierra de Alcubierre
A 12 9
Flu m
N II
N.D. de la Fuente
Lanaja
Villanueva de Sigena
3
12
Monzón
2
A2
N
Alquézar
Sariñena
AP 2
Abizanda
D
N 230
N2
40
N 123
Graus
N 23
0
N 26
0
LLEIDA
C1
412
1380
Coll de Bóixols
A2
C 14
gre El Se
C ATALUNYA C1 3 AP 2
C 1311
Roda de Isábena
ll
A 1605
Fonz
Torreciudad Colungo
Barbastro
Parque Natural de la Sierra y Cañones de Guara Bierge Fo
Almudévar
32
A1
Bolea
nas que
Be
ed e
NA 137
41
Río
Veruela
ón
Uncastillo
1
13
N
N 122
Ebr o
Borja
Trasmoz
Río
Jaj
N AVA RR A
Los Fayos Tarazona
N 113
Río Balces
A 23
en
Parque Natural de la Dehesa Añón de del Moncayo Moncayo
N
PAU
BARCELONA
Río
27
A1
Valle de Hecho
3
3
LOGROÑO
G de ar g l Es an ca ta la r
Rí o
A
SORIA
929
Esera
Río
132 A 1 17 602 6
A2
A 12
15
Río Formiga
0
rm
iga A2
AP
N 230
nsó Valle de A
Ver
13
N 33
38 A1 A 2205 o
C
ANDORRA LA VELLA
D
Río
Plaats van vertrek Puerto del Somport Puerto del P. N. DE ORDESA Zuriza Door de Sierra de Loarre en de Mallos de Riglos Portalet Y MONTE PERDIDO FRANKRIJK Vall Monasterio de San Juan de la Peña 1794 d’A Valleien van Hecho en Ansó 1650 ran Ansó Panticosa Candanchú Valle de Serrablo en Puerto del Pourtalet Canfranc Pineta Benasque Van Jaca naar de Puerto del Somport C 28 VALLE DE ORDESA Anciles 3404 Van Aínsa naar Benasque Parque Nacional N 260 Gistaín Aneto d’Aigüestortes Ten noorden van Aínsa Bielsa Hecho C i Estany de 13 Torla Jaca Door La Ribagorza Orós N 240 Sant Maurici N 240 A DE CAÑON Plan Pantano de i Broto Van Tarazona naar Borja a u s V AÑÍSCLO Yesa Larrés les Lárrede Montes Universales Congosto de eL N 260 Villanova Santa Cruz ll d Ventamillo Sabiñánigo Aragonese Maestrazgo San Juan Va Seira de la Serós Ten zuiden van Aínsa Sos del Rey de la Peña N2 Aínsa 60 Campo Católico Los Monegros Los Mallos de Riglos Riglos Rodellar Matarraña ZV Santa María de Obarra 8
232
ZARAGOZA EN ARAGÓN
BARCELONA
C 14
A 133
Río Cinca
A 21
6 12
11
21
CM 2156
11
N2
Griegos Guadalaviar
CM
A 15 12
A 1511
Albarracín Calomarde
Fuente García
1704
A 151 2
3 902
Orihuela del Tremedal
Laguna de Gallocanta
Daroca
11
N2
Fuendetodos
Teruel
Toricos del Prado del Navazo Medio Caballo Doña Clotilde
Belmonte de Gracián
Morata de Jiloca
C ASTI LL A CUENCA LA MANC HA
CM
0 21
210
CM
MADRID
MADRID
MADRID
TEV
A
Monasterio de Piedra
0
3
30
Calatayud
42
N
A2
N3
02
N 420
N2
30
A 1307
Belchite
3
A2
A
6 22
N 02
17
Le Maestrazgo
N2
11
Calanda
32
N2
Río Ebro Caspe
Alcañiz
15
VALENCIA
A
7
VALENCIA
CASTELLÓN DE LA PLANA
CO M U N I DA D VA LE N C I A N A
1
CV
1
C 1 29
A
4 41
Valderrobres
0
N 42
N 232
C 133
AP
Beceite
7
Calacceite
El Mar de Aragón
La Fresneda
Mirambel
Cantavieja
La Iglesuela del Cid
Órganos de Montoro
A R AGÓ N
A 220
C 12
N4
20
C1
4
MAR
CAMBRILS
REUS
M E D I T E R R ÁNEO
Parque Natural del Delta Illa de Buda del Ebro
TORTOSA
2
C1
Barbastro
Andere plaats
Interessant
Een omweg waard Huesca
De reis waard Zaragoza
20 km
CAÑON DE AÑÍSCLO
0
ZARAGOZA EN ARAGÓN
VINARÒS
C 12
N3
A 1413
A
4 26
23 A2
N
22 6
11 N2
01 C 15
2
10
C4
CV
A 21 7
A
AP
Ateca
233
TARRAGONA
234
ZARAGOZA EN ARAGÓN
Zaragoza aa 682.004 inwoners – Provincie Zaragoza Zaragoza is uniek gelegen aan de Ebro en het Canal Imperial, dat dient om een vruchtbare vlakte te bevloeien. De stad liet zich deze comfortabele positie lange tijd welgevallen, maar is inmiddels gemoderniseerd. In 2008 werd er de internationale Expo georganiseerd rondom het thema water, een gevoelig onderwerp voor de stad. Tegenwoordig staat de hoofdstad van Aragón bekend om zijn dynamiek. Het weet zijn tweeduizend jaar lange en rijke geschiedenis en het erfgoed van de Romeinen en de Moren goed te exploiteren. Bovendien is Zaragoza een religieuze wereldstad. Door de verering van de Virgen del Pilar (Onze-Lieve-Vrouw van de Pilaar) is het de belangrijkste plaats van Spanje wat de Mariaverering betreft. De Plaza de la Basílica del Pilar met zijn torens en koepel van de Basílica del Pilar is op zich de reis al waard.
y ADRESBOEKJE: BLZ. 247 i INLICHTINGEN Toeristenbureau – Coso (hoek Plaza de España) - t 976 282 181 - ma-za 10.00-14.00, 17.00-20.00, zo, feestdagen 10.00-14.00 u. Toeristenbureau – www.zaragozaturismo.es. Plaza del Pilar (t 902 142 008/ 976 201 200 - april-okt.: 9.00-21.00 u; nov.-maart: 10.00-20.00 u), Torreón de la Zuda (Glorieta Pio XII - t 902 142 008 - april-okt.: 9.00-21.00 u; nov.-maart: 10.00-14.00, 16.30-20.00, zo 10.00-14.00 u) en Aeropuerto (t 976 780 144 9.00-20.00, 21.00 u ’s zomers). Rondleidingen – Het toeristenbureau organiseert tussen juni en september rondleidingen door de stad. Vertrek vanaf de Plaza del Pilar (toeristenbureau) (€ 2 tot € 5,30 afhankelijk van het thema). De Zaragoza Card is gedurende 24 uur (€ 18), 48 uur (€ 21) of 72 uur (€ 24) geldig voor deze rondleidingen, evenals voor 5, 7 of 9 ritten met het openbaar vervoer (bus en tram), voor de toeristenbus en voor alle monumenten en musea van de stad. Te koop bij de toeristenbureaus. Meer informatie: t 902 088 908 en www.zaragozacard.com. De toeristenbus biedt een rondrit van 75 min. Vertrek Calle Don Jaime (bij de Lonja) - juli-half sept.: tussen 10.30 en 19.25 u; half sept.-juni: za, zo - € 7 nachtbus: juli en 1ste twee weken van sept. (vr-za om 21.30 en 23.00 u), aug. (zo-do 21.30, vr-za 21.30 en 23.00 u) - € 10. Ñ LIGGING Regiokaart B2 (blz. 232-233) – Zaragoza ligt 320 km ten noordoosten van Madrid en 307 km ten westen van Barcelona. õ PARKEREN Het stadscentrum is niet erg uitgestrekt. Door de eenrichtingsstraten (en de tramlijnen waardoor het verkeer verboden is in een deel van de Calle del Coso) is het verkeer zeer chaotisch. Parkeer de auto om die reden op een van de parkeerplaatsen in de buurt van de Plaza de España of de Plaza Salamero of in de ondergrondse parkeergarage van de Plaza del Pilar (toegang via de kade, € 1,95/uur, € 19,80/dag).
De basiliek Nuestra Señora del Pilar R. Cintract/hemis.fr
w AANRADERS De Seo del Salvador, de Basílica del Pilar, de Aljafería, de Patio de la Infanta en een avondje tapeo in ‘El Tubo’ (T ‘Adresboekje’). > PLANNING Trek minstens een dag uit. / MET KINDEREN Een bezoek aan het aquarium, zwemmen en andere watersportactiviteiten in het Parque de Agua Luis Buñuel.
Wandelen Plattegrond (blz. 237) a PLAZA DE LA SEO EN PLAZA DEL PILAR Deze twee plaza’s vormen samen een groot wandelgebied dat evenwijdig loopt met de Ebro met daarover de 15de-eeuwse Puente de Piedra (‘Stenen Brug’) met zeven bogen (alleen voor voetgangers). Daar liggen de voornaamste monumenten van de stad. Het is de plaats bij uitstek voor de inwoners van Zaragoza om samen te komen en belangrijke evenementen te vieren. Tijdens de Fiestas del Pilar (12 okt.) is het eveneens de verzamelplaats van de pelgrims. Tegenover de Basílica zijn verschillende winkels gevestigd waar souvenirs of kunst en religieuze voorwerpen te koop zijn. De fontein Fuente de la Hispanidad, aan de uiterste westkant, is een eerbetoon aan de ontdekking van Latijns-Amerika. Deze gebeurtenis wordt, eveneens op 12 oktober, in heel Spanje gevierd. De andere fontein, voor het beursgebouw (lonja), is gewijd aan Goya (T kader blz. 243).
aa Seo del Salvador (Catedral de San Salvador) D1-2 t 976 291 231 - www.cabildodezaragoza.org - mei-okt.: di-zo 10.00-20.30 u (niet tijdens kerkdiensten); nov.-april: di-vr 10.00-14.00, 16.00-18.30, za 10.00-13.00, 16.0018.30, zo 10.00-12.00, 16.00-18.30 u - gesl. ma - € 4 (combinatiekaartje met het Museo Diocesano) (11-17 jaar € 3).
3
Vertaling Sylvia Birnie, Bep Fontijn, Karin Snoep Eindredactie Karin Evers Boekverzorging Asterisk*, Amsterdam Omslagfoto iStock by Getty Images/Fotomicar Oorspronkelijke titel Espagne côté Est Oorspronkelijke uitgever Michelin, Parijs Uitgevers Philippe Orain (Michelin, Parijs) Lieven Defour (Lannoo, Tielt) Eindredactie Anne Duquénoy, Matilde Miñón Marquina, Aude Gandiol Redactie Célia Bénisty, Françoise Chaffin, Lisa Diez Gracia, Xavier Espinet, Arnaud Goumand, Chloé Hoorman, Guylaine Idoux, Hervé Kerros, Sarah Larrue, Mélanie Lemaire, Pierre Plantier, Marie-Pascale Rauzier, Claire Rideau Grafisch ontwerp Christelle Le Déan Omslagontwerp Keppie&Keppie, Varsenare Cartografie Mihaita Constantin, Evelyne Girard, Thierry Lemasson Stadsplattegronden: © MICHELIN en © 2006-2014 TomTom. All rights reserved. This material is proprietary and the subject of copyright protection, database right protection and other intellectual property rights owned by TomTom or its suppliers. The use of this material is subject to the terms of a license agreement. Any unauthorized copying or disclosure of this material will lead to criminal and civil liabilities. Met dank aan Didier Broussard (studio), Marie Bertin (beeld redactie) en de toeristenbureaus van de autonome gemeenschap Valencia
© Michelin, 2015 © Cartografie: Michelin © Nederlandse tekst: Uitgeverij Lannoo nv, Tielt, 2016 Het redactieteam heeft de grootste zorg besteed aan de samenstelling en de controle van deze gids. Maar omdat de gegevens voortdurend gewijzigd worden, moet de praktische informatie (prijzen, adressen, bezoekuren, telefoonnummers, bezienswaardigheden, internet adressen) worden beschouwd als een aanwijzing. Het is dan ook best mogelijk dat bepaalde info bij het verschijnen van deze gids niet helemaal correct of volledig is. Wij kunnen daar niet verantwoordelijk voor worden gesteld. Deze gids bestaat voor en door u; u bewijst ons dan ook een grote dienst door eventuele tekortkomingen of vergissingen te melden. Aarzel niet om ons uw opmerkingen en suggesties over de inhoud van deze gids mee te delen. Bij een eerstvolgende bijgewerkte editie zullen wij daar rekening mee houden.